Qerbelaja dhe Imam Huseini n Letrsin Persiane dhe Indo-Muslimane

Annemarie Schimmel

Akoma e kujtoj prshtypjen e thell q m la poema e par n persisht q kam lexuar ndonjher n lidhje me ngjarjet tragjike t Qerbelas. Ishte elegjia e Kani-ut e cila fillon me fjalt:

′po kullojn? Gjak.
Kush? Syt.
Si? Dit e nat.
Prse? Nga hidhrimi.
Hidhrim pr k?
Hidhrim pr mbretin e Qerbelas.

Kjo poem, n stilin e saj mahnits t pyetjes dhe prgjigjes, prcjell shumka nga ngjarjet dramatike dhe ndjenjat q prjeton nj musliman i przotshm, kur mendon pr martirizimin e nipit t dashur t Profetit nga trupat umejjade.

Tema e vuajtjes dhe e martirizimit z nj rol qendror n historin e fes q nga koht m t hershme. Q n mitet e lashtsis s Lindjes s Afrt, dgjojm pr heroin e vrar por vdekja e t cilit ama, garanton ringjalljen e jets: emrat e Attis-it dhe Osiris-it nga traditat babilonase e egjiptiane prkatsisht jan shembujt m t mir pr mprehtsin e njerzve t lashtsis se pa vdekje nuk mund t ket vazhdim t jets, dhe se gjaku i derdhur pr nj shtje t shenjt sht m i vyer se dogj tjetr. Flijimet jan mjet pr t arritur stade m t larta e m sublime t jets; dhnia e nj pjese t pasuris, ose sakrifikimi i pjestarve t familjes ia rrit nivelin fetar njeriut; rrfimi biblik dhe kur′anor i Abrahamit, i cili kishte besim aq t thell n Zotin saq, pa e diskutuar, ishte i gatshm t flijonte birin e tij t vetm, tregon rndsin e nj fliu t till. Ikbal-i kishte padyshim t drejt kur kombinoi, n nj poezi t mirnjohur n Bal-i Xhibril (1936), flijimin e Isma′ilit dhe martirizimin e Huseinit, donjri nga t cilt prbn fillimin dhe prfundimin e historis s Qa′bes.

Duke patur parasysh rndsin e flijimit dhe vuajtjes pr zhvillimin e njeriut, s′sht pr t′u uditur q historia islame i ka kushtuar vend qendror vdekjes n mejdan t nipit t dashur t Profetit, Huseinit, dhe e ka lidhur me kt ngjarje mbytjen me helm t vllait t tij t madh, Hasanit. N letrsin popullore i ndeshim shpesh edhe Hasanin edhe Huseinin tek paraqiten si pjesmarrs n betejn e Qerbelas, ka sht historikisht e pasakt, por psikologjikisht e drejt.

Nuk sht vendi ktu t diskutojm zhvillimin e nj zhanri t tr si poezija mardhije e tazije n botn persiane dhe indo-persiane, ose n traditn popullore turke. Por sht interesante t′u hidhet nj vshtrim disa vargjeve n traditn lindore islame q shprehin kryesisht shqetsimin e poetve sunni me fatin e Huseinit, dhe t cilat njkohsisht i bjn jehon prirjes s sufive pr ta shikuar at si model i vuajtjes q sht thelbsore pr zhvillimin e shpirtit.

Emri i Huseinit shfaqet disa her n veprn e t parit poet t madh sufi n Iran, Sana′i-ut (v. 1131). Ktu, emri i heroit t martirizuar mund t shihet shpeshher n lidhje me trimrin e vetmohimin, dhe Sana′i-u e sheh at si prototipin e shehid-it, m t lart e m t rndsishm se t gjith shehid-t e tjer q jan dhe q kan qen n bot:

Feja jote sht Huseini yt, lakmia e dshira jan derrat dhe qent e tu
Ti e vret at, t etur, dhe ushqen dy t tjert. [Divan, f. 655]

Kjo do t thot q njeriu sht zhytur n nj gjendje aq t ult saq mendon vetm pr qllimet dhe dshirat e tij egoiste dhe bn gjithka pr t ledhatuar aspektet materiale t jets, ndrkoh q feja e tij, ana shpirtrore e jets s tij, lihet pa ushqim, t fishket, tamam si u vran Huseini dhe dshmort e Qerbelas pasi q askush s′kishte denjuar t′u jepte uj n shkrettir. Kjo ide e fuqishme bn jehon n vargje t tjera, si n Divan ashtu edhe n Hadikat ul-Hakika; por duhet treguar kujdes n lavdrimin e gjat t Huseinit dhe prshkrimin e Qerbelas q gjendet n Hadika, pasi mesaduket, ato mungojn nga dorshkrimet m t vjetra t veprs, dhe mund t jen futur diku m von. Megjithat, kjo s′ka t bj me diskutimin ton. Sepse emri i heroit, Huseinit, gjendet n nj prej poezive qendrore t Divanit t Sana′i-ut, n t ciln poeti prshkruan n imazhe madhshtore zhvillimin e njeriut dhe periudhat e gjata t vuajtjes q krkohen pr rritjen e dogjje q aspiron prsosje. Pikrisht ktu ai sheh n ′udhn e fes′ ata martir q kishin vdekur dhe q jetojn, ata t vrar nga shpata si Huseini, ata t mbytur me helm si Hasani (Divani 485).

Prirja pr ta par Huseinin si modelin e martirizimit dhe t trimris vazhdon, sigurisht, n poezin e shkruar pas Sana′i-ut nga mistikt persian dhe turq, dhe interes t veant prbn nj varg n Divan-in e ′Attar-it (nr. 376) ku ai i bn thirrje muridit t vazhdoj e t ec drejt qllimit, duke iu drejtuar kshtu:

Bhu ose Husein ose Mensur.

Pra, Husein ibn Mensur el-Hallaxhi, kryemartiri i Islamit mistik, i cili u ekzekutua mizorisht n Bagdad, m 922. Ashtu si i bashkquajturi i tij, Husein ibn ′Aliu, ai bhet model pr sufiun; ai sht dashuruesi vuajts, dhe n mjaft poema sufiste emri i tij shfaqet prkrah me at t Huseinit: q t dy ishin t dashuruar n Zotin, t dy e flijuan veten n Rrugn e dashuris hyjnore, ndaj q t dy jan dashuruesit ideal t Zotit, t cilve i devotshmi duhet t prpiqet t′u ngjasoj. Ghalib-i aludon me mjeshtri pr kt kombinim n tewhid kaside-n e tij:

Zoti i ka mbajtur dashuruesit ekstatik si Huseini dhe Mensuri n vendin e trekmbshit dhe litarit, dhe i ka hedhur lufttart pr fe, si Huseini dhe ′Aliu, n vendin e shpatave dhe heshtave: n shehadet ata gjetn jetn dhe lumturin e prhershme e u bn dshmues t fuqis s mistershme t Zotit.

Kjo tradit sht veanrisht e fuqishme n botn turke, ku emrat e t dy Huseinve shfaqen shpesh n kng sufiste.

Tradita turke, veanrisht n tarikatin e von bektashian i detyrohet thellsisht Islamit shi′i, por duket se q n disa prej kngve m t hershme popullore sufiste n Turqi, t thurura nga Junus Emre n fund t shek. XIII ose fillim t shek. XIV, nipat e Profetit luanin rol t veant. N nj kng t mrekullueshme nga Junusi, ata prshkruhen si ′burimi i shehidve′, ′lott e evlijave′, dhe ′qingjat e nns Fatime′. Q t dy, si ′mbretrit e tet xhenneteve′, shihen si ndihmsit q rrijn n Keuther dhe u shprndajn uj t eturve, nj inversion i mahnitshm i Huseinit q vuan n shkrettirn pa uj t Qerbelas. (Junus Emre Divani, f. 569)

Rrfimi i mirnjohur - sipas t cilit Profetit iu soll nga Xhibra′ili nj xhelabije e kuqe dhe nj e gjelbr pr nipat e tij, dhe iu tha se kto xhelabije tregonin vdekjet e tyre t ardhshme, prkatsisht nga shpata dhe helmi - prmendet n kng t hershme turke, sikurse dhe prbn nj pjes qendrore t menakibe-ve popullore sindase, q kndohen ende n Ultsirn Induse. Dhe, n t dyja traditat, jan t ngjashme tregimet se si dy fmijt ngjiteshin n shpinn e Profetit, dhe se si ai i prkdhelte ata. Kshtu, n kngt e hershme turke, Hasani dhe Huseini shfaqen n figura t ndryshme dhe prgjithsisht t njohura, por pr t theksuar rolin e tyre tepr t veant, Junus Emre i quan ata ′dy vatht e Arshit Hyjnor′. (Divan, f. 569)

Figuracioni bhet edhe m i ngjyrshm n shekujt vijues, kur karakteri shi′i i rendit bektashi u rrit dhe u pasqyrua n shprehje rituale e poetike. Husein ibn ′Aliu sht ′sekreti i Zotit′, ′drita e syve t Mustafas.′ Kshtu, Seher Abdal-i (shek. XVI), dhe bashkkohsi i tij, Hajreti-u, e quan, n nj mardhije mahnitse, ′kurbani i bajramit t xhihadit t madh′. A s′u b qafa e tij, t ciln Profeti e kishte zakon ta puthte, vendi ku ra kama?

Banort e qiellit dhe t toks vrshuan sot n lot.
Dhe jan ngatrruar si flokt e tu, ja Husein.

Agimi nxjerr gjakun e vet nga pikllimi pr Huseinin, dhe tulipant e kuq zhyten n gjak e mbartin damkat e hidhrimit t tij n zemrat e tyre... (Ergun, Bektasi sairleri, f. 95).

Tradita turke dhe ajo e gjuhve rajonale t nnkontinentit indian jan shum t ngjashme. Le t′i hedhim nj shikim zhvillimit t mardhije-s, jo n gjuht madhore letrare, por prkundrazi n pjest m t largta t nnkontinentit, sepse zhvillimi i mardhije-s n urdisht q nga fillimi i saj nga fundi i shek. XVI gjer n kulmimin e saj n veprat e Sauda-s dhe veanrisht Anis-it e Dabir-it sht i mirnjohur. N provincn e Sindit, q ka nj prqindje t konsiderueshme banorsh shi′it, mardhije-t persiane kompozoheshin, me sa mund t shohim, q nga 1700-a e m pas. Njfar ′Alame (1682-1782), dhe Muhammed Mu′in T′haro jan ndr mardhija-gus-t e par t prmendur nga historiant, por sht veanrisht Muhammed Muhsin-i, q jetonte n kryeqytetin e vjetr dhe t famshm t Sindit t Poshtm, Thatta, me emrin e t cilit lidhet mardhija persiane n Sind.

Gjat jets s tij t shkurtr (1709-1750), ai thuri nj numr t madh tarxhi′band-esh dhe n veanti selam-esh, n t cilt mund t shquhen figuracione t mrekullueshme e t fuqishme:

Barka e familjes s Mustafas sht mbytur n gjak;
Reja e zez e femohimit e ka mbuluar diellin;
Qiriu i Profetit u shua nga puhia e kufasve

Por shum m interesant se tradita persiane sht zhvillimi i mardhije-s n gjuhn sindase e sirakase. Duke qen se Christopher Shackle i ka kushtuar nj artikull t gjat dhe informues mardhije-s multanije, ktu do t flas vetm pr disa aspekte t mardhije-s n sindisht. Sikurse n shum fusha t tjera t poezis sindase, Shah ′Abdu′l-Latif el-Bhiti (1689-1752) sht i pari q shprehu ide, t cilat u shtjelluan m von nga poet t tjer. N veprn e tij Risalo n hinduisht, ai i kushtoi Sur Kedaro martirizimit t nipit t Profetit, dhe e pa ngjarjen e Qerbelas t mishruar n tr traditn mistike t Islamit. Si sht zakoni, ai fillon n media res, duke i sjellur dgjuesit e tij n astin kur nga heronjt s′erdhi asnj lajm:

Hna e Muharremit u pa, ankth pr princat e ndje.
′ka ndodhur?
Muharremi sht rikthyer, por Imamt nuk kan ardhur.
O princa t Medines, Zoti na bashkoft.
Ai mediton pr arsyen e heshtjes s tyre dhe e ndjen tragjedin:
Mir-t kan dalur nga Medina, dhe nuk jan kthyer.
Mirpo pastaj ai kupton se n t vrtet nuk ka arsye pr trishtim apo pikllim, sepse:
Mundimi i shehadetit, pa dgjo, sht dita e gzimit.
Jezidi s′e ka asnj atom nga kjo dashuri.
Vdekja sht shi pr fmijt e ′Aliut.
Sepse, nga poett oriental n prgjithsi, dhe Shah ′Abdu′l-Latifi n veanti, shiu shihet si shenj mshire hyjnore, rahmeti, dhe n nj vend q varet mjaft nga shiu, ky figuracion arrin kuptimin e vet t plot.
Mundimi i shehadetit sht stina e hareshme plot shi.
Jezidi s′e ka asnj fije nga kjo dashuri.
Vendimi pr t′u vrar qe me Imamt q n prjetsi.

Kjo do t thot se, q nga prjetsia, Hasani e Huseini kishin vendosur t′i flijonin jett pr idealet e tyre: duke iu prgjigjur thirrjes hyjnore A nuk jam un Zoti juaj? (Kur′an, 7:171), ata u prgjigjn ′Bela′ (Po), dhe morn prsipr tr fatkeqsin (bela) q do t binte mbi ta. Synimi i tyre pr t′u br model pr ata q fitojn prjetsin duke vuajtur dhe sakrifica e tyre u b, si ua kujton dgjuesve t tij Shah ′Abdu′l-Latifi, q n fillim t zotimit t qmotshm. Pastaj, n kreun vijues, poeti sindas futet n hollsi m konkrete.

T Prsosurit, sejjidt zemrluan, kan ardhur n Qerbela′;
T prer me shpata egjiptiane, kan br pirgje me kufoma;
Heronjt ngatrrohen, tek shohin sulmimin e Mir Huseinit.

Por shpejt ai i kthehet kuptimit t prjetshm t ksaj beteje dhe vazhdon n frymn e mir sufiste:
Mundimi i shehadetit sht i tri spitullim (naz).
T dehurit e kuptojn sekretin e rastit t Qerbelas.

Duke e br t dashurin e tij t vuaj, i Dashuri hyjnor duket sikur tregon spitullimin e vet, n prpjekje pr t′ia sprovuar besimin e dashurin, e kshtu edhe shpalosjet m mizore t betejs n t ciln ′heronjt e rinj′, si i quan Shah Latifi, ngatrrohen, jan shenja t dashuris hyjnore.

Toka dridhet, tundet; qiejt klithin n poter;
Kjo s′sht luft, por manifestimi i Dashuris.

Poeti e di se fatkeqsia sht dhurat e veant pr evlijat, ′Ata q goditen m shum me fatkeqsi jan profett, pastaj evlijat, pastaj t tjert ndr grada′, dhe kshtu ai vazhdon:

Miku i vret t dashurit, dashnort theren,
Pr evlijat e zgjedhur ai prgatit vshtirsi.
Allahu, i Prjetshmi, i Vetmjaftueshmi q bn far dshiron.

Shah ′Abdu′l-Latifi i kushton dy kapituj vet betejs, dhe bashkimit t Hurrit me lufttart ′si i afrohet nj flutur nate qiriut′, d.m.th., i gatshm t flijohet n luft. Por nga fundi i poems aspekti mistik bhet srish m mbizotrues; ata q ′luftojn n rrugn e Zotit′ arrijn Parajsn, dhe hyrit lidhin gjerdan trndafilash pr ta, si u ka hije nuseve t vrteta. Por edhe m tepr:

Xhenneti sht vendi i tyre, ngadhnjimtar kan shkuar n Parajs,
Ata jan asgjsuar n Zotin, me At jan br Ai ...

Heronjt, q kurr s′kan menduar pr vete, por vetm pr dashurin e Zotit q i bn t prballojn t gjitha vshtirsit, m n fund e kan arritur piksynimin: fana′ fi Allah, asgjsimin n Zot dhe qndrimin n At. Shah ′Abdu′l-Latifi e ka shndrruar jetn e Imamve, dhe veanrisht t Imam Huseinit, n nj model pr t gjith ata sufi q prpiqen, ose n xhihad-i asghar ose n xhihad-i akbar, t arrijn n asgjsimin prfundimtar n Zot, bashkimin q sufit e shprehin aq shpesh n figuracionin e dashuris dhe njsimit dashuror. Dhe padyshim q nuk sht e rastsishme q poeti yn sindas ka zbatuar melodin husejnije, e cila fillimisht ishte pr vajtimet pr Huseinin, n ngjarjen e heroins s tij t preferuar, Sassui, e cila e asgjsoi veten n krkimin e saj t pareshtur dhe trim pr t dashurin, dhe m n fund u shndrrua n t.

Intepretimi i Shah ′Abdu′l-Latifit pr fatin e Imam Huseinit si model i dashuris vuajtse, e ksisoj si model i rrugs mistike, sht nj pjes thellsisht mbreslnse letrsie. Asaj s′ia kan kaluar kurr, ndonse pas tij nj sr poetsh nga shi′itt e Sindit thurn elegji pr Qerbelan. M i famshmi ndr ta sht Thabit ′Ali Shahu (1740-1810), specialiteti i t cilit ishte zhanri i suwari-t, poems q i drejtohet kalorsit Husein, i cili njher kishte kalruar n shpinn e Profetit, e m pas po kalronte trimrisht n mejdan. Ky zhanr, si dhe format e tij m t njohura, vazhdon n sindisht prgjat mbar shekujve t XVIII e XIX, madje edhe n ditt tona (Sachal Sarmast, Bedil Rohriwaro, Mir Hasan, Shah Naser, Mirza Baddhal Beg, Mirza Kalik Beg, sa pr t′u prmendur, disa nga t cilt ishin sufi sunni). Tema suwari u shtjellua mrekullisht nga Sangi-u, pra princi talpur ′Abdu′l-Huseini, t cilit sindishtja i detyrohet disa kng shum t bukura dhe prekse pr princin e martirve, dhe i cili thekson fuqishm aspektet mistike t ngjarjes s Qerbelas. Huseini ktu vendoset n lidhje me Profetin.

Princi e ka br mi′raxhin e tij n tokn e Qerbelas,
Kali i Shahut ka arritur rangun e Burakut.

Vdekja e sjell Imam Huseinin, i cili po ngiste Dhu′l-Xhenetin e tij, n pranin hyjnore po aq sa ′e solli Buraku me krah Profetin n pranin e afrt hyjnore gjat mi′raxhit t tij kur u ngjit n qiell.

Sangi-u e di gjithashtu, sikurse tr ata autor shi′i prpara tij, se t qarit pr Imam Huseinin do t shprblehet me t qeshur n botn tjetr, dhe se meditimi i vrtet i sekretit t flijimit n dashuri mund ta shpiej krkuesin n pranin hyjnore, ku m n fund, si thot ai

Dualiteti bhet i huaj, dhe pastaj arrihet njsimi.

Tema e Huseinit si modeli mistik pr t gjith ata q duan t ndjekin rrugn e dashuris prvijohet gjersisht n poezin e Ultsirs Induse dhe n poezin popullore t muslimanve indian, mendimi i t cilve prshkohej nga msimet e sufive, dhe pr t cilt, sikurse pr sufit turq e ′Attar-in (dhe nj mori t tjersh), vuajtja e Imam Huseinit dhe ajo e Husein ibn Mensurit, prbn nj paradigm t jets s mistikut. Por kishte edhe nj mnyr tjetr pr ta kuptuar rolin e Huseinit n historin e popujve dhe sht me rndsi q kjo mnyr u tregua nga Muhammed Ikbal-i, i cili qe padyshim nj poet dhe filosof sunni. Prmendm n fillim se ishte pikrisht ai q e pa historin e Qa′bes si t prkufizuar nga kto dy flijime, ajo e Isma′ilit n fillim, dhe Husein ibn ′Aliut n fund (Bal-i Xhibril, f. 92). Por gati njzet vjet para se t shkruante ato vargje, ai i kishte kushtuar nj kapitull t gjat Huseinit n veprn e tij Rumuz-i bekhudi (ff. 126-). Ktu, Huseini lavdrohet, srish n fjalorin mistik, si Imami i dashuruesve, djali i virgjreshs, qiparisi i liris n kopshtin e Profetit. Ndrkoh q babai i tij, Hazreti ′Ali, ishte, n interpretimin mistik, b i bismilahit, i biri u identifikua me ′kurbanin e madh′, nj przierje e mrekullueshme e interpretimeve mistike dhe kur′anore. Por Ikbal-i, sikurse paraprirsit e vet, do t aludonte gjithashtu pr faktin se Huseini, princi i kombit m t mir, e prdori shpinn e profetit t fundit si deve pr t′u ngar, dhe m se i mrekullueshm sht prshkrimi nga Ikbal-i i dashuris xheloze q u nderua prmes ktij gjaku, e cila, prmes figuracionit t saj, kthehet srish prapa n rrfimin e martirizimit t Husein ibn Mensur el-Hallaxhit, i cili i frkoi cungjet e gjakosura t duarve t tij me fytyrn pr t mbetur surkh ru, fytyr-kuqur dhe i nderuar, megjith vuajtjen e tij.

Pr Ikbal-in, pozita e Huseinit n bashksin islame sht po aq qendrore sa edhe Sureja el-Ihlas (112) e Kur′anit t Shenjt .
Pastaj ai i kthehet tems s tij t preferuar, tensionit t pandrprer ndrmjet forcave pozitive dhe negative, ndrmjet profetit e shenjtorit nga njra an dhe shtypsit e jobesimtarit nga tjetra. Huseini dhe Jezidi qndrojn n t njjtn linj si Moisiu dhe Faraoni. Ikbal-i pastaj vazhdon t tregoj se si u nda khilafe-ti nga urdhresat kur′anore dhe u b mbretri e ksaj duniaje me shfaqjen e umejjadve, dhe pikrisht ktu u shfaq Huseini si reja me shi; prsri figura e shiut bekues q kontraston prher n mnyr aq mbreslnse me etjen dhe thatsin e skens s vrtet t Qerbelas. Ishte gjaku i Huseinit ai q ra mbi shkrettirn e Qerbelas dhe la tulipant e kuq atje.

Lidhja ndrmjet tulipanve n veshjet e tyre t kuqe dhe veshjeve t gjakosura t shehidve ka qen nj figur e preferuar e poezis persiane s paku q nga shek. XV, dhe kur mendohet pr vendin qendror q z tulipani n mendimin dhe poezin e Ikbal-it si lulja e manifestimit t zjarrit hyjnor, si simboli i Shkurres q Digjet n Malin Sinai, dhe lulja q simbolizon rritjen e pavarur t personalitetit (khudi) t njeriut nn rrethanat m t vshtira. Kur merren s bashku t gjitha aspektet e tulipanit, arrihet t kuptohet prse e paraqet autori Imam Huseinin tek ′mbjell tulipan n shkrettirn e Qerbelas′. Mbase ngjashmria e tingullimit t la ilah dhe lala (tulipan), si dhe fakti q lala ka t njjtn vler numerike si fjala Allah, d.m.th. 66, mund ta ket rritur prdorimin e ksaj figure nga Ikbal-i n lidhje me Imamin Husein, gjaku i t cilit ′krijoi lndinn′, dhe i cili ngriti ndrtesn e ′nuk ka hyjni prve Allahut.′

Por ndrkoh q poett e mparshm mistik e theksonin Huseinin si model pr mistikun i cili prmes vetflijimit, m n fund arrin njsimin me Zotin, Ikbal-i, n mnyr t kuptueshme, thekson nj pik tjetr: ′Ngritja e shpats sht puna e atyre q luftojn pr lavdin e fes, dhe pr t ruajtur rendin e vendosur nga Zoti.′ ′Gjaku i Huseinit, si t thuash, shkroi komentin e ktyre fjalve, dhe zgjoi kshtu nj ummet t fjetur.′

Srish, paralelja me Husein ibn Mensurin sht e dukshme (t paktn me Husein ibn Mensurin si e interpreton at Ikbal-i: edhe ai pohon, n Falak-i mushtari n Xhavidname, se ai kish ardhur t sillte ringjallje t vdekurve shpirtrisht, dhe ksisoj duhej t vuante). Por kur Husein ibn ′Aliu ngriti shpatn, shpatn e Allahut, ai derdhi gjakun e atyre q jan t preokupuar me dhe t interesuar n, gjra t tjera ve Zotit; grafikisht, fjala la, fillimi i shehade-tit, i ngjan forms s nj shpate (preferueshm nj shpat dytehshe, si Dhu′l-Fikari), dhe kjo shpat shfaros gjithka q sht objekt adhurimi krahas Zotit. sht ′Jo′-ja profetike ndaj gjithkaje q mund t shihet prve Zotit. Duke prdorur shpatn e ′Jo′-s, Huseini, me martirizimin e tij, shkroi shkronjat e ′prve Zotit′ (il-la′Llah) n shkrettir, dhe kshtu shkroi titullin e tekstit me t cilin muslimant gjejn shptim.

Pikrisht nga Huseini, thot Ikbal-i, i msuam misteret e Kur′anit, dhe kur lavdia e Siris dhe e Bagdadit dhe mrekullit e Granads mund t harrohen, telat e instrumentit t muslimanve kumbojn prap me melodin e Huseinit, dhe besimi mbetet srish fal thirrjes s tij pr lutje.

Huseini ksisoj prmban t gjitha idealet q duhet t ket nj musliman i vrtet, si parashtron Ikbal-i n pamjen e tij: trimri e burrri, dhe, m shum se gjithka tjetr, prkushtimin pr njohjen e Unitetit absolut t Zotit, jo n kuptimin e t njsuarit me At n fana si pat knduar poeti sufi, por si lajmtari i cili me shehade-tin e tij, me martirizimin e tij, sht jo vetm shehid, martir, por n t njjtn koh edhe dshmues, shehid, pr unitetin e Zotit, e ksisoj modeli pr t gjith brezat e muslimanve.
sht e vrtet, si pohon Ikbal-i, se telat e instrumentave t muslimanve ende kumbojn me emrin e tij, dhe mund ta mbyllim me vargun e fundit t kreut q i kushtohet atij n Rumuz-i bekhudi:

O zefir, O i drguar i atyre q jan larg
Silli lott tan n pluhrin e tij t kulluar!