Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 2
  1. #1
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,444
    Postimet n Bllog
    3

    Shkolla e par shqipe n Labov, jo n Kor

    Shkolla e par shqipe n Labov, jo n Kor. Ja provat


    Prof. Fedhon Meksi

    Labovitt jan t njohur si atdhetar e arsimdashs. Dokumentet historike dshmojn se dhe veanrisht gjat dy shekujve t fundit kan br prpjekje titanike pr arsimimin n gjuhn e tyre amtare. Nuk dihet data e sakt e hapjes s shkolls s par n Labov, ndrkoh q msuesit ishin priftrinj dhe msimet zhvilloheshin n kishat e fshatit. Panajot Arvantino n librin e tij pr intelektualt shqiptar gjat sundimit osman, shkruan se doktor Vangjel Meksi (1770-1823), i diplomuar pr mjeksi n Universitetin e Napolit (Itali), kishte kryer shkolln e mesme n Janin, kurse filloren n shkolln e fshatit t lindjes rreth viteve 1780. Pra, s paku n fund t shekullit XVIII Labova ka pasur shkoll fillore.


    PAK HISTORI


    Perandoria Osmane nuk njihte kombsi, por vetm komunitete fetare. Rrjedhimisht shqiptart ishin t shprndar n tre komunitete fetare, duke mos u njohur si njsi kombtare m vete. Vetm komuniteteve fetare u lejohej ushtrimi i funksioneve arsimore dhe kulturore n gjuht turko-osmane, greke dhe latino-italiane. Shkollat e komunitetit ortodoks, q funksiononin n Shqipri qysh n shekullin XVII, ishin nn mbrojtjen e patrikans s Stambollit dhe t qeverise turke. Pas vitit 1821 Qeveria e Athins, duke shfrytzuar simpatin q kishte fituar n Shqipri revolucioni grek, prpiqej t kultivonte nprmjet gjuhs, fes dhe historis s Greqis ndrgjegjen kombtare greke, veanrisht n rinin shqiptare ortodokse. Duke u paraqitur si prhapse e arsimit dhe kulturs dhe duke spekuluar mbi ndjenjat arsimdashse dhe fetare t shqiptarve, propaganda greke bri pr vete fillimisht nj pjes t ortodoksve shqiptar. Pr m tepr n Greqi kishin filluar t fabrikoheshin dhe t prhapeshin teori t ndryshme antishqiptare. Teoria q mbizotronte n mes t shekullit XIX ishte ajo e origjins s prbashkt t shqiptarve dhe grekve. N at koh patriott shqiptar nuk mund t mbshteteshin n institucione t specializuara, shkolla etj., pr tju kundrvn fqinjve shovinist. Mendimtart tan rilinds, n luft kundr ktyre rrymave, prpunuan platformn e duhur e cila u b baza e veprimit t mtejshm patriotik-kulturor t lvizjes kombtare. Nisur nga fakti se sipas kritereve objektive populli shqiptar, me gjith ndarjen fetare, prbnte nj komb m vete me rrug t veant t formimit historik, ideologt e lvizjes kombtare me n krye Naum Veqilharxhin, drejtuan propagandn e tyre kundr prpjekjeve asimiluese t panislamistve dhe panhelenistve.


    VANGJEL ZHAPA DHE ANASTAS BYKU, DY VARIANTE T NJ IDEOLOGJIE

    N mesin e shekullit XIX ishin qartsuar mir qndrimet antishqiptare t rrymave panheleniste. Mirbrsi milioner Vangjel Zhapa me origjin nga Labova, kishte n plan t ngrinte shkolla fillore dhe gjimnaze n gjuhn greke n Labov, Tepelen, Gjirokastr, Prmet etj. N kt mnyre ai doli hapur kundr orientimit t pavarur t veprimtaris arsimore shqiptare dhe pr m tepr nuk mbshteti krkesn e Naum Veqilharxhit pr t sponsorizuar shtypjen e librave shkollor n gjuhn shqipe dhe hapjen e shkollave shqipe.
    Nga ana tjetr, intelektuali lekliot Anastas Byku, botues i gazets greqisht-shqip Pellazgos, q i kushtohej shtjes shqiptare (1860-1861), ishte i bindur se pa prparimin kulturor dhe lvrimin e msimin e gjuhs amtare, populli shqiptar nuk do t zinte vendin q i prkiste midis popujve t tjer. Vese Anastas Byku, ndonse ishte i vetdijshm pr origjinn dhe karakterin e veant t popullit shqiptar, shprehej kundr zhvillimit t tij t pavarur si dhe pr prfshirjen e shqiptarve n gjirin e helenizmit. Por i vendosur n bindjen e tij se pa i msuar gjuhn popullit shqiptar, nuk sht e mundur ta edukojm at, ai hartoi dhe botoi projektin prkats Pellazgos 24.12.1860, n t cilin prfshihej botimi n shkall t gjer i librave shkollor n gjuhn shqipe, hapja n do fshat e shkollave n gjuhn shqipe pr djem dhe vajza, ndrtimi i gjimnazeve n Gjirokastr, Prmet, Berat dhe i dy shkollave t mesme pr vajza n Labov dhe fshatrat e tjera t Rrzs.
    Ndrkoh A. Byku kishte hartuar alfabetin dhe abetaren q e quajti Gram pr shqiptart. Shpresa t veanta ai kishte varur te milioneri Vangjel Zhapa, me t cilin familja e tij kishte miqsi t vjetr. Vese propozimin e A. Bykut pr t ngritur nj sistem arsimor m vete n gjuhn shqipe V. Zhapa e quan shum larg nga rruga e drejt. Ky qndrim armiqsor i qarqeve greke n prgjithsi dhe i Vangjel Zhaps n veanti u b shkak q planet e A. Bykut t shemben, gazeta e tij t pushoj botimin (1861) dhe n shkollat e tij t msohej vetm greqisht me prjashtim t shkolls s Labovs.


    LABOV 1860 - SHKOLLA E PAR SHQIP

    Vendimi pr t lejuar msimin e shqipes n shkolln e Labovs u b i njohur nprmjet nj letre t shkruar nga vet V. Zhapa, q u botua n numrin e fundit t gazets Pellazgos (01.03.1861). Vangjel Zhapa bnte t ditur se, n shkolln e Labovs nuk msohet vetm greqisht, por edhe shqip, si mjet ndihms pr msimin e gjuhs greqishte. Botimi n gazetn Pellazgos i letrs s Vangjel Zhaps duket se krkonte t siguronte grekt se vetm pr shkolln e Labovs do t bhej prjashtim dhe njkohsisht t paralajmronte shqiptart e tjer, t cilt sigurisht do t pretendonin trajtim t njjt edhe pr shkollat e qyteteve ose fshatrave t tyre, se Labova do t ishte rast unik.
    N t vrtet prdorimi i gjuhs shqipe pr t ndihmuar msimin e greqishtes ishte vetm nj pretekst i pastudiuar mir dhe i zgjedhur me nxitim, mbasi gjuha shqipe, q gjoja do t ndihmonte msimin e greqishtes n shkolln e Labovs, t njjtn ndihm do ta jepte edhe n shkollat e tjera, t cilat Vangjel Zhapa i kishte prjashtuar. Sipas Vangjel Meksit, (1903-1983) ishin labovitt q e detyruan V. Zhapn t bnte nj lshim pr shkolln e tyre. Ata, pasi dshtuan fillimisht n tratativat me bashkfshatarin milioner, udhzuan fmijt e tyre t silleshin sikur nuk i kuptonin msimet n gjuhn greke dhe pr m tepr ata nuk prgjigjeshin fare kur msuesit i pyesnin n gjuhn e huaj, duke bllokuar n kt mnyr zhvillimin normal t msimeve.
    Vangjel Zhapa e kuptoi fare mir se pas fmijve ishin prindrit e tyre, po u detyrua t pranonte shqipen n shkolln e Labovs pa gjetur zgjidhje tjetr q mund t shuante situatn qesharake, q ishte krijuar n fshat. Vese duhet theksuar se Vangjel Zhapa pati kurajn t pranonte humbjen dhe ti bindej pjess drrmuese t labovitve dhe pr m tepr e bri t ditur botrisht se n shkolln e Labovs po msohej shqipja. N librin e Vangjel Meksit Labova n shekuj (Tiran, 1971) prshkruhet si m posht shkolla e Labovs: Shkolla e Labovs, prbhej nga: foshnjore, fillore, qytetse me tri klasa dhe dy klasa gjimnazi. Numri i nxnsve shtohej vazhdimisht duke arritur n vitin shkollor 1875-1876 n: 108 nxns n klasat foshnjore dhe fillore, 31 n tre klasat qytetse dhe 4 n dy klasat e gjimnazit. N vitin 1878 n Labov u hap shkolla pr vajza me dy msuese. N fillim ishin 80 vajza, por m von ato u shtuan. Nxnset vinin nga fshatrat prreth, por edhe nga Gjirokastra, Tepelena, Dropulli etj. Godinat e shkolls ishin nga m t mirat pr at koh dhe t pajisura me orendi shkollore dhe bibliotek. Labovitt e moshuar kujtojn klasn n katin e par t shkolls ku ishin vendosur mjetet e avlmendit, q shrbenin pr tu msuar n praktik endjen nxnseve t shkolls.
    Prfundimi i vitit shkollor bhej me ceremoni t veant. Me kt rast ekspozoheshin edhe punime t dors, si dhe prodhimet e avlmendit. N vitin 1892 shkolla u mbyll, pas 32 vjet veprimtarie, me pretekstin se qeveria rumune ndaloi drgimin e parave nga pasuria e Zhaps.


    Dokumentet q plotsojn zbraztit

    N mesin e shekullit t XIX, propaganda pr futjen e gjuhs greke n shkolla, q zhvillohej sipas platforms s Patrikans s Stambollit, nn drejtimin e qeveris greke dhe me mbshtetjen financiare edhe t panhelenistve t kamur shqiptar, bri t mundur q n Shqiprin e Jugut t eleshin dhe funksiononin 163 shkolla n gjuhn greke (Historia e Shqipris Tiran, 1962, f.105). Duke u nisur edhe nga kto t dhna, historiografia shqiptare e konsideron kt periudh dhe pikrisht vitet nga 1845 deri 1865, jo m pak, por nj zbraztir pr sa i prket veprimtaris patriotike t shqiptarve.
    Vese, tashm jan gjetur burime t mjaftueshme historike q mundsojn paraqitjen e plot dhe me t gjitha dimensionet t prpjekjeve t intelektualve t rinj shqiptar t ricikluar n folklorist: Apostol Meksi dhe Konstandin Kristoforidhi, q fillimisht i msuan shqip albanologut dhe mikut t madh t shqiptarve Johan Georg von Hahn, dhe m pas e furnizuan me materialet e duhura folklorike nprmjet t cilave vrtetohej identiteti i popullit ton si nj popull m vete, me rrug historike t veant (Albanesische Studien, 1854, f.200-220). Po n kt periudh jan labovitt, duke prfshir dhe fmijt, q bn t mundur t msohej gjuha shqipe n shkolln e tyre si n asnj nga 163 shkollat e jugut t Shqipris. Kto burime historike t identifikuara koht e fundit na lejojn q ti japim form dhe ta mbushim plotsisht me prmbajtje zbraztirn 20-vjeare.
    Populli shqiptar asnjher nuk i ka reshtur prpjekjet e tij pr gjuhn amtare, identitetin kombtar dhe liri. Dokumentet ekzistojn, ato duhen zbuluar.
    Shkolla shqipe dhe intrigat t konsullats greke
    Pas mbylljes s shkolls ku msohej shqip, u hap shkolla fillore greke. Msuesit e ksaj shkolle, labovitt Nane Panajot Meksi dhe Vasil Konomi, sipas porosive t veprimtarve t Rilindjes, filluan t japin msime private n gjuhn shqipe jo vetm pr fmijt e shkolls, por edhe pr t rriturit. N kto shkolla private prdoreshin abetare t drguara nga shoqria e Stambollit. Prve gjuhs shqipe, msohej edhe historia e Shqipris, si dhe feja nprmjet librave fetare t prkthyera nga vet msuesit. N vitet e para t shekullit XX n Labov kishte filluar t ndihej flladi i liris dhe mbizotronte nj situat entuziazmi patriotik, q sht pasqyruar me hollsi dhe vrtetsi nga Vangjel Meksi dhe Lefter Dilo n librat dhe artikujt e tyre t shumt. N vijim do t paraqesim kronologjikisht vetm disa dokumente t zbuluara koht e fundit nga laboviti Thoma S. Meksi pas nj pun intensive dhe kmbngulse disa vjeare n sallat e bibliotekave. Nisma pr hapjen e shkolls shqipe n Labov sht marr gjat nj mbledhje t veant q u zhvillua n Labov m 1 shtator 1908 (gazeta Tomorri, 17 prill 1940), disa dit para hapjes s shkolls Iliria n Gjirokastr (shtator 1908). N kt mbledhje, q u kryesua nga Nane Panajot Meksi, u vendos gjithashtu q shkolla t elet pavarsisht nga persekutimet q mund t psonin aktivistt (gazeta Besa 1933) Dhe pikrisht ashtu sikurse e kishin parashikuar labovitt, Mitropolia e Gjirokastrs, konsullata greke dhe Mytesherifi nxitn element grekomdhenj n fshat, t cilt provokonin shqiptart duke arritur deri n prleshje t dhunshme. N mbrojtje t shkolls u dalluan te rinjt labovit Kio Ciko dhe Gaqe Mali.
    Po n gazetn Liria t prillit 1910, n nj artikull me titull Shkolla shqipe n Labov dhe intrigat e konsullats greke, bhet e ditur se labovitt kishin kapur nj letr t konsullit grek drejtuar grekomanve n fshat, t cilve u prmendte 60 lirat q kishin marr gjat viteve 1909-1910 si shprblim t prpjekjeve t tyre pr t penguar hapjen e shkolls.
    Shkolla shqipe u hap m 10.04.1910 n godinn e shkolls s famshme t Labovs. At mngjes labovitt shoqruan, me duar t lidhura n konsullatn greke t Gjirokastrs, dy msuesit grek q ajo konsullat kishte drguar n Labov (gazeta Tomorri, 22.04. 1940). Nuk kaluan shum dit dhe ashtu sikurse pritej, egrsia greko-turke ra edhe njher mbi Labovn dhe labovitt. Ndrsa dhespoti gjat nj ceremonie t zez si ato t inkuizicionit mesjetar, me qirinj t shumt t ndezur, ku ishin lidhur edhe kordele t zeza, mallkoi labovitt dhe shpalli shkishrimin e atyre q kishin drguar fmijt n shkolln shqipe, Veliu i Janins mbylli shkolln dhe arrestoi disa nga aktivistt kryesor (Illi Noka dhe Qirjako Rexhi).
    Gazeta Iliria e prillit 1910 lajmronte se Labovitt zhvendosn shkolln n nj shtpi t veant ku po vazhdojn msimet n gjuhn amtare, kurse Gazeta Shqiptare shton se labovitt denoncuan dhespotin tek Patriarku Ikumenik: Dhespoti punon jo si i urdhruar nga feja, por sipas interesave t Greqis, kurse ne nuk bjm mkat tek msojm gjuhn ton mbasi ungjilli, jo vetm nuk e ndalon, por e urdhron.
    Hapja e shkolls shqipe n Labov dhe prdorimi i shqipes gjat shrbesave fetare pati jehon t madhe brenda dhe jasht Shqipris. Ishin t shumt labovitt q drgonin shuma t konsiderueshme t hollash pr mbajtjen e shkolls, ndrkoh vinin mesazhe urimi nga lider t patriotizmit shqiptar, si Luigj Gurakuqi, Avni Rustemi, ajupi, Mihal Grameno, Jani Vruho etj.


    LABOV 1921, KURSI I PRSOSMRIS


    Me vendim t qeveris shqiptare, vern e vitit 1921, u hap n Labov Kursi i prsosmris. Ky kurs, q zgjati 3 muaj, kishte pr qllim formimin profesional t 150 msuesve t rrethit t Gjirokastrs. Qeveria shqiptare e athershme me kt zgjedhje ka dashur t tregoj respektin dhe mirnjohjen pr prpjekjet disashekullore t labovitve pr tu shkolluar n gjuhn amtare. Me kt rast nderohej edhe aktiviteti patriotik i msuesit Nane Panajot Meksi i cili, pasi hapi shkolln shqipe n Labov (1910), hapi nj tjetr shkoll shqipe n Tepelen. N ato vite ai ishte angazhuar n nj detyr tjetr patriotike, propagandimin e futjes s gjuhs shqipe n t gjitha kishat ortodokse. Ende kujtohen vargjet e Nane Panajot Meksit: ... dhe ungjilli n gjuhn e vet do kndohet flet m flet.

    ***
    Pas botimit n shqip t librit Albanesische Studien (1854) t albanologut dhe mikut t madh t shqiptarve J. G. von Hahn dhe disa artikujve q e shoqruan at, u shtua numri i atyre q msuan se argumentimi themeltar i lashtsis s shqiptarve n trojet e tyre, me fjal t tjera i autoktonis s tyre, sht nxjerr nga studimi krahasimor i zakoneve t shqiptarve t shekullit t XIX me zakonet e grekve dhe romakve t lashtsis.
    Modeli pr argumentimin e autoktonis s shqiptarve buron drejtprdrejt nga studimi i zakoneve t Rrzs, fshatrat n krahun e djatht t lumit Drino, para bashkimit t tij me Vjosn, t cilat jan zgjedhur ngaq i prkasin nj zone t pastr nga pikpamja etnografike, larg ndikimeve sllave, vllahe, greke, dhe aq m tepr osmane. Labovitt, duke qen krenar pr origjinn e tyre t lasht dhe t pastr, kan qen krenar edhe pr gjuhn amtare t ciln jan munduar ta lvrojn dhe ta ruajn t pastr dhe me xhelozi n shekuj. Nuk sht pra rastsi q laboviti Vangjel Meksi (1770-1823) edhe pse doktor nga profesioni, sht autor i nj gramatike shqipe dhe i nj alfabeti shqip me shkronja greke, por edhe me 9 shkronja latine, si dhe prkthyesi i par n shqip i ungjillit (1821). Nuk sht aspak rastsi q laboviti tjetr Apostol Meksi (1825-1879), edhe ky doktor nga profesioni, pasi i msoi Hahnit shqip s bashku me Konstandin Kristoforidhin, shkroi pr shkenctarin gjerman kapitullin e tret me titull Zakonet familjare n Rrz n librin e tij t famshm, sikurse e pohon edhe vet Hahn-i.
    Tashm bhet lehtsisht e kuptueshme pse vetm n shkolln e Labovs msohej shqip kur n Jugun e vendit ishin edhe 163 t tjera n gjuhn greke, ose pse labovitt pranuan t shkishrohen n mas dhe t burgosen pr gjuhn e tyre n shkolla dhe n kish. Nuk sht rastsi q fill pas pavarsis s vendit m 1912 shprtheu nj plejad e tr msuesish labovit, q shklqyen kudo ku ishin emruar. Me kt rast do t prmendim se edhe kryetari i shoqats s par t msuesve t Shqipris ishte laboviti Kio Konomi.

    ***
    Shkolla e Labovs sht nj ndrtes e madhe me 3 kate, bibliotek, 2 klas gjimnaz etj. Kjo shkoll pr labovitt dhe pr gjith shqiptart sht simboli i prpjekjeve shekullore t popullit ton pr gjuhn amtare. Por kjo ndrtes simbol ka 15 vjet q sht shitur! Pronari i tanishm i godins s shkolls, mbasi e bleu, i ka vn drynin, nuk sht dukur m n fshat. Sigurisht ai dhe ata q i kan dhn parat pr t bler shkolln, presin q shkolla t shembet. Pr udi t t gjithve shkolla nuk po rrnohet, edhe pse askush nuk kujdeset pr t! Kjo shkoll, me nj rrezatim t gjer n qarkun e Gjirokastrs, po edhe m tej, rron n kujtesn historike t popullit ton si prmendore e ndritur e vullnetit t tij t palkundur pr t ruajtur identitetin dhe dinjitetin kombtar, gjuhn shqipe dhe kulturn shqiptare. Por ajo duhet t qndroj m kmb edhe si nj dshmi historike e gjall, ku t evokohen prpjekjet dhe flijimet e atyre q e ngritn dhe e mbrojtn n ato koh t vshtira. Ajo duhet t qndroj m kmb edhe si nj mesazh drejtuar brezave: Nderoni veprn dhe sakrificat e larta t t parve tuaj! Duajeni gjuhn shqipe, kulturn kombtare shqiptare dhe krenohuni pr kto si krenoheshin ata! Frymzohuni nga prkushtimi i tyre atdhetar!
    Pr kt qllim ndrtesa e ksaj shkolle, ndonse pron private, duhet ti shtohet lists s monumenteve historike e t kulturs, q gzojn mbrojtje e prkujdesje t veant nga shteti. Duke i br t njohur opinionit kto t dhna t shkurtra pr historin e arsimit n Labovn e Madhe dhe pr rolin e rndsishm t shkolls s Labovs n historin e arsimit kombtar, bjm thirrje q ndrtesa e shkolls s Labovs t mos lihet n mshirn e fatit ose t pronarit, po t merret nn kujdesin e shtetit.


    Panorama
    28 shtator 2008

  2. #2
    Pervec komunistave te gjithe e dine se shkolla e pare nuk eshte hapur ne korce.

    E verteta eshte se shkolla e pare eshte hapur ne veri dhe shume kohe me perpara se kjo qe pretendoni ju dhe se mesojntorja e pare
    Fali armiqte e tu por asnjehere mos harro emrat e tyre.

Tema t Ngjashme

  1. Gjuha Shqipe - Kisha dhe Kleri Katolik
    Nga toni77_toni n forumin Komuniteti katolik
    Prgjigje: 14
    Postimi i Fundit: 02-10-2011, 14:48
  2. Dshtimi i gjuhs standarde shqipe te gegt!
    Nga Davius n forumin Gjuha shqipe
    Prgjigje: 460
    Postimi i Fundit: 31-01-2010, 20:27
  3. Armiqt e gjuhs shqipe dhe triumfi i saj
    Nga brooklyn2007 n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 24-11-2008, 11:35
  4. A vihet ne diskutim Sovraniteti Kombit?
    Nga Dito n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 12
    Postimi i Fundit: 06-10-2006, 20:17
  5. Armiqte e Gjuhes Shqipe?
    Nga Tastiera n forumin Gjuha shqipe
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 10-10-2005, 10:57

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •