Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 2 prej 2
  1. #1
    Peja o qytet i bekuar
    Antarsuar
    28-03-2002
    Postime
    310
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 11 postime

    Kosova gjat luftrave austro-turke

    ǒthon dokumentet italiane pr nj periudh ngjarjesh t mdha, n t cilat ishte prfshir Kosova e gjysms s dyt t shek. XVII? Prse historiografia serbe, q i quan kto ngjarje si tragjedin m t madhe serbe pas Betejs s Par t Kosovs, anashkalon njoftimet burimore pr zhvillimet n kt periudh dhe vemas pr prbrjen etnike t Kosovs dhe t trevave rreth saj...?

    PROF. DR. JAHJA DRANOLLI
    N gjysmn e dyt shek. XVII, Kosova qe prfshir n ngjarje prmasash t mdha. E quajm t nevojshme q me kt rast t paraqesim disa njfotime q dalin nga dokumentet italiane, t cilat deri von nuk kan qen objekt I ndonj studimi t veant n historiografin ton. Ndryshe nga historiografia shqiptare, historiografia serbe kto zhvillime i ka par si tragjedin m t madhe q i ngjau popullit serb pas Betejs s
    Par t Kosovs (1389).

    ǒthon dokumentet?

    Dokumentet italiane q i referohen gjendjes n Kosov dhe m gjersisht trevave shqiptare, gjat ksaj periudhe, ruhen kryesisht n arkive e biblioteka t Firencs, Milanos, Roms, Vatikanit, Venedikut etj. Krahas dokumenteve zyrtare, t dhna me interes ndeshim edhe n vepra t historianve t hershm dhe t kronistve t kohs, t cilt kishin prcjell me kujdes luftrat dhe kryengritjet q kishin kapluar Ballkanin gjat gjysms s dyt t shek. XVII. Vend t veant n kt aspekt zn veprat monumentale t kontit Luigji Marsili, abatit Kamilo Kontarini, historianve Simpliqano Bizozeri, Qiro Gjaneli etj. Rol t veant rreth ndriimit t ksaj shtjeje paraqesin edhe njoftimet q ofrojn relatort e papatit, t cilt, nprmjet kishs romane, kishin qen t inkuadruar drejtprdrejt n ngjarjet q kishin prfshir Kosovn. Dy burra t shquar t kishs shqiptare-romane, Pjetr Bogdani dhe Tom Rospasari, madje qen udhheqs t kryengritjeve lirimtare. Dokumentet n shqyrtim sjellin njoftime q hedhin drit mbi raportet e popullsis shqiptare t trevave, q u kapluan nga luftrat lirimtare me prfaqsues kryesor t ushtris austriake, t cilt, fal kryengritjes s popullsis shqiptare, arritn t deprtonin pa pengesa deri n Lum dhe n treva shqiptare t Maqedonis s sotme. Kryengritsit shqiptar, t kishter e mysliman, u rreshtuan prkrah forcave ushtarake austriake, duke krijuar njsi t veanta me oficer shqiptar, si kapiten, nnkolonel etj. Ajo q trheq m tepr vmendjen, sht fakti se ktu u vun bazat e bashkpunimit luftarak midis shqiptarve t fiseve t ndryshme n luft pr liri, q shrbyen si gurthemeltar pr historin e ardhshme t kombit ton. Pr pjesmarrjen e populates shqiptare myslimane n luftra lirimtare, n mnyr t qart bn fjal edhe nj relacion i Pjetr Budit, ku thuhet: ...jo pak here myslimant ishin prirur q t merrnin pjes n kryengritje t armatosura. Ndrkaq, toleranca fetare e popullats shqiptare, n prag t luftrave austro-turke, shihet edhe nga nj relacion i Pjetr Bogdanit, I cili drejtoi ceromonin fetare tradicionale t gushtit n brigjet e Drinit t Bardh, n trevn e Prizrenit, n t ciln morn pjes banor katolik, mysliman dhe ortodoks t ksaj treve.

