Ja dhe pak fjale per babane e etnografise Shqiptare..

I lumte Alma Miles..




---------

Shekulli

--

N 95-vjetorin e lindjes dhe 10-vjetorin e vdekjes, asnj institucion shtetror nuk sht kujtuar pr etnologun e shquar Rrok Zojzi. Nj fat q e prndoqi q n t gjall krijuesin e 22 mij njsive arkivore t objekteve muzeale. Nj nga etnograft vepra e t cilit sht vjedhur nga studiues q nuk ia prmendin kurr emrin

Rrok Zojzi, mes mitit dhe harress


Alma Mile

sht shkruar shum rrall pr Rrok Zojzin. Madje ndonjher duket sikur sht shndrruar si ato figurat e legjendave q ai mblidhte npr Shqipri. Pas vdekjes, kolegt shkruan ndonj artikull tek revista Kultura Popullore dhe gjithka mbeti aty. Dje ai kishte 95-vjetorin e lindjes dhe 10- vjetorin e vdekjes, por pr etnologun e shquar Rrok Zojzi nuk u kujtua kush. Nj prej kolegve t tij, prof.dr. Mark Tirta, tregon se vite m par, shkenctart e Zagrebit ngulnin kmb pran zyrtarve shqiptar q Zojzin ta merrnin si punonjs pran Akademis s Shkencave n Kroaci. Zojzi filloi pun n Institutin e Shkencave n vitin 1947, duke u br themeluesi i sektorit t studimeve etnologjike shqiptare. Q n fillim i kushtoi kujdes t veant krijimit e zgjerimit t bazs materiale pr studime shkencore, krijoi arkivin e objekteve muzeale q nn drejtimin e tij arriti deri n 22 mij njsi. Bri eksplorime n vise t ndryshme t virgjra t Shqipris, pr t mbledhur t dhna studimi dhe pr t gjurmuar e fotografuar objektet muzeore q shrbenin pr arkiv, - tregon Tirta, duke shtuar se krahas arkivit t objekteve muzeore, Zojzi krijoi fototekn, skicotekn, arkivin e dorshkrimeve, t prkthimeve e t dokumentacionit t burimeve t ndryshme t shkruara. Madje n vitin 1948 nn drejtimin e tij u ngrit Muzeu Etnologjik Kombtar. Duke qen njohs i mir i disa gjuhve i gjermanishtes, frngjishtes e italishtes, ai voli traditn m t mir bashkkohore, pr t ndrtuar strukturat e etnologjis shqiptare. Sipas profesor Tirts, Zojzi shquhej pr praktikn e veant t puns. Pak a shum ndoqi metodn q dikur kishte praktikuar Franc Nopa n eksplorime: n do vend ku kalonte vrente, merrte shnime e jepte gjykime pr gjithka, e studionte etnokulturn n kompleks, - thot etnologu. Rrok Zojzi sht i pari n historin e etnologjis shqiptare q hartoi anketa e pyetsor pr probleme t veanta t etnokulturs e i shprndau n tr viset e Shqipris, sidomos ndr arsimtar, e jan marr prgjigje sipas fakteve t terrenit, - vazhdon Tirta. Por pavarsisht puns s pakrahasueshme, Zojzi ka qen prher i prndjekur prej biografis, e cila regjimit diktatorial i linte shum pr t dshiruar. N biografin e familjes numroheshin pushkatime, arratisje e burgosje, megjithat ai i kishte vn pr fund t gjitha kto vetm me pun. Jo m kot e thrrisnin arusha e maleve, apo alpinisti. Pati intelektual t nivelit t dijes bashkkohore q e prkrahn dhe e vlersuan punn e tij shkencore, po pati jo pak shkenctar partiak q e nprkmbn, e keqtrajtuan, e penguan n pun, e uln moralisht e nuk e lan t ecte prpara. Kontaktet e diskutimet me t huajt, n shumicn e rasteve, kan qen pr t moll e ndaluar. Ka pasur ftesa pr veprimtari shkencore nga Italia, Franca, Gjermania e Rumania, gjithnj me shpenzime t pals pritse, por asnjher nuk u lejua t shkoj, si njeri me cene biografike, - tregon Tirta, duke shtuar se gjat viteve 70-80 ka pasur 30 ftesa pr n Prishtin, po as atje nuk u lejua. Sipas Mark Tirts, edhe nj her q u lejua t shkonte n Suedi, vetm fal ndrhyrjes s Nexhmije Hoxhs. Megjithat shkenctart e huaj e kan vlersuar shum punn e Zojzit, t cilt jo rrall her e kan cituar n studimet e tyre. Ai ka ln nj pasuri t tr studimesh e materialesh burimore. Shum syresh jan t botuara n formn e studimeve e n revista t ndryshme, t cilat nuk jan prbledhur n ndonj botim t vetm, ndrsa t tjera jan t pabotuara e ruhen n arkivat e Institutit t Kulturs Popullore. Duke u br pre jo rrall her edhe e vjedhjeve prej pseudostudiuesve, q i kan paraqitur ato si studimet e tyre. Zojzi sht i pari q ka mbledhur n mnyrn m t gjer t drejtn kanunore t Labris, q deri sot mbeti pa u sitemuar e pa u botuar e pr m keq, duke u shfrytzuar nga njri e nga tjetri me kriter e pa kriter, - thot Tirta, duke shtuar se e njjta gj ka ndodhur edhe me monografin e tij t pabotuar pr Gjeovin, materialet e s cils jan prdoruar pa iu referuar emrit t Zojzit. Prndjekje, shfrytzim, vjedhje e harrim. Ky sht fati i shkenctarit, i cili dje duhej t mbushte 95 vje.

Biografi e dyshimt
Rrok Zojzi lindi n Shkodr n 16 nntor 1910, n nj familje zejtare. Pasi mori arsimin e mesm n qytetin e lindjes, duke br detyrn e arsimtarit, u mor edhe me alpinizm, me krkime, gjeografi e sidomos n fushn e etnokulturs. Gjat viteve 30-40 ai bhet i njohur me shkrimet n revistat Hylli i Drits, Drini, Vatra shqiptare, etj. N vitin 1942 Zojzi prgatiti 34 ligjrata gjeografiko-etnologjike, pr Ministrin e Kulturs dhe Turizmit, q u shfrytzuan nga radio Tirana, radio Kora e radio Kosova. N vitin 46 e motra, Maria dhe burri i saj u pushkatuan gjat rezistencs antikomuniste t Postribs dhe kjo do ndikonte n jetn e Rrokut, i cili gjithnj sht par si njeri me cene n biografi. Prej vitit 47 ka punuar si etnolog pran Institutit t Shkencave, deri sa doli n pension n vitin 1976.

Studime n terren
Rrok Zojzi ka ln nj numr t madh studimesh t botuara n revista shkencore si: Gjurmt e nj kalendari primitiv n popullin ton, Studime mbi veshjet kombtare, Traditat e lundrimit n Shqipri, Mbi t drejtn kanunore t popullit shqiptar, Gjurm arkaike n veshjet tradicionale t popullit shqiptar, Arti popullor n Shqipri, e shum t tjera. Ndrkoh q sipas etnologut Mark Tirta, ka t pabotuara n arkivat e Institutit t Kulturs Popullore nj monografi rreth 100 faqe pr Gjeovin, studime pr amrin, studime mbi luginn e Shkumbinit, prmbledhje pr Labrin, etj. Mendohet se t tjera materiale e studime, mes t cilave dhe nj monografi pr Franc Nopn ndodhen n shtpin e tij.





17/11/2005