SHKRUAJ Q T NDJEHEM GJALL N KT UNIVERS T PAFUND

(Intervist me poetin e shkrimtarin Sabit Idrizi)

Sabit Idrizi u lind m 16 shtator 1955 n fshatin Ceraj. Shkolln fillore e kreu n Bistric t Shals s Bajgores, t mesmen (Normalen) n Mitrovic, ndrsa SHLP-grupi Gjuh dhe Letrsi Shqipe, n Gjakov. Aktualisht sht shef i Sektorit t Kulturs n komunn e Mitrovics dhe kryeredaktor i revists letrare Fjal e val. Deri m tash ka botuar kta libra: Pesha e fundshekullit (poezi), Prderisa sht e mart(poezi), Diell me dhmb (poezi), Finalja e zhgnjimit t tyre t madh (ditar lufte), Mbretresha sht gjall (poezi) dhe Zarfi (proz). Sabit Idrizi sht antar i Lidhjes s Shkrimtarve t Kosovs.
Duket se ka lindur pr t br poezi dhe se muzat kan rn n dashuri me t. Edhe poezia duket se e ndien veten mir n shoqri me t, e ndien veten si mbretresha pran mbretit. Poezia e Sabit Idrizit, si thot me t drejt kritiku letrar Agim Vinca, sht poezi q frymon shqip me temat, motivet, gjuhn dhe ndjeshmrin e saj; sht poezi q e ruan prestigjin e poezis, sepse sht nj poezi e nj shprehjeje moderne e sugjestive...; sht nj nga poezit m t mira q kan shkruar poett e Kosovs n vitet e fundit.
Intervistn me poetin Sabit Idrizi e pata planifikuar m hert, qysh me rastin e botimit t vllimit (t katrt) poetik Mbretresha sht gjall, vllim ky q sht vlersuar lart nga kritik t mirfillt, por pr shkaqe objektive dhe subjektive nuk arrita ta bj nj gj t till deri m tash.
Mendoj se vllimi poetik Mbretresha sht gjall sht nj nga vllimet m t mira, m t realizuara dhe m t veanta t botuara pas Lufts s UK-s n Kosov. Kjo sht njra nga arsyet kryesore pse po e bjm kt intervist.

Pyetje: Z. Sabit, q kur keni filluar t shkruani poezi dhe a ju kujtohet kur dhe si vendost, kush ju shtyri, kush ju dha zemr, kush ju bindi q t botoni poezit e para, ose vllimin e par poetik Pesha e fundshekullit ?

Prgjigje: S pari ju prshndes juve, lexuesit dhe bashkpuntort e shumt t ksaj reviste dhe ju dshiroj gjith t mirat n jet.
Nuk e paraplqej at zhargonin tashm gati standard: NN merret me krijimtari letrare q nga bankat e shkolls fillore..., sado q edhe un n at mosh kam shkruar dhe kam botuar dika. Fundja, ma gjeni dik q nuk ka shkarravitur dika n kt mosh npr fletoret e veta shkollore. Un konsideroj se krijimit t poezis i jam prkushtuar prej ather kur kam vendosur pr ta prgatitur pr botim prmbledhjen time t par me poezi Pesha e fundshekullit. E kjo ka ndodhur, nse nuk gaboj, diku n vitin 1994. Pra, q nga ky vit merrem me krijimtari letrare.
Kjo ka ndodhur kshtu: N ceremonin e promovimit t antologjis Deg me sytha, n t ciln prfaqsohen t gjith krijuesit e rajonit t Mitrovics, ku un prfaqsohem me dy poezi, q u mbajt n nj shtpi n lagjen Ura e Gjakut, prve tjerash, ne krijuesit q ishim aty e lexuam nga nj poezi. Kishte aty shum poet, q tashm ishin emra n letrat shqipe. Gjat koktejit, q u prgatit pr kt rast, mu drejtua prof. dr. Agim Vinca: Si e pate emrin, djalosh? I tregova. Ta them me kompetenc t plot se poezia jote ishte m e mira nga t gjitha poezit q u lexuan ktu, m tha. Kt e tha publikisht dhe un, merret vesh, sado q m erdhi mir, u skuqa paksa. T ta thoshte kt nj profesor, nj poet, nj kritik letrar, nj studiues i letrsis...i kalibrit t Agim Vincs, t cilin gjithher e kam konsideruar dhe e konsideroj si intelektualin m t kompletuar shqiptar, nuk ishte pak. Ja, pra, kush ishte ai q m mori n qaf.

Pyetje: Jeni autor i katr vllimeve poetike. do prmbledhje Juaja me poezi sht pritur mir, sht vlersuar nga ata q e njohin poezin. Por kulmin e pjekuris krijuese e keni arritur me vllimin poetik Mbretresha sht gjall. Sipas ktij vllimi, poezia jo vetm q sht gjall, por sht edhe e fort, e pjekur, e kndshme dhe e menur. Poeti dhe studiuesi i letrsis, prof. dr. Agim Vinca, e vlerson lart kt vllim poetik, duke e veuar, ndr t tjera, poezin Regjistrimi, pr t ciln thot se sht nj nga poezit m t mira q kan shkruar poett e Kosovs n vitet e fundit. ka sht regjistruar e ka, n t vrtet, duhet regjistruar n memorien ton, n mnyr q t mos harrohet ajo q ndodhi, natyrisht q t mos prsritet? Pr m tepr, si ndihet sot poeti (mbret) pran t dashurs s tij (mbretresh), poezis, pas peshs s fundshekullit, pas t marts, pas atij dielli me dhmb?

Prgjigje: Pas peshs s fundshekullit, pas t marts, pas diellit me dhmb, m n fund nj rreze drite n horizont. Nj fllad lirie, t ciln ne, fatkeqsisht, n masn m t madhe, e keqkuptuam dhe e keqtrajtuam q n start. Finalja..., Mbretresha... dhe Zarfi, secila n mnyrn e vet, erdhn si reagim kryekput ndaj ksaj gjendjeje krejtsisht absurde dhe paradoksale.
Ajo q sduhet ta harrojm kurr sht se n kt planet t quajtur Tok ka diell pr t gjith dhe se hisen ton t qiellit nuk ka t drejt dhe nuk guxon t na e marr askush, ashtu si as ne nuk kemi t drejt dhe nuk guxojm tia marrim askujt. Kjo sht krejt filozofia e ksaj pune.

Pyetje: Shkruani edhe proz. Nj nga tregimet Tuaja, Zarfi, sht vlersuar lart si pr temn e trajtuar, si pr mnyrn se si sht trajtuar kjo tem. ǒmendim keni pr poezin dhe prozn q krijohet sot n Kosov dhe a mund t presim nga Ju tregime t tjera, mbase edhe ndonj roman?

Prgjigje: N kt koh tranzicioni, si jemi msuar ta quajm pr ta justifikuar paaftsin ton organizative, kemi nj mishmash vlerash dhe antivlerash n t gjitha fushat e jets, ku as letrsia nuk bn prjashtim. E keqja m e madhe sht se, njher pr njher, nuk duken kurrfar parashenjash se do t bhet dika n veimin dhe plasimin e tyre. E vlera ka. Madje t nivelit botror. Kjo ska fije dyshimi.
Un nuk shkruaj shpesh. Rrall edhe botoj. Kam krkesa t mdha ndaj vetvetes. Gjat aktit t krijimit e torturoj, e shtrydh vetveten deri n palc. Aktualisht jam kah torturohem me nj tem interesante, q shpresoj t jet roman. Ngjarjen jam kah e ndrtoj brenda vetvetes. Nse arrij ta bind veten se ka dika n kt pun, ather do t ulem dhe do ta qes n letr. Mirpo, nga ana tjetr, jam i vetdijshm se pr ta shkruar nj roman t mir, prve talentit, krkohen edhe disa parakushte elementare, q un, fatkeqsisht, nuk i kam. T jetosh vet i shtati (pes prej tyre t aft pr pun, por t papun) me 220 euro n muaj, n nj shtpi prdhese prej qerpish, q pritet t rrzohet nga asti n ast, dhe t ulesh e t shkruash roman, sbesoj se sht pun q i dilet n krye. Aq m par kur, prkundr ktij buxheti familjar kaq t ult, prpiqesh t jesh qytetar i ndrgjegjshm dhe t mos i mbetesh asnj lek borxh shoqris. Shikuar nga kjo perspektiv, kam droj se nuk do ta shkruaj kurr kt libr.

Pyetje: Jeni autor edhe i nj ditari t lufts me titull Finalja e zhgnjimit t tyre t madh . Si sht pr nj poet t kaloj pr nj luft, ti prjetoj krajatat q sjell lufta. ǒsht lufta pr Ju?

Prgjigje: Njeriu pa liri sht pa dinjitet. E njeriu pa dinjitet sht nj hi. Ja prse duhet t arsyetohen edhe luftrat, sado q jan nj tmerr i vrtet, sidomos pr nj shpirt t brisht liriku.

Pyetje: Dika pr gjuhn dhe bastardt. Jeni nga ata poet q kujdesen shum pr gjuhn. Poezia Juaj frymon shqip me temat, motivet, gjuhn dhe ndjeshmrin e saj. Bastardt kan ngritur krye dhe krkojn krijimin e nj gjuhe kosovare. Jeni konsideruar me t drejt poet kombtar. ǒmendim keni pr gjuhn dhe pr at soj njerzish q sln guri pa luajtur vetm e vetm q t na kthejn n kohn kur gjuha ende sishte e njsuar?

Prgjigje: Konsideroj se gjithka lidhur me kt shtje e kam thn tek Zarfi. Tentimi pr ta zhbr, apo pr ta coptuar n dysh a n tresh a n... gjuhn ton, e cila u b me mund e sakrifica t mdha, me t ciln merremi vesh q nga Ceraja ime e deri posht n amri, sht si t sabotosh apo t tradhtosh n vijn e par t frontit t lufts. Kjo ndryshe nuk shpjegohet. A sishte e ssht ky synim i prhershm i armiqve t kombit ton. Ende kam dshir t besoj se t tillt nuk jan t paguar prej tyre. Tjetr gj sht pasurimi i leksikut dhe freskimi i normave n fuqi, mirpo kt dihet se kush e bn dhe se si e bn.

Pyetje: Ju shkruani poezi dhe proz. Pse shkruani?

Prgjigje: Shkruaj q t jetoj. Q t ndjehem gjall n kt univers t pafund. Q ta v kurban prpara t tjerve shpirtin tim prher t etur pr dashuri. Q ta lshoj nj klithm n kt shkrettir, pr tmos m vdekur ndrrat pr t njerzishmen, pr njerzoren, pra pr ti ujitur ato me vesn e freskt t fjals.

Pyetje: Si shkruani?

Prgjigje: Akti i krijimit tek un kalon npr tri faza. E para sht mbarsja. Nj dika misterioze, q futet brenda meje dhe m shprush deri n thellsit m fatale t shpirtit. E dyta sht rritja e frytit. Derisa t piqet fryti brenda meje (bile edhe pr ndonj poezi me pes-gjasht vargje) krkohen or t tra, e shpesh edhe dit, jav dhe muaj t tr. Dhe faza e tret sht lindja. Ulem dhe e qes n letr.

Pyetje: Kur shkruani?

Prgjigje: Ju tregova si krijoj. Pra, sht nj proces q zgjat. Megjithat, aktin e tret zakonisht e luaj hert n mngjes, me nj filxhan kafe dhe nj got raki prpara.

Pyetje: ka do t thot t jesh poet, t jesh shkrimtar sot?

Prgjigje: Do t thot t vuash bukur, t vetflijohesh bukur, t mendesh bukur... T bhesh kurban n themelet e dashuris, n themelet e t njerzishmes...

Pyetje: Si e shihni raportin autor-tekst-lexues?

Prgjigje: fardo q t thuash lidhur me raportet n kt trini, ke dhe ske t drejt njkohsisht. sht dika si ajo dilema q sht shtruar nga filozoft qysh n antik:A veja, a pula?. Kam edhe un nj mendim timin lidhur me kt, mirpo, pr shkaqe q i thash m par, e shoh t udhs q mos ta shpreh fare.

Pyetje: Shpesh themi, p.sh., sa e bukur sht nj lule, nj libr, nj poezi etj., por rrall na shkon ndrmend t pyesim sht e bukura. N t vrtet, sht e bukura sipas jush?

Prgjigje: Duke e prjashtuar at q duhet ta themi n nj moment t caktuar se dika sht e bukur, ngase kshtu e lyp puna, pr shkak t rregullave t mirsjelljes, mendoj se e bukuar sht vetm ajo q ta knaq shpirtin, q ta lkund zemrn, q t gllabron prmes etheve t knaqsis shpirtrore.

Pyetje: Jeni edhe kryeredaktor i revists Fjal e val. Po mbushen gati shtat vjet q n Mitrovic botohet kjo revist. Del n Mitrovic, por nuk sht ve e mitrovicasve. N t kan botuar dhe botojn poet, krijues, studiues, njerz t artit dhe t kulturs nga mbar hapsira shqiptare dhe m gjer. ǒmund t na thoni pr bashkpunimin q keni si redaksi me poet e studiues t letrsis?

Prgjigje: Nuk m prket mua t flas pr vlerat e ksaj reviste. T tjert thon se sht nj revist e mir, madje ka zra kompetent q thon se sht nj nga revistat letrare m t mira dhe m serioze n mbar hapsirat shqiptare. Kemi bashkpuntor t shumt. Dorshkrime na arrijn nga t gjitha ant, madje edhe nga krijues kulmor t letrsis shqipe. E vetmja gj q sht pr dhembje ktu sht redaksia, e cila punon pa kurrfar kompensimi material dhe kurr, deri m tash, nuk i sht shprehur, s pakut, nj falnderim publik nga ata q do t duhej ta bnin kt. Prkundrazi, kjo redaksi ka probleme t herpashershme edhe me vet financimin e botimit (shtypit). Revista lexohet aneknd trojeve shqiptare, por edhe n diaspor, pr ka jemi t lumtur. Kjo na e ngrit moralin dhe na jep forc pr ti tejkaluar problemet, q nuk jan t pakta.

Pyetje: Ka koh q sht dhn ideja, n mos gaboj nga poeti Bedri Hysa, pr caktimin e nj lokacioni diku n Mitrovic pr nj Shesh t Poetve. M duket ide shum e qlluar. A ka gjasa t ndodh nj gj e till?

Prgjigje: Kjo ide sht dhn para 4 vitesh dhe ne, si Sektor i Kulturs, e kemi mbshtetur pa rezerv dhe e kemi prcjell tek nivelet e athershme vendimmarrse t Kuvendit t Komuns, por, deri m tash, nuk kemi marr kurrfar prgjigje zyrtare. T shohim ka do t ndodh n t ardhmen. Vullneti yn ekziston. sht nj propozim shum i qlluar.

Pyetje: Si poet, si njeri i kulturs, si njeri q sht i lidhur ngusht me fatin e atdheut dhe kombit, si e shihni gjendjen aktuale n shoqrin shqiptare sot dhe nesr?

Prgjigje: Fal sakrifics q bm, mendoj se si komb kurr m mir nuk i kemi pasur punt. Se si do t zhvillohen ngjarjet m tej, un nuk jam profet q ta di, por e di nj gj se sa m shpejt q t integrohemi brenda vetvetes, n t gjitha fushat e jets, aq m afr integrimeve synuese t politikanve tan do t jemi. Duhet tiu kthehemi prfundimisht vlerave tona kombtare. Ti mojm dhe ti kultivojm ato. T jemi praktik dhe konkret n patriotizmin ton. As atdheu, as kombi, as liria, as pavarsia...nuk jan dika abstrakte. Jan krejt konkrete dhe t prekshme. Pr do dit kemi mundsi t bjm dika n t mir t tyre, q do t thot n t mirn ton t prbashkt.

Pyetje: Pr fund. Cila ka qen, sht dhe do t mbetet dashuria Juaj e par?

Prgjigje: N letrsi? Poezia, natyrisht, ngase ka qen, sht dhe prher do t mbetet mbretresh e arteve.

Pyetje: Keni pr t shtuar dika q do t duhej t thuhej e q se keni thn?

Prgjigje: Asgj, prvese tju falnderoj pr mundsin q ma dhat pr ti thn disa fjal ktu.

Intervistoi: Miftar Kurti