    Idet largvajtse t Bogdanit

    Kaptin t veant n kuvende ballkanike n luft kundr turqve paraqet shmblltyra madhore e argjipeshkvit humanist dhe burrit dituror Pjetr Bogdani. Rndsia e ktij veprimtari shihet sidomos n organizimin e kryengritjeve lirimtare shqiptare n Kosov e Malsi kundr turqve dhe n koordinimin e lvizjes lirimtare shqiptare me ushtrit austriake e venedikase. Lidhur me aktivitetin e Bogdanit n Malsi dhe n Kosov shprehen qart edhe dokumentet zyrtare venedikase: E questo prelato utile a negoziati con i Popoli dei Monti dell Albania... N kt kuadr, Bogdani, s bashku me krer t tjer shqiptar, me entuziazm pritn trupat austriake n krye me gjeneralin Pikolomini n portat e Prizrenit. N kt qytet u zhvilluan edhe nj varg bisedimesh midis Bogdanit e Pikolominit. Megjithat, i tr dokumentacioni i kohs, pa marr parasysh se nga cili burim vjen, nuk sht prfillur nga nj pjes e hiatorianve t djeshm dhe t sotm serb, t cilt, duke e heshtur aktivitetin luftarak e diplomatic t humanistit ton, meritat e tij ia atribuajn patrikut Arsenije Crnojeviq III, i cili, ndryshe nga Bogdani, qe nj figur margjinale dhe nga frika e lufts kishte braktisur Pejn. E quaj me vend t theksoj se, n kt periudh ndrlikimesh dhe luftrash n Kosov dhe m gjer, Bogddani prpunoi nj ide largvajtse q shpiente n prspektiv sovranitetin shtetror e kishtar. Nj segment nga kjo ide sht edhe ngritja e nj institucioni t lart kishtar shqiptar, m i lart se ai I argjipeshkvis, i cili do t ballafoaqohet nga pozita t njjta me Patrikann e Pejs. Argjipeshkvi yn nuk krkonte nj kish shqiptare-romane autoqefale, por nj patriarkat t varur, sikurse ishte patriarkati i Republiks s Venedikut. Ky patriarkat do t fitonte t drejtn e ligjruar q t prfshinte n vartsin e vet tri argjipeshkvit shqiptare-romane t asaj kohe, t Tivarit, Durrsit dhe t Shkupit. Paramendohej q qendra e ktij patriarkati t ishte treva e Kelmendit. Me kt politik largvajtse shprehen prirjet e Bogdanit drejt bashkimit shtetror, religjioz e kulturor t trojeve shqiptare n gjysmn e dyt t shek. XVII. Edhe pse Roma nuk e pranoi kt ide, ajo mbeti n qarkullim nj koh t gjat, madje filloi t popullarizohat aq shum, saq Bogdani filloi t mbiquhej Patriarku i Kelmendit dhe argjipeshkv i Shkupit ose anasjelltas. Me kt titull e gjejm n dokumente zyrtare t kohs. N an tjetr, sipas L. Marsilit, qendra e patrikut t rashianve ishte n Pej, trev e kelmendasve shqiptar: Il Patriarca dei Rasciani che stalla in Ipek, loco de Albanesi Climenti.

    Prania e shqiptarve n Nish

    Burimet q i kemi n dor, t cilat dalin nga provinienca italiane, japin njoftime edhe pr aksionet e aleatve t krishter n luft kundr turqve n Kosov dhe pjes t skajshme t saj. Ktej, sipas tyre provohet se gjenerali Pikolomini bri prpjekje t vinte kontakte me shqiptart e trevs s Nishit, Prokules e Toplics dhe prej kndej t dilte n Lab (Llap), gj q arriti pa vshtirsi. Me t arritur ktu, ai rrethoi Prishtinn, ku ishin t vendosur trupat e Mahmut Pashs. Meq u zu ngoje Nishi (qendr e njohur e Dardanis s antikitetit) n realacion me shqiptart, sht me interes t prmendet nj detaj q del nga jeta e Tom Rospasarit, ku bhet fjal edhe pr pranin e shqiptarve n Nish gjat luftrave austro- turke: ...venni a Belgrado, da dove fui novo richiamato e Nissa dall Eccellentissimo Generale Conte Vetrani per causa della lingua natione albanesi. Zyrat e noteris dhe kancelaris italiane shnuan edhe ndrhyrjet e gjeneralit Pikolomini n trevn e Pejs, Prizrenit e Shkupit. Pasi q n fillim t muajit nntor t vitit 1689 kishte hyr Pikolomini n Prizren, atje qe i pritur duarhapur nga popullata e qytetit, e shoqruar nga 20.000 vullnetar. Pr ta prfituar masn vullnetare, merita u takonte Bogdanit dhe franeskanit Tom Rospasarit. Gjithashtu, Pikolomini u prit mir edhe n Shkup nga popullata shqiptare e qytetit, gj q dshmohet nga nj korrespondenc nga Vjena q mban datn e 20 nntorit 1689: Arbrit dhe Arnautt, si dhe popuj t tjer t ksaj treve, si t krishter, ashtu dhe mysliman... (Venezia, Fondazione Cini). Gjenerali Pikolomini ushqente shpresa t mdha se, prve populates shqiptare t Prizrenit e Pejs, do ti prfitonte pr aleat edhe malsort shqiptar t Malit t Zi. Kur sht fjala pr malsort, sht me interes t spikatet ktu nj pasazh, ku si miq t perandorit austriak Leopoldit I prmendn edhe shqiptart e Rozhajs dhe t Bellopojs. Prishja e aleancs shqiptaro- austriake
    Republika e Venedikut i prcillte me vigjilenc t madhe ngjarjet q kapluan Kosovn gjat viteve 1689-1690. Senati venedikas dhe proveditort e Venedikut n Dalmaci qen t interesuar pr lirimin e Pejs nga sunduesi turk. N kt koh, kishte hyr n Pej gjeneral Pikolomini. Nga burimet venedikase del e qart se Pikolomini nuk pati rast t takohej me patrikun Arsenije III Crnojeviq, I cili, pasi q kishte kapluar zjarri I lufts Pejn, kishte ikur n Nikshiq. Popullata shqiptare, e shtyr n nj an nga besimtart venedikas dhe n ann tjetr nga veprimet e ashpra t hercogut Holshtajn, i cili mori postin e kryeeprorit ushtarak pas vdekjes s Pikolominit, dukshm filloi t largohej nga aleatt e deridjeshm austriak. Pranin austriake n trevn e Kosovs e vshtirsoi edhe vdekja e Pjetr Bogdanit, bashkpuntor m i shquar i Pikolominit. Situata mori pikn e vlimit midis aleatve austriak e shqiptar, sidomos kur trupat e hercogut Holshtajn u futn n Lum pr ti djegur m tepr se tridhjet fshatra shqiptare. Esht pr t vn re se dokumentet e burimit venedikas, pr shkaqe t politiks s astit, n kt pik ruajn nj doz subjektivizmi. Po kto burime, edhe pse pr disa ngjarje japin hollsi me interes t veant, heshtin gjendjen n Kosov pas disfats s aleancs s krishter n Kaanik. Prjashtim n kt aspekt bn nj njoftim q mban datn e 12 shkurtit t vitit 1690, ku nj dshmitar flet n mnyr mbreslnse pr tragjedin e Kosovs...: Egrsit e reja t tatarve pr ta shfryr shtazarin e vet njerzore mbi arbrit dhe arnautt, duke djegur shum fshatra, duke i vrar mizorisht ata banor t mjer vetm nga q kishin treguar respekt dhe kishin ndihmuar ushtrin gjermane... shtje n vete gjat luftrave austro-turke ndr shqiptart paraqet procesi i islamizmit dhe revolta e shqiptarve mysliman kundr pushtetit turk. Pjesmarrja e shqiptarve mysliman n luftra kundr pushtuesve osman nuk qe i vogl, gj q provohet m s miri nga nj lajm i P. Budit drejtuar kardinalit Gjokadino n vitin 1621. Sipas disa njoftimeve q ruhen n dorshkrimet e Biblioteks e t Arkivit Shtetror t Bosnjs, autor i t cilave sht konti Luigji Marsili, provohet se shqiptart n prgjithsi qen t ndar n gjasht apo shtat krahina, t gjith i prkasin ritit ortodoks: Gli Albanesi...tutti di rito scismatico, prve Kelmendit q n trsi i prkiste religjionit katolik.

