Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 6
  1. #1
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,011

    Shoqria "Bashkimi" n 100 - vjetorin e saj.

    Shqiptar
    Registered User
    (7/10/00 9:31:04 am)
    --------------------------------------------------------------------------------
    Prof. Dr. Tomor Osmani


    Kur shekulli XIX ishte n vitet e fundit t tij, n Shkodr, n janarin e vitit 1899, krijohet shoqria gjuhsore - letrare "Bashkimi", nismtar i s cils ishte abati i Mirdits, Imzot Preng Doi. Ai edhe me prkrahjen e shokve dhe t miqve t tij do t ishte n ball t ksaj shoqrie dhe do t ishin pothuajse kta q do t plotsinin t gjitha objektivat dhe detyrimet, t miratuara q n mbledhjet e para.

    Bashkthemeluesit qen edhe klerikt katolik: At Gjergj Fishta, Imzot Jak Serreqi, Imzot Lazr Mjedja, Imzot Dod Koleci, Dom Ndoc Nikaj, Dom Mark Shllaku dhe At Pashk Bardhi. Ky numr erdhi duke u rritur. N nj shkrim t botuar n revistn "Hylli i Drits" n prag t 40 - vjetorit t themelimit t ksaj shoqrie, autori Dom Ndoc Nikaj shnon 12 antart e saj. Shton edhe emrat e Gjergj Kolecit, Luigj Gurakuqit, Mhill unit dhe Nikoll Sheldis.1) (Shih fotografin e pjesmarrsve t shoqris "Bashkimi". Mungon Luigj Gurakuqi, mbasi nuk ndodhej n Shkodr dhe Lazr Mjeda q ishte larguar).

    Pse t gjith antart e shoqris ishin klerik, me prjashtim t Luigj Gurakuqit? Sipas Ndoc Nikajt qen ftuar edhe disa msues t shkollave, si: Mati Logoreci, Kol Kodheli, Ndue Paluca, Gasper Beltoja, Gasper Mikeli etj., por nuk u aktivizuan pr t mos krijuar dyshime n autoritetet e vendit.2)

    Shoqria "Bashkimi" i vuri vetes disa objektiva pr t realizuar. Pr kohn kur u themelua kjo, shtja m thelbsore ishte zgjidhja e problemit t alfabetit t njsuar n gjuhn shqipe. Alfabeti i Stambollit, i krijuar m 1879, ndonse n fillim entuziazmoi shum shqiptar, por m pas jehona erdh e u zbeh, duke e kufizuar rrezatimin e tij. Prve kritikave, disa organe q botoheshin jasht Shqipris n gjuhn shqipe, jo vetm e ngritn prsri kt problem, duke e konsideruar t pazgjidhur shtjen e alfabetit t gjuhs son e duke mos pranuar at alfabet q miratoi shoqria e Stambollit, por hartuan edhe variante t reja q rritn numrin e alfabeteve t shqipes.3)

    Edhe alfabeti i autorve t vjetr q n Shkodr e zbatonte ndonj fletore e kohs apo ndonj autor i ksaj periudhe, nuk po gjente mbshtetje, ndonse atij iu bn disa ndryshime t vogla dhe stilizime shkronjash. E ndeshim edhe n letrkmbimin privat, (kryesisht tregtart) e kjo vinte jo nga dshirat e tyre, por nga nevojat e dits. N t tilla rrethana, duke e par kt gjendje q nuk po zgjidhej, por po nderlikohej gjithnj e m shum dhe duke par se do dit, si thoshte At Gjergj Fishta,

    Pr do kaub na bin nji letrar,

    Qi ethun trush me prralla e gazeta,

    Prfton n'e mbramet e pjell nji abeedar,

    u b i domosdoshm hartimi i nj alfabeti t ri. Dhe nj nism t till e mori edhe shoqria "Bashkimi".

    N kt periudh paraplqehej m shum mbshtetja n alfabetin latin, alfabet t cilin e zbatonte Europa e qytetruar, por edhe pse kishte disa prparsi, kryesisht t karakterit praktik: N kt alfabet u mbshtet edhe shoqria "Bashkimi", duke pasur si parim q nj tingull - fonem mund t paraqitej edhe me dyshkronja. U ndoq ajo tradit q e vm re edhe te autor t tjer t shekullit XIX, si Zef Jubani, Pashko Vasa etj. Kshtu alfabeti i shoqris "Bashkimi" mund t konsiderohet vijim i sistemit shkrimor t ktyre autorve. Prve shkronjave t thjeshta, ky alfabet kishte edhe nnt dyshkronjsha, shtat prej t cilave t formuara me an t faringals h. Gjithashtu kishte dy shkronja t dyzuara: ll dhe rr.

    Shoqria "Bashkimi" dhe alfabeti i saj patn jehon, duke e mbshtetur shum organe dhe shkrimtar t dgjuar. Pati prkrahje t veant nga Faik Konica dhe organi q ai drejtonte. Shum shpejt me sistemin shkrimor t ksaj shoqrie, revista "Albania" gjet nj gjuh t prbashkt duke njehsuar t dy alfabetet. E kjo u arrit n fundin e vitit 1904.

    Edhe At Justin Rrota, pr vlerat e ksaj shoqrie dhe t alfabetit t saj, shkuante: "Ishte e para her, qi n gji t Shqypnis, ende nn zgjedhn otomane, themelohej ballafaqe nji shoqni pr t'u marr sitematikisht me shtjen e shqypes... Alfabeti n fjal, me gjith munges t pikpamjes shkencore qi mund t kishte n vetvedi, kje fort praktik; pr t parn her librat shqyp mund t shtypeshin gjithkund ndr shtypshkronjat mbrnda e jasht Shqypnijet."4)

    N gusht t vitit 1908, shoqria "Bashkimi" shprndau nj deklarat, ku shnonte veprat q kishte botuar gjat periudhs s ekzistencs prej 10 vjetsh, duke vn n dukje edhe prparsit e alfabetit t saj. Me kt donte t'i tregonte opinionit t kohs vlerat e ksaj shoqrie, veanrisht n fush t alfabetit.

    Cilat ishin botimet e para t shoqris "Bashkimi"? Dy jan botimet q qarkulluan pak koh pas themelimit t saj: "Abetari i citun prej shoqniet t'Bashkimit t giuhs shqype" dhe "Oroe prmbi shqyp"5). T dy kto vepra, ndonse jo me shum faqe, do t shrbenin jo vetm pr msimin e gjuhs shqipe, por edhe pr prhapjen e alfabetit t shoqris "Bashkimi". Gjat nj periudhe 10-vjeare (1899-1908) shoqria "Bashkimi" botoi 32 vepra, kryesisht t antarve t saj. Dom Ndoc Nikaj jep kt list botimesh:

    1. Oroe prmbi abetar shqyp. 2. Abetari. 3. Knnojtarja e par. 4. Knnojtarja e dyt. 5. Knnojtarja e tret. 6. Msime t'kshtena. 7. T'nollunat shenjt. 8. Dheshkroja. 9. Grammatika. 10. Numrtorja. 11. Abetari (Napoli). 12. Knnojtorja e par (Napoli). 13. Msime t'kshtna, pjesa e par (Napoli). 14. Msime t'kshtna pjesa e dyt (Napoli). 15. Kalendari "Shqyptari", 1904. 16. Kalendari "Shqyptari", 1905. 17. Kalendari "Shqyptari", 1906. 18. Kalendari "Shqyptari", 1907. 19. Kalendari "Shqyptari", 1908. 20. Historija e Shqypnis e D. Ndoc Nikaj. 21. Historija e Turkiis e Dom Ndoc Nikajt. 22. Lahuta e Malcis (Pjesa e dyt - Oso Kuka). 24. Anzat e Parnasit e At Gjergj Fishts. 25. Bulku. 26. "Vargnimi" i L. Gurakuqit. 27. Mili e Haidhia. 28. Fjalorthi i Luigj Gurakuqit. 29. Fjalori i gjuhs shqipe (Dom Dod Koleci). 30. Bleta e re e Ndoc Nikajt. 31. Vjershat e prshpirtshme t At Gjergj Fishts. 32. Komsia e klerit katolik. e At Gjergj Fishts.

    Por ndr veprat m t mira n fushn e gjuhs shqipe mbetet fjalori, vepr me vlera t veanta leksikografike pr kohn. Ai titullohet: "Fjaluer i ri i shqypes prbaam prei Shoqniiet t'Bashkimit", fjalor dygjjuhsh shqip - italisht q s bashku me shtesat prmbledh 13798 fjal dhe botohej vetm nnt vjet pas krijimit t shoqris "Bashkimi", m 1908. Vepra mund t konsiderohet vepr e prbashkt, mbasi aty kan dhn kontribut disa autor si Dom Ndoc Nikaj, Dom Mark Shllaku etj. Megjithat, bibliograf e studiues t ndryshm ia japin autorsin.Imzot Dod Kolecit.

    Por edhe Fishta duhet t ket kontribuar n kt fjalor. N radh t par, nj burim i mir pr autort e fjalorit ka qn edhe vepra e poetit t "Lahuts", me ato botime q kishte realizuar, m 1905 dhe 1907, respektivisht "Te Ura e Rzhanics" dhe "Anzat e Parnasit", si dhe n shkrimet e botuara n shtypin e kohs. Fishta ndoshta nuk sht marr drejtprsdrejti me hartimin e tij, por ai i dha edhe nj pjes t fjalorit t veprs s tij dhe t ligjrimit popullor.


    Nuk kaluan vetm dy vjet nga themelimi i shoqris "Bashkimi", kur, po n Shkodr, u krijua nj shoqri tjetr, shoqria "Agimi" (1901). Themelues q poeti Dom Ndre Mjedja, i prkrahur edhe nga vllai Imzot Lazr Mjedja. Nj ndr qllimet e saj ishte hartimi i nj alfabeti t ri pa dyshkronjsha, por me shenja diakritike. Shoqria "Agimi" me kt alfabet botoi rreth 25 tekste t ndryshme pr shkollat fillore katolike, kalendarin "Dija" (1906), fletoren "Dashamiri" (1908) etj. Por hartimi i nj alfabeti t till shkaktoi mosmarrveshje me shoqrin "Bashkimi", mbasi ato zbatonin kritere t tjera pr kt problem. Megjithat, pavarsisht nga kontradiktat, ato vazhduan punn paralelisht deri n vitin 1908.


    Shoqria "Bashkimi", duke pasur prkrahs, u njoh si nj shoqri me vlera dhe pr kt u ftua n Kongresin e Manastirit, ku si delegat u drgua At Gjergj Fishta dhe Luigj Gurakuqi. Fishta luajti nj rol t veant dhe arriti t zgjidhej kryetar i komisionit t hartimit t alfabetit t shqipes. Delegatt e ngarkuan me nj detyr t till pr erudicionin e thell, kulturn e gjr, forcn e fjals, mendjen e mpreht dhe logjikn e fort. Poeti yn tashm kishte br emr jo vetm n Veri, por edhe n Jug. Edhe sistemi shkrimor i ksaj shoqrie pati ndikim te zgjidhja prfundimtare e alfabetit q u miratua n Kongresin e Manastirit. Kshtu, alfabeti i sotm u udhhoq nga parimi i zbatuar n alfabetin e shoqris "Bashkimi", i prfaqsuar nga At Gjergj Fishta, n prdorimin e dyshkronjshave, q patjetr ka luajtur rol vendimtar.

    Shoqria "Bashkimi" me punn dhe botimet q kreu, i dha nj nxitje lvrimit t gjuhs shqipe dhe zhvillimit t letrsis dhe tekstologjis shqiptare.


    Referenca

    1. N. N. D. (D. Ndoc Nikaj), Shoqnija "Bashkimi", "Hylli i Drits", nr. 12, 1938, f 69.

    2. D. Ndoc Nikaj, Kujtime t nji jetes t kalueme. Trazim jete. (dorshkrim), Ruhet n Arkivin e Biblioteks s Universitetit t Shkodrs "Luigj Gurakuqi".

    3. Sih: T. Osmani, Udha e shkronjave shqipe, Shkodr, 1999.

    4. J. Rrota, Pr historin e alfabetit shqyp, Shkodr, 1936, f. 80.

    5. Shih: T. Osmani, Shoqria "Bashkimi" dhe ndihmesat e saj pr lvrimin e gjuhs shqipe, "Gjuha jon", nr. 1-2, 1999, f. 94-100.

    6. N. N. D. Shoqnija "Bashkimi"... f. 691-692.




    Phoenix 13_14 - Artikulli 14
    www.dardania.com/phoenix/...art14.html

    Phoenix - Bashkimi Katolik i Publicistve Shqiptar
    Riprodhimi dhe shprndarja vetm me lejen e redaksis.
    www.dardania.com/phoenix

  2. #2
    i/e regjistruar Maska e Agim Doi
    Antarsuar
    23-05-2002
    Vendndodhja
    Tiran, Ministria e Mbrojtjes
    Mosha
    74
    Postime
    2,799

    respekt FIORI!

    FIORI!
    RESPEKTET e mija pr Ju i nderuar! Krejt saktsisht i ke marr prej t ndeuemit prof. Tomorit (q fatbardhsisht ka ken msuesi im i nderuem i Gjuhs Shqype n Shkoder sbashku me prof.Kol Ashta!
    ndoshta dikush ka dshir q t quhet Kol sht, ose dshiron q q gomari t mos bj iaaaaaaa, por i!
    Agim Doi

  3. #3
    Perjashtuar Maska e illiriani
    Antarsuar
    06-05-2002
    Postime
    655

    gjuha...

    ...pakz humor te sakt. Paska edhe humor t sakt? Paska.
    Nj dit me takoi nj grek (linguist, i Linguistiks Gjenetike, m paska krkuar urgjent e m tha: 'lexova gjithka kishit shkruar
    tek arbitalia.net - interventi culturali (edhe ta kishin dhn edhe at medalion) dhe po qeshet me shum kultur. Edhe jeni i vetmi
    (m thot greku) q e bni shqipen edhe para greqishtes!' Po i thash, sepse illirishtja sht msuesja e greqishtes, t mos flasim pr latinishten...Po tash po ju pyeti juve se mbeten gjuh t vdekura greqishtja e vjetr e latinishtja, kur pasardhsit e atyre gjuhve jan gjall? Ai u mundua ta justifikonte veten, se, jan gjuh t vjetra...Un (i them atij) nuk mendoj ta prziej shqipen me greqishten, sepse sht nj gjuh TJETR m e madhe se sa greqishtja juaj. E kush na qnka? - pyeti ai. Un i them, se vetm Gjuha e Deles, tregon se ia kalon greqishtes! Pse? Sepse (i them un), n gjith botn Delja blegron beeeeee, kurse n greqishte
    blegron - veeeeeee. Ju iu thoni arbanitasve (arvanitas, arvanitos)
    kur ata jan arbanit, arbanitas, arbanitt... Ai u skuq pakz si greku

    ***
    ah more Doi, ty i keqi ta marrt t keqen, po ja q nuk po njifemi
    vetm prmes shkrimit ktu dhe edhe un i lutm zotit me t fal!
    (jo, t t fali Ekziston mundsia, kur njeriu sht tjetr e n shkrime tjetr (sepse nuk mund ta thot mir at q i vlon). Kam nj shok, flet bukur dhe nj dit shokt i than "ah, sikur t mundshe edhe ta shkruajshe at q ke mbrnda, kshtu sikurse flet,do t bheshe vrtet, shkrimtar"(ai i shkreti sht njfar gazetari qorr - sheh edhe mizn n krah t tjetrit). Por, e mira sht q njeriu ta sheh punn pa hy thelle! Mjeshtria!

    *** ABECEJA SHQIPE

    Pr ABECEN (ABC-ja, se kjo fjal alfabet, nuk mendoj se duhet prfol - jo prdor, n shqip, kur alfa sht germ greke), dua ta shprehu nj mendim timin personal dhe nuk ia imponoj askujt.
    Kongresi i abeces shqipe (1908) me duket se ishte shum i manipuluar, sa nga orienti, aq ma shum nga oksidenti. Tash, a ma mir me orient a me oksident, un them se, ma mir me ABECE SHQIPE, ku duket se jan devijuar disa tinguj aq t vlefshm pr Shqipen g=gj (guh, geografi, guni s=sh dhe e kundrta = th=t (tem, tez, teori, autor, teo, ortografi... ku jan fjal pa ethymologji n asnj gjuh t bots). Mendoj se fjalori shkencor shqip sht i sllavizuar, vetm q nuk ua qet goja atyreve tingullin - th)...

    ABECE SHQIPE do t ishte ajo q plotson Shqipen e folur, tingujt q quhen "grupe" - ND e NG (nder, mandej, ndie, perndi, ndoshta, ndasht... ngat, ngatrres, ngamje-vrapim, ngutas, ngusht, ngop...ku t dy kto grupe theksohen n t folur me vetm nj tingull (nd=?, ng=?). Ju kujtohet F.Boppi, kur analizon fjaln-numror - nand (shqipe) dhe navan (sanskrite, ku thot 'sikur mos t ishin kta dy tinguj t Gegnishtes (nd), pr numrorin - nand (9), do t tejkalohej sanskritishtja...'

    Kto 'devijime' t abeces shqipe (1908) m duket se ishin nj planifikim i qllimt, q t pengohet shkenca shqipe ethymologjike!
    Dihen shkaqet e kundrthniet e vet Komisionit Qendror t Kongresit t Abeces Shqipe (1908), ku disa preferuan alfabet arab, disa - irilik, disa - latin...q jan fakte si n mjegull, por, u b ajo q u b dhe Shqipja ka Abece... anipse shum me vones mijvjearesh, me histori as nj shekull! Pr at edhe kemi kundrthnie caca... Pr at edhe nuk u dhan publikisht t metat e kongresit...Pr at edhe Fishta si figura kryesore e Kongresit, mbeti jasht loje 50 vjet... Pr at edhe kemi probleme caca (n cacitje, n hapa t par t ecjes son, me nj historik abeceje as nj shekull...)

    Gjat kongresit t abeces shqipe, u zbaua nj politik shumtehshe (me shum teha), q t mbetet Shqipja nn influencat greko-latine dhe ABETARI SHQIP, mbeti si nj alfabetar
    si emrtim dhe latingermar, si esenc shkrolash t shkruara...
    Mbasi nuk e kemi abecen illire, e asnj faqe illirishte, prej gjith asaj BOTE ILLIRE na duhet vet ta vijojm hullin e ars arbane-arbrore...! Bile, tash, mos t'i mbesim n qaf njeritjetrit, se Ara e Buks Shqipe, duhet bashkua, t bhet ma frytdhanse!!!

    Tash, na duhet t'i hapim syt fort...! Ta bjm Shqipen Moderne!
    Ndryshuar pr her t fundit nga illiriani : 07-06-2002 m 21:27

  4. #4
    i/e regjistruar Maska e Agim Doi
    Antarsuar
    23-05-2002
    Vendndodhja
    Tiran, Ministria e Mbrojtjes
    Mosha
    74
    Postime
    2,799

    Per: SHQYPTART

    ILIRIAN01
    Nuk e di pse e ke "adrenalinn" kaq t lart!
    As mos u prpjek me e ndrsyshue vedin! Rri njashtu si j, nse ke ndr mend me qindrue sadopak origjinal!
    Kur un lexoja ato q ti lodhesh ne m ba prezent, ti ke qen minus 24 vje! Ka ken viti 1956!
    Ti je FYES PATOLLOGJIK!
    Un jam FYES PROFESIONIST!
    Hajde bahemi bashk e fyejm njeni tjetrin! Ve t BASHKOHEMI, nuk ka randsi se kush do e fitoj GARN E FYEMJES!
    Vetm nj gja mbaje parasysh:
    Me Agim Doin shukush asht mundue me garue! Por ka humb sapo i ka shkue ndr mend me m thirr n duel!
    Se un e mund cilindo me njohjen absolute dhe m mir se kushdo, T PIKS S DOBT Q KA DIALOGUESI!
    Ti personalisht din shum gjana, por nuk t'a var askush! Kjo t ban keqKJO T IDHNON! Kjo MOSVARJA t shkatrron ekuilibrin!
    UN T PREMTOJ se do t'a var!
    Do t'a var kumonn q ti e meriton: SHQYPTAR TIPIK!
    Hajt t prift shndetja se nderi shkon e vjen!
    Agim Doi

  5. #5
    Perjashtuar Maska e illiriani
    Antarsuar
    06-05-2002
    Postime
    655

    NDER SHQIPTAR KA EDHE SORRTAR

    z. Agim Doci,
    nuk ma mori mendja se duhet replikuar ne personale me ty matutje.NUk e dij, a lexove ti shkrimin tim ketu ne thelb, apo ia fute kot? E cove vet gishtin mbas veshi pa te thirre!

    Tash, ndigjo mire ti Agim Mehill Pjeter Ndue Mark Doci i Kthelles se Mirdites, me dajet ek Kapedani Gjon MarkaGjoni i Oroshit (ky eshte prezentimi yt origjinal qe ma dergove, jo imi) hap syte:

    - gjithmone jam mundua me fllua punen e mire dhe kurre ne jete nuk kam fyer kend perpara, vec kush me thirri (edhe kush me thirri
    tue mendua se eshte burre e merrem vesh me dy fjale, iu pergjegja secilit qe duhej dhane gjegje, ashut edhe ty ketu, qe fillove i pari me ate korpusin tend te perzier te fjaleve).

    - Dije mire, se kur ke qene ti ne frytin e punes socialiste, une isha
    ne studime universitare, i lidhur me universitete te njohura, me literatyre universale boterore (kur ti ishe me literatyre staliniste) dhe gabon rande, kur permende 24 vjetshin (po duket se ende nuk njihemi mire) dhe nuk jam ai qe ndrron nderin ore e cast! Gabim e ke mik i mire tjeterhere!

    - Rilexoje edhe njehere shkrimin tim (para ketij) dhe korrigjoje vetveten, ne gjegje! Ose vazhdo me fyerje profesioniste!

    - Une jam origjinal ne: letra, shkrime, poezi, proze, aktrim, ne analiza, ne studime e ne jete...! Po me duket e humbe perseri adresen!

    Mbetsh me shendet, se mendet i ndrron si era!

    p.s. nese ke dicka per temen fol, e per gara e personale, ka kohe

  6. #6
    i/e regjistruar Maska e Reschen
    Antarsuar
    07-12-2008
    Postime
    450
    14 = 22 nentor 1908 krijimi i alfabetit shqip


    Citim Postuar m par nga Fiori Lexo Postimin
    Shqiptar
    Registered User
    (7/10/00 9:31:04 am)
    --------------------------------------------------------------------------------
    Prof. Dr. Tomor Osmani


    Kur shekulli XIX ishte n vitet e fundit t tij, n Shkodr, n janarin e vitit 1899, krijohet shoqria gjuhsore - letrare "Bashkimi", nismtar i s cils ishte abati i Mirdits, Imzot Preng Doi. Ai edhe me prkrahjen e shokve dhe t miqve t tij do t ishte n ball t ksaj shoqrie dhe do t ishin pothuajse kta q do t plotsinin t gjitha objektivat dhe detyrimet, t miratuara q n mbledhjet e para.

    Bashkthemeluesit qen edhe klerikt katolik: At Gjergj Fishta, Imzot Jak Serreqi, Imzot Lazr Mjedja, Imzot Dod Koleci, Dom Ndoc Nikaj, Dom Mark Shllaku dhe At Pashk Bardhi. Ky numr erdhi duke u rritur. N nj shkrim t botuar n revistn "Hylli i Drits" n prag t 40 - vjetorit t themelimit t ksaj shoqrie, autori Dom Ndoc Nikaj shnon 12 antart e saj. Shton edhe emrat e Gjergj Kolecit, Luigj Gurakuqit, Mhill unit dhe Nikoll Sheldis.1) (Shih fotografin e pjesmarrsve t shoqris "Bashkimi". Mungon Luigj Gurakuqi, mbasi nuk ndodhej n Shkodr dhe Lazr Mjeda q ishte larguar).

    Pse t gjith antart e shoqris ishin klerik, me prjashtim t Luigj Gurakuqit? Sipas Ndoc Nikajt qen ftuar edhe disa msues t shkollave, si: Mati Logoreci, Kol Kodheli, Ndue Paluca, Gasper Beltoja, Gasper Mikeli etj., por nuk u aktivizuan pr t mos krijuar dyshime n autoritetet e vendit.2)

    Shoqria "Bashkimi" i vuri vetes disa objektiva pr t realizuar. Pr kohn kur u themelua kjo, shtja m thelbsore ishte zgjidhja e problemit t alfabetit t njsuar n gjuhn shqipe. Alfabeti i Stambollit, i krijuar m 1879, ndonse n fillim entuziazmoi shum shqiptar, por m pas jehona erdh e u zbeh, duke e kufizuar rrezatimin e tij. Prve kritikave, disa organe q botoheshin jasht Shqipris n gjuhn shqipe, jo vetm e ngritn prsri kt problem, duke e konsideruar t pazgjidhur shtjen e alfabetit t gjuhs son e duke mos pranuar at alfabet q miratoi shoqria e Stambollit, por hartuan edhe variante t reja q rritn numrin e alfabeteve t shqipes.3)

    Edhe alfabeti i autorve t vjetr q n Shkodr e zbatonte ndonj fletore e kohs apo ndonj autor i ksaj periudhe, nuk po gjente mbshtetje, ndonse atij iu bn disa ndryshime t vogla dhe stilizime shkronjash. E ndeshim edhe n letrkmbimin privat, (kryesisht tregtart) e kjo vinte jo nga dshirat e tyre, por nga nevojat e dits. N t tilla rrethana, duke e par kt gjendje q nuk po zgjidhej, por po nderlikohej gjithnj e m shum dhe duke par se do dit, si thoshte At Gjergj Fishta,

    Pr do kaub na bin nji letrar,

    Qi ethun trush me prralla e gazeta,

    Prfton n'e mbramet e pjell nji abeedar,

    u b i domosdoshm hartimi i nj alfabeti t ri. Dhe nj nism t till e mori edhe shoqria "Bashkimi".

    N kt periudh paraplqehej m shum mbshtetja n alfabetin latin, alfabet t cilin e zbatonte Europa e qytetruar, por edhe pse kishte disa prparsi, kryesisht t karakterit praktik: N kt alfabet u mbshtet edhe shoqria "Bashkimi", duke pasur si parim q nj tingull - fonem mund t paraqitej edhe me dyshkronja. U ndoq ajo tradit q e vm re edhe te autor t tjer t shekullit XIX, si Zef Jubani, Pashko Vasa etj. Kshtu alfabeti i shoqris "Bashkimi" mund t konsiderohet vijim i sistemit shkrimor t ktyre autorve. Prve shkronjave t thjeshta, ky alfabet kishte edhe nnt dyshkronjsha, shtat prej t cilave t formuara me an t faringals h. Gjithashtu kishte dy shkronja t dyzuara: ll dhe rr.

    Shoqria "Bashkimi" dhe alfabeti i saj patn jehon, duke e mbshtetur shum organe dhe shkrimtar t dgjuar. Pati prkrahje t veant nga Faik Konica dhe organi q ai drejtonte. Shum shpejt me sistemin shkrimor t ksaj shoqrie, revista "Albania" gjet nj gjuh t prbashkt duke njehsuar t dy alfabetet. E kjo u arrit n fundin e vitit 1904.

    Edhe At Justin Rrota, pr vlerat e ksaj shoqrie dhe t alfabetit t saj, shkuante: "Ishte e para her, qi n gji t Shqypnis, ende nn zgjedhn otomane, themelohej ballafaqe nji shoqni pr t'u marr sitematikisht me shtjen e shqypes... Alfabeti n fjal, me gjith munges t pikpamjes shkencore qi mund t kishte n vetvedi, kje fort praktik; pr t parn her librat shqyp mund t shtypeshin gjithkund ndr shtypshkronjat mbrnda e jasht Shqypnijet."4)

    N gusht t vitit 1908, shoqria "Bashkimi" shprndau nj deklarat, ku shnonte veprat q kishte botuar gjat periudhs s ekzistencs prej 10 vjetsh, duke vn n dukje edhe prparsit e alfabetit t saj. Me kt donte t'i tregonte opinionit t kohs vlerat e ksaj shoqrie, veanrisht n fush t alfabetit.

    Cilat ishin botimet e para t shoqris "Bashkimi"? Dy jan botimet q qarkulluan pak koh pas themelimit t saj: "Abetari i citun prej shoqniet t'Bashkimit t giuhs shqype" dhe "Oroe prmbi shqyp"5). T dy kto vepra, ndonse jo me shum faqe, do t shrbenin jo vetm pr msimin e gjuhs shqipe, por edhe pr prhapjen e alfabetit t shoqris "Bashkimi". Gjat nj periudhe 10-vjeare (1899-1908) shoqria "Bashkimi" botoi 32 vepra, kryesisht t antarve t saj. Dom Ndoc Nikaj jep kt list botimesh:

    1. Oroe prmbi abetar shqyp. 2. Abetari. 3. Knnojtarja e par. 4. Knnojtarja e dyt. 5. Knnojtarja e tret. 6. Msime t'kshtena. 7. T'nollunat shenjt. 8. Dheshkroja. 9. Grammatika. 10. Numrtorja. 11. Abetari (Napoli). 12. Knnojtorja e par (Napoli). 13. Msime t'kshtna, pjesa e par (Napoli). 14. Msime t'kshtna pjesa e dyt (Napoli). 15. Kalendari "Shqyptari", 1904. 16. Kalendari "Shqyptari", 1905. 17. Kalendari "Shqyptari", 1906. 18. Kalendari "Shqyptari", 1907. 19. Kalendari "Shqyptari", 1908. 20. Historija e Shqypnis e D. Ndoc Nikaj. 21. Historija e Turkiis e Dom Ndoc Nikajt. 22. Lahuta e Malcis (Pjesa e dyt - Oso Kuka). 24. Anzat e Parnasit e At Gjergj Fishts. 25. Bulku. 26. "Vargnimi" i L. Gurakuqit. 27. Mili e Haidhia. 28. Fjalorthi i Luigj Gurakuqit. 29. Fjalori i gjuhs shqipe (Dom Dod Koleci). 30. Bleta e re e Ndoc Nikajt. 31. Vjershat e prshpirtshme t At Gjergj Fishts. 32. Komsia e klerit katolik. e At Gjergj Fishts.

    Por ndr veprat m t mira n fushn e gjuhs shqipe mbetet fjalori, vepr me vlera t veanta leksikografike pr kohn. Ai titullohet: "Fjaluer i ri i shqypes prbaam prei Shoqniiet t'Bashkimit", fjalor dygjjuhsh shqip - italisht q s bashku me shtesat prmbledh 13798 fjal dhe botohej vetm nnt vjet pas krijimit t shoqris "Bashkimi", m 1908. Vepra mund t konsiderohet vepr e prbashkt, mbasi aty kan dhn kontribut disa autor si Dom Ndoc Nikaj, Dom Mark Shllaku etj. Megjithat, bibliograf e studiues t ndryshm ia japin autorsin.Imzot Dod Kolecit.

    Por edhe Fishta duhet t ket kontribuar n kt fjalor. N radh t par, nj burim i mir pr autort e fjalorit ka qn edhe vepra e poetit t "Lahuts", me ato botime q kishte realizuar, m 1905 dhe 1907, respektivisht "Te Ura e Rzhanics" dhe "Anzat e Parnasit", si dhe n shkrimet e botuara n shtypin e kohs. Fishta ndoshta nuk sht marr drejtprsdrejti me hartimin e tij, por ai i dha edhe nj pjes t fjalorit t veprs s tij dhe t ligjrimit popullor.


    Nuk kaluan vetm dy vjet nga themelimi i shoqris "Bashkimi", kur, po n Shkodr, u krijua nj shoqri tjetr, shoqria "Agimi" (1901). Themelues q poeti Dom Ndre Mjedja, i prkrahur edhe nga vllai Imzot Lazr Mjedja. Nj ndr qllimet e saj ishte hartimi i nj alfabeti t ri pa dyshkronjsha, por me shenja diakritike. Shoqria "Agimi" me kt alfabet botoi rreth 25 tekste t ndryshme pr shkollat fillore katolike, kalendarin "Dija" (1906), fletoren "Dashamiri" (1908) etj. Por hartimi i nj alfabeti t till shkaktoi mosmarrveshje me shoqrin "Bashkimi", mbasi ato zbatonin kritere t tjera pr kt problem. Megjithat, pavarsisht nga kontradiktat, ato vazhduan punn paralelisht deri n vitin 1908.


    Shoqria "Bashkimi", duke pasur prkrahs, u njoh si nj shoqri me vlera dhe pr kt u ftua n Kongresin e Manastirit, ku si delegat u drgua At Gjergj Fishta dhe Luigj Gurakuqi. Fishta luajti nj rol t veant dhe arriti t zgjidhej kryetar i komisionit t hartimit t alfabetit t shqipes. Delegatt e ngarkuan me nj detyr t till pr erudicionin e thell, kulturn e gjr, forcn e fjals, mendjen e mpreht dhe logjikn e fort. Poeti yn tashm kishte br emr jo vetm n Veri, por edhe n Jug. Edhe sistemi shkrimor i ksaj shoqrie pati ndikim te zgjidhja prfundimtare e alfabetit q u miratua n Kongresin e Manastirit. Kshtu, alfabeti i sotm u udhhoq nga parimi i zbatuar n alfabetin e shoqris "Bashkimi", i prfaqsuar nga At Gjergj Fishta, n prdorimin e dyshkronjshave, q patjetr ka luajtur rol vendimtar.

    Shoqria "Bashkimi" me punn dhe botimet q kreu, i dha nj nxitje lvrimit t gjuhs shqipe dhe zhvillimit t letrsis dhe tekstologjis shqiptare.


    Referenca

    1. N. N. D. (D. Ndoc Nikaj), Shoqnija "Bashkimi", "Hylli i Drits", nr. 12, 1938, f 69.

    2. D. Ndoc Nikaj, Kujtime t nji jetes t kalueme. Trazim jete. (dorshkrim), Ruhet n Arkivin e Biblioteks s Universitetit t Shkodrs "Luigj Gurakuqi".

    3. Sih: T. Osmani, Udha e shkronjave shqipe, Shkodr, 1999.

    4. J. Rrota, Pr historin e alfabetit shqyp, Shkodr, 1936, f. 80.

    5. Shih: T. Osmani, Shoqria "Bashkimi" dhe ndihmesat e saj pr lvrimin e gjuhs shqipe, "Gjuha jon", nr. 1-2, 1999, f. 94-100.

    6. N. N. D. Shoqnija "Bashkimi"... f. 691-692.




    Phoenix 13_14 - Artikulli 14
    www.dardania.com/phoenix/...art14.html

    Phoenix - Bashkimi Katolik i Publicistve Shqiptar
    Riprodhimi dhe shprndarja vetm me lejen e redaksis.
    www.dardania.com/phoenix

Tema t Ngjashme

  1. Dshmitart e Jehovait dhe vetvrasja
    Nga Arrnubi n forumin Portali i forumit
    Prgjigje: 33
    Postimi i Fundit: 30-12-2008, 06:38
  2. Njeriu dhe shoqria civile
    Nga Klevis2000 n forumin Komuniteti musliman
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 16-11-2008, 04:46
  3. Bursa
    Nga Gerrard n forumin Ekonomi & biznes
    Prgjigje: 17
    Postimi i Fundit: 09-04-2007, 13:42
  4. Shoqria Civile dhe Politika
    Nga liberal n forumin Kultur demokratike
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 03-09-2004, 19:07
  5. Shoqria politike dhe demokracia
    Nga Albo n forumin Kultur demokratike
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 08-09-2002, 08:02

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •