Shqiptart e Maqedonis!


Begzad Baliu

Ka disa vite q lexojm studime e dgjojm kumtesa shkencore t njrit prej studiuesve m aktiv t brezit t ri, Prof. dr. Mustafa Ibrahimit. Paraqitja e tij n hapsirn shkencore shqiptare gjat viteve t fundit prfshinte studime, kumtesa, vepra dhe materiale terreni nga fisa fusha t dijes: dialektologji, leksikografi, folklor, etnografi, onomastik, pra kultur materiale e shpirtrore t shqiptarve n Maqedoni. Duke qen vjels dhe studiues i t gjitha ktyre fushave, nuk sht e rastit fakti q studiuesi Mustafa Ibrahimi ka disa vjet q i ka uar prpara studimet n fushn e sociolinguistiks, jo vetm n nivelin e hapsirs shqiptare n ish-Maqedoni por edhe n nivelin e hapsirs akademike shqiptare prgjithsisht.

Pas nj varg veprash n fushn e dialektologjis, leksikografis dhe folklorit, kohve t fundit Mustafa Ibrahimi ka botuar veprn Mikrotoponimet n vendbanimet shqiptare t Prilepit, Krushevs dhe Velesit, me t ciln ka plotsuar studimet albanologjike jo vetm t ktij krahu t shqipes.

Ka disa dekada, pr t mos thn gjat gjith shekullit XX, q studiues t huaj: kryesisht serb, rus, bullgar e t tjer q botojn studime, materiale dhe vepra shkencore pr gjendjen e identitetit t popullsis dhe vendbanimeve n hapsirn shqiptare n Maqedonin e sotme, por deri von nuk kishim studime dhe vepra t autorve shqiptar pr kt hapsir, nse prjashtojm ato tekste t sheklukkit XIX dhe fillimit t shekullit XX, t cilat botoheshin n shtypin e Rilindjes Kombtare Shqiptare t diaspors. Kujtojm ktu Selishqevin, Blazhe Koneskun, Maksimilian Lambercin, Karlo Taliavini, dhe vetm n gjysmn e dyt t shekullit XX studiuesit shqiptar, Petro Janura, Fadil Sulejmani, Remzi Nesimin, Zihni Osmanin, Hamit Xhaferin, Vebi Bexhetin, Naim Basha, Haki Ymerin dhe n mnyr t veant studiuesit e leksikut e toponimis: Qemal Muratin, Asllan Hamitin, Xhemaludin Idrizin, etj.

Libri i Mustafa Ibrahimit Mikrotoponimet n vendbanimet shqiptare t Prilepit, Krushevs dhe Velesit, sht nj vazhdim i suksesshm i krkimeve gjuhsore edhe pr nj arsye fondamentale. Kjo sht hapsira etno-gjuhsore dhe etno-historike, ku prkimet shqiptaro sllave kan marr karakter edhe politik. Vllimit i prin nj hyrje sintetike, n t ciln autori sjell disa nga arsyet, pse krkimet n fushn e onomastiks jan t rndsishme jo vetm pr gjuhsin dhe brenda saj onomastikn, por edhe pr disa nga prbrsit e tjer historik dhe etnik t popullit, q e prdor dhe e ruan kt pasuri mbarkombtare. Vendbanimet shqiptare t ktij rrethi, shkruan autori, jan shum t pasura me mikrotoponime, sepse duke u gjendur n nj hapsir t izoluar nga folsit e tjer shqiptar n Maqedoni, kan ruajtur shum fjal t rralla dhe mikrotoponime, t cilat hasen shum rrall ose aspak n t folmet tjera shqipe(???). Prej parathnies s tij nuk sht vshtir t shihet prkushtimi afatgjat i autorit n mbledhjen e materialit n terren, n studimin dhe sistemimin e tij duke u nisur nga krkesat shkencore dhe specializuese (fillimisht n interes t krkimeve dialektologjike e leksikografike, pr ti sistemuar m n fund n nj vllim pr specialistt e onomastiks dhe pse jo t historis s gjuhs.

Libri prbhet nga katr kapituj. N kapitullin e par sht prfshir prshkrimi i vendbanimeve me popullsi shqiptare dhe mikrotponimia sipas fshatrave; kapitulli i dyt, q n t vrtet sht boshti i gjith vllimit, specifikon ndarjen leksiko-semantike t mikrotoponimeve; kapitulli i tret sintetizon mikrotoponimet nga pikpamja strukturore gramatikore; si dhe kapitulli i katrt, n t cilin jan paraqitur analizat gjuhsore t mikrotoponimeve. Vllimi mbyllet me t dhna orientuese, teknike, prmbledhse dhe sintetike, si jan: sqarimet pr prdorimi i fjalorit, transkriptimi fonologjik, shkurtesat, burimet baz, por edhe fjalori mikrotoponimik, prfundimi, bibliografia, literatura etj.

Kapitulli i par pasqyron disa nga prbrsit historik, etnogjografik e demografik t komuns s Prilepit, e cila shtrihet n pjesn veriore t Pellagonis (brenda s cils gjenden fshatrat: Crnilisht, Desov, Gostirazh, Debresht, Llazhan, Peshtalev dhe Zhitosh); t komuns s Dollnenit, e cila shtrihet n veri t Pellagonis dhe prfshin fshatrat shqiptare: Zhitosh, Crnilisht, Desov, Gostirazhni, Peshtalev, Llazhan dhe Debresht; t komuns s Krushevs, e cila shtrihet n pjesn juglindore t Pellagonis (e cila administrativisht mbulon fshatrat: Presill, Alldane, Borin, Sazhdev, Jakrenov, Bellushin dhe Nerov), si dhe zona e Velesit (me dy fshatrat e banuara me shqiptar: Jabollisht e Sogle). Ndrkaq, kjo nuk prjashton n asnj mnyr fshatrat e tjera t banuara tashm me popullsi t deklaruara etnikisht maqedone, por q po t hulumtohet m thell, mbshtetur madje pikrisht n fushn e toponimis, folklorit e etnografis, nuk sht vshtir t shihen gjurm t rndsishme t karakterit historik t etnis shqiptare edhe n kto an. Kjo sht arsyeja, pse jo vetm brenda fshatrave me popullsi t plot shqiptare, por edhe n fshatrat ku mbijetojn arketipe gjuhsore, folklorike dhe madje etnologjike, ende mund t gjenden shenja t ekzistencs s popullsis shqiptare, tashm t sllavizuar, fal njsive mikrotoponimike, t cilat prtej njsis gjuhsore paraqesin njsi etnokulturore, materiale dhe shpirtrore, si dhe etnike t shqiptarve, banor shekullor t ktyre vendbanimeve. Shembulli m i mir i ksaj njsie sht identifikuar etnonimi Arbanas, i cili dshmohet t jet i vitit 1336 n rrethin e Prilepit, 1336 dhe jo vetm kaq. N dokumente mesjetare turke, sllave e t proveniencs perndimore nuk sht vshtir t gjenden topikt: Arbanas, Arbanash dhe Arnaut (Prilep), Arbanasi oronim (Prilep), Arbanasi (Dupjaan), Arbanasi (Nebregov, Prilepit), Latinska Crkva, Arnaut Xhamia (Prilep), Arnautska Maalla (Konjari), Arnaut Mahalla (Prilep), Arnaudska Zemja (Prilepit) etj.

Pr t gjitha fshatrat dhe komunat, autori ka dhn paraqitje t detajuara t pozits gjeografike, kufijve t tyre, strukturs etnike t popullsis, fisve kryesore, ojkonimeve, etmologjis s emrit dhe etnikut, informatorve dhe n fund mikrotoponimeve. Jan me shum interes shpjegimet popullore pr fiset. Duke mos qen fise n kuptimin e banorve t nj krahine n Kosovn dhe Shqiprin Veriore, por grupe t vogla familjare n nivel t barqeve, ato sjellin informacione shum interesante pr prejardhjen e gjenealogjin e tyre dhe sidomos hipokoristikt patronimik t tyre, t cilat vetm pjesrisht mund t gjenden n hapsirn tjetr t onomastiks shqiptare. sht me shum interes t shihet n kt fjals t patronimis shqiptare, deri ku ka shkuar ndikimi sllav n strukturn leksikore, semantike dhe gramatikore t shqipes dhe n prmas ka arritur t ballafaqohet e ti qndroj ktij ndikimi nj pjes e saj.

N kt rrjedh, autori yn sht prpjekur q t sjell disa t dhna dhe disa prfundime t tij, apo t t tjerve pr etimologjin e t gjitha vendbanimeve dhe t etnikve t popullats s tyre, ndrsa pr prejardhjen gjuhsore t fiseve ka dhn vetm disa nga shpjegimet e rastit, sado me interes jo vetm pr lexuesit e rastit por edhe pr specialistt e onomastiks. Tek ojkonimi Crnilishta autori prkrah konceptin e studiueses Olga Ivanova, duke e gjetur etimologjin tek fjala Cernil(o): cen niger i zi dhe prapashtesa ishte (19); etimologjin e ojkonimit Desov e krkon tek nj tradit e vazhdimsis ilire t emrtimit t vendbanimit mbi baza patronimike me bazn Des+suf. ovo (( Desimir, Desislav, Despot), si edhe Perast (

Pra, jan t pakta etimologjit e fshatrave, q pr nj arsye apo nj tjetre nuk i diskuton dhe nuk nxjerr prfundime t caktuara, duke prfshir ktu edhe diskutimet e studiuesve dhe literaturn dokumentare. Pavarsisht prej nivelit t diskutimit, e diskutimet n fush t etimologjis gjithmon ln vend pr dyshim dhe diskutim, krkimet n terren dhe n literatur jan me interes t shumanshm, prandaj edhe prfundimet e tij me interes t prgjithshm.

Le t theksojm vetm disa nga ato fise m t vjetra dhe sikur shkruan autoi me m shum shtpi: Balvsi (

Brenda kapitullit t dyt jan me shum interes mikrotoponimet e secilit fshatit ve e ve, si dhe t sistemuar sipas gjendjes gjeografike, materiale, kulturore, fizike etj.: Arat (Ara e Tosks, Bilkameni, Letha, Ligata); Malet: Gropa e Shitit, uka; Kodrat: Kodra e Topit, Mullari, Tumba e Bashinecit, Vllahu; Krojet: Tinjt, Ujti i Xhumas, Ujti i Barth; Kullosat; Mullijt; Livadhet: Livadhi i Sulit; Lumenjt: Ke Ezeroja, Vija; Prronjt: Prj i Fell, Prj i Balit; Mullinjt: Mullni i Bakjut, Mullni i Par, Mullni i Dyt, Mullni i Tret, Mullni i Katrt, Mullni i Amzs; Udht: dha e Gurishts, dha e Kuqe, dha e Leths, dha e Qiraxhive, dha e Vra Muratit; Gurt: Bishti i Gurve, Guri i Merizit, Guri i Ram, Guri i Sulit Dulit, Guri me Qallm, Guri me Tavan, Peshterja e Kaakve; Korijat: Kora e Liks, Kora e Xha Mejdinit; Drunjt: Ke Dardha Mace, Ke Fayri, Ke Lisi i Bogomlls, Ke Lisi i Shitit, Ke Lisi i Shyptarit, Ke Mollt e Koshit; Varret:Vorret e Krive, Vorret e Katnit, Vorret e Xhypqive; Vende: Ke Arkat, Ke Bryma e Milanit, Ke Shkolia, Ke Ujti i Dlls, Ke Ujti i Qlbt, Ke Vllahu, Manastirishe etj. Pa dashur t hy n kt rrjedh shum t ndrlikuar diskutimi, sepse kjo do ti jepte prmas tjetr paraqitjes son, dua t theksoj qoft edhe nj fakt: ndikimin sllav n patronimin islame, pranin bizantine t disa ojkonime dhe madje emra fisesh dhe elementet e rndsishme t proviniences romane dhe katolike n disa forma dhe trajta patronimike e mikrotoponimike.

Kapitulli i dyt me titull Ndarja leksiko-semantike t mikrotoponimeve paraqet boshtin e veprs Mikrotoponimet n vendbanimet shqiptare t Prilepit, Krushevs dhe Velesit. Makrostrukturn e tij e prbjn temat e prgjithshme, si: toponimia primare, me nntemat mikrotoponime t krijuara nga emra oronime, hidronime (Udha Batakut, eshmja e Bugarve, eshmja e Shkzs, eshmja e Teferiit, eshmja e Xhamis, Ke Gura Vogl, Kallxherica, Kllajneci i Kryljut, Kroj ke Rrasat, Ke Liqeni, Proj i Muzgave, Prroj i Qafs, Prroj i Urs Gurt, Prrj i Manastirishtes, Ke Sulishtet, Ke Ujti i Qlbt, Ujti i Barth i Math, Ujti i Thart, Zalli i Ars se Vjetr, Ke Bunari i Alilit etj); bota bimore (fitonime) si: Ahishtat, Prroi i Blinave, Bubishta, Dardht e Shullonit, Dushku Kaurve, Ke Ithnat, Kinxhlt, Te Kumblla Mbuth, Lisi i Shyptarit, Mollt e Thart, Qafa Thans, Vneshtet e Vjetra, Gurt e Shkopive; bota shtazore (fauna), si: Voret e Kualve, Dardha Mace, Gjurma Mshks, Mali ke Brimat e Dhelpns, Guri i kut g Bell, Ara e Bxhets, Gurst e Gjarpnive, Bishti i Gurve, Gjurma Maushks etj; mineralogjia (tok, minerale, xehe), blegtori, bujqsia, pylltaria, manifaktura, komunikacioni, objekte kulturore, raporte sociale, si dhe struktura gramatikore e tyre: mbiemra n prbrje t mikrotoponimeve q prcaktojn numror, folje, parafjal, toponime dytsore (Vorret e Alldanes, Guri i Bogomlls, Lisi i Bogomlls, dha e Bellushns, Mali i Bellushns, dha pr nBerat, Koria e Buinit, Qafa e Dollgovecit, Kullosa e Grazhdanit, Shullani i Jakrenovs, Ke ra e Kostinces, Slloqt me te Koshines, Gropat e Kurshovs, Dushku i Zhitoshes, Tumba e Bashinecit, Mali i Gabrovnkut, Prroj i Ftosns, Ke Signalli i Kirividit etj.), baza apelative t mikrotoponimeve etj. N qoft se pjesa e par, struktura leksikore, tematike dhe paradigmatike e mikrotoponimeve paraqet pasurin materiale dhe shpirtrore t ksaj ane, kryesisht mikrotoponimi e mbshtetur n gjendjen fizike t hapsirs gjeografike dhe botn bimore dhe shtazore t ksaj ane, n pjesn e dyt sht trajtuar struktura gramatikore e ksaj pasurie gjuhsore, madje jo vetm e shqipes. Pra, n qoft se n pjesn e par jan trajtuar oronimet, hidronimet, fitonimet, zoonimet etj., si: Bjeshka e Epr, Bjeshka e Poshtr, Brxhet e Kuq, Bryma Ukut, Qafa e Gradishtes, Zadgradishte, Grona e Fkell, Gropa e Kalushit, Ke Gropt, Guri i Aneve, Guri i Askerit, Guri i Keq, Guri i Kuq, Guri i Math, Guri i Mullinit, Guri i Nishanit, Guri i Shpum, Guri i Shpunun, Guri i Verth, Guri i Zi, Guri Jeshil, Guri Kalas, Guri me Gjurm, Guri me Tavan, Guri Plak, Gurst e Gjarpnive, Karpat e Sharetit, Kodra e Dushkut, Kdra e Topit, Kdra e Vneshtve, Lisi i Moth ke Kodra, Peshterja e Kaakve, Peshterja e Kuqe, Peshterja e Plakut, Qafa Sherit, Qafa Thans, Ara ke Rrasat, Ka Shkall, Udha n Skall, Shpella a Des, Shpella e Kalushit, Shullan i Korijave etj., n pjesn e dyt sht diskutuar gjith pasuria gjuhsore e tyre gramatikore: numror, folje, parafjal etj.

Nj fund sht sjell edhe nj nnkapitull mbi mikrotoponimin dytsore, i cili prfshin njsit mikrotoponimike nga emra vendbanimesh, mikrotoponimet nga emra toponimesh, si dhe apelativat e mikrotoponimeve. Fjala sht pr nj nga gjurmimet shum interesante t toponimis son, e cila sht diskutuar q nga Norbert Jokli, sidomos n lidhje me ndikimet dhe pranin e elementit sllav n toponimin dhe prgjithsisht leksikun e shqipes. N t vrtet, prtej aspektit ndikues dhe pranis s elementit sllav n toponimin e hapsirs shqiptare dhe prgjithsisht leksikun e shqipes, n kt rast sht polemizuar fuqishm pr pranin e elementit etnik sllav n Shqipri, prkatsisht hapsirn etnike dhe etnografike shqiptare. Pikrisht te prania, respektivisht ruajtja e trajtave t vjetra dhe arkaike t shqipes n disa mikrotoponime t atij vendi apo t asaj krahine etnografike, i kan br studiuesit t mendojn n etnin shqiptare t asaj zone, q pr shkaqe t caktuara historike sht ndryshuar gjat shekujve, dhe ka marr trajtn sllave (serbe, bullgare apo maqedone), greke apo latine-italane. Studiuesi yn Mustafa Ibrahimi, ka radhitur nj numer shemujsh, si: Vorret e Alldanes, Guri i Bogomlls, Lisi i Bogomlls, dha e Bellushns, Mali i Bellushns, dha pr nBerat, Koria e Buinit, Qafa e Dollgovecit, Kullosa e Grazhdanit, Shullani i Jakrenovs, Ke ra e Kostinces, Slloqt me te Koshines, Gropat e Kurshovs, Dushku i Zhitoshes, Tumba e Bashinecit, Mali i Gabrovnkut, Prroj i Ftosns, Ke Signalli i Kirividit etj, t cilat m par sesa strukturn gjuhsore arkaike t vendbanimeve t ksaj zone, dshmojn pr ndrlidhjen historike t tyre dhe t banorve t tyre.

N jetn materiale t banorve t ksaj zone bujqsia dhe blegtoria historikisht ka paraqitur nj pasuri t rndsishme, prandaj sht e kuptueshme pse autori i ka sistemuar n nj plan m t gjer trajtat e tyre kuptimore dhe gjuhsore. N kt rrjedh ai e ka par mikrotponimin me baz jetn blegtorale, duke u mbshtetur n prbrsin e saj t siprfaqeve blegtorale, objekte blegtorale, ushqim pr kafsht, bagtin dhe kafsht e tjera shtpiake, paisjen dhe objektet blegtorale, prodhimet blegtorale, smundjet dhe paraqitjet e tjera lidhur me bagtin etj., si: Livadhet e Thata, Livadhet tReja, Livadhet tVjetra, Ledinka e Rrasave, Kullosat e Nezes, Kullosat ke Voret e Vjetra, Ke Mullart, Shterpat e Eprme etj., ndrsa mikrotoponimin e lidhur me jetn bujqsore, e ka sintetizuar brenda temave: siprfaqet bujqsore, objekte bujqsore etj, emrat q lidhen me objekte bujqsore, prodhime dhe kultura t ndryshme bujqsore, puna me objekte dhe mjete bujqsore (Ara ke Rrasat, Art e Bales, Fsha e Lopve, Fousha e Gjan, Ke Kopshtinjt, Korat e Trasha etj). Nuk e di a sht e rndsishme t thuhet, se pikrisht mikrotoponimia e ngulitur e ksaj sfere t hershme dhe t prhershme, si: Guri i Mullinit, Katr Mullit, Mullni i Amdi Nurs, Mullni i Kamer Taukes, dha e Borins, dha e Ftojave, dha e Gurishts, dha ke Lisi i Madh, Oudha e Progonit, Udha Kalas, Udha Kaurrit, Udha Manastirishtes, ra e Lugs etj., dshmon pr jetn sedentare dhe autoktone t ksaj popullate.

Brenda ktij kapitulli dhe madje brenda ktij vllimi paraqitja e etnonimeve paraqet nj tem dhe nj pasuri m vete. E gjith pasuria etnonimike sht par n dritn e strukturs prmbajtsore dhe gjuhsore t patronimeve familjare, nofkave dhe hipokoristikve, emrave personal (emra njerzish), emrave mashkullor mysliman, emrave femror mysliman, emrave mashkullor t krishter, emrave femror krishter, emrave familjar etj. N kt rrjedh mund t thuhet, se shum prej etnonimeve dhe patronimeve e antroponimeve t prejardhjes myslimane apo t krishter kan karakter edhe historik (t identifikueshm gjersisht edhe n dokumente t hershme: defter e krisobula), prandaj prania e tyre n kt vllim shpreh edhe njher pasurin ton materiale e shpirtrore t shprehur edhe prmes emrave familjar. T ktij krahu historik jan edhe mikrotoponimet e klasifikuara n grupin e tradits kulturore. Shembujt e ksaj natyre nuk jan t pakt. Ata dshmojn pr pamjen gjeografike t terrenit, prejardhjen historike, etnike, kulturore, fetare e gjuhsore t popullats s saj (Te Kumblla Mbuth, Katunishta, Kodra Katunit, dha e Malls Poshtr, Lama e Xha Musajt, Ke Shpa e Barth, Vendi n Mes Katounit, Ke Xhenemi i Grave, Kish e Vjetr, Kisha Madhe, Vllashka Crkva, Ke Manastirishtja, Udha e Voreve, Voret e Katundit, Voret e Shqiptarve, Kallxherica) etj.

Njohs i mir dhe i specializuar i t folmes s Pollogut, studiuesi Mustafa Ibrahimi u ka br nj vshtrim t gjithanshm edhe prbrsve fonetik dhe morfologjik t mikrotoponimis s Pollogut. N monografin e tij ai ka veuar: sistemin zanor, redaktimin e zanoreve, sistemin e bashktinglloreve, grupet e bashktinglloreve, fenomenet fonetike etj., duke dhn edhe shembujt konkret pr t gjitha rastet. Po n kt kapitull autori ka trajtuar disa nga veorit e strukturs morfologjike: mikrotoponimet njgjymtyrshe, mikrotoponimet pa ndajshtesa, mikrotoponime t krijuara nga emrat (nga emra t prvem, nga emra bimore dhe shtazore), mikrotoponime t krijuara nga mbiemra, mikrotoponime t krijuara nga folje. Mikrotoponimia e ksaj ane na del mjaft e pasur edhe me kompozita dygjymtyrshe dhe shumgjymtyrshe: (emr + emr, emr + mbiemr), si dhe me mikrotoponime t formuara me togfjalsha: emr + emr personal, emr familjar ose nofka; emr dygjymtyrsh sipas lumit; konfiguracioni i vendit + kafsh; bim + pjes e ligjrats; burim + emr i nj cilsie; forma toponomastike n form fjalish etj.

Sikur ndodh prgjithsisht n t gjitha botimet e ktij lloji, n kapitullin e fundit autori ka sjell pasqyrn e shtress leksikore t toponimeve, dal nga sistemimi i tyre sipas ndikimeve t gjuhve fqinje. Duke qen se ai e ka diskutuar n shum raste etimologjin, prkatsisht strukturn e prejardhjes gjuhsore t toponimeve brenda kapitujve t tjer, n kt kapitull autori ka nxjerr gjith inventarin e bazs apelative gjuhsore t mikrtoponimis s zons s Pollogut. Fjala sht pr ato mikrotoponime, n bazn e t cilave gjendet nj fjal e shqipes apo nj fjal e huazuar, megjithse prvoja e deritanishme e studiumeve etimologjike ka dshmuar disa her, se prejardhja apelative e nj mikrotoponimi, apo edhe prejardhja etimologjike e nj njsie baz (leksikore) nuk nnkupton njkohsisht edhe trashgimin gjuhsore e aq m pak etnike t tij, as etimologjin e huaj gjhsore t rrjedhojave t asaj fjale. Mbshtetur n kto parime, autori ka konstatuar mikrotoponimet e huazuara me baz apelative greke, sllave, turke, arumune, fjalsit ndrkombtar dhe atyre ma baz fjalsin e shqipes.

Mbshtetur n numrin m t madh apo edhe t vetm t nj njsie mikrotoponimike, si dhe n arritjet e deritanishme t dijes shqiptare n studimet gjuhsore-historike dhe etimologjike, studiuesi Ibrahimi ka ardhur n prfundimin, se disa nga mirotoponimet e ksaj anae kan baz apelative nga greqishtja ( kalluxher, manastir, livada, qeramidhe, drom); sllavishtja (breg, dromak, gllava, goll, gradishte, zagor, megje, poljak); turqishtja (bash, jeshil, tepe, eshma, bunar, iflig, gjoll, istikam, kadi, kapi, mhall, padar, pazar); arumunishtja (kukull,kolib, Straga); leksiku ndrkombtar (rakida, proso, kanal, zhirav, konop, signal, tunel ); por numri m i madh i tyre ka baz n njsin leksikoret shqipes (bjeshk, brym, uk , gur, karp, kepi, kodr, maj-a, lugu, mal-i , qaf, rrafshin, rrahu, rrasa, shpat, shpell, shul, shulla) etj.

Sigurisht bazat t tilla apelative nuk jan gjithnj as t drejtprdrejta as t padiskutueshme, por n rastin e ktij vllimi dhe t ksaj zone, rndsia e prcaktimit t tyre lidhet edhe me dijen e deritahme t albanologjis n prgjithsi dhe t etimologjis e t onomastiks n veanti. Kjo ka t bj n mnyr t veant me shtrirjen hapsinore t njsive leksikore, prandaj edhe mikrotoponimike t fondit t tyre, e cila njkohsisht prcakton edhe prmasn e tyre n strukturn ansore apo t brendshme t gjeografis gjuhsore t shqipes.

Prej mikrotoponimis s pasur t vendosur ktu n mnyr sintetike, nuk sht vshtir t shihet n elementin fundamental t saj: homogjenitetin gjithkombtar t saj. Ata q kan lexuar toponimin e Shqipris s sotme, Kosovs, Malit t Zi, amri dhe madje t arbreshve t Italis, nuk e kan vshtir t shohin edhe ktu shtratin historik e etnik t saj, nnshtresn mesjetare dhe antike (ilire) shqiptare, si dhe elementet mbishtrese t gjuhve ballkanike (greke, bullgare e serbe), orientale (turke) e aksidentale (latine) n strukturn gjuhsore e semantike t saj. sht pothuajse e pamundur t lexosh korpusin onomastik, t cilsdo prej krahinave etnografike historike apo t sotme shqiptare dhe t mos gjesh struktura gjuhsore (leksikore, morfologjike dhe madje sintaksore e frazeologjike) dhe semantike t onomastiks s vendbanimeve t Pollogut.Struktura t tilla, q n vetvete paraqesin njsi etnokulturore dhe gjuhsore gjithkombtare, paraqesin afrsi kontekstesh historike, gjeografike, fizike etj., q n nj mnyr apo nj tjetr mund t gjenden edhe n hapsirn tjetr shqiptare, n trajtn: Ara e Tosks/Ara e Gegs, Letha/Lejthishta, Ligata/Ligatina: Gropa e Shitit/Gropa ikes, uka/ Suka, Kodra e Topit/Kodra e Topave, Mullari/ Mullari, Tumba e Bashinecit/Tuma, Vllahu/Te Vllahu; Ujti i Barth/Ujt e Zi; Livadhi i Sulit/Livadhi Gjakut; Vija/Jazi; Prj i Fell/Prroni Thell, Mullni i Par/I Pari Prru, Mullni i Dyt/I Dyti Prru, Mullni i Tret/ i Treti Prru, dha e Kuqe/ Udha e Zez, dha e Leths/Udha e Shkozes, dha e Qiraxhive/Udha e Pazarxhive, dha e Vra Muratit/ Tek u Vra Ahmeti; Guri i Merizit/Guri Unazes, Peshterja e Kaakve/Shpella e Kaakve; Ke Lisi i Shitit/Te Lisi Shytit, Ke Mollt e Koshit/Te Bregu i Koshit; Ke Shkolia/Te Shkolla, Ke Ujti i Qlbt/Te Ujt e Trubullt, Ke Vllahu/Te Maxhupi, Manastirishe/Munishtiri etj.

Le t jet kjo edhe nj prej arsyeve, se prse vepra e Mustafa Ibrahimit, Mikrotoponimet n vendbanimet shqiptare t Prilepit, Krushevs dhe Velesit, n kohn ton paraqet interesa t shumfishta: gjuhsore, shkencore edhe kombtare. E para sepse qllimi i tij parsor sht botimi i nj vepre me t gjitha referencat e dijes s sotme shkencore, e dyta, botimi i saj dhe ndikimi q mund t ket n rrjedhat tona shkencore; dhe e treta, shqiptart ende vazhdojn t prballen me pasoja t gabimeve t brendshme historike n ndrtimin e identitetit kombtar n gjith hapsirn etnike, prandaj botimi i saj me nj material t pasur t gjeografis etnohistorike ansore t hapsirs etnike shqiptare, n kto rrethana merr edhe karakter t rnsishm kombtar.

http://www.shqipmedia.com/portal/201...-e-maqedonise/