    Serb, apo shqiptar t ritit ortodoks?

    Ky njoftim dhe disa njoftime t tjera t ngjashme t burimit t njjt, ripohojn se, nga kaprcyelli i shek. XVII ende nuk ishte kryer procesi i islamizimit ndr shqiptart dhe se kryengritsit skizmatik q i ndeshim n luftra kundr turqve, nuk qen serb t udhhequr nga Arsenie Crnojeviqi III, sikur prpiqen t shpjegojn disa historian serb, por shqiptart e ritit ortodoks, n shumic dhe serbt ortodoks n pakic, t cilt luftuan kundr armikut t prbashkt. Dokumentacioni i kohs provon se treva e Kosovs gjat luftrave austro-turke, kryesisht qe e banuar nga popullsia shqiptare dhe se kjo trev prfshihej n kuadr t konceptit shqiptar. Q ktej, popullatn vendse t trojeve n fjal n t shumtn e rasteve e ndeshim t bartnin etnonimin albanesi, arnaut, q n essence kan kuptim t njjt. Por n t njjtn koh dokumentet q dalin nga zyra e papatit, Kosovn e regjistrojn n kuadr t konceptit Servia (Serbia). Kshtu, te P. Bogdani, edhe pse qe shqiptar i Kosovs, n shkrime t veta italisht e latinisht, prdorte emrtimet gjeografike q kishte prvetsuar administrata kishtare katolike, e cila pr sa u prket trojeve shqiptare prdorte edhe emrtimet e trashguara nga periudha paraosmane, konkretisht emrtimet e zyrtarizuara gjat sundimit anzhuin n shek. XIII. Kshtu, bie fjala, ai quante Arbri (Albania), ashtu si dhe aktet e zyrave perndimore, vetm viset q kishin hyr n Mbretrin e Arbris t krijuar n kohn e Karl Anzhus (1272), kure Kosovn, sadoq banohej nga popullata shqiptare, vazhdonte t prfshinte, ashtu si n shekullin XIII nn emrtimin Servia, edhe pse shteti serb, si dhe Mbretria e Arbris, kishin tre shekuj q ishin prmbysur. Krahas etnonimit albanese dhe shtetit Albania, gjat priudhs q kemi n shqyrtim, ndeshim edhe etnonimin epirot dhe shtetin e Epirit; maqedon e Maqedoni, q i referohen etnonimit Arbr dhe shtetit t Arbris. Prve konceptit Kosova, si pjes e Arbris dhe pjes e Epirit, n nj relacion q ruhet n Arkivin Medii t Firencs, e ndeshim Kosovn si koncept t rajonit t gjer: Relazioni di quanto nel paese di Cossova. Pasqyr m t qart pr aspektin gjeopolotik t Arbris gjat luftrave austro-turke e shohim t shpjeguar n njrn ndr veprat e Luigji Marsilit, personalitet q njihte drejtprdrejt gjendjen n Shqipri. Ky di pr Shqiprin turke (Albania Turca), Shqiprin e lir (Albania Libera) dhe Shqiprin venedikase (Albania Veneta). Duke prmbyllur, e quaj m vend t konstatoj se dokumentacioni italian plotson mjaft mir dokumentacionin e burimit austriak e turk pr shtjen e Kosovs gjat luftrave austro-turke dhe kjo lnd ofron dshmi t pakundrshtueshme pr inkuadrimin e shqiptarve t Kosovs n rrjedhat e ngjarjeve t mdha t ksaj kohe.
    no respect whatsoever for authority - Richard Feynman.

  2. #2
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    23-04-2002
    Postime
    15
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    "Shprengulja e madhe"

    Ne historiografine serbe eshte spekulluar shume me te ashtuquajturen " shperngulje te madhe nga Kosova ne fund te shekullit XVII (me konkretisht ne vitet 1689-90".
    Sipas tezave serbe pikerisht ne kete periudhe nje pjese e madhe e popullsise serbe eshte larguar nga territori i Kosoves me ne krye patriarkun e Pejes Arsenije dhe vendin e tyre e kane zene shqiptaret e ardhur nga territoret malore te Shqiperise. Kjo levizje e popullsise ka shkaktuar dhe permbysjen e raporteve etnike ne Kosove ne favor te popullsise shqiptare.
    "Shperngulja e madhe ne Kosove" eshte shnderruar ne nje mit te vertete qe ndeshet ne shume literatura sllave por vetem fakte qe nuk ndesh ne to.Shifrat qe jepen jane nga me te ndryshmet, duke filluar nga 100 000 deri ne 500 000 njerez.
    Eshte i njohur fakti se nje pjese e popullsise se Kosoves, pas terheqjes se ushtrive austriake eshte karguar nga Kosova per shkak te frikes nga hakmarrja qe mund te binte mbi to si pasoje e mbeshtetjes qe i kishte dhene trupave austriake. Por duhet theksuar se pjesa me e madhe e te larguarve nuk ishin nga territoret e brendshme te Kosoves por nga ato veriore e Nishi.
    Gazetat e kohes japin shifra te uleta te numrit te te emigruarve (jo me shume se 10 mije vete) dhe po ashtu eshte burimet osmane. Per me teper nuk eshte e qarte as perberja etnike e te larguarve, te cilet nuk kane qene vetem serbe por edhe shqiptare.
    Nje levizje me permasa kaq te vogla nuk mund te ndryshonte perkatesine etnike te Kosoves, e cila qe perpara futjes se trupave austriake ishte e perbere ne shumicen e saj nga shqiptare. Ne nje permbledhje te dokumenteve austriake ushtarake te asaj periudhe shprehet qarte se Kosova ishte e banuar nga shqiptare, madje Prishtina cilesohet si kryeqyteti i Shqiperise.
    Edhe vete titulli i ketij libri "Trupat perandorake ne Shqiperi 1689" tregon qarte se komanda ushtarake austriake e shikonte Kosoven si pjese perberese te Shqiperise.
    Ka pasur edhe vete autore serbe te cilet kane pranuar se shperngulja e madhe eshte thjesht nje legjende dhe jo nje ngjarje reale historike.

Tema t Ngjashme

  1. Dardani apo Kosov
    Nga Statovci n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 167
    Postimi i Fundit: 15-06-2018, 11:31
  2. Prgjigje: 29
    Postimi i Fundit: 01-08-2010, 13:18
  3. Kosova: unjust politics
    Nga bqato n forumin Problemet ndrkombtare
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 06-10-2006, 08:07
  4. Platform For The Resolution Of The Albanian National Question
    Nga saimiri-uk n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 06-02-2003, 14:52
  5. ICG: - UNMIK-u ka lejuar ndarjen e Kosovs
    Nga kosovar n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 10
    Postimi i Fundit: 10-06-2002, 06:51

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •