Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 7 prej 7
  1. #1
    Perjashtuar Maska e BARAT
    Antarsuar
    20-07-2006
    Vendndodhja
    Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
    Postime
    2,566
    Faleminderit
    0
    4 falenderime n 3 postime

    Gjorg Golemi, midis legjends dhe historis

    Knga e Gjorg Golemit midis legjends dhe historis


    10/06/2007 - gazeta shqiptare
    Prof. dr. Dhimitr S. SHUTERIQI

    Po t ishte gjall sot Shahin Zharri, pr kngn e Gjorg Golemit, q e shptoi, se pa t knga do t ishte zhdukur, ne mikun ton t dashur do ta uronim: T kndoft zemra prher! Zemra atij prher i kndon me kt kng, sepse ai e botoi dhe e bri t paharrueshme. Sipas kujtess popullore Gjorg Golemi ishte i lavdishm. N pjesn e dyt t viteve 40 t shekullit XX, un Gjorg Golemin e kam identifikuar me Gjergj Aranitin. N nj dokument hasa emrin e tij Gjergj. Barleti nuk e prmend emrin Gjergj. At nuk e ka ditur as historiani dhe studiuesi gjerman i ditve tona, Franz Babinger. Babingeri sht marr seriozisht me Aranitt.
    Ishte viti kur njoha kngn e mbledhur nga Shahin Zharri, t ciln e ribotova n vitin 1949, dmth, rreth10 vjet pas atij.1)
    Gjergj Araniti ka qen Zot i viseve t Dibrs s Siprme, ermeniks e Tomadhes, dmth, n malsin e Tirans, i Brzeshts, Mokrs, Shpatit e Vrs. Shteti i tij u shtri npr Dumre deri n det. Araniti ka zotruar Mallakastrn dhe Himar.
    N viset e Elbasanit, kryesisht n veri t Shkumbinit, Sknderbeu prmendet shpesh npr legjendat popullore. Kto legjenda na sjellin fakte nga jeta e Sknderbeut. Legjenda pr t, n ato vise, e bjn t ngjas pak a shum me legjendat pr Aleksandrin e Madh ndr grekt, duke e treguar Sknderbeun nj hero t jashtzakonshm dhe fort t urt. Ndryshe ndodh me Gjorg Golemin, dmth, me Gjergj Aranitin. Legjendat Gjergj Aranitin e vendosin n domenat e tij: midis Shkumbinit dhe Devollit. N to flitet pr kohn kur Sulltan Mehmeti i Dyt i sulmoi kto vende prfundimisht. Ka qen nj qndres e lavdishme 35 vjeare, m e gjat se ajo q udhhoqi Gjergj Kastrioti, gati 25 vjeare, n vitet 1443-1468.
    Duke u shtrir mbi Drin, nga Dibra e Madhe n liqenin e Ohrit, domenat e Aranitit kan qen mburoja e madhe e Arbris. Moisi Golemi, nipi i Gj. Aranitit, sipas Barletit, ishte kryegjeneral i ushtris s Sknderbeut. Roli i vjerrit t Sknderbeut, Gjergj Araniti, n ndeshjet kundr osmanve, mohet lart nga historia. Historiant jan marr pak me t, sepse fama e Sknderbeut e la n hije. Kujtesa popullore nga ana e saj nuk mund t harroj, ajo flet qart pr rolin e aranitve. Legjenda e trajton ashtu si mund ta trajtoj legjenda historin, duke ruajtur ngjarjet thelbsore, t cilat enden shum histori.
    Pam se viset midis Shkumbinit dhe Devollit, Polisi, Mokra, Shpati, Vra, u sulmuan prfundimisht nga turqit n vitet 1466-67, kur Sulltan Mehmeti II erdhi vet dy her n Shqipri. Ato vise q n vitin 1432 filluan t liroheshin nga Gjergj Araniti, pasi i kishte pushtuar vite m par Sulltan Mehmeti i Par, (Barleti gabimisht thot Sulltan Murati i Dyt). Ato vise nuk u ripushtuan dot nga turqit deri n vitet 1466-67. N vitin 1466, pas muajit korrik po rindrtohej kalaja e Elbasanit, Mehmeti i Dyt i shkruante t birit, Bajazitit i Dyt, i cili do ti zinte vendin: Disa koh m par t pafet shqiptar (Zoti i shfaroft), kishin shprthyer n kryengritje. Meq ata e shkeln marrveshjen ne u nism pr ta pushtuar at vend, i cili u pushtua plotsisht pa hasur vshtirsi. Shumicn e atyre t pabindurve i bm pre t shpatave tona, pjesn tjetr i lidhm me zinxhir t robrimit dhe me vargonj t poshtrimit. Letra tregon mizorit q ngjan dhe, sipas zakonit, Sulltani nuk ia kursen lvdatat vetes, kur thot se shumicn e atyre t pabindurve i bm pre t shpatave tona e t tjera.
    Tri her ka ardhur n Shqipri sulltan Mehmeti i Dyt: Nj her kundr Krujs dhe her t tjera kundr ktyre viseve. Ai i pushtoi me shum vshtirsi tokat e aranitve. Dy ekspedita rresht kundr aranitve i drejtoi vet sulltani. Sidoqoft, m 1466, kur ishte shkruar kjo letr, sulltani nuk arriti ti shtronte plotsisht viset e Aranitis. M 1467, pa u mbushur mir viti, sulltanit iu desh t bnte ekspeditn t dyt t madhe m gjakatare dhe m farosse se gjith t tjerat, pr ta pushtuar prfundimisht kt vend. Kur them kt vend, kam parasysh kt vend ku jemi, kto krahina t Librazhdit.
    N dhjetor t vitit 1466, nj udhheqs i ktyre viseve, nj vasal i Aranitit, nj i quajtur Ilia Bosi, krkon miratimin e Venedikut pr tu lshuar kundr turqve me 12 mij lufttar t armatosur t vendi t tij. Kt e dshmon dokumenti arkivor venedikas, q kemi botuar ne.2) Kta njerz i quan brusaksor. Sipas dokumentit ata ishin banor t nj hore, q n greqisht do t thot fshat i madh, ose qytet i vogl, me emrin Brus. Ekziston edhe nj lagje me emrin kjo Brus, e cila ndodhen nn Brzesht, gati mbi lumin e Shkumbinit, n Farretin e sotm.**) Ai fshat duhej t ket qen kryeqendr e krahinave prreth, q mund t nxirrnin 12 mij lufttar. Pra, akoma n vitin 1467, kjo krahin mund t nxirrte 12 mij lufttar. Pak i ndihmoi Venediku (Sinjoria) brusakt: ca drith dhe disa arm. Historia i prmend t gjitha kto, si i prmend pjesrisht edhe legjenda. Meshkujt, mbi 12 vje e lart, u zun robr dhe u shkuan n shpat. Femrat u zun robresha dhe u degdisn n Anadoll. Populli nuk e harroi gjmn e prbindshme q psoi ato dy vjet.
    Historia flet pr dy ekspedita, kurse legjenda i bn nj t vetme. N fakt, t dyja, si 1466-ta dhe 1467-ta, ishin si nj e vetme.
    Por ka edhe ndryshime t tjera midis legjends dhe historis, ashtu si ka edhe takime. S pari, populli nuk ua di emrin Aranit aranitve. I njeh vetm si Golem dhe quan prher Golem, dmth, t mdhenj. Gjergj Aranitin populli e quan Gjorg Golemi, q dgjohet dhe sot: Gjorg n Polis-Brzesht, Gjorga n Gurakuq dhe Jorg n Shpat. Moisiun, kt nip t Gjergj Aranitit, populli e quan: Moisi Golemi. E quan dhe Moisiu i Dibrs, por asnjher nuk e quan Moisi Araniti.
    N vitin 1467 Gjergj Araniti kishte 10 vjet q pati vdekur. Babingeri e vendos vdekjen e tij prpara qershorit t vitit 1461, gj q nuk sht e sakt.3) Gergj Araniti kishte vdekur m 1457. Legjenda Gjorg Golemin, dmth, Gjergj Aranitin, q luftoi mbi nj erek shekulli kundr turqve (1432-1457), m 1467 e bn t gjall. Pra populli nuk e mban mend kohn kur ka vdekur Gj. Araniti. At vdekje ai e vendos, kur viset midis Shkumbinit dhe Devollit, pushtohen prfundimisht nga turqit. Kohn e mparshme e mban mend pak populli, kurse at gjm q ngjau, at smund ta harroj. Ai i shton Gjorgut edhe 10 vjet jet m shum. Populli, fitoret me at udhheqs, nuk mund ti ndaj nga tragjedia e madhe q psoi pa at. Fati i popullit identifikohet kshtu me kujtesn e legjends, me fatin e udhheqsit t tij. Kjo tragjedi dhe kjo qndres jan po aq t lavdishme sa dhe fitoret me Gjorg Golemin, n kohn q ky rronte.
    Qndresn 10-vjeare t fundit e bn vasalt e Gjorgut. N fakt, ata jan vasalt e s shoqes s tij, se Gjorgu kishte vdekur. Edhe n dokument quhen vasal t s shoqes s tij, duke prmendur emrin e saj, Despin.4) Populli nuk mban mend se kur ka vdekur Gjorgu.
    Tjetr pik krahasimi midis legjends dhe historis sht emri i gruas s Gjergj Aranitit. Gruaja e par e Gjergj Aranitit quhej Maria. Ajo ishte nga dera e Muzakajve t Myzeqes.5) Legjenda e prmend me emrin: Mar. Maria apo Mara nuk ka mundsi t jet br robresh nga turqit, m 1467, kur ndodhi masakra e turqve, pasi Maria nuk jetonte m. Jetonte gruaja e tij e dyt, nj italiane. Kt dokumetet e prmendin me emrin e saj feudal Despin, Dhespote, dmth, gruaja e Dhespotit.6) Despott, si dihet, ishin mbretr me nj mbretri t vogl feudale. Despina e Aranitit jetonte matan detit, n Venedik. Turqit mund t ken kapur robinj njrn nga t tet vajzat q Araniti, kishte me gruan e tij t par, Marien. Kjo vajz quhej Mari. Historiografia e vjetr osmane tregon se Sulltan Bajaziti i Dyt, djali i Mehmetit t Dyt, ishte prej nne shqiptare. Mundet q Bajaziti i Dyt, t isht nj nip i Gjergj Aranitit. Legjenda i ngatrron, nnn-Mar me bijn-Mar.
    Takim tjetr i historis me legjendn sht prmendja e nj djali t Aranitit, t cilin legjenda e quan Gjel eliku. I ati, kt Gjel eliku, e drgoi n Itali foshnj t ri.7)
    Dihet, se Araniti, me gruan e tij italiane, pati tre djem. Araniti kishte 11 fmij: 8 vajza me Marn, gruan e par dhe 3 djem me gruan e dyt, italianen. Prej tyre, i dyti, i cili quhej Kostandin. Pas vdekjes s babait t tij, Kostandin Araniti iku 12 vje n Itali, ku bri nj karrier t madhe. Historikisht kjo sht e vrtet. Babingeri i ka shkruar historin ktij djali.8)
    N fshatrat kufi me Vrn dhe Shpatin kemi dgjuar se Gjel eliku mbante emrin Kostandin, gj q duhet hetuar m mir. Sidoqoft, sht fakt, q, nj djal, ende i vogl i Aranitit, vajti n Itali Edhe sipas kujtets popullore, si e pam, vajti n Itali nj djal i Gjorg Golemit, dhe pse legjenda djalit ia thot emrin ndryshe, Gjel eliku. Ja q populli mban mend me saktsi disa t dhna nga historia e familjes s Gjergj Aranitit. Populli e di q djali vajti n Itali.
    Nj takim tjetr q historia bn me legjendn sht pushtimi i Sopotit.
    Sipas legjends Sulltan Mehmeti e mori qendrn e fort ndr male t Gjorg Golemit, Sopotin, me tradhtin e tre vetve. Midis t cilve njri ishte nga fisi i Bosit. Ky fis jeton edhe sot n katundin Breshk, pran Sopotit, por edhe n ndonj fshat tjetr, ktu, n Xhyr, pran Babjes. Duke ditur Ilia Bosin e vitit 1466-67, na doli se fisi i tij sht e pakta pes shekuj i vjetr n kto an. Ndrsa Ilia nuk ishte nj tradhtar, por, n ato kushte aq t vshtira q dihen, ishte nj udhheqs i brusakve dhe shum i vendosur n luftn kundr armiqve turq. Do menduar se n kt rast legjenda e figuron historin, e ndryshon duke e fytyruar. Ndoshta legjenda e ka fjaln pr nj Bos tjetr, jo tek Ilia q prmendet historikisht. Sidoqoft prmendja e Ilia Bosit nga nj dokument t shekullit t 15-t, bn q legjenda t takohet, sado-kudo, me historin, bashkprkimet provojn lashtsin e fisit t bosve.
    Emri vil, q do t thot: vend i banuar, sht m i vjetr se emti qytet. Atje, n Galigat, sipas albanologjut Fon Han, ka qen nj kish me emrin e Shnmris s Strugs, jo t Shnmris s Gushtit, si mund t mendohet. Gjurmt e saj u zhdukn nn dh. I kemi gjetur n vitet 1950-60.9) Vendasit e quajn Galigatin qendr e vjetr e rndsishme pr Shpatin. Kt e mbshtet edhe legjenda, q e on Gjorg Golemin t falet atje pr dit feste. T njejtn gj bn edhe knga, n astin kur turqit sulmojn Sopotin. Festa bie n shtator. Pra knga jep kohn kur u sulmua Sopoti, duke e vendosur kt koh n vjesht. Historikisht nuk sht dshmi e sakt. Sulmin e dyt kundr viseve t Aranitit turqit e bn n pjesn e par t vitit 1467. N kng kemi fajsimin q i bn populli Gjorg Golemit, i cili la Sopotin dhe shkoi pr fest pran maleve t Shpatit, rreth 8 or larg, duke mos ditur gj pr tradhtin q i kurdisej nga njerzit e rrethit t tij. Mundet q legjenda ka nj fajsim, por nuk e thot.
    Nxjerrim dy prfundime kryesore.
    E para: Kujtesa popullore prmend nj ngjarje shum t mome, mbi 500 vjeare, flet mbi ripushtimin e domeneve t Aranititi n juglindje t Elbasanit nga ana e turqve n vitet 1466-67. Ajo e prmend ngjarjet tragjike t Sopotit n mnyr t prgjithshme, duke na dhn sakt edhe ndonj element konkret historik, si jan disa emra dhe llagape: Gjorg, Mar, Bos. Duke dshmuar pr nj djal t Gjergj Aranitit, q vajti i vogl n Itali etj.
    E dyta: Legjenda i shton historis, duke i ndryshuar apo harruar disa element t saj. Ajo bashkon dy ekspeditat turke n nj t vetme; bn t gjall Gjergj Aranitin dhe t shoqen, Marien, m 1466-67, kur ata kishin vdekur; flet pre tre tradhtar t Kryezotit, q historia nuk i prmend, pr q prmend nj Ilia Bosi, vasal i aranitve, cili ishte shum i vendosur n qndresn kundr turqve; dshmon pr Galigatin, q historia nuk dim t jap gj, i cili ishte nj katund me rndsi, ashtu si e tregojn rrnojat dhe toponimia e vet.
    Si prfundim t prgjithshm le t themi se legjenda ka ruajtur dika nga historia dhe kt e ka br duke kaluar goj m goj npr shekujt e gjat. Legjenda nuk e kmben, apo harron krejt historin, por ruan m thelbsore prej saj. Ruan element konkret, q ndoshta nuk jan thelbsore domosdo, si n rastin q patm parasysh.
    Po e mbyllim kt shkrim me dy fjal mbi kngn e Gjorg Golemit, t ciln patm fatin q t na e ruante Shahin Zharri.
    Rima dhe gjuha e kngs tregojn se knga nuk sht krijuar prpara shek. XVIII. Mendojme se knga sht shum m e re. Me sa duket knga sht krijuar n mesin e shek. XIX e ktej dhe sht krijuar n baz t legjends s vjetr nga nj njeri me shkoll. Ky njeri e njeh mir n krijimtarin popullore dhe u mbshtet n ndjenjat e reja patriotike t rilindjes shqiptare.
    sht fakt se aso kohe, gjat Rilindjes kombtare shqiptare, nga Brzeshta kan dal shum njerz t shkolluar, si Prof. dr. Ibrahim Lutfi Pasha, mjek dhe profesor i Universitetit t Stambollit, i cili ishte dhndr i vllezrve Frashri dhe Halit bej Brzeshta, kryefarmacist i ushtris turke me grad shum t lart (kolonel), i cili ishte mik i ngusht i vllezrve Frashri.10) Kjo nuk do t thot se sht njri prej ktyre t dyve q krijoi kngn e Gjorg Golemit. Krijuesi i saj mbetet anonim, si mbeten zakonisht krijuesit popullor.
    Duke shkruar pr Historin e Sknderbeut t Naim Frashrit, un kam shnuar pr nj ndikim nga legjendat e ktushme, si nga ajo e Gjorg Golemit.11) Kt, me sa duket, do t prpiqet ta argumentoj sot ktu zoti Avni Alcani. M falni se u zgjata.
    Rregjistroi n magnetofon Agim Fejzollari.

    ___________________
    *) Referat i mbjatur n Sesionin shkencor kushtuar 60 vjetorit t botimit t Kngs s Gjorq Golemit-Princit t Sopotit. Librazhd, m 28 shtator 1998 . Paisi me shnime A. Alcani.
    1) Dh. Shuteriqi: Kng popullore mbi Sknderbeun, Gazeta Literatura Jon, Nr.5, Tiran 1949, faqe 92-93.
    2) Dh. Shuteriqi: Dy dokumenta t kohs s Sknderbeut, Gazeta Drita, dat 24.01.1965;
    **) Aty sht Brusa dhe sot;
    3) F. Babinger: Fundi i arianitve (botim shqip), Tiran 2004, faqe 24;
    4) Dh. Shuteriqi,Dy dokumenta t kohs s Sknderbeut, artikull i cituar;
    5) Gjon Muzaka: Memorie (botim shqip), Tiran 1996, faqe 19, 21, 31, 41;
    6) Dh. Shuteriqi, Dy dokumenta t kohs s Sknderbeut, vep. e cituar;
    7) Sh. Zharri: Kanga e Gjorq Golemit, Princi i Sopotit, Rev. Shkolla Komtare, Nr. 16-17, Tiran 1938, faqe 22;
    8) F. Babinger: Fundi i arianitve, artikull i cituar, faqe 24; Dh. Shuteriqi: Aranitt-Zotrimet, Rev. St. Historike, Nr.1/1967, faqe 63;
    9) F. Hoxha: Njoftime historike mbi zhvillimin e mjeksis n Shqiperi, Tiran 1962, faqe 80; K. Kriku: Zhvillimi i shndetsis n Shkodr gjat shek.XVII-XX. Tiran 1962, faqe 211-212;
    10) Dh. Shuteriqi: Parathnie e librit Histori e Sknderbeut

  2. #2
    Perjashtuar Maska e BARAT
    Antarsuar
    20-07-2006
    Vendndodhja
    Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
    Postime
    2,566
    Faleminderit
    0
    4 falenderime n 3 postime
    AFER & LARG

    Ndr troje t Gjorg Golemit

    Fatos Baxhaku

    Sikur t mos ishte zhurma e mbytur e gjeneratorve, Librazhdi n kt mngjes qershori do t na dukej vendi m i qet i bots. Por dritat kan ikur dhe "gjinkallat" e mdha kan nisur t bjn punn e tyre. Npr lokalet e rrugs qendrore njerzit rrufisin kafen fare t ngeshm, duke shfletuar gazetat. Shumica jan gazeta sportive, apo bastesh. "T tjerat nuk na duhen, bn shaka nj vendas, miku yn, sa ishte pa ardhur Bushi hajde de, por tani…". Bjm nj shtitje n rrugn qendrore. N an t saj ka vetm dy monumente.

    I pari sht ai i dy poetve martir, Genc Leka e Vilson Blloshmi, t pushkatuar n mnyr absurde n 1978. Dy koka t mdha t bronzta, t trishtuara, jan vendosur n nj shesh t vogl, t rrethuar nga pallatet, t cilat me siguri duhet t jen ndrtuar n kohn kur dy artistt e rinj i vinin para togs s ekzekutimit. Monumenti i dyt sht nj bust m modest, i vendosur n an t hyrjes q t on n ndrtesn ku kan sot selin partit politike. Nj qndrim krenar, nj pal mustaqe t rnda dhe nj pal sy mosprfills, njsoj sikur kalimtart e sotm t ishin shrbyesit e tij t vjetr, ky sht busti i t famshmit Gjorg Golemi, Gjergj Araniti, Aranit Komneni, Gjorg Golemi Araniti, quajeni si t doni, vetm dijeni se ishte pikrisht ky q e nisi i pari rezistencn e vrtet t suksesshme kundr turqve q dhjet vjet para heroit ton kombtar. sht vet ai, vjehrri i Sknderbeut, i ati i Doniks, xhaxhai i Moisi Golemit t Dibrs. Pleqt e ktyre anve e konsiderojn Gjergj Aranitin thjesht t tyrin. Legjendn e tij, t trashguar brez mbas brezi, e pat pikasur Dhimitr Shuteriqi andej nga fundi i viteve 50.

    Nga njri monument te tjetri rruga nuk zgjat vese pak minuta. Ndjesia sht si t kalosh n pak koh nga shekulli XV n diktaturn e Enverit. Blloshmt e Brzeshts, ku Vilsoni ishte djal dhe Genci nip, e ruajn me fanatizm nj pem t tyren gjenealogjike, sipas s cils ata jan pasardhsit e nj rrembi q vjen nga Gjergj Araniti i famshm. E duke kujtuar kto histori t vjetra e t reja, na vettin menjher n mendje: Prse t mos ngjitemi njher andej nga malet ku jetuan njerzit m t famshm t Librazhdit?


    N Brzesht te Shaqja


    Q t shkojm n Brzesht duhet m par t marrim rrugn q t on drejt Prrenjasit. Ndalojm pr pak minuta n Hotolisht, nj fshat i madh n t dy ant e Shkumbinit. sht e mrkur, dit pazari n kto an. N nj shesh t madh mes rrepave, n an t lumit, mund t gjesh far t t shkoj mendja. Litar, samar, ushqim pr bagtit, por edhe metrazhe, xhinse t prdorura ose jo, bluza t stamposura me fjal t pakuptueshme pr fshatart, lloj-lloj thikash e biaksh…

    Pastaj vjen Quksi, edhe ky nj fshat goxha i madh. Ktu nuk kemi koh t qndrojm shum, vese nuk mund t mos ndalemi nj cop here te mulliri i Abazit. E dallojm menjher godinn e vjetr, t gurt, me mokrat n pragun e saj. Nga brenda uji rrjedh fuqishm drejt Shkumbinit. sht nga t paktt mullinj me uj q vazhdojn t punojn njsoj si qmoti. Mullixhiu nuk sht, "ka shkuar n Librazhd pr nj pun t tijn", na thot nj fshatar q po bluan pr qejf t vet. "Sikur ca t trash po e bluan, or mik", i thot njri prej nesh fshatarit, duke u munduar q ta ndihmoj. "Pr bagtit mir sht", ia kthen prer mullixhiu i improvizuar, duke vazhduar t bluaj pa u trazuar. Shoku yn, q donte t hiqej si ekspert, e pagoi disi at ndrhyrjen e tij prej kompetenti. Kur dalim nga mulliri sht fare i bardh. Nuk thon kot: do zanat ka t vetn…

    Nga ura mbi Shkumbin n Quks, deri n Brzesht rruga bhet n pak minuta. Vetm se tani e kemi ndjer q po u afrohemi edhe m tepr maleve. Brzeshta sht nj fshat fare i gjelbr. Shtpit e gurta shtrihen mbi nj pjerrsi q zbret deri posht, thuajse n an t Shkumbinit. sht nj fshat i mbushur plot me histori. Shkolla e par shqipe ktu sht hapur nga nj patriot vendas q n 1913. Nga ky fshat, sidomos nga fisi Blloshmi, kan dal me qindra t shkolluar, ushtarak, artist, msues. Ne na kujtohet edhe e famshmja Sara Blloshmi, nj nga mbesat e Ismail Qemalit t Vlors. Sara ishte martuar me Selahedin Blloshmin, nj njeri i afrt me oborrin e Ahmet Zogut. Sara u pat br prshtypje t gjith t huajve n Tirann e asokohe, pr mnyrn e saj mondane t jetess. Aq m shum ishte br e famshme kur i shoqi i saj u gjet i mbytur n vaskn e shtpis s tyre luksoze.

    Nj rrap i madh n qendr t lagjes s siprme na i bn edhe m t afrta historit e vjetra. N an t tij nj ezm e vjetr me shtat kroje vazhdon t nxjerr uj njsoj si qmoti. Kto an jan plot me burime e prrenj. Fshatart thon se kt ezm e pat ndrtuar nj bashkfshatari i tyre q kishte shtat djem. "Kshtu nuk do m grinden nuset kur t shkojn t mbushin uj", kishte menduar fshatari. Dhe me sa duket ka pasur plotsisht t drejt. Ca m tej sht shtpia e Vilson Blloshmit. Ajo sht krejt e braktisur. Vite m par nj kushri i tij na kishte rrfyer dritaren ku Vilsoni i ri e kishte zakon t rrinte n pushimet e vers. Prball, matan Shkumbinit, lartsohet nj shkmb i lart, q fshatart e quajn "Guri i Sknderbeut".

    Nuk mund t rrim pa kthyer te Manushaqja, motra e Gencit, poetit t pushkatuar. Shaqja, sikurse e kemi thirrur nga hera, sht nj dashamirse e t gjith gazetarve. Historit e vuajtjeve t saj dhe t familjes jan shkruar me qindra her. Kt her kemi ardhur ti bjm nj vizit si miq t vjetr. Na pret me mall bashk me t shoqin dhe vihet n lvizje t ziej kafen dhe t bj adetet e rastit. Trishtohet ca kur mson se nuk kemi edhe aq koh. "Po ju rrini sot, ja ku sht Stravaj. Se mos do lviz! Un ju kam n vend t vllait", bn me dor nga malet mbi kryet e fshatit. Por neve na duhet t shkojm nj her andej nga ku erdhn paraardhsit e Blloshmve. Ndrsa nisim t zbresim posht drejt Shkumbinit, i hedhim syt te nj shtpi tjetr e braktisur. sht shtpia e Genc Leks. Edhe kjo sht e braktisur prej kohsh.


    Me drejtorin mes pyjeve


    E kaprcejm edhe nj her at urn mbi Shkumbin dhe marrim nj xhade tjetr. Kt her udhtojm n bregun nga ana e djatht e Shkumbinit, n skaj t malsis s Mokrs. I kalojm me radh disa fshatra, Karkavec, Manastirec, Stranik. Nuk ndalojm n to. Jo vetm se nuk kemi edhe aq shum koh n dispozicion, por edhe se na duken t gjith thuajse t barabart. Rruga sa vjen e bhet m malore dhe m e vshtir. N fakt sht nj xhade q sht hapur n 1953, koh n t ciln u mendua q t ndrtohej nj kombinat i madh pr prpunimin e drurit n Elbasan. Xhadeja e tanishme sht nj przierje mes nj kalldrmi t vjetr, q dikujt prej nesh i kujton Rrugn Egnatia, disa gropave q thellohen menjher sapo bie nj shi dhe gurve q sjell mali. 21 kilometra q ndajn Quksin nga Stravaj i kalojm n afr nj or e gjysm. Rruga shpesh sht edhe e rrezikshme. Nga njra an kemi nj faqe mali krejt t thikt dhe nga ana tjetr nj humner t thell me qindra metra.

    M n fund e kuptojm se tashm jemi fare afr Stravajt. N lagjet periferike dallojm shtpit e mbuluara me ati t pjerrta, njsoj si prdoren n zona t tjera malore t krejt Shqipris. Disa kamion ushtarak t kohs s socializmit jan parkuar n an t rrugs. N dern e njrit prej tyre kan shkruar: SH. T. Me siguri kan dashur t shprehin dshirn e tyre pr t shitur kamionin e madh jeshil. Kndej na zn syt edhe kamion t tipave q nuk i kishim par prej kohsh. T gjith jan t ndaluar. Presin natn. Vetm ather do t mund t zbresin posht lndn e drurit q vazhdon t pritet pa mshir. Pr familjet q kan mbetur ktu kjo sht e vetmja mundsi pr t mbijetuar. Posht nj skode t tipit t vjetr dallojm nj njeri t shtrir. sht nj nga puntort e ngarkim-shkarkimit. Ia ka futur me gjum nn hijen e makins pr shtat pal qejfe. Ktij vendi ku kemi ndaluar vendasit i thon "te Sharrat". Dikur kjo ishte qendra jetike e Stravajt. Me mijra puntor dhe familjet e tyre jetonin n kto an. Tani, thuajse do gj sht e mbyllur. Shum vet kan ikur prej kohsh. T tjert q kan mbetur, ose mbahen nga fmijt n emigracion, ose nuk e din as vet se si. N nj lokal aty pran, nj burr, q duket se i ka hedhur "ca t mira", po mban nj fjalim me z t lart, nga i cili marrim vesh vetm pak fjal t shkputura. "Po ky?", e pyesim Seit Vreton, nj kuzhinier i vjetr q po na shrben kafet. "Ah, ky sht shoferi i atij puntorit q po fle posht skods", prgjigjet Seiti, ndrsa mundohet t bind shoferin e revoltuar e t mrzitur nga pritja e gjat, se q t ndez makinn, m par duhet t nxjerr nga posht njeriun q po fle. Seiti na e bn me sy q posht syzeve t tij, njsoj sikur t doj t na thot: Mos u bni merak. Kshtu bjn gjithnj kta.

    Kemi takuar nj mik t vjetr. Pllumb Shmitraku ka kaluar ktu 40 vjet t jets s tij. Kur Stravaj nisi t bhej nj kantier i madh, ktu u vendos edhe babai i tij i ardhur nga Gora e Kors. Gjith jetn e tij e ka kaluar mes fmijve t puntorve t sharrave. Tani sht drejtor i shkolls. Fmijt e tij kan ikur prej kohsh posht npr qytete. "Po ti a do t lvizsh q ktej?" e pyet njri prej nesh. "Si thua ti?", prgjigjet me pyetje drejtori. M n fund sht zgjidhur problemi. Puntori q flinte posht skods sht zgjuar. Po rrufit nj raki tjetr duke brtitur fort kundr diktaturs. E ka mir. Asnj diktatur nuk do ta linte t rrumbullosej nga mngjesi deri n dark, t flinte posht kamionve e pastaj t prlante ndonj dru.

    Bashk me drejtorin marrim rrugn pr n nj lagje tjetr, pr n Lpush. Ktu jemi thuajse n mes t pyllit, n rrugn q t on pr n Sopot. Lpusha sht nj fshat ku kan mbetur ende rreth 40 shtpi. Kudo q hedhim syt shohim drrasa e trungje t stivuara, ktu jemi vrtet n kryeqendrn e sharrave. Fatime eni sht 80 vje. Ka lindur n Brzesht. Ka probleme me shikimin, megjithat e dallon njrin prej nesh q kishte qen ktu gjasht vjet m par. "Aha, t njofta tkeqen nana, tnjofta. Ti je ai q tkam fal nj mash ktu e shum vjet ma prpara". Ndrsa ne flasim me Fatimen pr hallet e prditshme, q ktyre anve nuk mbarokan kurr, drejtori flet me mbesat e nipin e saj pr punt e shkolls. Shtpia e plaks ka ndryshuar fare pak. Po ato shkall prej druri, po ai ballkon q mbshtetet mbi trar, po ato dritare t bymyera nga lagshtia e dimrit…

    N t pernduar marrim rrugn e kthimit. Diku n t dal t Stravajt na ndalon nj plak: "A m merrni dhe mu deri nManastirec, vetm se 50 lek kam un. Kaq mka dhan plaka". E qetsojm xhaxhain se nuk jemi taksi. "Se mos t z makina xhaje", i thot njri prej nesh. "Un edhe naft po tpi nuk m z", ia kthen xhaxhai. "O xhaj, po Gjorg Golemin e njeh ti"? Asnj prgjigje. Xhaxhai ka do koh q po dremit.

    Nga mjegulla e kohs


    Ai sht nj njeri me disa emra. Emrin e vrtet e ka Aranit Komneni, m s shumti njihet si Gjergj Araniti, n legjendat popullore e thrrasin Gjorg Golemi, mbi bustin e tij n Librazhd shkruhet Gjorg Golemi Araniti, disa t tjer e thrrasin thjesht Gjergj Golemi. Njeriu me katr emra nuk prmendet shum n tekstet e historis, t paktn jo aq shum sa duhej ta meritonin bmat e tij. M s shumti prmendet si i ati i Doniks, bashkshortes s Sknderbeut, se sa si nj lufttar q u mbajt pr dhjetra vjet ndaj hordhive osmane q e sulmonin nga t gjitha ant. Debatet mbi origjinn, emrin dhe fundin e tij vazhdojn ende edhe sot e ksaj dite. Edhe sot ka njerz q vrasin mendjen se nga erdhi kjo familje. E madhe n Shqipri, po aq e madhe edhe n Itali. Ku emigroi pas pushtimit t Arbris? Prse Aranit Komneni n gjuhn e popullit quhet thjesht Gjorg Golemi? A mos vall Gjorgu, pra Gjergji, u kujtonte banorve t Shpatit, Mokrs, Sopotit, ermeniks, Shn Gjergjin q luftonte kuedrn?

    Vetm n 1253, n kronikat bizantine prmendet nj Gulem zotrues tokash n "Albanon". Ky Gulemi, apo Golemi, mund t jet gjyshi i Gjergj Aranitit ton. Golemi ishte martuar me nj kushrir t perandoreshs bizantine, Irena. Disa besojn se nusja ishte e bija e Zhupanit t Madh serb dhe Evdhoqis, vajzs s perandorit bizantin, Engjll Komnenit. Nga kjo martes duket se ka ardhur m pas prdorimi i dy mbiemrave, Golemi dhe Komneni.

    Aranit Komneni, q do ta quajm Gjergj Araniti, ishte vllai m i madh mes tre vllezrve. Ai u martua me Maria Muzakn, nga e cila mori n paj nj territor t gjer q shkonte nga Mallakastra - edhe sot nj fshat i madh atje quhet Aranitas - deri n det n afrsi t Vlors e Kanins. Kshtu zotrimet e Aranitve u shtrin q nga Adriatiku e deri n afrsi t Dibrs s sotme. Qendra e zotrimeve duket se ka qen malsia mes Librazhdit dhe Elbasanit, Shpati, ermenika, Sopoti dhe nj pjes e Mokrs. Me vdekjen e s shoqes u martua me nj aristokrate italiane nga Lee, Pietrina Francone. Nga t dyja martesat pati dhjet fmij, tre djem e shtat vajza. M e njohura nga t gjith sht Donika, bashkshortja e Sknderbeut. Nj tjetr vajz, Vojsava, ishte martuar me Gjergj Crnojeviin e Malit t Zi. Ajo ishte e ma e Maksimit, i cili i kthyer n mysliman mbretroi n Mal t Zi me emrin Sknderbe. Ana, Helena dhe Despina ishin martuar me fisnik nga familja Dukagjini. Prmendet edhe nj vajz tjetr, Komita. Kjo ishte martuar me Gojko Balshn, djali i Vllajks, nj nga motrat e Sknderbeut. Nj nga vllezrit e tij ishte Muzaka, babai i Moisi Golemit t famshm. Tre djemt ishin Thomai, pr t cilin dihet shum pak, Kostandini, q bri goxha emr n historin e Italis dhe Araniti, i cili ishte marr peng dhe u kthye n mysliman. Nj goxha familje me rrnj t forta pra kjo e Gjorg Golemit.

    Gjergj Araniti dhe besnikt e tij u ndeshn me osmant n Kurvelesh n 1433. Fuqia m e madhe ushtarake e kohs u mposht nga arbrit. Ngjarja shkaktoi buj t madhe n Perndim dhe e bri heroin ton shum t famshm. Nj vit m pas nj armat osmane q marshonte n luginn e Shkumbinit u shkatrrua nga ushtria e tij. Betejat u prsritn edhe n 1438-1439 n afrsi t Beratit dhe n Tomorric. Sulltan Murati u detyrua t vendos paqe me Gjergj Arianitin, duke i njohur zotrimet nga Shkumbini deri n Vjos. Kjo paqe, dhe mbase edhe t qenit ortodoks, i largoi aleatt perndimor nga brohoritja e par. Gjergj Arianiti mbeti pa ndihma, megjithat u hodh srish n kryengritje pas Kuvendit t Lezhs n 1444. N 1455 bhet prfundimisht vasal i Vendikut. Nuk kishte t drejt as t shpallte luft dhe as t firmoste paqe. N kmbim t ksaj varsie do t merrte nj pag t rregullt vjetore dhe do t mbante nj flamur t art t Senjoris, t cilin megjithat mund ta valviste vetm n rast lufte. Q prej ksaj kohe nuk prmendet m n kronikat e kohs. Tashm e gjith vmendja ishte prqendruar te dhndri i tij, Sknderbeu. T paktn n 1463 nuk jetonte m, prderisa korrespondencn me Venedikun e mbante e shoqja, Pietrina. Nuk dihet ende se ku i mbylli ditt e fundit heroi legjendar. Populli beson se u trhoq n pyjet e paarritshme t Sopotit, por ka shum t ngjar q t ket dhn shpirt n Durrs, asokohe ende nn zotrimin venedikas. Pas vdekjes s tij, e veja dhe fmijt u trhoqn n Lee, prej nga u shprndan n gjith Italin. Sot, familja e njohur e Blloshmve t Brzeshts n krye t pems s saj gjenealogjike mban pikrisht njrin prej Aranitve, pasuesit e t cilit u myslimanizuan. Ka shum t ngjar t jet e vrtet. A nuk ishin myslimanizuar edhe nj vlla dhe nj djal i Gjergj Aranitit?

    --- --- ---

    M gjer shih: Kristo Frashri, "Gjergj Kastrioti, Sknderbeu, Jeta dhe vepra" (1405-1468), Toena, Tiran 2002; Dhimitr Shuteriqi, Aranitt. Emri dhe gjenealogjia n: "Studime pr epokn e Sknderbeut" II, Tiran 1989; Franz Babinger "Fundi i arianitve", prktheu Nestor Nepravishta, Plejad, Tiran 2004.

  3. #3
    Perjashtuar Maska e BARAT
    Antarsuar
    20-07-2006
    Vendndodhja
    Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
    Postime
    2,566
    Faleminderit
    0
    4 falenderime n 3 postime
    busti i Gjergj Aranitit
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

  4. #4
    Perjashtuar
    Antarsuar
    30-08-2007
    Postime
    2,535
    Faleminderit
    346
    102 falenderime n 73 postime

    pershendetje

    nen nje mal/e nen nje breg/gjorg golemi thot jam mbret.ne nje mal e ne sopot /gjorg golemi kryezot.mark milloshi ne liqe/luan shpaten porsi dre/luan shpaten si dragoi/dhe turqit i copetoi . sopotare moj te ngrata/ rrokni thika rrokni shpata/..dhe une jam nje i lindur ne sopot por i larguar tani prej tij .....terreni -jetesa e veshtire dhe plot arsye qe te detyrojne largimin prej tij dhe tani i ka mbet vecse legjenda sopotit dhe ne krye busti i KOMNENIT ne librazhd.princi i kanines e sopotit.urime ai qe ka permendur kete figure qe shumica nuk e njohin

  5. #5
    i/e regjistruar Maska e derjansi
    Antarsuar
    14-04-2005
    Postime
    6,825
    Faleminderit
    12
    113 falenderime n 89 postime
    Pse disa e qesin Gjergj Arianitin prej Kurveleshi?
    JO NEGOCIATA VETVENDOSJE

  6. #6
    Perjashtuar
    Antarsuar
    30-08-2007
    Postime
    2,535
    Faleminderit
    346
    102 falenderime n 73 postime
    Derjas Varrin Ia Gjeten Ne Gjirokaster Dhe Me Qender Ne Sopot.mbas Renies Se Principates Se Tij Iku Ne Lecie Te Italis Dhe Ka Bere 12 Femij Ne Itali

  7. #7
    Lavdi Deshmoreve! Maska e Hero i Popullit
    Antarsuar
    21-05-2007
    Vendndodhja
    Ke Varrezat e Deshmoreve: Between Nowhere and Good-Bye!
    Postime
    385
    Faleminderit
    0
    3 falenderime n 3 postime
    Citim Postuar m par nga derjansi Lexo Postimin
    Pse disa e qesin Gjergj Arianitin prej Kurveleshi?
    Derjansi ka nje fare te drejte...
    Ne brigjet e Bregut prane Borshit gjendet kalaja Mesjetare e Sopotit. Mbase ekziston teoria qe behet fjale per Sopotin e Kurveleshit. Megjithate nje hipoteze qe qendron larg se vertetes.
    FLANGO MA NON FLECTO

Tema t Ngjashme

  1. Riretushimi i historis
    Nga erzeni n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 3
    Postimi i Fundit: 27-11-2011, 16:34
  2. Shtrembrimi i Historise
    Nga Darius n forumin Arkeologji/antropologji
    Prgjigje: 18
    Postimi i Fundit: 30-06-2009, 16:10
  3. Akademia e Shkencave dhe heshtja ndaj sfidave te kohes
    Nga &Mitrovicalia& n forumin Problematika shqiptare
    Prgjigje: 96
    Postimi i Fundit: 18-06-2009, 19:10
  4. Librat e historis s Kosovs heqin mitet kombtare
    Nga iliria e para n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 15
    Postimi i Fundit: 17-02-2009, 13:57
  5. Ndodhit n Maqedoni
    Nga babadimri n forumin Shqipe nga Maqedonia
    Prgjigje: 1075
    Postimi i Fundit: 16-10-2007, 12:25

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •