Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 12 prej 12
  1. #1
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime

    Sadik Bejko - Libri 'Desidentt E Rrem'

    Libri u drgua pr Forumin Shqiptar nga Bedri Blloshmi. Stafi i Forumit nuk mban prgjegjsi pr materialet apo mendimet e shprehura n kt libr.


    DISIDENTT E RREM
    Sadik Bejko

    Lnda
    Hyrje

    Kreu I
    Fabrikimi i disidentve t rrem

    Kreu II
    Dy replika: Prgjigje pr shtjen Trebeshina
    Prgjigje Ardian Klosit. Dokumente t reja

    Kreu III
    Tri tekste t Kasm Trebeshins
    1. Promemorje e dyshuar pr Enver Hoxhn
    2. Stalinit, poem
    Shnim mbi poemn
    3. Vrit ose do t t vrasin (Fragment nga N.Dragoi)

    Kreu IV
    Dokumente dhe letra
    Shteti dhe Trebeshina n vitet 60
    Letra e Trebeshins, tetor 1963
    Letra e Zonjs Trebeshina
    Prgjigje t H. Kroit dhe V. Sotiriadhit
    Letra, dhjetor 1963
    Trebeshina apelon
    Trebeshina i grabiti bibliotekn A.Omarit
    Sigurimi dhe Trebeshina

    Kreu V
    Rrugaria shqiptare n shrbim t diktaturs
    shtja Janulla. Dokumente
    Biografia e Janulls sipas arkivit
    Nj literatur e turpshme
    Kallzime dhe dshmi

    Kreu VI
    Prndjekja n letrsi dhe n arte

    Kreu VII
    Shembuj t uditshm
    Pse fshati yn nuk u b qytet (fragment tregimi)
    Shnimi mbi kt tregim
    Mendime mbi veprn Mekami
    Mekami (fragmente)

    Kreu VIII
    Pasthnie
    Faksimile: Themeluesit e arms s Sigurimit
    Faksimile: Gradimi kapiten i par i Kasm Trebeshins nga Enver Hoxha, mars 1945
    Faksimile: Akuza t K. Trebeshins kundr Mark Ndojs
    Faksimile: Valer Dyrzi akuzon Ardian Klosin pr denoncim n Sigurim
    Faksimile: Drejtoria e Sigurimit pr Tirann vendos q Ardian Klosi t dal si dshmitar n procesin politik t shokve t tij
    Faksimile: Deponime t Sokol Ngjels mbi Ardian Klosin dhe Valer Dyrzin
    Faksimile: Kasm Trebeshina, Letr Enver Hoxhs nga Gramshi
    Faksimile: Letra t Trebeshins pr KQ t Partis m 1963
    Faksimile: Informacion i Vangjelo Sotiriadhit mbi Trebeshinn m 1963 (fragment)
    Faksimile: Janulla Rrapi denoncon n hetuesi dy gra me kombsi ruse
    Faksimile: Janulla si kallzimtare n hetuesi kundr dy grave ruse
    Faksimile: Drejtoria e Sigurimit e Tirans propozon internimin e Janulla Rrapit





    Hyrje

    M kishte br prshtypje dhuna verbale dhe e shkruar n shtyp, n radio, n intervista deri dhe e bisedave n tavolina e nj shkrimtari, e nj njeriu t vuajtur, e Kasm Trebeshins. Nj dhun prher n rritje Kjo m bri t shqyrtoj mendimin tim pr t dhe t krkoj se nga buron gjith kjo urrejtje e pashuar te ky njeri. Mendimi i par sht se nj njeri q ka vuajtur, domosdo ka dhe ngarkesa q ia kan vn mbi supe koht dhe padrejtsit. Por ky i prvuajtur nga komunizmi me agresivitetin e tij t helmt, kishte dika q e dallonte nga t prndjekurit e tjer t s njjts koh. Kishte edhe manin pr tu afishuar si hero, si disident i pakundrshtueshm, si nj shkrimtar q prap edhe n kto ditt tona dikush ia do t keqen, se po ia ha hakun... Kto m bn q t hetoj dhe t hulumtoj m tej n historin e tij. T lexoj librat e tij, t shfletoj n biografin e tij, n dosjet e arkivave. Dhe gjithka t re q zbulova rreth tij mendova ta paraqes n kt libr.
    Nga nj bot e s keqes, nga nj bot e vuajtjes, mund t dalsh jo domosdo si hero. Heronjt ndonjher jan sajesa. Pr t mos thn se, pr ne q vijm nga komunizmi, shpesh ata jan t till: t rrem. Figura e t persekutuarit politik nga komunizmi n kto vite doli para nesh me dinjitetin e dshmitarit, jo domosdo dhe me at t triumfatorit. Vuajtja dhe t qenit kundr nuk jan vlera t pakundrshtueshme. Pr m tepr n nj sistem si ai q provuam mbi kurriz, sistem q nuk e pranonte kundrvnien ballas. Ai sistem shkoi n plumb dhe n litar edhe njerz q nuk kishin ndr mend ti delnin kundr. I ekzekutoi se dhunn e kishte praktik. Se kishte apoteozn e dhuns. Se i dukej se nuk merrte frym po t mos prdorte dhunn, ekzekutimin, varjen n litar. Kto ndshkime kapitale, t jashtzakonshme pr do koh, n komunizm ishin si gjimnastik pr regjimin. Ai sistem mund t thuash se kishte frik, po t mos ishte i dhunshm, deri dhe gjakatar. N kt kuptim, jo cilido q ka vuajtur n at koh, ka t drejtn t na i tund para syve viktimizimin e tij si shenj heroizmi.
    Ndonjher vuajtjet e s djeshmes sot kan shrbyer si truall pr disident t rrem, pr idhuj t rem. Dhe deri m tani kjo ka ndodhur ndr ne.
    Asgj e re nn kt diell. Kjo thnie e Solomonit t urt na thot se gjrat mund t prsriten. Sidomos n nj tok si e jona. Nj tok ku njerzit nuk mendojn thell, nj tok ku shpesh mungojn vlerat dhe bindjet thelbsore. Ata q erdhn si heronj nga Lufta e Dyt Botrore (dhe shum nga ata ishin vrtet t till) n emr t ktij heroizmi na u imponuan me t drejta t pakundrshtueshme. Dhe kjo praktik e heronjve q kan t drejt pr gjithka, e dim se sa na kushtoi. E dim dhe se kta heronj me yll n ball dshtuan n paqe. Dshtuan q t gjith. Pr fat t keq, dshtuan.
    Nj tjetr urtsi dhe vler duhet t krkojm pr t ndrtuar t ardhmen. Urtsi dhe moral universal q nuk mbahet n heronj, po n praktika q u kan rezistuar thellsive t kohrave.
    Ndr ne shoqria dhe t vrtetat e saj ngrihen mbi mohimin dhe urrejtjen e atyre q ishin n fuqi prpara nesh. Ndrtohet vall progresi mbi urrejtjen dhe mohimin e atyre q qen n krye m prpara? Ai q ka vuajtur nn nj regjim t urryer, a sht domosdo hero n kohn q vjen m pas?
    N nj klim si kjo e jona ku, q t identifikohesh me t mirn, duhet t provosh se ke qen kundra atij t keqit t djeshm, n nj koh si e jona kur jan tronditur t vrtetat dhe bindjet thelbsore, universale, sht e leht t fabrikosh nj idhull t rrem.
    Kshtu, ndodh q heronjt e rem q prodhoi koha e komunizmit, kmbehen me martirt dhe me disidentt e rrem t s sotmes. Dhe asgj e re n kt truall.
    Dosja m posht do t flas pr fabrikimin e nj disidenti t till. Do t sjell fakte dhe dokumente mbi Kasm Trebeshinn.
    Dikush mund t ulrij se ai ka vuajtur. Po sht e vrtet: ka vuajtur dhe shum. Por nga se? Vuajti se humbi n luftn brenda llojit, vuajti nga prplasja me sivllezrit e tij. Shum nga ata q i prkisnin hierarkis s komunizmit, kan vuajtur nga prplasja e klaneve komuniste pr pushtet e privilegje, jo nga se ishin m pran apo m larg idealeve t tyre komuniste. Jo se kishin ndonj ideal a moral t ndryshm nga shokt e tyre.
    Dhe t till heronj kan edhe nj an tjetr, q na e kan fshehur. E kan fshehur heronjt e rrem, ose ata q u duheshin idhuj t till.
    T mitizosh nj idhull nuk sht keqdashje. sht prpjekja pr ta kthyer at n prmasat reale, n dinjitetin e tij t zhveshur nga fabrikimet. T zhveshur dhe prej vuajtjes. Vuajtja nuk mund t shrbej si alibi pr ata q dikur kan br krime. Pr m tepr, kur shumica e atyre q jan persekutuar me rrnj e me deg, q u jan pushkatuar bijt, vllezrit dhe t afrmit, vuajn edhe sot.
    Po ai sht shkrimtar, mund t thot ndokush. sht shkrimtar. Por vall t qenit shkrimtar i jep dikujt t drejtn e nj fuqie shkatrrimtare, t drejtn e nj fuqie q nuk pranon asgj tjetr ve vetvetes? Pastaj dhe fuqin q t falsifikoj t kaluarn e tij apo t drejtn t thot gjra t paqena, t urryera pr ata q i quan kundrshtart e tij?
    N nj tok ku bindjet dhe t vrtetat thelbsore ndrrojn e prmbysen shpesh sht e vshtir t gjesh nj taban t fort si mbshtetje pr dinjitetin personal dhe at kolektiv.
    Megjithat dika mund t propozojm. Besoj se virtytet e dashuris, t durimit dhe ato t kundrshtimit t do gjje t rreme nuk e kan shterrur forcn e tyre, pr sot dhe pr nesr.
    Kur thuhet me ngulm se nj idhull duhet zhveshur prej fabrikimeve, njerzit zihen bosh. Fillojn mospranimet, krcitjet, reagimet. Bhen pyetjet: pse ti shkojm t vrtets gjer n fund? Pse t shtojm konfliktimin etj, etj.
    Arsyet e nj reagimi t till mund t vijn nga mosdija, ose nga q dija pr disa gjra sht fshehur me mjeshtri apo sht falsifikuar sa pr tu dukur si e vrtet.
    Zhurmuesit m t mdhenj n kt pik jan ndr ata q kan frik se mos iu preket idhulli, t cilin vet e kan krijuar. Mendja e tyre nuk punon q t dallojm t vrtetn nga jo e vrteta. Ata dredhojn, e devijojn objektin gjetk. Ngren barrikadn: Trebeshina kndej, shkrimtart e tjer andej. Ky ka qen i till dhe t tjert t ktill. Ky sht martiri, t tjert pa dallim e kan viktimizuar at.
    Objekti i ktij libri sht tjetr: t rindrtoj portretin e disidentit, t tregoj se pamje ka ky idhull i rrem, po ta zhveshsh nga gjysm t vrtetat e nga fabrikimet.
    Ka pasur raste flagrante, si sht ai i Dhora Leks. Rehabilitimi moral dhe material i saj t ngjan me nj loj t pastr shrbimesh.
    A mund t ket edhe raste t tjera si ai i Dh. Leks?
    Fakt sht q njerzit e ish-shrbimeve shqiptare dhe nj pjes e intelegjencs son me prejardhje nga nomenklatura e lart komuniste, dashur pa dashur, jan t prfshira n kto tollovi. Ata, ndonse kan ditur gjithka, kan heshtur, ose jan br pjes e lojs kundr vendit t tyre. Pastaj kan fabrikuar idhuj t dyshimt dhe i kan prdorur ata si kamxhik kundr t tjerve. A jan n kt loj dhe disa nga zelltart dhe trumbetuesit e Kasm Trebeshins?
    Ky libr merr pr sipr t informoj dhe t jap nj sinjal pr t parandaluar fabrikimet e idhujve t rrem nga radht e rrugaris, nga radht e spiunve dhe t sigurimsave, t ndal trillimin dhe falsifikimin, shndrrimin e monstrave n heronj. Pr deformime t tilla do t na vinin n turp t gjithve nga ata q do te vijn pas nesh.




















    Kreu I
    Fabrikim i disidentve t rrem

    1. Shqipria dhe krkesa e Europs pr dnimin e krimeve t komunizmit
    Shqipria dhe qytetrimi i saj i sotm n ballafaqim me parimet m themelore pr nj demokraci e pr nj qeverisje t standardit europian ku mton t integrohet, pr fat t keq, vazhdon t mbetet nj vend jo serioz. Ndonj her sinjalet dhe porosit q lshojn drejt nesh kancelerit europiane ktu vijn me vones si korriert n provincat e largta romake, ose vijn aq t pakuptuara sa zbatimi i tyre ngjan i prudshm e krejt grotesk. Mjafton t prmendim nj nga krkesat e Europs pr dnimin e krimeve t komunizmit. Kjo Shqiprin e ka zn gafil. Si gjithmon edhe kt her Shqipria sht e turbullt dhe n mdyshje. Si gjithmon edhe kt her ajo mbetet n vendnumro, mbetet e fundit n zbatimin e orientimeve t tilla europiane. Shqipria, vendi ku diktatura sht ushtruar m ekstremisht se kudo tjetr n Europ, ksaj her ngec e nuk di t bj asgj.
    Jo vetm kaq, kjo do t ishte gjysma e s keqes. Shqipria, si n shum aspekte t tjera t shtetsis, t demokratizimit e t progresit, duke mos pasur n sirtarin e saj asnj strategji, asnj prfytyrim se ku duhet shkuar e si duhet shkuar, n vend q t shkoj prpara, bn pas, i hap udh kaosit dhe moskuptimit. Ajo vetm blbzon dhe luhatet. M s shumti parimet themelore t qytetrimit t sotm ajo i artikulon vetm si slogane pa asnj pmbajtje t thell prbrenda. Merr nj hap sot, pastaj shqepon nj tjetr nesr, se ajo nuk ka optika q rrokin at q vjen, at q pritet. Shqipria si atdheu a si shtpia e varfanjakve, mendon vetm sot pr sot.
    Nj krkes t till, si ajo pr dnimin e krimeve t komunizmit, Shqipria jo se nuk e njeh. Madje ajo djallzisht e ka prdorur problemin e t persekutuarve politik, i ka shfrytzuar ata sa pr propagand elektorale, pra, nj gj kaq themelore e ka pranuar vetm pr demagogji. Duke mos menduar thell, Shqipria ngjan se nuk ka shpatulla pr t vrteta t mdha. Ajo me parimet e mdha, m s shumti mashtron veten dhe t tjert n nivel propagandistk, siprfaqsor, dhe asgj m shum.
    Shqipria jo vetm q nuk ka predispozitn serioze pr t kthyer kokn pas, pr t pastruar veten nga helmet e komunizmit n trupin e saj, por ajo ka br nj loj t keqe me nj plag kaq serioze, ajo ka nxjerr gjuhn e talljes ndaj nj problemi t till. Pse nj cinizm i till? Ndr t tjera, kjo vjen jo nga q ajo nuk ka fuqi reale t prballohet me nj gj kaq themelore, por sepse nj pjes nga ata q sot drejtojn kt vend, jan vet t prlyer dhe nuk e duan ballafaqimin me t kaluarn.
    Dhe ka ndodhur?
    N Shqipri jan shtuar prpjekjet pr t lancuar deri pr ti ngritur n pushtet disa nga figurat m t dyshimta, figura t lidhura me njmij fije me diktaturn: udhheqs, xhelat, kriminel n Shqipri kan gjetur pun n shtet, n biznes, n diplomaci, n kultur. Shqipria ka qen dheu i art, ku vetm me fjal mund ta shash diktaturn sa t duash, por prodhimet e saj m t shpifura, mund ti kesh n krye t vendit.
    Ve se n politik apo n biznes, n botn e artit e t letrave ndodh po e njjta gj: jan br prpjekje pr t ngritur e glorifikuar personazhe t dyshimt. Shpesh kta jan shpallur deri heronjt e moralitetit dhe t nderit suprem t shoqris shqiptare.
    Kjo rendje me kokposht domosdo do t shoqrohej me hedhje t balts mbi vlerat e vrteta, do t shoqrohej me fabrikime disidentsh t rrem, me lajka e lavdrime pr ish- spiun t shtetit komunist, shkurt, me oroditje totale t sistemit t vlerave.
    Kto ditt e fundit gazeta PANORAMA ka botuar n shum numra t saj materiale sekrete t Byros Politike. Shprazet aty gjith turpi, gjith mizerja e kupols komuniste. Por botimi i ktij arkivi u ndoq me vmendje nga opinioni, jo vetm sa pr t shuar kuriozitetin. U ndoq pr at q mosnjohja e t vrtetave ka ndikuar thell mbi t sotmen. Po sjellim vetm nj shembull. T bnte prshtypje q n kto dokumente prmendej emri i nj muzikanteje t njohur, i Dhora Leks. Emri i saj lidhet me problemin q sapo e ngritm, me fabrikimin e disidentve t rrem.
    Deri m tani ne e njohim kt zonj si nj disidente t madhe. Ka nj fondacion me emrin e saj. Ka nj shkoll me emrin e saj. Ka nderime e mime t mdha pr t. Mundet dhe nj emr rruge mban emrin e saj. Dhe t gjitha kto asaj ju dhan qysh n gjallje.
    Ndrkaq, ve t tjerash, ne lexojm n dokumentet e Panorams se Dhora Leka na paska qen nj denoncuese e shquar kundr shkrimtarve, artistve, intelektualve e politikanve. Sidomos pas Konferencs s Tirans m 1956.
    Me dhjetra njerz jan dnuar nga kto denoncime. Bedri Spahiu, ish-prokuror i prgjithshm dhe ish-udhheqs komunist i penduar, ka folur pr kt denoncuese disa vite m par.
    Mirpo kujtesa shqiptare sht e shkurtr. Kjo grua vazhdoi t marr nderime edhe pas ksaj.
    Ky sht vetm nj shembull q tregon se sa e nevojshme ka qen hapja e dosjeve dhe arkivave t fshehta, q u krkua me
    kmbngulje shum vite m par nga shkrimtar dhe artist t njohur.
    Kjo hapje do ti vinte stop, oroditjes, kaosit, do ti thoshte stop prpjekjeve t diktaturs s rrzuar, pr tu ringjallur n fillim shpirtrisht e pastaj realisht. Duke mos e respektuar kt krkes, Shqipria ngriti n piedestal disa nga fundrrinat e diktaturs.
    N nj analiz t shklqyer, t br koht e fundit n SHBA, zonja Madelene Ollbrajt e quante vazhdimsi logjike faktin q sot n Rusin e Putinit po ringjallet simpatia pr Stalinin. Terrori stalinist bazohej mbi policin e fsheht, KGB-n. Esht e logjikshme q nj oficer i KGB-s si Putini, t sillte me vete nderimin pr mjeshtrin e terrorit, Stalinin.
    N Shqipri prej kohsh shtypi ka vn n dukje prpjekjet pr ringjalljen e enverizmit. sht folur pr nostalgjit ndaj regjimit, pr kujtimet me ngjyr roz t antarve t nomenklaturs ose t servilve t saj, pr pranin skandaloze n shtyp t antarve t familjes Hoxha e t familjeve t tjera, q e kan shtypur kt popull. Mirpo kjo nuk e ka ndaluar hovin e tyre. M keq akoma, jan sulmuar ata q e kan vn n dukje kt fenomen.
    N kt shkrim do t prqendrohemi pr shtrirjen e fenomenit n sfern e kulturs, kryesisht t letrsis. Pr kt dukuri ka pasur shkrime t shumta, emisione televizive, debate e polemika, shoqruar kto nga mendime kontradiktore. Por ende nuk ka nj mendim pak a shum t kristalizuar. S paku, pr disa gjra themelore. Kjo do t ndihmonte jo vetm pr nj analiz shkencore e objektive, jo vetm pr nj vlersim konstruktiv t letrsis shqipe, por m gjer: pr hartimin e teksteve shkollore me nivel m t lart. Pr programet shkollore e universitare etj.
    Kshtu do t ndrpritej smundja e kaosit, q ka zn rrnj n shkolla e po vazhdon pr vite me radh.


    2. Vlerat dhe antivlerat n art dhe kultur

    Vlersimi objektiv i letrsis s nj epoke sht pjes e historis s nj kombi.
    Kjo krkon nj vullnet e nj prgatitje serioze.
    Ka nj ligj universal: do letrsi e do art vlersohet nga majat, nga kuotat m t larta t tij. Askush nuk merret me shkrimtart e rndomt, me ata q n do regjim jan t destinuar t harrohen.
    N kt pik krijohet gjithmon nj problem: cilat jan vlerat e cilat antivlerat?
    Ka nj prpjekje pr seleksionim. do vend, sipas nivelit kulturor q ka, e zgjidh kt problem.
    N vende me tranzicion si i yni, problemi ndrlikohet. Vet kalimi nga nj epok n tjetrn, nga robria n liri, e sjell ndrlikimin.
    Prve faktorit t vlerave, q sht themelor n do letrsi, nj faktor tjetr przihet: ai i moralitetit.
    Kjo sht e njohur.
    Jan shfaqur dy mendime: Njri q njeh vetm faktorin vler dhe nuk an kokn pr qndrimet morale e politike t shkrimtarit. Tjetri, q i merr parasysh t dyja.
    Mendimi yn sht me kt t fundit.
    Mirpo orientimi nuk sht i leht. Ka shum spekullime. Nj shkrimtar q ka vuajtur nga regjimi, natyrisht, me t drejt krkon q ti njihet kjo. Por nuk mundet vetm nga mundimet, sado t mdha qofshin, t prcaktohet vendi i tij n letrsi, se, n radh t par, shkrimtart vlersohen nga vlerat e mirfillta letrare.
    Vlera morale e favorizon, pa asnj dyshim. Ndr dy shkrimtar, me vlera artistike t afrta, natyrisht, ai q ka vuajtur nga regjimi, vetvetiu sht m i vlersuar dhe kjo sht absolutisht e drejt.
    Problemi tek ne lind kur kalohet n skajin tjetr: prpjekja q, pr shkak t biografis, shkrimtari t zej pa t drejt nj vend, vend q vlera e veprs nuk ia siguron dot.
    E vrteta sht se tek ne, n shumicn e rasteve, shkrimtart e artistt nuk jan dhn pas nj spekullimi t till. Kshtu, pr shembull, i ndjeri Pjeter Arbnori, ndonse me nj vuajtje gati legjendare, e ruajti modestin si shkrimtar, pa krkuar
    q, pr shkak t biografis t ngrihet mbi t tjert. E raste t tilla ka plot, si Visar Zhiti, Edi Hila, Sherif Merdani, Frederik Rreshpja etj. Pa prmendur ktu dshmitarin e madh At Zef Pllumbin dhe veprn e tij monumentale Rrno vetm pr me tregue.
    Problem krijojn disa shkrimtar t tjer, q jan prpjekur e vazhdojn t prpiqen me t gjitha mnyrat e t gjitha spekulimet pr t zen at vend q arti i tyre nuk ua jep.
    Jo vetm kaq. Kta bjn zhurm t tepruar pr vuajtjet e tyre, sajojn mite e gjra t paqena. Me fjal t tjera, jo vetm q shpesh mashtrojn e spekulojn me vetviktimizimin, por jan jashtzakonisht agresiv ndaj t tjerve: shpifin kundr t tjerve, krkojn ti rrzojn ata me do kusht.
    Tek kta hyjn disa nga disidentt e rrem, pr t cilt kan folur n shkrimet e tyre Mehmet Kraja, Ardian Ndreca, Rushen Alimerko, Arben Kallamata, Sknder Gjoni etj.
    Duke qen marr me njrin nga shembujt, at t Kasm Trebeshins, ne do t prqendrohemi te ky shkrimtar, pr t trajtuar m gjersisht fenomenin.

    3. Histori me disident t rrem

    Menjher pas rnies s komunizmit m 1992, u shfaq edhe emri i Kasm Trebeshins si shkrimtar dhe disident i jashtzakonshm. U bn t gjitha prpjekjet pr ta paraqitur at si t till, por, pr nj udi t madhe, zhurma pr kultivimin e ktij miti hasi gati n shprfilljen e plot t lexuesit dhe opinionit publik shqiptar.
    Cili ishte shkaku?
    Vet autori Kasm Trebeshina si edhe mbshtetsit e tij ngulnin kmb me shum britma e rrahje gjoksi, se ky shkrimtar e disident i papar luftohej ende prej shtetit komunist. Meqense shteti komunist ishte rrzuar, kjo tez nuk ishte fort e besueshme.
    Por kmbngulja vazhdonte. Flitej pr 150 vepra t tij, ose m mir pr kryevepra, pr rreth 70 romane e 40 drama etj,etj, q do ta mahnisnin publikun shqiptar dhe at botror.

    Paralelisht me kt zhurm, vazhdonte legjenda e pengess. Ky shkrimtar ende po pengohej! Nga kush? Kjo nuk kuptohej!
    M n fund, autori vet e gjeti elsin e enigms. K.Trebeshina pengohej nga I.Kadareja! Sipas Trebeshins, megjithse diktatori i par i Shqipris, Enver Hoxha, kishte vdekur, kishte mbetur gjall diktatori tjetr, I. Kadareja. Sipas tij, kta dy diktator e kishin sunduar s bashku Shqiprin, bile diktatori I.Kadare ishte edhe m i keq se diktatori E.Hoxha.
    Me kto prralla njerzit q sigurisht do t qeshnin. Dhe ata qeshn vrtet.
    Ndrkaq K.Trebeshina botoi rreth 15 vepra, q, pas nj shuarjeje t kuriozitetit prej bujs s krijuar n media e n shtyp prej adhuruesve t tij, ato u pasuan nga mosprfillja dhe indiferenca absolute. Si duket orkestruesit e bujs mediatike u ndodhn para nj bumerangu. U ra mbi kok heshtja, jo lavdia, ajo q pritej. Heshtje dhe shurdhri brenda dhe jasht vendit. Por Trebeshina prap ankohej se ishte prsri I.Kadareja q ia organizonte kt indiferenc.
    Shpjegimi i asaj q dukej si enigm, shprfillja e publikut pr kt shkrimtar, gjendet pikrisht te kto 15 vepra t botuara. Ato jo vetm skishin ndonj gj pr tu dalluar, por ishin vepra fare t rndomta, t ngjashme me ato t letrsis shqipe t realizmit socialist, e disa her t letrsis sovjetike, po t realizmit socialist. Ishin vepra me partizan e gjerman, me shqiptar e turq, me histori folklorike e me ndonj imitim gjoja modernist n form.
    Meqense nuk po linte dot mbres me veprn letrare, K. Trebeshina e hodhi gjith shpresn tek disidenca. Ai u vetshpall si i till e, fill pas ksaj, u shpall prej mbshtetsve t tij si i vetmi disident i jashtzakonshm i Shqipris, madje i gjith ish- kampit socialist.
    Tre ereku i lavdis s disidencs s tij, i kushtohet nj Promemorjeje, q ai ia paska drguar Enver Hoxhs n 1953(!). N kt promemorje ai nuk paska ln gj pa i thn diktatorit shqiptar: q ti sillesh si monarku Luigji XIV, q ti me shokt e tu do ta mbytni Shqiprin n gjak etj,etj.
    Kjo promemorje u botua me 1992 dhe i la t habitur krejt njerzit. Si gjithmon u gjendn njerz naiv ose edhe jo naiv , q e besuan. T tjert prap qeshn dhe e quajtn thjesht nj mashtrim. Analizn mbi shtjen e promemorjes do ta bjm m pas.
    Pas ktyre rropatjeve, K.Trebeshina ra po n harres.

    Mendimet pr t mbetn prap t ndara. Ndjeksit e tij, me n krye t kushririn, Ardian Klosin, vazhdonin ta ngrinin n qiell, duke mos i kursyer asnj lavdrim, qoft pr veprn, qoft pr promemorjen e tij. Kto lavdrime shoqroheshin gjithmon me zemrim t madh kundr Kadares, penguesit t tij. Ky i fundit sht shprehur dy her fare shkurt dhe pa ndonj respekt pr K.Trebeshinn. Nj her e ka prmendur si pseudodisident t uditshm (q sulmon kolegt e vet nga pozita staliniste). Hern e dyt si oficer t Sigurimit. T tjer si Arben Kallamata, Ardian Ndreca, Dr.Sknder Gjoni etj kan mbajtur jo vetm qndrim mosbesues, por edhe mjaft kritik ndaj Trebeshins, si shkrimtar dhe si njeri.
    Midis ktyre dy qndrimeve t kundrta, ishte dhe mbetet indiferenca e lexuesit.
    Publicisti A.Kallamata, n nj shkrim t tij bnte pyetjen: kundr kujt ankohet K.Trebeshina? Prgjigja ishte: kundr lexuesit shqiptar q nuk e lexon!

    4. Na ishte sna ishte nj promemorje

    shtja e Kasm Trebeshins shfaqet e rishfaqet n mnyr ciklike.
    Kshtu ndodhi n vjeshtn e vitit 2006, kur kundr Kadares dhe familjes s tij u organizua nj nga fushatat m t pamoralshme n historin e kulturs shqiptare. Pikrisht n ditt kur kjo fushat, q indinjoi pjesn m t madhe t publikut shqiptar, ishte n kulmin e saj, K. Trebeshina, m aktiv se kurr, filloi t dal n shtypin dhe n ekranet e TV-ve n Shqipri e n Kosov, pr t hedhur edhe ai baltn e vet kundr Kadares. Ky qndrim meskin kundr nj kolegu do t ngjallte padyshim reagime t ashpra. Dhe ato nuk vonuan. Bomba fatale kundr Trebeshins ishte botimi i lists s themeluesve t fsheht t Sigurimit shqiptar m 1943. Lista tregonte se Kasm Trebeshina jo vetm kishte qen nj oficer i Sigurimit, si ishte folur prej kohsh, por ai kishte qen themelues

    i tij. Ai bnte pjes n stafin e ngusht t famkeqit Koci Xoxe, krimet e t cilit kishin marr dhen. N at koh, Sigurimi, i cili drejtohej m shum nga jugosllavt se sa nga komunistt shqiptar, ishte zyrtarisht mbi partin. Ai bnte t donte pa pyetur asknd.
    Kasm Trebeshina, i reklamuar si disidenti numr nj i letrsis shqipe, kishte qen pjesmarrs aktiv n kt organ shtyps, duke u prlyer, si do ta shohim m posht, n krimet e tij. (Shih dhe faksimilet n vijim)
    Nj shkrim i gjat, i ashpr e tepr trondits u botua n shtyp dhe u prhap gjersisht n internet nga Sknder Gjoni, pas emrit t t cilit sht, me sa duket, nj mjek i vjetr. Nga t dhnat e shkrimit kuptohet se njeriu kishte dijeni t thella mbi t kaluarn jo vetm t Trebeshins, por edhe t zyrtarve t tjer t Sigurimit, q, si del, bnin vizita mjeksore tek ai. Kshtu ai tregon bisedat me nj tjetr themelues t Sigurimit, Thoma Karamello, nj personazh i harruar prej kohsh, por q n at koh, ashtu si Trebeshina, ishte hetues. Komentet e Thoma Karamellos pr egrsin e kolegut t vet, kapiten Trebeshins, jan ngjethse.
    N shtyp sht shkruar pr shkrimtarin Sotir Andoni, i arrestuar fill pas lufts dhe i marr n pyetje dit dhe net prej Trebeshins.
    Kjo pjes e errt e biografis s disidentit, do t vinte n dyshim gjith versionin e reklamuar t heroizmave t tij. Do t kujtoheshin periudha q ai nuk i prmendte, si dy vjett e shrbimit n Beograd, etj.
    Por dyshimi kryesor do t binte mbi Promemorjen e tij, at pr t ciln ai mburrej dhe mbi t ciln ishte ngritur legjenda e tij.
    Asnj arkiv nuk vrtetonte vrtetsin e ksaj promemorjeje. N asnj dokument tjetr hetimor, apo vendim gjyqi, ose kritik kundr Trebeshins, nuk prmendet kjo promemorje si faj i ktij shkrimtari. Nj analiz logjike e saj t onte n prfundimin se ajo ishte e sajuar, pra e rreme.
    Promemorja ka datn tetor 1953. Ndrkaq, disa muaj m par, autori i promemorjes ka botuar n Zri i Popullit poemn pr Stalinin, veprn m servile t letrsis shqipe, pr kt tiran. (Shih poemn pr Stalinin n faqet m pas)

    Shum njerz me t drejt bn pyetjen: si sht e mundur q nj autor disident t shkruaj kt poem kaq servile pr diktatorin komunist, Stalinin? Dhe pyetja tjetr; si sht e mundur q autori q i thot Stalinit Promete, sht i njjti me autorin e promemorjes, ku i thot Enver Hoxhs vrass?!
    Kto dy gjra nuk mund t rrijn bashk. Njra duhet t bjer. Poema sht e botuar n Zri i popullit m 1953, kurse promemorja na doli n shesh pas rnies s komunizmit. Pra, ajo q bije, q sht e rreme, sht promemorja.
    Pyetje t tjera e rrzojn t ashtuquajturn promemorje. Si sht e mundur q ky udhheqsi yn, pasi ti thuash vrass, na qenka kaq liberal saq nuk ta quan pr t madhe, por t dnon si me pupla? Ne e dim t bnte Enver Hoxha pr nj t qindtn e akuzs s promemorjes.
    Pas prjashtimit nga partia dhe ca ecejakeve nga burgu n spital, e nga spitali n internim, Trebeshina, m 1960, pra disa vite m pas, na qenka i rehabilituar, bile ka fituar t drejtn e botimit dhe boton njra pas tjetrs poema e drama, si Artani e Minja, Kruja e rrethuar etj. Vrtet liberal i madh ky Enver Hoxha!
    Por ne e dim se sa liberal ishte Enver Hoxha, e sidomos po ti thoshe se do ta mbytsh Shqiprin n gjak.
    Por udia smbaron me kaq. Kasm Trebeshina na reklamohet si nj i burgosur politik i statusit t madh, ndrkaq, vllai i tij, Myzafer Trebeshina, vazhdon t jet antar i Komitetit Qndror t partis dhe familja e tij, gjysma vazhdon t jet n Sigurim e gjysma n aparatin e partis. udira, udira t mdha! Ne e dim mir se ndodhte me nj familje ku kishte nj t burgosur t vrtet politik. Ajo shtpi ishte m e izoluar se sa shtpia ku ka rn murtaja. Mirpo kjo shtpi e Trebeshins pasksh qen ndryshe!
    Kaq e vrtet sht kjo, saq n librin biografik mbi Trebeshinn, t hartuar nga Nuri Dragoi, tregohet se, kur erdhi puna t kryhej nj nga ndalimet e Trebeshins, ishte nipi i tij, Fatos Trebeshina, hetues kryesor i Ministris s Brendshme n kryeqytet q duhej t bnte arrestimin. Ksaj i thone lodr kukamshefthi brenda familjes! Lodr me disidenc e me arrestime. Por ne e
    dim se e vrteta pr arrestime dhe ekzekutime ka qen fare e ndryshme.
    Ka edhe m. N nj intervist t tij, Trebeshina vet pohon se gjat kohs q ishte i dnuar, Enver Hoxha i vinte pr vizit n familje, n festa! Dhe, pr udi, kjo nuk sht fantazi, por e vrtet, po ta lidhim me ato q tham m lart.

  2. #2
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    Ne e dim se ’ndodhte me familjet ku kishte pasur arrestime politike. Jo Enver Hoxha, por edhe nj antar i thjesht partie nuk afrohej m. Jo nj antar partie, por as fqinji i shkalls nuk guxonte t trokiste.
    Ather si shpjegohet e gjith kjo?
    Shpjegimi sht i thjesht: Kasm Trebeshina, n shumicn e kohs s regjimit komunist, nuk sht konsideruar i burgosur politik, por nj njeri me probleme shndetsore. Ai, pavarsisht se mund t bnte proka, konsiderohej gjithmon “i yni”, “i partis”. Ndaj i faleshin prokat dhe familja nuk psonte asgj. Ai, e shumta quhej nj “dele e zez”, q, ndoshta, mund t prmirsohej. Atij i lejoheshin nazet, sepse fisi i tij i kishte br shrbime t mdha partis. Ai vet kishte br shrbime tepr speciale ndaj ndihej i prkdhelur. Pr disa nga kto shrbime, prej t cilave lexuesit do t’i ngjethet misht, do t flasim m tutje.
    Prpara se t vijm tek ato, na duhet t themi se kan plotsisht t drejt ata q mendojn se “promemorja” e Trebeshins s’sht gj tjetr, vese nj trillim, nj sajes e prodhuar prej atij vet dhe kushririt t tij, Ardian Klosi, n fillim t viteve ‘90.
    N letrat e Kasm Trebeshins t vitit 1962 dhe 1963 drejtuar Byros Politike dhe vet Enver Hoxhs, botuar s fundi n nj “dossier” special nga gazeta “55”, thuhet se ai sht nj qytetar i bindur, q e respekton shtetin dhe autoritetet e tij, q nuk ka asgj kundr partis dhe pushtetit, q ka shkruar vepra t realizmit socialist, q do t’i djeg veprat e tij t gabuara, q do t mbyllet e struket n shtpi, vetm q t kthehet n Tiran. Vall i ka harruar Trebeshina kto letra e lutje t prulura drejtuar diktatorit, atij q n “promemorjen” fantazm e paska quajtur vrass? Po vall Haxhi Kroi, sekretari personal i diktatorit, i ln nga trut ishte, kur n prgjigjen pr letrat e Trebeshins prmend ndaj tij vetm dy akuza: ka ikur nga partia, ka dashur t shkoj n nj vend kapitalist? Si e kishte harruar ai Promemorjen ku shefi i tij, Enver Hoxha, quhej vrass? Trebeshinn e takojn gjeneralt famkeq t Sigurimit, t tillt, si: Hakani, Haznedari dhe i thon “ti je shoku yn”. Edhe kta e kishin harruar promemorjen? Ramiz Alia, Rita Marko, Haki Toska, Vangjelo Sotiriadhi, gati gjith kupola e lart e partis, merren me letrat e Kasm Trebeshins. (Shih faksimilet) Ata nuk harrojn t japin deri porosi q mund t’i konsiderosh stringla, prshembull, at q ai “t mos jap letrsi n Gramsh”, por e harrojn promemorjen. Pse kshtu? Sepse pr turp e pr faqe t zez promemorja sht vetm e sajuar, se me t sht spekuluar ndyrsisht. Nga kjo ngritje e shtetit dhe e partis n kmb n vitet 1960 pr problemet e letrave t Trebeshins, mund t kuptohet dika tjetr: far gjje me rndsi dinte Trebeshina, pr t ciln Kupola e lart e Partis dhe e Sigurimit ishte aq e interesuar? Me ’shrbime e ka paguar Trebeshina largimin e tij nga internimi n Gramsh? Normalisht ai ishte kaq i zn pisk prej tyre, sa gjithka t rnd t radhs mund ta pranonte. Pr kto nj dit do t flasin arkivat. Dika do ta themi dhe n vazhdim t ktij shkrimi.

    5. Himnizimi i nj t vetshpalluri antishqiptar

    Nga vitet 2000 figura e “disidentit dhe e shkrimtarit t madh” po venitjej dhe po merrte prher e m me kokposht. Reagimi i pals tjetr, i mbshtetsve t Trebeshins, nuk do t vononte. Prve ndonj emisioni televiziv pr letrsin, ndonj shkrimi a interviste aty-ktu do t botohej nj libr biografik aq shum himnizues saq vshtir t merret seriozisht. Parathnien e ekzaltuar, si gjithmon, e ka shkruar panegjeristi i tij Ardian Klosi. Ktij tani do t’i shfaqet n krah dhe nj shok armsh i ri, nj far Dilaver Bengasi, ish-kryetar i hetuesis s Ministris s Brendshme n Tiran, ish drejtor i prgjithshm i policis m 1990. I akuzuar pr krime dhe dhun kundr studentve t dhjetorit, i akuzuar pr vrasje n Shkodr dhe n Tiran, ai u dnua me burgim t rnd pr krime
    kundr njerzimit, kur ishin n pushtet demokratt m 1995. U shpall i pafajshm me ardhjen e socialistve n pushtet pas 1997-ts. S fundi, kto dit Bengasi u gjend i rreshtuar n nj list t “xhelatve t popullit shqiptar” prej t prndjekurve politik nga komunizmi. Shoqri t bukur zgjedh Ardian Klosi pr t’i br lobing Trebeshins! N vazhdim t ktij shkrimi, do t sjellim ca dokumente shum besdisse pr A.Klosin dhe kjo shoqri s’do t na duket aq e papritur!
    Libri biografik i N.Dragoit sht hymnizues, por, pr udi, pikrisht n kt libr, si do t tregohet m pas, dalin disa nga njollat m t errta t biografis s Trebeshins.
    Para se t merremi me kto njolla, do t shohim dy-tri aste t tjera, gjithmon t lidhura me kt libr.
    Ka koh q sht br e njohur shpallja prej vet Kasm Trebeshins si shkrimtar turk, ose me origjin turke. Asgj t keqe nuk ka n kt identifikim. Letrsit europiane e botrore jan t mbushura me shembuj shkrimtarsh q lvrojn nj gjuh, por origjinn e kan n nj komb tjetr. Tek ne gjithashtu ka e mund t ket prap shembuj t till.
    Problemi me Trebeshinn ndrlikohet kur ai, duke u shpallur turk, nis e shan Shqiprin dhe shqiptart. Edhe pr kt sht i lir n nj shtet ligjor demokratik. Ndrkaq, duhet thn, se ndrsa sht i lir ligjrisht, nuk sht i till moralisht.
    Urrejtja e Kasm Trebeshins kundr shkrimtarve shqiptar, sharjet e tij, shpifjet, nuk njohin asnj kufi. Kjo urrejtje zgjerohet e drejtohet kundr Shqipris, kundr kombit shqiptar, dhe sidomos kundr ikonave t tij si Gjergj Kastrioti Sknderbeu etj.
    Toleranca ndaj tij, natyrisht, sht e mir dhe shqiptart bjn mir q tregohen tolerant. Mirpo, n kt rast, nuk do t bnin keq po t’i drejtoheshin Trebeshins, “zoti turk, n qoft se paske kaq urrejtje pr kt vend, s’do t bje keq t ikje n vendin q e ke shpallur atdheun tnd, n Turqi”.
    Antishqiptarizmi i ktij njeriu sht i padurueshm. N librin e Dragoit tregohet episodi kur Trebeshina mburret prpara gazetarve italian. Habis s nj far profesori italian q pretendon se i njeh mir shqiptart, dhe q haptaz l t kuptoj se ata nuk jan t guximshm, ndrsa Trebeshina na qenka i till, Kasmi i prgjigjet se ai sht trim ngaq sht turk! “Ndryshoj ia ktheva, se jam me origjin turke. Ne kemi br nj perandori t

    tr q u shtri n tre kontinente” (fq.302).
    Por antishqiptarizmi shpallet n mnyr t plot n librin e tij “Mekami”. Ky libr sht fyerja m e pabes q i sht br kombit shqiptar nga nj shkrimtar q, kur ia do interesi paraqitet si shqiptar, e kur i leverdis, kthehet n turk.
    Novela e gjat flet pr pushtimin e Shqipris prej turqve. Turqit paraqiten n novel si trima e fisnik e q po qytetrojn Shqiprin. Mirpo shqiptart, si “kaur t pabes” q jan, nuk e mojn fisnikrin turke. Dhe me djallzi prpiqen t’i mashtrojn ata. Shqiptart frikacak iu servirin grat dhe vajzat e tyre azganve turq, me qllim q t’i vn n gjunj e pr t’i goditur pabesisht. N krye t shqiptarve sht nj far Sknderbeu, nj hajdut kuajsh dhe spiun i Italis. Por dredhit e shqiptarve demaskohen dhe turqit trima iu japin nj msim q ta mbajn mend gjith jetn.
    Kjo sht prmbajtja e ktij libri, q autori me shum krenari ua kushton strgjyshrve t tij turq. (Shih fragmente nga ky libr)
    Nj pyetje del: si e justifikojn n ndrgjegjen e tyre tifozt e Trebeshins kt pamflet antishqiptar? Pr ne t tjert kjo nuk duket kaq shum e papritur. Po t kujtosh biografin e Trebeshins, pjesmarrjen e tij n grupin themelues t Sigurimit, i cili drejtohej nga jugosllavt, stafin e Koi Xoxes, ku Trebeshina ka br pjes, urrejtjen e jugosllavve, e veanrisht t Koi Xoxes pr Gjergj Kastriotin, del se n t gjitha kto ka nj fill t pandrprer antishqiptar.

    6. Pazaret me denoncime t nj denonciuesi t vjetr

    N librin e N.Dragoit, nj vend t rndsishm zn raportet e Trebeshins me shkrimtart shqiptar. Pr fat t keq, krahas fakteve t njohura, q tashm dihen, ka aty dhe disa gjysm t vrteta apo dhe pjes t errta e fare t pashpjegueshme, nj pjes e t cilave jan t fshehura me kujdes.

    E gjith kjo nuk mund t mos ndodhte me nj libr si ky, i bazuar her mbi gjra t paqena e her-her mbi dezinformime.
    Prmendet numri prej 17 shkrimtarsh q kan br denoncime ose ekspertiza kundr Trebeshins, por emrat e tyre nuk dalin asnjher qart. Diku dalin ca emra t plot, si Dalan Shapllo, Naum Prifti, diku ca gjysma emra, diku nj inicial e hern tjetr del ndonj eufemizm q turbull nnkupton dik, prshembull, “prfaqsuesi i Lidhjes” ose “shefi i Lidhjes” etj,etj.
    Q ka nj munges transparence, pr mos ta thn tro fjaln “dredhi”, kjo duket qart. Ashtu si duket qart edhe q Trebeshina vet ka futur duart n kt libr. Ka qen dshir e tij q denoncuesit t prmenden si npr dhmb.
    Sa m tepr q prpiqesh t kuptosh marrdhniet me shkrimtart denoncues, aq m shum t krijohet prshtypja se ktu kemi t bjm me nj pazar t pist. Disa nga denoncuesit jan pikrisht ata q i kan br lajka m pas Trebeshins. Ky i fundit e ka pranuar, si duket, kt pazar: lavdrom q mos t ta nxjerr emrin. Bile ka raste kur pazari shkon m tej: vet Trebeshina u bn ndonj lavdrim denoncuesve. Kulmi arrin kur shefi i hetuesis s Tirans, i akuzuar pr kaq krime, si e pam m lart, sht n krye t lajkatarve t Trebeshins.
    Shefi i hetuesis s Tirans sht armik i njohur i shkrimtarve shqiptar, e sidomos i Kadares.
    N vitin 1982, nj nga vitet m t errta, kur terrori komunist shnoi nj nga kulmet e tij, Dilaver Bengasi kryesonte hetuesin e Tirans. Pikrisht n at koh zhvillohej nj fushat diskriminimi kundr Kadares, shtje ku Bengasi, si e ka treguar dhe vet n shkrimet q ka br pr t, ka qen i przier kok e kmb. N at koh, si ka dal n shtyp, nj agjente e Sigurimit, dshmitare e rreme e prdorur n dnimin e grave ruse, zhvillonte mitingje prpara baness s Kadares, duke thirrur: “Kadare, agjent i borgjezis! Agjent i Mehmet Shehut!”. T gjith habiteshin se nga i vinte guximi ksaj gruaje, aq m tepr q n at koh Kadare, prve se shkrimtar i njohur, ishte ende deputet i parlamentit. Tani, me hapjen e dokumenteve sekrete, disa shtje dalngadal po sqarohen. Gazeta ““Panorama”, n numrin e saj t 31 korrikut 2007 ka botuar dialogt sekret t mbledhjes s Byros Politike zhvilluar n 20 shtator 1982. Midis tyre gjenden fjalt e Enver Hoxhs pr
    grupin e Todi Lubonjs, Fadil Paramit dhe Ismail Kadares. “Po kshtu mund t themi edhe pr zbulimin e grupit t Fadil Paramit, t Todi Lubonjs dhe t nj sr njerzish t tjer t lidhur pas tyre si Ismail Kadareja me shok”.
    sht hera e par qe emri i shkrimtarit t njohur prmendet si pjesmarrs n nj grup armiqsor. Kjo do t thot se n ato momente ai ishte caktuar pr t’u eliminuar. Por mbledhja ishte tepr sekrete dhe kt fakt shum pak njerz e dinin. Agjentija e Sigurimit bnte pjes n kta njerz. Fjalt e saj pr kontakte me Nexhmije Hoxhn, nprmjet Liri Gjolikut, antare e gjykats s lart komuniste, nj nga xhelatet e njohura t diktaturs, si dhe inkurajimi : shko t’i vsh zjarrin shtpis s Kadares, tingllonin ndoshta si fantazi, por n dritn e dokumentit q sapo cituam ktu, ngjajn fare t besueshme. Ishte n praktikn e gjith diktaturave komuniste q, prpara se t’i rrzonin personalitetet, prpiqeshin t’i diskreditonin ata.
    Diskreditimi i Kadares kishte filluar me dnimin e “Pallatit t ndrrave” dhe po vazhdonte n nj plan privat. M pas, i trembur nga reagimi i fort ndrkombtar, i cili n mnyr spektakolare tregoi se do ta mbronte gjer n fund Kadaren, Enver Hoxha u trhoq, hoqi dor nga dnimi i shkrimtarit.
    N librin “Letrkmbim me presidentitn” sht botuar nj letr e njohur qysh m par, letra q Kadareja i ka shkruar Ramiz Alis, ku, ndr t tjera, i flet edhe pr intrigat e kryehetuesit t Tirans kundr tij. Kadareja e ka akuzuar kt zyrtar pr ushtrim terrori, duke krkuar shkarkimin e tij, bashk me kriminel t tjer t njohur si Zylyftar Ramizi, Aranit ela, Rita Marko, Rrapi Mino etj.
    Ktu qndron njri nga elsat e shpjegimit. Trebeshina sht gati t fal kdo, duke prfshir edhe njeriun q e ka marr n hetim, pra, Dilaver Bengasin, mjafton q ky t jet kundr Kadares. Le t ken br denoncime kundr tij 17 shkrimtar, ai e ka mendjen pikrisht tek shkrimtari q nuk ka pasur pun me t asnjher, te Kadareja.

    Kadareja ka br nj deklarat t qart prpara publikut shqiptar dhe atij botror: “Kundr meje jan shkruar qindra faqe me denoncime, kurse nj mij vite t krkohet, n nj mij arkiva, nuk do t gjenden kurr dy radh t mija kundr askujt”.
    Merret me mend se sa i nervozon kundrshtart e tij kjo sfid e tij.
    Kasm Trebeshina prej shum vitesh ka nj obsesion e nj urrejtje t frikshme ndaj I.Kadares. Biografi i tij flet pr “prplasjet e tij me Kadaren” ose pr acarim “t shkaktuar nga xhelozit midis t mdhenjve”. E gjitha kjo t bn t vsh buzn n gaz. Kur kan ndodhur kto prplasje? Xhelozi e kujt ndaj kujt?
    Vite m par, n emisionin radiofonik me pjesmarrjen direkte t publikut, Trebeshina, duke folur pr dnimin e tij n Lidhje t Shkrimtarve, tha se nj nga shkrimtart q e krkuan kt dnim n vitin 1952, ka qen Kadareja. Nj dgjues e ndrpreu, duke i thn se n at koh Kadareja ishte nxns n gjimnazin e Gjirokastrs. I gjendur ngusht, Trebeshina u b qesharak prpara dgjuesve, duke thn se Kadare me siguri e ka ndrruar moshn.
    T qeshurat e dgjuesve nuk iu bn msim Trebeshins. Ai nuk ka ln rast pa krkuar t trilloj kundr tjetrit.
    Ja ’thot Trebeshina, sipas citimit q bn N.Dragoi:
    “Me Ismailin jam njohur qysh n vitin 1952. Kishim pikpamje t ndryshme. Ai ka qen n gjyqin tim m 1954. Dhe jemi takuar pr her t par e t fundit m 25 janar 1955 n Rrogozhin. Kur u kthye nga Bashkimi Sovjetik m 1960 ishte transformuar i tri n nj njeri agresiv”.
    Pasazhi duket si i shkruar prart. Si u tha, m 1952 Kadareja ishte nxns n klasn e dyt t shkolls s mesme n Gjirokastr. M 1954 gjithashtu. Takimi i fundit n Rrogozhin m 1955 tingllon si haluinacion. ’ishte ky takim? Pse n Rrogozhin? ’donte n Rrogozhin dhjet muaj pas dnimit t tij Trebeshina dhe aq m tepr ’donte aty Kadareja, q n at koh ishte student i vitit t par pr letrsi n Tiran?

    Kadareja thote se s’ka pasur kurr pun me Trebeshinn. Dhe “s’ka pasur kurr takim me t as miqsor, as armiqsor, as n Rrogozhin, as n Ndroq”. M 1980 kur n Lidhje t Shkrimtarve u shprndan veprat e Trebeshins pr ekspertiz, I.Kadareja refuzoi t merrte pjes. Trebeshina, n vend q t ishte mirnjohs, ka br t kundrtn. M 2006, n rastin q u prmend m lart t fushats kundr familjes s shkrimtarit, Trebeshina u tregua nj zelltar meskin, duke prkrahur nj agjente t Sigurimit, kundr kolegut t vet.
    Mungesa e ndjeshmris q tregojn Kasm Trebeshina dhe Ardian Klosi ndaj denoncimeve t tilla t habit shum. Por edhe ajo e ka nj shpjegim: atyre nuk iu bn shum prshtypje kjo ngaq ndrgjegjja e tyre n kt sfer s’sht fort e pastr.
    Dy dokumente, nj e vitit 1954 pr Kasm Trebeshinn dhe nj tjetr i vitit 1979 pr Ardian Klosin hedhin drit mbi at q u tha m lart.
    Po shqyrtojm dokumentin e par, procesverbalin e seancs hetimore kundr Kasm Trebeshins ( prill 1954), hartuar nga major Sotir Zavalani, hetues i Drejtoris s Sigurimit t Shtetit.
    Nga pyetjet dhe prgjigjet e ktij procesverbali, na del nj Kasm Trebeshin tepr zhgnjyes, q s’ka asgj t prbashkt me namin “heroik”, q i ka krijuar vetes ai dhe mbeshtetsit e tij. Idet e tij “t gabuara” jan m shum cic-mice, pr gjra fare t parndsishme. Qndrimi i tij sht meskin. Tregon ankesn q ka br kundr Dhimitr Shuteriqit, i cili n raportin e tij t 2 prillit 1953 “ e konsideroi punn time, t Mehmet Myftiut dhe t Luan Qafzezit si nj pun pa duk”. M posht Trebeshina pohon se “Kam pasur kontradita me regjisorin sovjetik Kriko, n lidhje me trajtimin e figurs s Selfos, tek drama “Besa” e Sami Frashrit, Kriko thoshte q Selfo mos ta flak unazn q, mbasi ia dhuron Merushes dhe ajo nuk ia merr, por ta fus n xhep, kurse un isha i mendimit q t flaket unaza nga Selfua sepse shqiptari kshtu e ka zakon...”
    M posht, n lidhje me Krikon, Trebeshina vazhdon t jet meskin dhe, duke prgojuar kolegt e vet, thot se tek ky

    regjisor “kan influencuar intrigat e Besim Levonjs dhe t Behije els”.
    Dy a tri mendime pr nivelin e dobt artistik t letrsis shqipe dhe nevojn pr t msuar jo vetm nga letrsia sovjetike, por edhe nga klasikt, mund t merren si t vetmet mendime “rebele” t tij.
    Asgjkund n kt hetim dhe n asnj dokument tjetr nuk prmendet “promemorja” e famshme, ajo ku gjoja i thot Enver Hoxhs se po prgatit katastrofn e Shqipris. Sipas Trebeshins, promemorja sht drguar n tetor t vitit 1953, pra gjasht muaj m par. sht e kuptueshme se do hetues do t merrej n radh t par me t, prpara se t merrej me brokulla t tilla: Selfua do ta hidhte apo s’do ta hidhte unazn e Merushes.
    Pjesa m e pamoralshme n kt dokument sht ajo kur Kasm Trebeshina, pa ia krkuar njeri, flet kundr Mark Ndojs, pra e denoncon at.
    Gjer m sot “grupi armiqsor” i viteteve ’50 n Lidhje t Shkrimtarve sht konsideruar treshja “Ndoja-Trebeshina- Myftiu”. Nga kjo treshe, i vetmi q ka prfituar m pas frytet e disidencs sht Trebeshina. T tjert, e sidomos ai q kishte edhe statusin m t lart t intelektualit midis tyre, profesori dhe latinisti Mark Ndoja, mezi prmendet. Nga ky dokument i hetuesis marrim vesh q njeriu i par q e ka goditur me thik pas shpine Mark Ndojn, ishte pikrisht “miku dhe shoku i tij i ideve”, Kasm Trebeshina.
    Nj pjes e dokumentit, tekstin e plot t t cilit e disponon gazeta “Panorama”, flet fare qart pr kt:
    “Pyetje (e hetuesit): Mehmet Myftiu deponon se n kohn kur ju shtruat kto pikpamje n “Lidhje”, Mark Ndoja i ka thn Mehmetit: “dolli opozita, a bj un pr Kryetar?” ’mund t na thoni ju pr kt?
    Prgjigje (e K. Trebeshins) : Kt gj mua ma ka thn Mehmet Myftiu n tetor, pr shtjen e opozits nuk dij gj, por pr shtjen e kryetarit m ka thn dhe bile jemi tallur dhe Mehmetit i kam thn q absolutisht t shkputet nga Marku. Un, kur m ka pyetur Mehmeti si t duket Mark Ndoja, i kam thn se Mark Ndoja krkon nj republik shkodrane. Mark Ndoja mua m duket enigmatik, sht dembel i madh. Kam pranuar dhe

    un se sht njeri enigmatik dhe tipa t till jan t predispozuar q t bhen spiuna; ky ishte opinioni im”. (Shih dhe faksimilen).
    Ishte e leht t godisje Mark Ndojn, intelektualin me kultur t thell latine dhe gjermanike, aq m tepr q vinte nga tradita veriore katolike. Si i till, edhe kur i ishte dhn nj post sa pr demagogji, ai prap do t mbetej i huaj pr regjimin. Ai nuk kishte kryer “detyra speciale” (t llahtarshme, si do t’i shohim m posht), si Trebeshina. Prandaj dnimi i tij ishte i vrtet, prfundimtar, pa cic-mice, pa hyrje e dalje nga burgu, pa prkdhelje t fisit nga partia, prkundrazi, familja Ndoja iu nnshtrua terrorit gjer n fund.
    As A. Klosi, as Mimoza Ahmeti, as N.Gragoi, as D.Bengasi nuk kan dshir ta kujtojn Mark Ndojn, sepse ai sht shqetsues pr ndrgjegjet e tyre. N internim dhe n izolimin e gjat shtpiak M. Ndoja prkthente “Ferrin” e Dantes dhe me t n duar i ka mbyllur syt.

    7. Dy vrasjet e zvendskomisarit Trebeshina

    mblsira n fund, thon latint. N kt rast, ne do t themi: hidhrimi n fund. Do t flasim ktu pr pjesn m t errt t ksaj historie: dy vrasje kriminale.
    Autori i biografis s Trebeshins, disa her thot se dosja e ktij mban brenda shum mnxyra. Meqense ai sht shum glorifikues pr personazhin e vet, kt shprehje lexuesi e merr si “mnxyra” q jan br kundr shkrimtarit.
    Si do t shohim, sht e kundrta: sht Trebeshina q ka br mnxyra t vrteta kundr t tjerve. sht fjala pr dy vrasje q i rndojn n ndrgjegje “disidentit” ton. Dy vrasje, nj fjal goje, por ato jan dhe mbeten dy vrasje!
    Del pyetja, prse autori i biografis i ka prmendur kto dy vrasje, me fjal t tjera, pse ka trazuar shejtanin, si thuhet, kur mund t bnte sikur s’i dinte, ashtu si ka br pr mjaft fakte t tjera?
    Prgjigjja sht e thjesht: i ka prmendur dy vrasje t Trebeshins meqense ato gjenden t depozituara n dokumentet e dnimit t Koi Xoxes dhe se sht shum e vshtir pr t’i zhdukur. Ather autori i biografis bashk me Kasm Trebeshinn kan menduar

    t’i dalin s keqes prpara, t falsifikojn t vrtetn, duke i paraqitur vrasjet si vetmbrojtje.
    Si thot proverbi, ka raste kur n vend t vsh vetullat, nxjerr syt. Nuri Dragoi pa dashur e ka br kt dhe kjo sht e vetmja merit e ktij libri.
    Po e themi q n krye: kemi t bjm me dy vrasje, njra, si e pranon vet Trebeshina, sht vrasje pa gjyq, e urdhruar nga ai vet, (prshkruhet n faqen 103 t librit t N. Dragoit) dhe tjetra, nj vrasje prapa krahve, vrasje tipike e nj krimineli burracak, q Kasm Trebeshina, si e pohon vet, jo pa knaqsi, e ka kryer me dorn e tij.
    Ne do t merremi me kt t fundit pa br asnj lshim. Do t tregojm t vrtetn, do ta vrtetojm at katrciprisht, n mnyr q publiku i gjer shqiptar, ta kuptoj se prpara ’rreziku t madh ndodhet sot Shqipria. Ky rrezik sht zhytja n krim. Jo vetm q vendi yn po heziton t dnoj krimet e komunizmit, por ai po kalon n nj faz tjetr: kthimin e krimit n nj gj t zakonshme, pr t mos thn, glorifikimin tinzar t tij.
    T shpallsh disident numr nj t vendit nj vrass ordiner, ta propozosh pr “nder t kombit” e ta futsh n libra shkollore, kjo sht nj fyerje e nj tallje e madhe pr moralin e do vendi.
    Vrasjet prapa krahve kan qen dhe mbeten nj nga njollat m t zeza t lufts. Ato ende mbulohen me kujdes, ngaq me ato ka filluar n t vrtet diktatura dhe terrori komunist. Me dhjetra jan partizant q jan vrar pabesisht ndrsa ishin duke pir uj tek ndonj prrua a duke fjetur.
    N librin e tij tepr trondits “Lufta civile n Shqipri”, botuar m 2006, historiani Uran Butka prshkruan dhjetra vrasje t tilla. Sejfulla Malshova, n plenumin e Beratit m 1944 e ka ngritur i pari dhe i fundit kt problem. Ai e akuzoi udhheqjen komuniste si nxitse t terrorizmit. “Me terror i zgjidhnim t gjitha”, thot S.Malshova, “ Nuk u udita kur m than se sa m brutal e terrorist t ishte njeriu, aq m komunist ishte”. Opinioni publik shqiptar duhet t njihet, m n fund, me kto vrasje. Aty i ka rrnjt krimi komunist. Kasm Trebeshina bn pjes n njerzit pr t cilt flet Sejfulla Malshova.
    N librin e tij pr Trebeshinn prshkruhet nj vrasje e till tipike. Autori i biografis mundohet ta justifikoj, tregohet naiv, bn sikur s’e kupton, por nuk arrin dot ta mbuloj t vrtetn.

    Ne do ta zbrthejm rresht pas rreshti tekstin e botuar, q lexuesi t bindet pr at q ka ndodhur.

  3. #3
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    Prshkrimi i ngjarjes z pak m shum se tre faqe (80-83) , n kapitullin me titull “Vrit ose do t t vras”. (Shih m posht tekstin e plot t ktij kapitulli).
    Ngjarja ndodh n njsitin partizan ku bn pjes Kasm Trebeshina. N kt njsit ka dal nj problem me njrin nga partizant.
    Po citojm tekstin (fq.80) : “Ishte pikrisht njri prej shokve t njsitit, i cili kishte nisur t shfaqte shenja t theksuara t bajraktarizmit individual, duke shprfillur detyrimet q buronin nga betimi luftarak”.
    M posht tregohet se nj nga t zemruarit kundr rebelit ishte Kasm Trebeshina. Bile ishte ky q n form krcnuese e ka paralajmruar tjetrin.
    Teksti (fq.81) : “Por dukej se ky krcnim publik nuk ndikoi shum te i pabinduri”.
    M posht, tregohet se shokt vendosn ta dnonin mendjemadhin.
    Teksti (fq.81) “Gjyqi ishte i shkurtr dhe nuk kishte kaluar as gjysm ore nga fillimi i tij, kur u dha vendimi: T dnohet me vdekje!”
    M posht teksti vijon: “Madje pr kt u ngarkuan edhe dy nga shokt e grupit, t cilt ishin Luto Sadiku e Gramoz Kaloshnja. Por rebeli nuk donte t’ia dinte pr ndshkimin”.
    Pra, gjer ktu kemi kt tablo disi t uditshme: kemi nj partizan t pabindur, mendjemadh. Kemi gjyqin special q e dnon me vdekje pr kto vese. Kemi dhe t dnuarin q nuk an fare kokn pr dnimin! Madje, pr udi, nuk an kokn as kur caktohen pushkatuesit!
    Vijojm me tekstin (fq.81) “M von rebeli krkoi t ikte drejt qytetit dhe pr kt arsye, ose pr faktin se rebelimi i tij i kishte kaluar caqet e durimit, shokt e njsitit caktuan Kasmin q ta pushkatonte”.
    udia dyfishohet. I dnuari mendjemadh, jo vetm q s’an kokn pr asgj, por krkon t bj nj rrug pr n qytet!

    Dhe autori na tregon si u nisn t dy pr n qytet, i dnuari dhe njeriu q do ta pushkatonte, Kasm Trebeshina. (Ku jan dy pushkatuesit e par? Prse hoqn dor? S’thuhet asgj).
    Situata sht m tepr se absurde.
    ’sht ky i dnuar me vdekje q paska leje t udhtoj pr n qytet? Dhe krah pr krah me at q do ta vras, me Kasmin!
    A sht, s paku, i lidhur?
    M tutje udia vazhdon. Autori na prshkruan ecjen e tyre drejt qytetit. Po citojm tekstin (fq.81): “Megjithat n ato momente kur Kasmi po shoqronte t pabindurin, tek ai u shfaq ideja pr ta falur at dhe aty pr aty mendoi ta linte t ikte prtej knets, pr t shptuar kokn”.
    Pak me posht udia dhjetfishohet. N kohn q poeti, domethn Kasm Trebeshina, sipas autorit, ka kto mendime kaq t fisme n kok, ndodh nj gj e papritur.
    Citojm tekstin (fq.82)
    “Papritur, rebeli i vuri Kasmit grykn e pushks tek kolona vertebrale duke e krcnuar”.
    Situata sht m absurde se n teatrin absurd. Tani na del se viktima (partizani rebel) jo vetm q ka t drejt t bj nj xhiro gjer n qytet, bashk me xhelatin e vet, jo vetm q sht i palidhur, por kulmi i t gjithave, na qenka edhe i armatosur me nj goxha pushk!
    Po citojm tekstin: (fq.820)
    “E gjith kjo ngjarje e shpejt e befasoi poetin, por mjaftuan vetm dy minuta q ai t bindej se pr kundrshtarin nuk duhej pasur mshir dhe se n luft ekziston formula: “vrit ose do t vrasin”.
    Pas kujtimit edhe t disa proverbave t tjera me kt motiv, poeti (lexo: krimineli) , ndrsa ecn drejt knets nn krcnimin e viktims, bn planin e vrasjes.
    Po citojm nga teksti tregimin e vet Kasm Trebeshins: (fq.82)

    “...E kuptova q ai mendonte t m vriste n an t knets dhe shkova prpara, duke e ndjer n shpin tytn e pushks s tij.

    E lam pyllin dhe thirrm lundrtarin, q erdhi menjher. Ai, rebeli, ishte nj ujk i vjetr, por un isha ustai i tij. I gzuar, duke par nga kneta dhe duke biseduar me lundrtarin, ai humbi vigjilencn dhe, sa t hapsh e t mbyllsh syt, un u ktheva dhe e qllova n mes t ballit!... N moment e armatosa , pastaj e flaka t vdekur n tok.
    - Varrose at ! – i thash lundrtarit dhe shkova n fshat. “

    Kshtu e jep ngjarjen ky libr. Nj histori krejtsisht e pabesueshme, pa asnj logjik, e rreme nga kreu n fund. Mashtron autori i vrasjes. Mashtron autori i librit. Mashtrimi dallohet q larg ngaq sht i qepur me pe t bardh.
    Le t rivendosim logjikn n kt tekst mashtrues: Kemi nj partizan q konsiderohet rebel, mendjemadh, me mendime t pavarura. Vendosin ta vrasin, ngaq nuk e durojn dot. Po si? Me ’pretekst?
    Ktu fillon mashtrimi. S’sht gjyqi partizan q vendos, sepse sado t ashpra t ishin kto gjyqe nuk vrisnin pr mendjemadhsi. Vendimi sht marr fshehurazi, nga dy ose tri vet, si bhej pr vrasjet prapa krahve. Kasmi, zvendskomisar i ktij njsiti dhe oficer i shrbimit sekret t lufts, ishte ndr ata q kishte marr urdhrin e fsheht pr eliminimin fizik. Prandaj viktima nuk di asgj. Prandaj niset me mision drejt qytetit. Prandaj sht i armatosur, madje me nj pushk q duket njqind metra larg. Prandaj ecin t dy normalisht, viktima dhe xhelati i fsheht.
    Dhe te bregu i knets, Kasm Trebeshina, oficer i fsheht i Sigurimit qysh n at koh, n mnyr t flliqur e burracake vret pas krahve nj djal t ri e t pafajshm.
    Kjo sht e vrteta dhe s’mund t ket tjetr. Kshtu jan vrar gjat lufts djemt m t mir, ata q kishin mendime t pavarura, ata q zgjonin zilin e q ishin shpresa e vendit.
    Nuri Dragoi, ndrsa tregon emrin e viktims tjetr, t pushkatuar pa gjyq, t Jani Milos, nuk e tregon emrin e ktij djali t ri. Si duket, ende Trebeshina ka frik prej familjes s viktims s vet, e cila, sipas ligjeve demokratike, edhe sot mund t krkoj vnien n vend t drejtsis. Dhe mir do t bnte ta krkonte.
    Ajo q bie n sy n kt riprodhim t ngjarjes s br tani prej Kasm Trebeshins, sht mungesa e do keqardhjeje, pa le pastaj pendimi pr kt vrasje.
    Jo vetm kaq. N prshkrimin e vrasjes ndihet nj far knaqsie dhe krenarie. Ndihet edhe teatraliteti, karakteristik kjo e shum vrassve. Fraza “Ai ishte ujk i vjetr, por un isha ustai i tij” e zbrthen n mnyr kuptimplote gjendjen. ’do me thn “un isha ustai i tij”? Do t thot se, sado i zoti t ishte viktima (ujku i vjetr), Trebeshina kishte me vete vendimin e fsheht, domethn favorin q t jep pabesia.

    8. Sarkastik, panegjerist dhe… denonciator i miqve

    Nj pyetje ia bjm publikisht Ardian Klosit, reklamuesit kryesor t Trebeshins, njeriut q ka br parathnien e librit n fjal: si sht e mundur q pas leximit t ktij episodi e t tjerve si ky, mund t shkruhet ajo parathnie aq himnizuese?
    Kasmi pasi i ka fyer dhe vrar realisht ather, i vret prap moralisht 60 vjet m pas disa nga viktimat e tij. N librin biografik (fq. 112-117) prshkruhet me hollsi se n shtatorin e vitit 1944 Kasmi lidh dy kapiten, i burgos n kishn e Pilurit dhe, po t mos kishin ndrhyr preraz titullart e brigads, u bn gati plumbin, vetm e vetm se njri syresh po fejohej me nj partizane. Kasmi ishte kundra atyre q dashuronin n luft, kundra pjess m t prparuar t rinis s kohs. Dhe sht aq me fanatizm kundra dashuris, sa si thuhet me mburrje n libr, si sht dhe n traditn turke, gruan e tij t ardhshme ia ka gjetur nna. sht gjersisht e njohur se ’rol t keq luajn disa her n jetn e njerzve, duke prfshir shkrimtart, kompleksi i inferioritetit dhe i dshtimit erotik. Ato shtojn dozn e egrsis dhe sidomos zilin pr t tjert.
    Ka koh q shtypi shqiptar ka dhn alarmin pr njollat e errta n biografin e Kasm Trebeshins. Ka koh q lista e themeluesve t Sigurimit shqiptar, ku ai ka br pjes qysh nga viti 1943, sht br e njohur. Ka koh q Trebeshina sht akuzuar drejt pr drejt.
    Ather si shpjegohet ky vesh i shurdhr?
    Veshi i shurdhr e ka gjithmon nj shpjegim. Ish nomenklatura komuniste ndihet tepr e inkurajuar n Shqipri. Shurdhimi i Shqipris ndaj vendimit t Europs pr dnimin e
    krimeve t komunizmit i ka ngjallur shum shpresa.
    Ardian Klosit i plqen shpesh t dal n shtyp e n televizion, me nj buzeqeshje ironike, pr t’iu dhn msime morali t tjerve.
    Shtypi shqiptar ka vn n dukje se, kur bije fjala pr krimet e komunizmit, ai, sikurse familjar t tjer t ish-nomenklaturs komunist
    nuk shfaqin ndjeshmri ose pendes. Si e pam m lart, asnj gjurm pendimi nuk duket n tregimin e Trebeshins pr vrasjen e kryer prej tij. N parathnien e librit pr t, A.Klosi shkruan se Trebeshina “Kurr nuk i shkeli sinorin njeriu dhe kurr nuk deshi t’i bnte njeriut dm”.
    T gjitha kto tingllojn si tallje me vuajtjet e popullit shqiptar nn diktaturn komuniste. Ato u ngjajn kujtimeve t Nexhmije Hoxhs, sidomos ngjajn t tilla kur vijn nga nj pinjoll i nomeklaturs si Ardian Klosi.
    Shoqria shqiptare paskomuniste sht treguar tepr tolerante dhe e emancipuar dhe nuk iu kujton ktyre pinjolleve, ather kur duhet t’ua kujtoj, krimet e kaluara. A.Klosi e t tjert, si duket, e kan prkthyer gabim kt toleranc. Prndryshe A.Klosi kur ka rn fjala pr baban e tij, Bilbil Klosin, nj nga kriminelt m t mdhenj t diktaturs, do t kishte qen m reflektiv. N vend q t dnoj krimin, ashtu si ka br me aq dinjitet disa her djali i ish-kryeministrit, Bashkim Shehu, Klosi, na e paraqit baban e tij si nj figur liberale, gati-gati disident. A duhet t’ia kujtojm at se babai i tij, si ministr i Drejtsis q ishte, ka dnuar e ka uar n burg, n pushkatim apo n litar mijra shqiptar t pafajshm? A duhet t’i kujtojm se ditn e par q u emrua ministr, nnshkroi pushkatimin pa gjyq t 22 njerzve t pafajshm, t akuzuar pr gjoja bombn n ambasadn sovjetike? Paraardhsi i tij, Manol Konomi, ndonse ministr komunist, e refuzoi kt gj makabre ndaj dhe u pushua n vend. Kurse Bilbil Klosi, me kt krim nisi karriern.
    Sa her q bie fjala pr krimet e ish-nomenklaturs, pinjollt e tyre bhen nervoz, madje dhe agresiv. Etrit e tyre duan t na i servirin n nj drit njerzore, n kohn q shumica e ktyre etrve, madje edhe ata q m von kan marr nj hije liberale, n fillimet e diktaturs kan qen t prlyer n mnxyra, e sidomos n famkeqet komitete t pushkatimit pa gjyq. Dshmia m e sakt q ata jan bij t denj t prindrve shfaqet te personaliteti i tyre.
    Ardian Klosi ka dika prej prokurori t diktaturs. Her-her sht prjashtues deri n asgjsimin e tjetrit dhe her-her merr pozn e panegjeristit naiv. Klosi hiqet naiv kur ia do halli. Kur i thon se Trebeshina ka qen themelues i Sigurimit, ka qen hetues i birucave me kamxhik n dor, ka qen kryetar dege n Fier, pun e madhe, thot Klosi, le t ket qen. Dhe shton se oficer t shrbimit t fsheht kan qen dhe Oruelli, dhe Kiplingu. Po, kan qen dhe shum t tjer, i themi Klosit, edhe filozofi i madh francez Volteri ka qen i till. Por askush nuk ua prmend pr keq. I kan shrbyer atdheut t tyre. Edhe n ushtrin shqiptare t kohs s diktaturs ka pasur oficer t zbulimit, por puna e tyre ka qen dhe mbetet e nderuar. Ama nuk sht e till puna e ndyr dhe e urryer e oficerve t Sigurimit shqiptar, e oficerve t Sekuritates rumune, e atyre t Stazit gjermanolindor etj.
    Klosi ngjan me nj shakaxhi kur shkruan se K. Trebeshina u mbrojt se ka qen komandant(!) n luft. Kshtu paska ndodhur? Enver Hoxha likuidoi disa nga “komandantt legjendar” m t shquar t brigadave t lufts, si M. Shehun, B. Ballukun, P.Dumen, ekzekutoi shefat e mdhenj t Sigurimit, Koi Xoxen, Kadri Hazbiun, Feor Shehun, oi n burgime t rnda gjith shtabin e shtatmadhoris s ushtris shqiptare dhe u ndruajt, e mbajti dorn, ndaj nj zvendskomisari t nj batalioni partizan si ka qen K. Trebeshina. Sofist dhe shakaxhi i prap ky Klosi! Apo jo?

    A.Klosi, mbase do t na shfaqet prap n TV me ato ironit e tij t liga t varura prher n cep t buzve, por ne do t’i sjellim ktu nj dokument prej t cilit atij, nse i ka mbetur nj fije ndrgjegje, do t’i prishet gjumi. Ky dokument, ashtu si ai i kushririt t vet, K. Trebeshins, sht nj procesverbal hetuesije dhe mban datn 1 shkurt 1979. Ai fillon me fjalt klishe “Un hetuesi Dhimitr Shkodrani, mora n pyetje Valer Dyrzin, i cili pohoi:”
    Shnojm se Valer Dyrzi ose Valer Tarasovi, sht biri i shtetasit shqiptar inxhinier Seit Dyrzit dhe i gruas ruse Inga Tarasova, e burgosur barbarisht prej shtetit shqiptar m 1978.
    N kohn q Valer Tarasovi merrej n pyetje, ai ishte 19 vje, i lidhur n pranga, kurse nna e vet, ndodhej n burg.
    Midis t tjerash, djali i arrestuar flet edhe pr nj broshur angleze, e cila, si kuptohet, ka qen edhe preteksti kryesor i arrestimit.
    Po citojm pjes nga dokumenti, tekstin e plot t t cilit e zotron gazeta “Panorama”.

    “Valer Dyrzi: Dua t sqaroj se broshurn q ka pasur Sokol Ngjela, e cila fliste pr udhheqsit tan, si m ka thn Sokoli, at broshur ia kam lexuar ose treguar Ardian Klosit dhe kt gj e kishte marr vesh sigurimi. Nj kushriri i Sokolit, i cili ishte n Ministrin e Brendshme, i kishte thn Sokolit q t kishte kujdes, t mos merrej me kto gjra. Cili ishte personi n Ministrin e P. t Brendshme Sokoli nuk ma ka thn. Vet Sokoli lidhur me kt broshur kishte diskutuar vetm me Ardian Klosin, e, pr rrjedhim, meqense e kishin marr vesh njerzit e Ministris s Punve t Brendshme, ai ka nxjerr konkluzion se kt pun e kishte denoncuar Ardian Klosi. Un e kam pyetur Ardianin nse e kishte denoncuar ai kt pun, por si thash m lart, nuk ma pranoi nj gj t till”.
    (Shih faksimilen).
    Si del qart nga ky dokument jan tre djem t rinj q akuzohen pr leximin e nj broshure subversive: Sokol Ngjela, Valer Dyrzi dhe Ardian Klosi. Ndryshimi sht se dy t part jan n pranga, kurse Ardian Klosi i lir. Dy t burgosurit akuzojn Ardian Klosin si denonciator. Dikush mund t thot se ligjrisht kjo ende nuk prbn nj vrtetim t akuzs. Ashtu duket. Por ktu kemi nj situat t njohur: kur n nj grupim prej tre vetsh ndodh nj tradhti, dyshimet lindin pr njri-tjetrin. M thjesht: kemi dyshimin e dy “pjestarve t grupit” kundr t tretit. Fjaln e tyre kundr fjals s tij.
    N nj rast t till, analiza q bhet, sht e njohur: n qoft se midis tre t akuzuarve pr t njjtin faj, dy dnohen dhe i treti shpton, sht e qart se dyshimi i denoncimit do t bjer mbi t shptuarin. N kt rast mbi A.Klosin.
    Edhe sikur t pranojm se pr A.Klosin u b nj mbyllje sysh pr shkak t lidhjeve familjare, nj mbyllje sysh e till s’mund t funksiononte deri n at mas, sa A.Klosi jo vetm t shptonte nga dnimi, por t merrte, si do ta shohim, edhe nj shprblim.
    Bhej fjal pr nj broshur analiz, q tallej me udhheqsit e Shqipris, duke prfshir dhe Enver Hoxhn, gj pr t ciln nuk t falte askush. Ne e dim ashprsin e Hoxhs: pr gjra t tilla ai nuk kursente as njerzit e rrethit t vet m t afrt.
    Pas prfundimit t hetimit, gjithka bhet e qart: ndrsa dy prej t akuzuarve, Sokol Ngjela (vllai i Spartak Ngjels) dhe Valer Dyrzi (Tarasovi) u kalbn vite t tra n burg, t tretit, Ardian Klosit, jo vetm nuk i hyri gjemb n kmb, por e drguan pr specializim n Austri e Gjermani!
    Vetm budallenjve mund t mos iu shkoj n mendje ajo q Ardian Klosi, duke u drguar jasht shtetit, mori kshtu shprblimin pr tradhtin e tij.
    Sokol Ngjela nuk rron m, por Valer Tarasovi jeton n Itali, duke qen sot nj nga piktort m t shquar n at vend.
    Valer Tarasovi sht piktor me prejardhje ruso-shqiptare, por ai ka t drejt t ket prej Shqipris kujtime t hidhura. Ne, duke prfituar nga rasti i botimit t ktyre shnimeve, do t donim t’i shprehnim, bashk me simpatin ton, mendimin se ka edhe nj Shqipri

    tjetr ve asaj q, pr fat t keq, ka njohur ai. Kjo Shqipri sot ka guximin dhe vullnetin t dnoj terrorin e shkuar dhe t shfaq solidaritetin e vet me ata q vuajtn prej tij.

    9. Dhora Leka: nj ish-spiune apo Nder i Kombit?

    Nga njoftimet n gazetat e prditshme msojm se Dhora Leka ka qen agjente e disa shrbimeve sekrete. Dhora Leka ka br me dhjetra denocime pr figurat politike t kohs s diktaturs. Dhora Leka ka dhn raporte t fshehta pr disa nga shkrimtart dhe artistt m t rndsishm t kohs. Sigurimi mbi kto raporte ka ndrtuar punn e tij, dmth ka prndjekur njerz pr nj koh shum t gjat. Raportet e saj ishin aq t rndsishme, sa sekretari i Byros Politike pr ideologjin, Ramiz Alia, i mbante n zyrn e tij dhe vzhgonte intelektualt m t rndsishm t sfers s letrsis. Kto raporte, si pranon ish-ministri i Brendshm Hazbiu, u kan shkuar dhe disa shrbimeve t huaja si UDB-s dhe KGB-s. Ish-ministri i fundit i Sigurimit, H. Isai i dshmoi kto fakte n nj gazet t dits dhe shtoi se ajo u paska dal n hetuesi disa prej t dnuarve m t mdhenj politik t kohs. Sipas tij, ajo ishte aq e mbaruar, sa recitonte n hetuesi dhe n gjyq t gjitha ato q Sigurimi ia vinte prpara. Ajo ka qen dshmitare e rreme n gjyqet m t bujshme politike q nga Bedri Spahiu e deri te K. Hazbiu. Kjo, sipas dokumenteve dhe dshmive n shtyp, paska qen Dhora Leka.
    Pas ’91-shit ajo doli nga vrimat e birucave t hetuesis dhe nga baltrat e internimeve. Me pak publicitet prnjher u b e famshme. Filloi t luaj martiren. Lartsonte veten dhe viktimizonte t tjert. Tashm hapur, jo ashtu fshehtas si kishte br n tr jetn e saj. Tirana e tranzicionit e pranoi me nj si ndjes ngushlluese t ndshkuarn prej komunizmit, Dhora Lekn. N kto vite nj pjes nga ajo q quhet elita mondane dhe artistike e kryeqytetit, (nj elit gati si shtojc shum e respektuar e ndonj ceremonie funerale) e mbante n mesin e saj Dhora Lekn. Shkonte n koncertet e fondacionit t saj. Po ashtu ajo ishte e ftuara speciale e mbrmjeve t tyre. Dhora Leka u shndrrua kshtu n simbol t s persekutuars s jashtzakonshme. Nj martire dhe disidente e madhe. Gazetat shkruanin pr t. Portreti i shfaqej n TV. Ajo kishte marr nurin e heroins. Sipas dshmis publike t Maks Velos, me urdhr t ish-kryeministrit Nano asaj Instituti i t Prndjekurve i ka br financime disa dhjetra milionshe. S’mjaftoi me kaq. M pas ajo mori dekoratat m t larta t ktij vendi, u shpall Nder i Kombit. Ve fondacionit, nj shkoll dhe nj rrug n kryeqytet mbajn emrin e saj. Me gjallje kto ndere nuk iu bn as muzikantit m t madh q ka pasur ndonjher Shqipria, esk Zades, ish-burrit t saj, martesn me t cilin ajo e kishte prdhosur me diplomatt dhe me gjenaralt e shrbimeve sekrete t nj shteti fqinj.
    T gjitha kto prdhuni t shndrrimit n idhull t nj spiuneje ndodhnin n drit t diellit dhe pr nj koh t gjat. Askush nuk ngrinte zrin se kshtu po fabrikohej nj disidente e rreme. Prkundrazi, ishte Dhora Leka q jo nj her, pr t lartsuar veten, viktimizonte t tjert.
    Njerzit tek ne thon se duhen mshiruar ata q kan vuajtur. Mshira sht e mir dhe n mjedisin ton t egrsuar s teprmi, duhet t kultivohet e t ushtrohet si nj virtyt i lart. Po. Duhen mshiruar dhe duhet t’iu krijohet nj jet pr t qen gjith t persekutuarve. Edhe Dhora Leks. Por fajet kurrsesi nuk ke pse t’ua falsh atyre q i kan. Dhe aq m tepr nuk mund t’i shndrrosh t fajshmit n heronj. Nj pyetje vetiu do prgjigje? Pse iu bn gjith ato favore materiale e morale asaj, kur mijra t tjerve, ndr ta, Maks Velos, nj artist dhe piktor i prndjekur, nuk i sht dhn falas qoft nj bilet avioni, nuk i sht dhn as shtpi dhe asgj tjetr? Pse pr disa ne tregohemi mshirmdhenj dhe bujar t vrtet, ndrsa pr mijra t tjer, pr t persekutuarit e vrtet i kemi t mbyllur syt?
    Kuptohet. Ktu ka vepruar nj logjik tjetr. Shum e llogaritur dhe shum djallzore: heronjt e sigurimit duhet t jen dhe heronjt e demokracis. sht shum e trishtuar pr cilindo shoqri q t krijoj heronj nga njerz t ish-shrbimeve t fshehta t kohs s Lufts s Ftoht, t shrbimeve vndase dhe t shrbimeve t huaja. Nj shoqri si kjo e jona pr 17 vjet i ka pranuar shum t till. Ndr ta dhe Dhora Lekn.
    Dh. Leka dhe disa t tjer si ajo, kan qen vegla kriminale t regjimit, jan prdorur kundr t tjerve. Kan br krime t vrteta. Pr disa nga kto krime edhe sot, edhe pas njqind vjetsh, mund t hetohesh dhe t dnohesh. Tradhtin cilado shoqri e sotme demokratike e ndshkon. Vetm tek ne mund t sajosh heronj nga njerz t till, nn maskn se ata kan vuajtur nga komunizmi.
    Pse ndodhi q u nderuan kto produkte false t shrbimeve? sht munges totale e prgjegjshmris, apo sht dika tjetr? sht ajo q, n tollovi e sipr, struktura t caktuara me synime t mprapshta ndaj ktij vendi ngren njerzit e tyre n rangun e vlerave m t dalluara shtetrore dhe kombtare.
    Njerzit e shrbimeve t Sigurimit sot jan ende n parlament, n qeveri: deputet, ministra, kryetar t komisioneve parlamentare, ambasador etj. Spiunt, si dihet, mund t ndrrojn ngjyr, flamur, padron, t bjn nga dy - tre shrbime njhersh. Sipas momentit dhe urdhrit, mund dhe t shiten nga nj shrbim te tjetri. Dhe, pasi i shrbyen djallit, mund t marrin mantelin e shenjtorit. Tek ne kshtu po ndodh. Shqipria nuk deshi ta flak nga jeta publike kt shtres. Ajo, si po e shohim, krijon dhe heronj t rrem prej tyre.
    Dhora Leka ka mbetur ende e nderuar zyrtarisht. Te ish-aviacioni shkolla e re dhe e bukur tetvjeare mban emrin e saj. Financuesit e saj misterioz pran fotografis dhe biografis s “viktims s komunizmit” Dhora Leka, nesr mund t porositin dhe nj bust pr ta prjetsuar m tej at. Kshtu ne po i msojm nxnsit e asaj shkolle q t nderojn nj ish-agjente t t tjerve kundr vendit t saj, po i msojm q t spiunojn shokt e miqt pa dallim. Po i msojm se si nga nj e prlyer ksisoj, lehtsisht mund t shndrrohesh n qytetare t nderuar t ktij vendi.

    10. Basti pr rikthimin e pushtetit t krimit

    N fund t ktyre shnimeve dshiroj t theksoj se u ikn vetm disa nga shtjet dhe u prdorn vetm disa nga moria e dokumenteve q presin t dalin n drit nga arkivat e mbyllura.
    Dihet tashm acarimi i madh q shkaktojn kto lloj dokumentesh te shum njerz. Mbi kt fshehje dokumentesh bazohet fshehja e s vrtets, prej zbulimit t s cils kta njerz, disa prej t cilve u prmendn n kto shnime, dalin t njollosur. Mashtrimet e tyre nuk mund t jetojn vese n kushtet e territ informativ. Prandaj ata prpiqen t varrosin t vrtetn, duke e zvendsuar at me prralla e trillime, si puna e “promemorjes” s rreme t Trebeshins.
    Koht e fundit gjithmon e m tepr n shtypin shqiptar shtohet krkesa pr t hedhur drit mbi ant e errta e t pasqaruara t asaj q ka ndodhur n kulturn shqiptare.
    S’sht fjala pr “gjueti shtrigash”, as pr ulje ose ngritje shkrimtarsh e artistsh, por pr rivendosjen e s vrtets. sht fjala q njerzit q prpiqen sot t vendosin n Shqipri pushtetin e gnjeshtrs, t bhen t ndrgjegjshm se nuk do t mbeten pa u ndshkuar.
    Nga shembujt q u treguan nuk sht e teprt po t themi se n kulturn shqiptare, do dit e m tepr po shtrin sundimin dika e ngjashme me at q quhet “krim i organizuar”. Kemi t bjm me nj rrjet t kriminelve ballkanas q jan ende krenar dhe t knaqur me krimet e tyre t dikurshme. Ata i duan ende krimet, e duan kohn e krimeve. Ather e kan ndier veten superior, ather n kohn kur kishin leje me pash t bnin ’t donin dhe si t donin mbi shpinn e nj populli. Kjo i bashkon kta njerz. Dhe si do sfer e bots s krimit t organizuar ajo do t ket ndikimin e vet n pushtetin e lart t kohs. Dhe pjesrisht ia ka arritur.
    Duket e rnd? sht e vrtet se mund t duket ashtu, por ’emr tjetr mund t’i vm asaj q po ndodh?
    ’emr tjetr mund t’i vm faktit q ish-kryetari i hetuesis komuniste n vitet 1981-1985 , vite terrori t pashembullt , ka sot

    guximin t jap mendime pr letrsin, t vlersoj shkrimtar e t hedh balt mbi t tjert. Edhe kur, sot, n vitet 2007?
    ’emr t’i vm asaj q n t njjtin libr bashkohet ky kriminel me nj informator t Sigurimit, q ka futur n burg shokt e vet? Q kta t dy na reklamojn nj gjoja disident t letrsis shqipe dhe shajn e prgojojn shkrimtart e tjer?
    Kjo sht dika e padurueshme .
    Regjimi i rrzuar komunist ka pasur disa suksese pas rrzimit t tij. Nuk ka njeri n Shqipri q nuk ka dijeni pr ish-agjentt e ktij regjimi t infiltruar n partit politike, n parlament, n qeveri, n media, n biznes, n sistemet gjyqsore. Dhe ja rezultati: t inkurajuar prej ktyre sukseseve, ata duan t shkojn m larg.
    Prpjekja e Sigurimit shqiptar, q t shpall nj ish-oficer t tij, nj themelues t tij, e sidomos nj letrar t rndomt, si ajkn e artit e t disidencs shqiptare, sht nj bast i ri dhe nj tallje e re. Tallje me vet disidencn, me njerzit q kan vuajtur prej regjimit, me tr vlerat e artit dhe vlerat demokratike q shoqria shqiptare krkon t prqafoj e t mbroj sot.
    Ky bast prmban n vetvete nj ndjenj hakmarrjeje e revanshi kundr ktij populli, atij q prmbysi geton komuniste, pr t’u bashkuar me familjen e popujve europiane. Ndaj shoqria shqiptare duhet t ngrihet n kmb pr t’i thn “ndal!” ktij reva
    Faksimile I

    Themeluesit e arms s Sigurimit
    Origjinali sht n Arkivin e Ministris s Mbrojtjes, Drejtoria e mbrojtjes se Popullit. Emri i Kasm Trebeshins sht n krah t Nesti Kerenxhit, Kadri Hazbiut, Vask Kolecit e t shum figurave t larta t ktij Shrbimi. Ather Sigurimi ishte nn vartsi t Ministris s Mbrojtjes dhe quhej Drejtoria e Mbrojtjes s Popullit.

    Faksimile II
    Gradimi kapiten i par i Kasm Trebeshins nga Enver Hoxha, mars 1945
    Origjinali sht n arkivin e Ministris s Mbrojtjes, Drejtoria e Mbrojtjes s Popullit (lexo: Sigurimi i Shtetit). Prap emri i kapiten t par Kasm Trebeshina del n krah t Kadri Hazbiut, Nesti Kerenxhit, Teme Sejkos. T graduarit kan nnshkruar prbri emrit t tyre.

    Faksimile III
    Akuza t K. Trebeshins kundr Mark Ndojs
    Arkivin e Ministris s Brendshme, Dosja Trebeshina, 1954. Deponim n hetuesi i dats 9. 4. 1954 i Kasm Trebeshins kundr Mark Ndojs

    Faksimile IV
    Valer Dyrzi akuzon Ardian Klosin pr denoncim n Sigurim
    Dosja hetimore nr. 168/1 Arkivi i Ministris s Brendshme. Deponime t Valer Trarasovit (Dyrzit) kundr A. Klosit

  4. #4
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    KREU II
    Dy replika
    Prgjigje pr shtjen Trebeshina
    Me q replikat mbi shkrimin tim “Fabrikimi i disidentve t rrem” qen me sulme dhe me krcnime, detyrohem t them dy fjal mbi to.
    Nga replikn e gjat e Nuri Dragoit prita shum, por nuk doli ndonj gj e re. Kur sjell nj mal me dokumente si prov q dikush ka qen kundr regjimit, ndrkoh q t tjer njerz ather i zhduknin, i linin dhe pa varr, pr nj t qindtn e ktyre q ka thn ky kundrshtar i regjimit, ti i shton dhe m tepr dyshimet mbi t. Pse at e kan lejuar t jet i till? Vall se ka qen disident i lejuar? Se nuk e kan marr shum seriozisht? Kt kam thn n shkrimin tim. N. Dragoi ka vrtetuar me dokumente t reja tezn time.
    N kto replika nuk u tha asgj e re pr denoncimet e Trebeshins ndaj M. Ndojs dhe t tjerve. Pra, u pranuan.
    Nuk u soll asgj e re pr dy vrasjet e Trebeshins. Ve u ngrit doza e sharjeve kundr t vdekurve. Mir ua bn. T vdekurit nuk kan goj t flasin, t prgjigjen.
    Nuk u mohua q Trebeshina ka qen oficer i Sigurimit, hetues dhe kryetar dege, as q ka shkruar vepra t realizmit socialist, poem pr Stalinin. Pra, u pranuan.
    Nuk doli gj e re dhe pr at q ai sht nj shkrimtar i rndomt dhe q me intervista, me deklarime, sidomos me veprn “Mekami”, ka fyer shqiptart, Shqiprin dhe ikonat e rndsishme t historis son.
    M e rndsishmja: panegjeristt e Trebeshins edhe pas nj jave me replika nuk na e provuan q “Promemorja” e shumprfolur ekziston. Pra, me q nuk ekziston, ata kan br nj mashtrim publik me sajimin e saj, mashtrim q sot ende vazhdon t serviret si i vrtet n tekstet shkollore.
    Sa pr sharjet, hakrrimet, krcnimet ndaj meje, me to nuk po merrem. Le t’i marrin mbrapsht.
    Q kur nj njeri mburret se sht shtpi e par, me q i ati ka firmosur vrasjen pa gjyq t 22 vetve pr t’u br i till, nuk m mbetet asnj koment tjetr pr t dhe pr “shtpin e par” t tij. Hakrrimi dhe revanshi nga “shtpit e para” komuniste nxori prap krye npr replika. N shkrimin tim pikrisht pr kt kam paralajmruar shoqrin shqiptare, pr t’i thn stop ktij hakrrimi komunist, pr t’i thn stop fabrikimit t disidentve nga radht e tyre. Prgjithsisht jam kundr mitizimit t cilitdo prej t gjallve, t cilt deri sa jan n tok, bjn gabime a faje. Vetm martirt jan n qiell, atje ku shkojn pak nga ne toksort.
    Un i kuptoj vuajtjet toksore t Trebeshins, por i mbroj ato q kam thn pr t. Sidoqoft, nj shkrim si ai imi n “Panorama”, shkrim i hedhur n publik, ve t tjerash, sht dhe ftes pr debat. Prndrazi, n disa nga replikat pash vetm prjashtimin e mendimit tjetr, pash mungesn e prirjes pr dialog, kthim te teza enveriste: ai q nuk mendon si ne, duhet shar, krcnuar, prjashtuar. Pash vshtrimin manikeist t fakteve dhe t problemeve, ndarjen e tyre n absolutisht t bardh ose n krejtsisht t zinj. Ky vshtrim na ka uar te armiq, t cilt nuk jan fare armiq ose te heronj q jan vese antiheronj. Fatkeqsisht, kemi plot t till. Nuk kemi pse t shtojm t tjer.

    Prgjigje Ardian Klosit. Dokumente t reja
    E pandehja t mbyllur nj polemik q u ngrit me rastin e shkrimit tim “Fabrikimi i disidentve t rrem”, botuar n gazetn “Panorama” gjat muajit gusht, por Ardian Klosi, pas repliks s tij n kt gazet, e rihapi at n revistn “Klan” me shkrimin “E vrteta sipas meje”.
    Klosi mund t ket t vrtetn e tij, e cila sht e ndryshme nga ajo e imja. Dhe le ta shpreh at. Por kur, ve tonit fund e krye arrogant e spitullaq, e mbush shkrimin e tij me trillime, ather ky shkrim i tij duhej titulluar jo e vrteta, por trillimi sipas meje. Trillimi nga kreu deri n fund.
    Si fillim, po ndalem shkurt mbi ato q Klosi thot pr mua.
    Sipas tij, kam qen falsifikator dhe spiun. Po e them prer dhe qart: nuk kam qen i till. Kush t doj, le t provoj t kundrtn.
    Jam krenar q nuk kam qen spiun. Vetm kaq. Por as hero i asaj kohe nuk kam qen. Isha dhe jam ve nj i mbijetuar.
    Atij shteti i jam nnshtruar. Ishte nj shtet q t shkatrronte me gjithsej. Dhe dy her ma ka rrnuar, ma kthyer prmbys e kokposht rrjedhn e jets. M 1967-69 m drgoi ushtar n brigad pune. Shkula lisa pr t hapur tok t re n Kongrazhd t Burrelit, mbolla e shkula patate npr male: n Strblev, n Trnov, n Mbasdej . Hern e dyt m degdisi gjasht vjet n minier (1974-80). N vende nga t cilat nuk mund t dilje i gjall, m onin t punoj atje n nnok. Por prap mbijetova. Ja, kshtu: kam br tet vjet pun krahu, tet vjet pun t rnd.
    T part e mi nuk kan qen ballist. Edhe sikur t ishin t tilla, pr sot kjo nuk prbn ndonj gj t keqe. Mbas lufte, meq kishin pasuri, vllezrit e gjyshit tim u shpalln kulak dhe u shpronsuan. Ky mallkim, sado t prpiqesha, do t’m ndiqte pas n gjith jetn time.
    M 1971-74 isha redaktor i poezis n Radio Tirana. Pas Festivalit t 11-t m uan n minier. Pas miniers n nj fshat maj malit Bureto, n Hllomo... Kam ndrruar njzet vende pune ... Nuk m zinin kmbt dhe. Kjo sht historia ime.
    Ai shtet bri ’deshi me mua. Por spiun nuk m bri dot. T tjert m kan spiunuar. Dhe t tillt ishin tipa si A. Klosi, tipa q t shkatrronin, po t’iu bje nga pak hije n rrugn e tyre.
    Rrugt e mia me t Klosit kan qen t kundrta. Po ai sot kujton se prap mund t m bjer m qaf kot s koti. Ashtu si dikur Sigurimi. Meq Klosi m prmend spiullkun dhe me q ai ka ca lidhje t ngushta (si do t dshmohet m posht) me sigurimsat, le ta provoj, le t nxjerr nj dshmi sado t vogl q t vrtetoj se kam qen ashtu si thot ai. Ndryshe... ndryshe thniet e tij mbeten fjal. Fjal rruge dhe asgj m shum.
    1. Si prballemi me t kaluarn ton
    Ather ’e detyron kt njeri t shfryj kaq egrsisht mbi nj tjetr? Ve asaj q personaliteti i Klosit n kto vite shquhet pr agresivitet t dhunshm ndaj kujtdo q nuk sht i nj mendjej me t, shpifjet e tij ndaj meje e kan nj arsye. N shkrimin tim n “Panorama” zbuloheshin ca t vrteta q Klosin e kan prekur veanrisht.
    Taktika e tij e sulmit asgjsues ndaj kundrshtarit sht e vjetr: ta nxijm me boj t zez at q ka thn ca t vrteta t hidhura pr ne, se kshtu rrnohet dinjiteti i akuzuesit dhe bashk me t, rrzohen dhe dshmit e tij ndaj. Kshtu Klosi ka luajtur dhe luan me bllofin. Dhe me aksesin e tij n media. N Shqiprin e sotme po t kesh miq n media, mund t shndrrohesh nga kriminel n viktim dhe e anasjellta. Mund t kesh denoncuar e varrosur njerz, me q je figur e mbshtetur prej mediave mund t bhesh deputet, nder i kombit a mjeshtr i madh i puns.
    Edhe sikur t isha ashtu si thot Klosi, nuk jam un q e akuzoj at, jan dokumentet arkivore. Dokumente q i kan publikur disa gazeta (Panorama, 55-a). Kto dhe dokumenta t reja do t’i paraqes m posht. Dhe me faksimilet prkatse.
    Objekti i shkrimit tim mbi disidentt e rrem n “Panorama” nuk ka qen Klosi. Qllimi i atij shkrimi ka synuar q t ndihmoj shoqrin e sotme n prballimin e saj me t kaluarn.
    Popozoj q t’i dalim ballas s kaluars son, ta pranojm tmerrin e saj me ndjesn ton, me prgjegjsin ton, pa falsifikime dhe pa fabrikime idhujsh dhe disidentsh t rrem. T kemi kurajon t korrigjohemi.
    Dhe, dhe...T gjejm nj taban mbshtets t vrtetash thelbsore pr t sotmen dhe pr t ardhmen. Pa t vlera t qendrueshme nj shoqri nuk mund ta ndrtoj veten e saj. Shqipria historikisht ka pasur dhe e ka ende nj mentalitet revolucionar. Fanolistt dikur luftonin me zogistt, zogistt m pas prndoqn fanolistt, komunistt erdhn dhe i prndoqn deri me plumb t gjith t tjert m prpara tyre.
    Kjo histori disi ndryshe vazhdon. Fitimtart e sotm n zgjedhje, rrnojn jett, profesionet dhe bizneset e atyre q i humbn zgjedhjet. Ku do t vemi kshtu? Me siguri, asgjkundi.
    Shqipria vazhdon t jet atdheu i t fortve. Hasim t fort t rrugs, t lagjes, t fshatit, t medias a t shtetit, t cilt pa mdyshje nprkmbin do ligj dhe kanun. Para tyre duhet t ngujohesh, ose t emigrosh. Mkat q kt kultur t dhuns e bjn t tyren dhe njerz t sfers s dijes, t shkrimit.
    Ve ekstremistve n t dy kraht e shoqris, q stimulojn atmosfern e kacafytjes s t fortve, ka tek ne dhe nj hapsir publike q krkon paqtim, bashkpunim, ligj, begatim dhe frymmarrje.
    Ata q jan n ekstreme e knaqin veten n urrejtjen e ndrsjell ndaj njri-tjetrit. Vall me kt pjesn e mesit, me kt pjesn e but t shoqris, ’do t bhet? Cilat jan vlerat q do t’i propozojm asaj? Te kjo shtres, hyjn t rinjt e paskomunizmit dhe gjith t tjert q nuk jan t infektuar e t molepsur n urrejtje. do t bjm me kta? T’iu ngjitim dhe atyre urrejtjen e vjetr me burim nga padrejtsit e prgjakshme t kohve?
    Un mendoj se nj shoqri ka mundsi t korrigjohet, po t dim t ndrtojm vlerat m t mira t s kaluars son (ato q jan) dhe po t pranojm dhe nj bllok normash morale dhe t vrtetash thelbsore me prmbajtje t qndrueshme dhe me prmasa universale. Vlera me energji pr t sotmen dhe pr t nesrmen. Vlera q na prballin me t sotmen dhe t nesrmen pa idhuj t kot dhe pa fabrifikime e falsifikime. Pa antivlerat q trashgojm, pa t vrtetat e rrejshme t idhujve t politik t dits, vlera t cilat si e shohim, jan krejt relative dhe t vjetrueshme e t ndrrueshme si stint. Kshtu jan ato dhe njerzit e s prditshmes q i mbartin.
    Na duhet nj taban i thell vlerash q t zen vend n zemr t shoqris jo n siprfaqe t saj.
    Klosi sht ndr ata q me qndrimet e shkrimet e tij do t krijoj idhuj t rrem. Me publicistikn e tij, me shfaqjen n media do t prodhoj nj mentalitet konfliktues e rrnues ndaj gjithkaje q nuk i vjen sipas dshirs apo sipas shijeve dhe kuptimeve t tij mbi jetn, mbi mendimin shkencor pr gjuhn, pr personalitetet dhe pr figura t historis son. Dhe sht veanrisht i hidhur, arrogant e zemrak gjer n rrafshim me ata q i dalin kundr. Ai mbart filozofin e mentalitetit revolucionar: ngri nj pal kundr pals tjetr, q t asgjsohen mundsisht q t dy kraht. Kt ai synon ta arrij me do mjet. Edhe prmes shpifjeve. Dhe me prdorimin e arrogancs dhe t prmimit t kundrshtarit n vend t prballjes prmes argumentit.
    2.Pse Klosit nuk i plqejn dokumentet arkivore?
    Pse i duhet kaq agresivitet dshprues ktij njeriu? Mendoj se kjo e ka burimin te e kaluara e tij. Te e kaluara e famljes s tij. Te vetja e tij.
    Q n rinin e tij ai ka qen i mpleksur n ca pun jo fort t pastrta. Dhe bjm fjal pr at personalisht, jo vetm pr familjen e tij. Ndryshe, hidhtsia e tij do t ishte e paprligjur. Edhe ekspozimi i tij kundrproduktiv mediatik. Susta shtytse pr veprime t tilla rrnuese e ka burimin te frustacionet e nj t shkuare q ai kurr nuk do ta shkund dot nga supet.
    Pr sa tham, po iu referohemi dokumenteve. Dosja me numr 168/1 n Arkivin e Policis, ve t tjerash, ka tri materiale pr A. Klosin.
    Nga kjo dosje del, q Klosi ka kallzuar Valer Dyrzit n Sigurim, me q kta t dy, s bashku me Sokol Ngjeln, kan lexuar nj broshur t huaj ku jepeshin mendime fyese pr Enver Hoxhn dhe udhheqjen e lart t asaj kohe. Ky dokument sht botuar n gazetn “Panorama”.
    N nj dokument t dyt, botuar ky n gazetn “55”, jepen deponimet n hetuesi t Sokol Ngjels. Edhe aty pohohet broshura n fjal. Thuhet dhe se A.Klosi n ato vite ka pasur marrdhnie fare t ngushta me nj gazetar anglez, sa Sokoli dhe shokt i kishin vn Klosit nofkn ”gomar anglez”. Ja q ky Klosi na paska pasur ca huqe q ajo koh nuk para i honepste. Por pr kto m mir t flasim.
    Klosi pr kt dokument t botuar thot q ai nuk ekziston. Do e bn, do dhe hiqet edhe sikur nuk e ka par t botuar at. Me q ende nuk beson, i sugjerojm atij q t shkoj n Arkiv, ta marr n duar origjinalin dhe ta shoh me syt e tij. Kto nuk jan m dokumente sekrete. (Shih faksimilen e ktij dokumenti).
    Ktu po sjellim pr her t par dhe nj dokument t tret nga kjo dosje.
    Dokumenti (faqet 45-51 t dosjes 168/1) mban datn 2.3. 1979, ka shtat faqe dhe sht i nnshkruar nga drejtori i Drejtoris s Par t Tirans, drejtori i Sigurimit, Nysret Dautaj.
    Dokumenti “sekret” i drejtohej degs s shtat t ksaj drejtorie dhe e informonte at pr veprimtarin armiqsore t nj grupi ku implikoheshin 14 persona. Dokumenti bn dhe klasifikimin nj pr nj pr secilin prej t implifikuarve. Disa prej tyre duhet t arrestohen, si: Sokol Ngjela, V. B, S. J, Veron Duma etj. T tjert duhet t prpunohen (t prndiqen) dhe disa t tjer duhet t thirren si dshmitar n kt gjyq.
    Dhe si e klasifikon Ardian Klosin Drejtoria e Sigurimit? Le t lexojm faqen 48:
    “Sokol Ngjela n shtator 1977 ka ardhur nga internimi n Tiran dhe ka takuar (…), Ardian Klosin dhe (…) kan shkuar n kodrat e liqenit duke ndnjur deri n ort e vona t nats, duke pir konjak”.
    Ardian Bilbil Klosi, i dt. 1956, student n fakultetin e gjuhve t huaja… n mes t tjerash, sht lidhje e ngusht e Sokol Ngjels. Kur kta kan qen n Gjimnaz, Sokoli i ka dhn nj broshur shkruar nga nj kshilltar anglez q ka qen pran shtabit t prgjithshm gjat Luftes N.cl. ku ka shkruar keq pr udheheqsin e Partis dhe t Qeveris. Kt e ka lexuar, diskutuar dhe jan prononcuar me kt broshur me prmbajtje armiqsore. Kan dgjuar e komentuar muzik dhe filmat q kan par n televizorin italian, etj.
    Mendojm t thirret dshmitar.
    (Shih faksimilen ).
    Vreni: Klosi sht lidhje e ngusht e Sokol Ngjels. Edhe pse ishte i till. Drejtoria e par e Ministris s Punve t Brendshme pr Tirann (drejtoria e Sigurimit) vendoste q Ardian Klosi t thirrej si dshmitar i shokve, disa prej t cilve mbetn n burg deri m 1991. Prse? Cili ka qen roli i vrtet i Klosit n kt grup shoksh?
    Klosi n reagimet e tij ka ngulur kmb q broshura angleze ku fyhej udhheqsi i Partis, nuk ka ekzistuar. K duhet t besojm, dokumentet apo reagimet emocionale t Klosit? E prsritim: dosja e plot sht n Arkivin e Policis, kushdo mund ta shoh.
    Klosi n shtyp ka mohuar q ta ket takuar S. Ngjeln, pasi ai u internua, por n kt
    dokument del se ai dhe dy t tjer e kan takuar at fshehtaz n shtator 1977.
    Ka ndonj gj tjetr n kt histori, pr t ciln Ardian Klosi vazhdon t na gnjej? Faktet t ln t mendosh se ktu ka edhe dika tjetr.
    3.Dshmitar n gjyqe politike dhe…
    N ligjet e sotme t t gjitha vendeve t Europs Lindore, edhe n ligjin e Kuvendit t Shqipris “Mbi pastrtin e figurave” t vitit 1995, dshmitart e gjyqeve politike t kohs s komunizmit klasifikohen t nj shkalle me informatort e Sigurimit. Kjo se shum nga kta “t thirrur si dshmitar” kan qen t infiltruar prej policis n radht e atyre q shteti mendonte t’i dnonte me burg.
    Argumentet e A. Klosit se ai ka qen shtpi e par, se ata kan qen una blloku, una ministrash, se ai ka qen nipja i gruas s Ramiz Alis, jan foshnjarake. Policia e asaj kohe i gjuante dhe i fuste n rrjetin e saj edhe birebenjt e nomenklaturs. Dosje athere kishin deri edhe m t mdhenjt e shtetit. Kur kta binin nga fiku, iu numroheshin edhe sa fustane mbanin nuset e djemve t tyre, edhe ku kishin ngrn drekat e darkat. Klosi, sipas kritereve t policis s kohs, ka qen njeri me huqe. Sipas dokumenteve, i plqenin “gazetart anglez”. Tipa t till bheshin leht kontigjent i policis.
    Ka dhe nj arsye tjetr q e ka shtyr Klosin t flirtoj me policin. Babai i Klosit n ato vite u pushua nga puna “pr paaftsi”. Diktatori, si pr shum t tjer, edhe pr t atin e A. Klosit nuk pati mshir. Bilbil Klosi i kishte shrbyer nj jet t tr diktatorit. Me gjyq e pa gjyq kishte uar n plumb me qindra armiq t Partis dhe, ja, tani at po e pushonin nga puna “pr paaftsi”? T paktn, mund ta mshironin me formuln pushohet “pr arsye shndetsore”. Por jo…
    Ky motivacion shkarkimi nga puna e thoshte fare hapur se Ai atje lart tashm Klost po i shihte shtrmbr. I binte t birit, Ardianit, q t bnte ca shrbime si ato q bri i ati, pr t vn n vend lkundjen e pozitave t familjes.
    Dhe Klosi e filloi duke dshmuar kundra shokve, S. Ngjels, V. Dyrzit etj. Dha prova. Pastaj e nisn pr studime jasht, pr t br doktoraturn n Austri. Praktika ka qen q studentt pr studime jasht Shqipris niseshin n grupe t prbr t paktn nga dy vet. Q t mbanin nn kontroll njri-tjetrin. A. Klosin e nisn vetm.
    Praktika dje dhe sot n gjith universitetet e bots sht q ta mbrosh doktoraturn pr dy vjet, Klosi i vazhdoi studimet katr vjet. Pse kto prjashtime pr A. Klosin?
    Ardian Klosi mburret se ka qen n shoqrin e Martin Camajt. N shoqrin e nj “krimineli t arratisur”, e nj njeriu q kishte qen i afrt me grupin e “kriminelve fashist t E. Koliqit”? Kshtu thuhej zyrtarisht pr ta ather. Edhe E. abej, edhe Kryetari i Akademis s Shkencave e kishte t ndaluar t tokte dorn me t tillt, jo m t shoqrohej me ta. Si i bhet q A. Klosit kto i lejoheshin? Se ishte bir i nomenklaturs? Po edhe jo.
    M shum kto lshime iu bn pr dika tjetr. Se po vazhdonte traditn familiare pr t’i shrbyer partis, duke u infiltruar n “strofkn e armikut”? Pra, Klosi, ve q ka qen me studime, ka kryer andej edhe ca shrbime t tjera.
    Derisa sipas ligjeve t gjith Europs Lindore ai si dshmitar n gjyqe politike klasifikohet i nj shkalle me informatort e sigurimit, pse mos ta besojm kt q edhe jasht shtetit ka kryer shrbime t tilla pr sigurimin?
    Klosi ia arriti q t shoqrohej e deri t futej n familjen e Martin Camajt. Shnojm se futja e Klosit n familjet e shkrimtarve t shquar ka qen nj nga specialitetet e vjetra t tij. Por pr kt mund t flasim nj her tjetr.
    4 Klosi dhe Trebeshina
    Q Klosi ka ende dobsi pr sigurimsat, q edhe ata nuk t kan faj, vdesin pr t, kjo u pa nga mnyra se si disa prej tyre ia bn forra, reaguan nxeht e zjarrshm n mbrojtje t tij, me rastin e botimit t shkrimit tim n “Panorama”. Kuadro t lart t Sigurimit, t lidhurit ngushtsisht me kryekupoln e Sigurimit, i doln n krah atij dhe Bilbilit, atit t tij. Me kto lidhje t vjetra dashurie dhe shrbimesh t Klosit me “armn e dashur t Sigurimit” mund t shpjegohen dhe fabrikimet e “disidentve” si Dhora Leka dhe e “disidentve” si Trebeshina.
    Dobsia gati patologjike e Klosit pr Trebeshinn, ve lidhjeve t tyre familjare, shpjegohet dhe me kt dashuri t vjetr me rrnj n kriminalitet, shpjegohet dhe me filozofin e helmt konfliktuale q i karakterizon ata t dy.
    Si Klosi edhe Trebeshina kan ca dshira apokaliptike. Trebeshina, pr shembull, do q t zhduket nga faqja e dheut nj qytet i yni, t rrafshohet baraz me tokn, t zhduket me gjith njerzit e tij t gjall e t vdekur. Do edhe m shum. T fshihen nga historia e kulturs son Sknderbeu, Naimi, dhe shum nga virtytet historike t shqiptarve.
    Klosi pa sjell asnj prov vazhdon t na thot se Trebeshina nuk ka qen sigurims, se ekzistoka dhe ajo e ashtuquajtura Promemorje e Trebeshins, e shkruar m 1953. Promemorje q ka qen e dyshuar prej kohsh. Dhe vazhdon t mbetet e till. M posht po rendisim disa nga argumentet q e thellojn dyshimin mbi t:
    E para, arkivi ka nj dosje voluminoze mbi Trebeshinn e viteve 1953-54. Gjen aty dhe copza letrash t shkruara me dor prej tij, ve Promemorjen nuk e gjen.
    E dyta, Promemorja nuk dshmohet as nga prova indirekte. Ajo nuk prmendet n deponimet hetimore a gjyqsore t Trebeshins, gjasht muaj pasi pretendohet se sht shkruar. Edhe m pas n asnj rast ajo nuk prmendet kurr si akuz a si fakt kundr tij.
    E treta, Promemorja nuk mund t shkruhej nga ai m 1953, nga q prmbajtja e saj sht antistaliniste. Ather Trebeshina ishte ende ithtar i Stalinit. Stalinizmi i tij provohet nga poema kushtuar Stalinit, Prometeut t ri, si e quan ai m 1953. Provohet edhe nga nj dokument tjetr nnt muaj m pas, m 1954, n krkesn pr apelim drejtuar Gjykats s Lart. Aty Trebeshina shkruan: “Kundr meje duhet zbatuar masa q shoku Stalin mori ndaj poetit Demjan Bjedni. M tepr modesti! Ndiqni vijn marksiste-leniniste.” (N. Dragoi, Dosja Trebeshina, fq. 187). Mundet nj stalinist i till t shkruante nj promemorje antistaliniste? Nuk mundej. Trebeshina antistalinist do t vij pas viteve shtatdhjet.
    E katrta, promemorja nuk i qndron as qasjes filologjike. Ajo si sht botuar nj her, nuk sht botuar hern tjetr. Prap vrehet se stili dhe gjuha e saj jan shum t prpunuara. Si e till, ajo ndryshon dukshm nga shkrimet e s njjts periudh t autorit, t cilat nuk e kan kt shkall prpunimi dhe jan plot me shmangie gjuhsore dhe ortografike. Shmangie t dukshme. Pra, mendojm se edhe filologjikisht promemorja sht e dyshimt.
    Por Klosi thot se e beson edhe pa prova. Duhet t’ia marrim seriozisht? Prse?
    Gjithmon duke iu drejtuar pjes s mesme t shoqris son, mendoj se ajo nuk e do urrejtjen, negativitetin, pshtjellimin, fabrikimin. Ajo e do kt vend, e do dhe historin e kulturn e tij. Ajo nuk mendon se zhgnjimet a frustimet nga komunizmi duhet t na ojn n nihilizm, n mohim t vlerave tona. Pjesa e but e shoqris son nuk ka dshir q t’ia helmojn fmijt me urrejtje dhe me tekste poshtruese pr vlerat tona si bjn disa nga tekstet q dalin nga pena e Trebeshins. Tekste t tilla nuk ka pse t prfshihen n antologjit shkollore. Tregimi “Pse fshati yn nuk u b qytet” (shih te antologjia “Maja e elur”, fq.187-191, tekst pr shkollat e mesme) satirizon gjith historin e Shqipris, parodizon “Historin e Sknderbeut” t Naim Frashrit. Aty me “bricjapin” aludohet pr Sknderbeun, nj hajdut zarzavatesh, q lufton me “bishtkalin”, Ballabanin. M tej “bricjapit” (Sknderbeut) shqiptart ia prishin varrin dhe eshtrat ia varin n qaf. Ndrsa “bishtkalit” i ngren nj tempull ku i ndezin qiri. sht i pafre inati i Trebeshins pr Sknderbeun, kur, dihet, varrin e Sknderbeut nuk e prishn shqiptart. (Shih m posht fragmente nga ky tregim).
    Idet fikse kundr Sknderbeut dhe kundr figurave t tjera kombtare Trebeshina i prsrit edhe n nj vllim me tregime, edhe n prozn e gjat “Mekami”, nj nga satirat m t hidhura antishqiptare. Kasm Trebeshina mund t ket cilndo pikpamje mbi historin, por kto nuk ka pse t hyjn n shkollat tona.
    Por Klosi prap ka dobsi pr Trebeshinn, pr nj ish-oficer sigurimi t kthyer n shkrimtar. Ka dobsi pr at histori t s shkuars q i bn bashk ata t dy. Kto lidhje t s shkuars e ojn Klosin deri atje sa t bhet panegjerist e si i dalldisur pas nj idhulli t rrem si Trebeshina. Dhe kjo t udit. Sjellje t tilla gati dashurore, si ato pr Trebeshinn nuk jan n natyrn e tij. Madje jan e kundrta e natyrs s tij. Klosi ndaj shum t tjerve, pr t mos thn ndaj gjithkujt, tregohet cinik, nihilist dhe gjithmon me shkopin e agresivitetit n duar.
    Faksimile V
    Arkivi i Ministris s Brendshme, dosja 186/1. Dokumenti mban nnshkrimin e drejtorit t Sigurimit pr Tirann. Drejtoria e Sigurimit pr Tirann vendos q Ardian Klosi t dal si dshmitar n procesin politik t shokve t tij
    Faksimile VI
    Deponime t Sokol Ngjels mbi Ardian Klosin dhe Valer Dyrzin
    Arkiv i Ministris s Brendshme, Dosja 186/1

  5. #5
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    Kreu III
    Tri tekste. (Dy t Kasm Trebeshins)

    1. Promemoria e dyshuar pr Enver Hoxhn

    Ngjarjet e fundit m kan br t mendohem seriozisht, sa pr faktin q ndodhn, aq edhe pr shkaqet q bn t ndodhnin. Mendoj se edhe ju duhet t mendoheni pr kto gjra dhe, m shum akoma, se ato nuk duhet t ndodhin n nj shoqri socialiste.
    Ktu nuk sht fjala se u bn veprime t shmtuara kundr meje, kundr nj shkrimtari, nga nj Lidhje Shkrimtarsh dhe n mnyr t organizuar. E keqja sht se kto sulme t ktyre shkrimtarve u bn t drejtuara nga ju dhe n emr t nj shoqrie t ndrtuar ideologjokisht dhe politikisht nga ju, n mnyr q nuk mund t pranohet q sht socialiste.
    Kshtu sa m sipr, del se problemi konkret na paraqitet n dy pamje t prcaktuara mir. Njra nga pamjet na paraqitet prmes atyre rrjedhimeve q vijn drejtprsdrejti nga qndrimi juaj teorik n lidhje me letrsin, qndrim q ju e keni paraqitur n formn e nj ligji, q nuk mund t diskutohet; kurse pamja tjetr paraqet, gjithashtu, n formn e dikaje absolute pikpamjen tuaj politike pr ndrtimin e shtetit dhe t shoqris. Duhet t pranojm sinqerisht se n t dyja rastet ndeshim n mnyr t pagabueshme me absolutizmin e Luigjit t Katrmbdhjet.
    N kt fillim tetori dhe duke u nisur nga dshira e mir q ju t mos shkelni n rrug t gabuara, q do t kishin pasoja tragjike si pr vendin ton, ashtu edhe pr ju personalisht, vendosa q ta shkruaj kt ”promemorje” dhe t’a nis pa humbur koh.
    Tashti le t shikojm veas seciln nga pikpamjet tuaja kryesore, at lidhur me artin dhe at q ka t bj me kt realitet t ndrtuar prej jush. Kam bindjen se ju nuk e keni vetdijen e rreziqeve q vijn prej ktij realiteti t ndrtuar n mnyr t till.
    T gjith ktu n Lidhje, n harmoni edhe me ata prfaqsues tuaj, q solln ktu porosin tuaj, kndojn n mnyr t prsritur nj himn pr nj realizm t quajtur ”socialist”. Pa qen nevoja t jesh shum i zgjuar, ktu arrin n prfundimin e pashmangshm se, ose ekziston nj ”realizm” ose, q prej momentit q ai ka nevoj t’i vihet nj bisht, ai pushon s ekzistuari. Realizmi ose sht realizm, ose nuk sht fare i till! Q ktej del se kjo rrym letrare, q n fillim t saj, niset shtrembr dhe kuptohet se far gjje e prbindshme do t dal m tej.
    Vet emri realizm socialist bhet garanci pr shtrembrime t prbindshme q edhe tashti kan nisur t duken me tr qartsin e forms dhe t prmbajtjes s tyre.
    Le t shikojm konkretisht ’prmbajn veprat letrare t realizmit socialist, qoft edhe ato m t mirat. Nje inxhinier i mir, nj inxhinier i keq dhe nj i gabuar q ndreqet!… Nj fshatar i mir, nj i keq dhe nj q ndreqet!… e kshtu me radh. Nj i mir, nj i keq dhe nj q ndreqet!…
    Komunistt jan gjithmon heronj t situatave, ata vijn n faqet vetm pr t na recituar monolog me prmbajtje heroike!…
    Le t kthehemi prapa n histori dhe le t shohim se si qndronin punt n kohn e Luigjit t Katrmbdhjet. Aty ishin ndar punt n mnyrn m t qart . Mbretrit dhe Princat e kishin siguruar pjesmarrejn e tyre n veprat m serioze. Ata lviznin vetm npr tragjedit, kurse populli, t gjith ata q ishin m posht se mbretrit dhe princat, e kishin vendin e tyre n veprat qesharake. Ata ishin objekt gazi, prqeshjeje dhe fyerjesh t t gjitha llojeve.
    Tani a mund t pranohet si e drejt q nj gj e till t zbatohet n shekullin e njzet dhe n nj shoqri q pretendon se sht socialiste?
    Mesa m sipr, del qart se realizmi socialist ka lidhje t drejtprdrejt me idet e absolutizmit francez, qoft si teori, qoft si praktik. Megjithat gjja m e keqe nuk na shfaqet n praktikn e shgarravitjeve letrare, se ato si vepra t dobta do t zverdheshin n vitrinat e librarive dhe shum shpejt do t harroheshin edhe nga vet autort e tyre. Gjja m e keqe, sipas mendimit tim, vjen nga fakti se e gjith puna letrare po organizohet sipas modeleve mesjetare t urdhrave fetare t murgjve.
    Kshtu Lidhja e Shkrimtarve sht e organizuar si nj urdhr murgjish mesjetar. N krye t Lidhjes sht nj Mjeshtr i Madh dhe t gjith jan t detyruar ta dgjojn, prderisa vazhdon funksionin e Mjeshtrit t Madh.
    A nuk e kuptoni se sht nj koncept dhe veprim mesjetar t ndash n kt mnyr ”funksione” dhe ”privilegje”
    Le ta shikojm si keni vepruar ju gjat ktyre viteve.
    Ju vendosni n Komitetin Qendror q Kol Jakova t jet nj shkrimtar i madh dhe t gjith prposh aprovojn mendimin tuaj. Kritika thrret e irret q ”Halili dhe Hajrija” e Kol Jakovs sht nj vepr e madhe!… Pastaj vmendjen tuaj, s bashku me favoret i fiton Dhimitr Shuteriqi, si kryetar i Lidhjes dhe si…
    M mir le ta lm kt pik!…
    Shkrimtart jan qytetar me t drejta t barabarta me gjith t tjert dhe nuk sht e drejt q n mnyrn m t paligjshme t’i prgjigjen nj ensure nga m t uditshmet. N qoft se pr nj arsye ose pr nj tjetr ju ngulni kmb q t ket ensur, ather ajo t krijohet si nj institucion dhe t’i ushtroj hapur funksionet e saj. Ktu nuk sht fjala pr nj ose dy shkrimntar, pr mua ose pr ndonj tjetr, ktu del n shesh fakti se, pa u kuptuar, po ndrtoni nj letrsi mesjetare, me koncept mesjetare t trashguara nprmjet absolutizmit francez. Ka ardhur koha q t kuptohet se nj letrsi si ajo q po krkoni ju, na kthen mbrapa n kohn e Luigjit t Katrmbdhjet. Prandaj ka ardhur koha t hiqet dor nga praktikat si kto q po vihen n jet n shoqrin ton dhe t kuptohet nj her e mir se arti, duke qen i nj natyre specifike nuk mund t prfshihet n format organizative t partis. Ai, arti, megjithse sht superstruktur dhe lind nga nj struktur e caktuar, nga vet forma e paraqitjes merr vlera dhe forca t tilla q e bjn t jetoj n mnyr t habitshme edhe pasi t ket vdekur struktura q e lindi!… Shoqria e vjetr greke ka vdekur me koh, por prjetsisht t gjalla jan veprat e Homerit, Eskilit, Sofokliut e t tjerve. T njjtn gj mund t themi edhe pr Danten q nuk psoi ndonj gj me vdekjen e Mesjets.
    Q ktej del se nuk jan t pranueshme ndrhyrjet brutale n punt e artit, sidomos nga njerz q nuk kan asnj kuptim m t vogl rreth natyrs s tij t veant. Formave monarkike t ndrhyrjeve t ndryshme duhet t’u jepet fund dhe t lihen t qet shkrim-tart q krkojn npr shtigje t vshtira rrugt e vrteta t artit. Nuk sht mir q t ndrhyni, duke u shtuar vshtirsive reale n art vshtirsi t tjera artificiale me an t funksionarve t huaj, q njohin vetm, praktikn e prditshme burokratike, se arti nuk mund t jet nj ushtrim zyrtar i disa veprimeve t planifikuara nga nj qendr e plotfuqishme. Prandaj ju nuk duhet ta trajtoni Lidhjen e Shkrimtarve t Shqipris si nj zgjatje organizative t hallkave t ndryshme q ka organizuar PPSH.
    Lidhja e Shkrimtarve sht nj organizat njerzish t lir, por jo nj hallk n nj shoqri feudale, ku ushtrohen n mnyrn m t uditshme t drejta dhe detyra feudale. Lidhur me kto t drejta dhe detyra do t’ju jap m posht nj, shembull q nuk duhej t kishte vend n shoqrin ton.
    Dihet se romani im ”Rinia e kohs son” sht shkruar q m 1948, kurse romani tjetr ”Mbarimi i nj mbretrie” sht shkruar m 1951. Por nuk duhet harruar se romani ”Harbutt” i Sterjo Spasses sht shkruar q m 1946!... Ather pse Partia v kmbn dhe i ndal kto shkrime m t hershme dhe i jep koh Dhimitr Shuteriqit q t shkruaj n 1952 romanin e tij pa asnj vler ”lirimtart”?…
    Pse Partia ia boton me nj zhurrn shurdhuese kt roman? Pse mobilizon gjith kalorsit feudal t kritiks pr ta trumpetuar si romanin e par n gjuhn shqipe?... Dhe jo vetm si romanin e par, por si nj roman t letrsis shqipe.... Dhe dihet se n Shqi-pri jan shkruar edhe m par, edhe shum m par romane... Edhe n gjuhn shqipe!… A sht e denj q t merrej nj, parti e tr nprmjet funksionarve t saj kryesor me gjra t tilla?
    Historia ka ligjet e saj t pashkruara dhe nuk i ka dhn ndonj njeriu t drejtn q t sillet si t doj me artin. Edhe Luigji i Katrmbdhjet nuk e gzoi ndonj t drejt t till. Prandaj veprimet e bazuara n nj struktur feudale nuk mund t ken vend n shoqrin ton dhe ju duhet t’i braktisni. Duhet t’i varrosni koht e errta dhe t ktheheni n shekullin e njzet, pr idealet e t cilit u b nj luft e madhe dhe u sakrifikuan gjrat m t shtrenjta.
    sht pranuar nga t gjith se, sado i menm dhe i zoti q t jet nj njeri, ai kurr nuk mund t’i dij t gjitha. Shoqria sht nj grumbullim individsh me mendime t ndryshme, q plotsojn nj t tr n lvizje. Po qe se nj njeri i vetm krkon t’i zhvendos t gjith t tjert, ather rruga t on n mnyra t pashmangshme tek pushteti njdorsh. Besoj se ju nuk keni pr qllim q t arrini nj gj t till, prandaj duhet t merrni t gjitha masat, duke ndrprer t gjitha ato veprime organizative q ojn n drejtimin q tham m sipr.
    S pari, nj parti q merr urdhra t prera dhe t padiskutueshme nga lart nuk sht m nj parti, por nj repart kazerme. N parti sht nj gj e pamohueshme e drejta pr t diskutuar gjersisht pr t gjitha problemet q ka shoqria. Vetm kur t’a kemi diskutuar shtjen gjer n fund, ajo mund t vihet n vot dhe pas votimit do t vihet n jet vendimi i shumics.
    Po si veprohet praktikisht tek ne?
    Le t kapim rastin e fundit lidhur me luftn kundr meje vetm gjat ktij viti. T gjith t deleguarit q nga prokurori Njazi Shehu, q erdhi n fillim, dhe gjer te sekretari i KQ. Manush Myftiu, ishin njerz q nuk merrnin vesh fare nga arti dhe letrsia, Ather si erdhn kta njerz t diskutonin shtje, pr t cilat nuk ishin fare t prgatitur?
    N nj numr shum t madh antarsh partie ekziston mendimi pa baz se nuk ka kala q nuk e marrin komunistt, por kta njerz harrojn faktin e thjesht se ata nuk mund t bjn , bie fjala, nj filxhan t thjesht kafeje!… Megjithat duke u nisur nga bindja se mund t marrin do kala, vijn n Lidhje t Shkrimtarve si ”nnoficer” dhe ”oficer” dhe na kujtojn se jemi ”ushtar t partis”.
    N kt qndron nj gabim shum i rnd. N qoft se ne do t pranonim se jemi ushtar t partis, si bjn me mburrje shum njerz, pa u thelluar n nj gj q shkon shum larg, ather do t na duhej t pranonim se ka oficer… Pastaj do t shkonim m larg, ne do t pranonim se ka edhe gjeneral dhe, mbi t gjitha, nj kryegjeneral!…Dhe ’do t bnin t gjith kta njerz t mbyllur n kt piramid t uditshme?
    Kuptohet!… Do t asgjsonin njri-tjetrin!… Dhe pr kt duhet t mendoheni ju, q jeni n krye t piramids!
    Duke qen se e njjta gj ndodh edhe me ndrtimin e pushtetit, q nga qendra e gjer n baz, do t krkohet gjithnj e m shum shtypja e do mendimi, gjer sa t arrihet q t mos ket m asnj mendim, prve mendimit tuaj. Kjo do t ishte nj gj shum e rrezikshme pr ju personalisht dhe pr t gjith popullin.
    Thuhet se financat e Francs i ngriti sistematikisht kardinali Rishelj dhe i shkatrroi me luftat e jashtme Luigji i Katrmbdhjet. Shqipria nuk sht n gjendje q t luftoj me ndonj shtet, rrjedhimisht do t luftoj n mnyr t uditshme me veten e saj dhe n kt mnyr financat e saj do t shkatrrohen plotsisht.
    Megjithat, un mendoj se shkatrrimi m i madh do t ndodh n botn shpirtrore shqiptare. Njerzit do t humbasin besimin te shteti dhe te udhheqja, do t mbyllen n veten e tyre dhe, q t bhet i mundshm sundimi mbi ta, do t lind nevoja pr t krijuar nj shtet t ashpr policor.
    Dhe ky nuk do t jet vese fillimi. Prandaj duhet hequr dor, dhe sa m par, nga rruga e Luigjit t Katrmbdhjet, nga Versaja dhe shtypja e mendimit, edhe brenda rradhve t partis.
    Nuk sht shtja pr fmijt e varfr q ne i shohim npr rrug, por pr at shtypje t mendimit q po bhet sistem dhe q do t sjell si prfundim lindjen e nj monarkie t re. Kur t arrij puna aty, varfria do t bhet e tmerrshme dhe vetm regjimi i nj terrori t pashembullt mund t bj q t qndroni n pushtet. Por ai regjim do t jet shum m i rezikshm pr at vet. Ftohja dhe largimi i popullit do t sjell nj lkundje edhe brenda rradhve t udhheqjes, q do t transformohet dalngadal n nj kast t mbyllur n kornizn e nj monarkie pa kuptim n realitetin historik t shekullit t njzet.
    N prfundim t ktij proesi historik ju do t detyroheni t vrisni njri-tjetrin dhe populli do t mbytet n gjak.
    Mendoj se jemi plotsisht n koh q ta shmangim nj t keqe kaq t madhe dhe kjo sht arsyeja q po ua drgoj kt “Promemorie” t shkruar n mnyr t ngutshme.
    Duke shpresuar se ju do t m kuptoni drejt dhe nuk do t’i keqinterpretoni mendimet e mia.
    Mbetem me respekt
    Kasm Trebeshina

    Tiran, 5 tetor 1953

    Stalinit

    Si vettim’ mbi globin lajmi shkon :
    “Stalini…” – Jo! Nuk mund, nuk mund t jet!…
    “…parmbrm’, papritur”… - Hidhrim’ i thell
    gzimin e l prapa me t shpejt.

    Nns kur i thon se djal’ i vetm
    i vdiq, hutohet dhe nuk i besohet,
    m von’ i bindet lajmit, ngashrehet,
    me lot’ krkon at q nuk ndryshohet.

    Dhe ne dgjojm lajmin por s’e duam,
    e largojm’! S’ikn! Rishtaz lajmron!
    Goditj’ e dhmbshme na rndon zemrat,
    korenti-ngjethje trupat na prshkon.

    Fjaln e prindve foshnja sa dgjon
    “Babi, Stalini ’ka!” – pyet i habitur.
    Ata shihen n sy, po nuk guxojn
    t’i japin lajmin q i ka tronditur.

    Ngul kmb foshnja me “pse” pambarim,
    po fuqi “pse”- ve t’u prgjigjen s’kan
    dhe mundohen me fjal t trthorta
    prtej, ku s’duhet, t’a nxjerrin mnj’an.

    Armiqt’ gzohen e s’guxojn’ t’a thon,
    Zagart lehin rrotull dhe s’mbarojn.
    Po le t lehin! Pr ata ne kemi
    zmrimin dhe kamxhikun kur ulrojn! –

    Prej polit gjer te poli lajmi shkon :
    me besim barkn drejton peshkatari!
    Minatort, dokert shtrngojn grushtat,
    m me guxim lirin mbron lufttari.-

    Po sillet vdekja! Po veten gnjen!
    Jo! Prometheu s’vdes sa njerz t’ket,
    gjersa nj tym i vetm ngrihet qiellit
    nga zjarri q ai hodhi n jet. -

    Ti Promethe nuk more vetm zjarrin,
    Ti perndit’ nga Olimpi i rrzove;
    zjarrin dhe botn njrzve u dhe
    e tyrja ishte, n ‘t i qndrove!-

    Dhe vdekja sillet, por vetm gnjen!
    Natyra faqet prap e prtrir,
    po pret q ne n lule t’a mbulojm,
    jetn t ngjallim dhe n shkrettir, -

    Se fmija sa lindi ajrin thithti
    dhe zemr’ e saj pr luftim trokiti,
    nj brez i tr n shekull u ngrit
    mendimi yt plot drit’ at e rritit! –

    ……………………………………..
    Mngjez’ i sotshm nj mbledhje krkonte,
    nj dat donte kohve t’u vrviste,
    nj ast q burrat n prov t’i vinte
    syt’ e paprlotur n lot t’u ndriste! –

    Burra q s’qan qajn dhe ngashrehen,
    po pr kt njeri s’uditet sot!
    Enveri?!… Po! Po qan! – T gjith qajn!
    Si foshnj qan Mehmeti, s’mbahet dot! –

    Marrshi funebr qytetit jehon.
    N grumbuj presin pr hern e tret
    t’a dgjojn’ lajmin q zemra s’e qas.
    Por ja! s’e duam dhe sht’ e vrtet! –

    Rrotull sheh trima n’beteja provuar,
    nxnsa shkollash akoma parritur,
    fytyra t’ashpra n pun kalitur, -
    me buz-drithtur, nga lott vaditur. –

    Nna dhe foshnja dhmbjen sot e ndjejn,
    mustaqesh thinjur lott sot po shkojn,
    pr at q n bot’ rrugt zbuloi –
    rrugt e gjra ku popujt’ krijojn. –

    Mendimi qiellit an dhe fluturim
    majat me bor’ dhe fushat i kalon.
    Pushim nuk do po ecn nat’ e dit,
    padukur, roje afr t qndron.-

    Njerz shikon t krrusur, t menduar,
    heshtur si lumi n fushn e gjr,
    n lot lagur, si pylli nga shiu, -
    ecin e ndalin! Jasht’ nj det i tr! –

    Popull i madh, me ty ne pran jemi!
    Me ty prshkojm salln zi-mbuluar!
    Prisin e gjall – t heshtur shikoni,
    n pavdeksin kurrorash rrethuar!-

    Ja! Oqean n dallg popujt ngrihen!
    Pallatet madhshtore ishuj mbetn!
    Bashkuar zmrat sot prkundin valt –
    n ‘to idet’ e tua mbolln jetn! –

    ……………………………………….
    Kush vdekjen tnde mund t’a mendoj?
    Ne shihnim veprat q kurr nuk vdesin
    dhe para shkonim nga ti udhhequr
    n rrugn e lavdis q shekujt presin. –

    Kishim t drejt q vdekjen s’e shihnim!
    Ne shohim jetn q me ty ndrtojm,
    ne shohim botn, paqen, shohim diellin,
    me pamjen tnde ne shekujt ndriojm. -

    Ne shohim fusha betejash kreshnike,
    ne shohim veprat e gards-mburoj,
    ne shohim jetn tnde si nj kng
    q popull’ i prjetshm do kndoj! –

    ………………………………………..
    O shok i madh n gjunj do bjm betimin
    pr rrugn tnde gjer n Panteon!
    Dhe ja! buitj’ e madhe popujt ngriti :
    Lavdia jote n shekuj kalon! –

    Gjmojn topat! Przishm gjmojn!
    Ne sot m gjunj po bjm betimin.
    Po t’apim lamtumirn shoku Stalin –
    Nuk ndahemi e s’mbajm’ dot mallngjimin. –

    Vshtrimin hodha, monumentin pash :
    Si at i dashur ti po na vshtronje…
    Nga vshtrimi m’u duk se ishje i gjall,
    m’u duk sikur si at na ledhatonje. –

    Muzika bije shtruar, m t qar!
    Po pse bije vall? As un vet s’e di!
    E di, e di! – mendimi m troket,
    Stalini m nuk sht! M vjen udi! –

    Shtrnguar radht t kemi rrethuar, -
    me dashuri na sheh o at i mir!
    Koha e ndarjes erdhi e nuk shtyhet –
    e rnd qenka mal kjo lamtumir! –

    Kur e mendoj se m nuk je n jet
    me gjith sa m rrethon uditem sot,
    nga dashurija vdekja s’m besohet,
    se je i madh pa vdekjen s’e qas dot! –

    …………………………………….
    Shprthen mbi detin me trbim tufani,
    po n gji deti tufanin pushton,
    fortas prplasen e nga gjiri del
    dallga q prpjekjen vazhdon.

    Lindja dhe vdekja s bashku jetojn,
    mbi vdekjen jeta fiton pambarim,
    n bij’ e nipr me ty do t jemi –
    gjithnj t gjall’, t gatshm, n luftim! –

    Shnime:
    Poema sht marr nga “Letrsia jon”, nr. 3, muaji prill, 1953, faqe 45 – 48.
    Pr her t par kjo poem sht botuar n gazetn “Zri i popullit” m 7 mars 1953, dy dit pas dhnies s lajmit t vdekjes s Stalinit. K. Trebeshina ishte i pari shkrimtar shqiptar q shkroi pr vdekjen e Stalinit. Me admirim t thell ai vren se dhe udhheqsit shqiptar t kohs, Enveri dhe Mehmeti, qajn pr Stalinin.
    Trebeshina vdekjen e Stalinit e prjeton si tragjedi botrore dhe prforcon mitin e Prometeut dhe t atit, t ndryshuesit t bots (Ti perndit’ nga Olimpi i rrzove) dhe t Baba Stalinit, mite kryesore t propagands komuniste. Stalini do t mbetet “at i gjall n monument”, ai “si at na ledhatonte”. Fjalimi sekret i Hrushovit mbi krimet dhe mizorit e prgjakshme t vrasjes s miliona njerzve prej Stalinit, do t indinjonte gjith botn. N Shqipri, prkundr, “ati i dashur Stalin” mbeti i gjall n monument deri m 1990.
    Letrsia jon, botim i Lidhjes s Shkrimtarve t Shqipris, ishte revist e prmuajshme; m von ajo mori emrin Nntori. Ky numr i revists, (Letrsia jon, prill 1953), nj botim i posam, i kushtohet trsisht vdekjes s Stalinit. Aty gjen fjalimet funerale e prkujtimore mbi Stalinin, fjalime t udhheqjes s lart komuniste, si: fjala e Enver Hoxhs, e Molotovit, e Malenkovit, e Berias… prmban dhe poezi e proz nga gjith shkrimtart e rndsishm shqiptar t kohs, nga Dh. Shuteriqi, M.Gurakuqi, A. Varfi etj.
    M von, kto dhe poezi t tjera mbi kt tem do t botohen n nj antologji pr Stalinin.
    Poema e Trebeshins ka 31 strofa katrshe, gjithsej 124 vargje 11-rrokshe. Pika t heshtjes (………...) n formn e rreshtit prsriten katr her n trup t poems; mbase ato shnojn nndarje t saj.
    Kto faqe t revists Letrsia jon, faqet 45-48, duken t zhubravitura nga prdorimi, nga q shum lexues i kan marr npr duar. N hapsirat bosh anash vargjeve mbi njrn flet t revists dikush ka vizatuar me dor nj zarf t vockl, m tej sheh dhe vijza, e shkarravina t pakuptueshme; vargu 125 i poems, (strofa 29) “nga dashurija vdekja s’m besohet”, sht i nnvizuar po me stilograf, me boj blu, mbase nga ndonj lexues i kohs.
    Vjersha, si po e japim ktu, i mbetet besnik botimit t revists n fjal, nuk e kemi prekur n asnj shkronj, as n shenjat e piksimit a n shenja t tjera. Shmangiet nga norma n gjuh dhe n piksim jan t tekstit t botuar; lkundjet drejtshkrimore, prdorimi i s njjts fjal n trajta t ndryshme brenda vet vjershs jan t autorit. Mendojm, se kto mangsi shprehin gjendjen e athershme t shkrimit t gjuhs, nivelin gjuhsor t vet autorit, pa prjashtuar dhe at q shmangiet ndonjher duhen par dhe si liri poetike: nga ajo q autori donte t’i mbetej besnik vargut 11-rroksh.
    Gjat ktij viti n kt revist Trebeshina ka dhe tri tekste t tjera : n njrin, lvdon poetin “komunist, revolucionar” Majakovskin, n tjetrin, nj prozator sovjetik dhe, i treti, sjell nj vshtrim kritik mbi letrsin e letrarve t rinj shqiptar t kohs. Autori, n t kundrt me at q pohon, ka shkruar letrsi “pornoburokratike”, po t prdorim nj term t tij pr realizmin socialist. Po ashtu, prkundr asaj q thot, se i sht kundrvn letrsis sovjetike, n shkrimet e ksaj reviste shohim se e ka lavdruar letrsin sovjetike t realizmit socialist.
    Poema m lart dhe tekstet e tjera t tij t viteve 50 mund t prdoren nga specialistt n filologji pr t br ekspertizn tekstuale t Promemorjes s dyshuar. Si kemi thn, gjuha e ksaj “Promemorjeje” sht shum m e prpunuar se sa kto tekste.
    Tomas Elioti n esen “Ndotja e poezis” ka sjell analizn e poezive t disa prej romantikve m t shquar anglez, t cilt e kan ndotur ideologjikisht poezin. Trebeshina, si shihet m lart, e ka ndotur poezin q n fillimet e krijimtaris s tij. Por, si duket, kt e ka harruar.
    Nj lutje gati dymijvjeare, thot: “na i fal fajet tona ashtu si edhe ne ua falim fajtorve tan”. Raporti ktu sht i dyfisht: jemi fajtor, ndaj duhet t krkojm falje pr veten ton, pastaj t falim dhe ata q jan fajtor ndaj nesh. Ky qndrim shnon abecen e moralitetit. T pranosh q je fajtor, t krkosh ndjes dhe t falsh.
    Me poemn “Stalinit” Trebeshina sht kryekput i ndotur. E botoi poemn menjher pas vdekjes s Stalinit. Nxitoi t dilte para gjith t tjerve. Kur vet ka shkruar me kaq zell poezi t tilla, a duhet t krkoj ndjes?

    2. Vrit ose do t t vrasin
    (Tekst nga Nuri Dragoi)

    Sikur t mos i mjaftonin t gjitha kto peripeci, kur u kthye nga fshati Belin, pran njsitit at e priste nj ballafaqim tragjik, ku msoi se akti i faljes nuk duhet t aplikohet kurr pr rebelt dhe tradhtart, t cilt gjithmon jan t prirur t prfitojn nga fisnikria e tjetrit. Me kta njerz msoi postulatin e njohur: “Vrit ose do t t vrasin”. Si edhe thnien e ebrenjve “At q nuk e l t vdes, ai nuk t l t rrosh”.
    Ishte pikrisht njri prej shokve t njsitit, i cili kishte nisur t shfaqte shenja t thekssuara t bajraktarizmit individual duke shprfillur detyrimet q buronin nga betimi luftarak. Ky rebel kishte koh q refuzonte do detyr q i ngarkonte njsiti si edhe t gjitha detyrimet q buronin nga prgjegjsia e e ikuadrimit n radht partizane. Kur mbrriti Kasmi, ai pa se po zhvillohej nj debat i madh mbi t rebeluarin, i cili nuk bindej t dgjonte, madje kundrshtonte me nota t rnda fyese.
    Un nuk pyes m asnjerin prej jush dhe kini kujdes se do t’ju vras t gjithve ndonj dit, u brtiste ai shokve t njsitit.
    Dhe ndofta pr at ast, kaq i mjaftonte Kasmit pr ta kuptuar se gjrat kishin shkuar tepr larg. Plasaritja e marrdhnieve t tyre nuk mund t ndreqej m. Dhe kur shokt e njsitit i krkuan ndihm Kasmit, ai po kafshonte gishtrinjt duke e prmbajtur disi nervozizmin, pr t mos e shfaqur t plot at. Sepse tjetri bnte dikur pjes edhe n rrethin e mqve t tij. Megjithat, Kasmi shqiptoi fjalt:
    “Nse rebeli do t vazhdoj t refuzoj zbatimin e urdhrave, athere do ta vras si nj lepur”.
    Por dukej se ky krcnim publik nuk ndikoi shum tek i pabinduri, sepse ai vazhdoi edhe m tej t lshonte ultimatume dhe t ngjallte panik midis shokve duke u br krcnime pr vrasje. Pr kt arsye shokt vendosn t’i bjn gjyqin special ushtarak. Gjyqi ishte i shkurtr dhe nuk kishte kaluar as gjysm ore nga fillimi i tij, kur u dha vendimi: T dnohet me vdekje!
    Megjithse rebeli kishte disa lidhje familiare me krert e shtabit t prgjithshm, prsri gjyqi nuk e ktheu vendimin e pushkatimit. Madje pr kt u ngarkuan dhe dy nga shokt e grupit, t cilt ishin Luto Sadiku dhe Gramoz Kaloshnja. Por rebeli nuk donte t’ia dinte pr ndshkimin. Ai, madje nuk besonte se ky vendim do t ekzekutohej dhe iu drejtua Kasmit:
    - Ti i ke fishekt e lagur, ndrsa kta t tjert jan t gjith burracak.1)
    M von rebeli krkoi t ikte drejt qytetit, dhe pr kt arsye, ose pr faktin se rebelimi i tij i kishte kaluar caqet e durimit, shokt e njsitit ngarkuan Kasmin q ta pushkatonte. Dhe Kasmi mori menjher detyrn, duke menduar pr nj ast se sa e vshtir sht t qllosh mbi nj njeri, i cili deri dje konsiderohej shoku yt i barrikads. Por, sidoqoft, ligjet e lufts ndshkojn menjher dezertort dhe ata q kthehen kundr idealit t prbashkt. Sepse rebelimi i tyre mund t degjeneroj n akte dhune kundr vizionit lirimtar. Megjithat, n ato momente kur Kasmi po shoqronte “t pabindurin”, tek ai u prshfaq ideja pr ta falur at dhe aty pr aty mendoi ta linte t ikte prtej knets pr t shptuar kokn. Sepse n at ast sensibiliteti i poetit mundi vendosmrin e lufttarit dhe Kasmi ishte gati t’ia thoshte kt gj, ia tha pak a shum, kur papritur ndodhi ajo q nuk mund t prfytyrohej. Ose ndodhi ajo pabesi, q dikush tjetr mund ta parashikonte, por iltrsia e Kasmit jo. Papritur rebeli i vuri Kasmit grykn e pushks te kolona vertebrale duke e krcnuar:
    - Un tani do t t vras.
    E gjith kjo ngjarje e shpejt e befasoi poetin, por mjaftuan vetm dy minuta q ai t bindej se pr kundrshtarin nuk duhej pasur kurr mshir dhe se n luft ekziston formula “vrit ose do t t vrasin”. Dhe n at ast Kasmit iu kujtua fabula, kur nj fshatar kishte dashur t shptonte gjarprin, i cili m von e kishte helmuar at. Sepse pr gjarprin nuk duhej ushqyer asnj ndjenj mshire apo vrasje ndrgjegjeje. Gjarpri duhej vrar prpara se ai t lshonte helmin. Kur rebeli e urdhroi t shkonte drejt knets, Kasmi e kuptoi se ai kishte br plan q ta vriste at pa asnj shenj mirnjohjeje pr aktin e faljes q i kishte br lufttari i ri. “At q nuk e l t vdes, ai nuk t l t rrosh”, thon hebrenjt.
    N rrethanat e reja o duhej t pranonte t vritej si kafsh e egr nga nj bandit q e kuptonte luftn si nj mundsi pr t realizuar hakmarrjen personale, ose duhej ta vriste tjetrin, duke zbatuar kshtu dhe vendimin partizan… Kasmi n kujtimet e tij shkruan:
    “E kuptova q ai mendonte t m vriste n an t knets dhe shkova prpara, duke e ndjer n shpin tytn e pushks s tij. E lam pyllin dhe thirrm lundrtarin, q erdhi menjher. Ai, rebeli, ishte nj ujk i vjetr, por un isha ustai i tij. I gzuar, duke par nga kneta, ai e humbi vigjilencn dhe, sa t hapsh e t mbyllsh syt, un u ktheva dhe e qllova n mes t ballit!... N moment e armatosa, pastaj e flaka t vdekur n tok.
    - Varrose at! – i thash prer lundrtarit dhe shkova n fshat. N rrug takova Luton dhe Gramozin.
    - Ku sht?
    - sht atje, i vrar!...”
    Nj lloj ndshkimi e shoqroi kt histori edhe pas lirimit, kur drejtuesit e Byros Politike e rehabilituan rebelin duke e cilsuar pushkatimin e tij si nj gabim t gjyqit special t lufts.
    (N. Dragoi, Dosja Trebeshina…, Naim Frashri, Tiran, 2006, fq. 80-83)
    1) Pse i ka fishekt t lagur? Sipas t dhnave t mia, deri tani jo plotsisht t afirmuara, “rebeli” n fjal, Sulejman Xhelili nga fshati Dukat i Vlors, ka akuzuar udhheqjen e njsitit dhe vet Kasmin, se kan prvetsuar florinjt q patriott i kishin dhn si ndihm pr partizant.

  6. #6
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    Kreu IV
    Dokumente dhe letra
    Shteti dhe Trebeshina n vitet ‘50-‘70
    Biograft dhe heroi i tyre
    Biograft-kushrinj t Trebeshins ngulmojn n at q ai ka qen hero n luft. Madje hero dhe nn diktatur. Ata sjellin dhe vargun e Volterit (!) “Rron ai rron atje n male”. Ky varg, edhe pse na duket sikur sht i bullgarit Kristo Botev, jo i Volterit, po e pranojm ashtu si e thon biograft, se kur flitet pr nj hero, ai patjetr duhet t jet i gjall e ndr t gjallt dhe n nj lartsi me malet.
    Se si ka qen n t vrtet ky hero, at m mir se kushdo tjetr e thon letrat q ka shkruar me dorn e tij, kur sht ndeshur me diktaturn. Dhe letrat do t’i paraqesim m posht. Ktu po sjellim ndonj mendim pak m t ndryshm nga ai i biografve pr heroin.
    Ne nuk mendojm se Kasmi nuk ka qen fare-fare hero n luft. E pranojm q ka luftuar... dhe shum. Ne, si e thot vet, e kemi mbajtur shnim edhe at tjetrn, at q ndonjrin nga shokt e rebeluar ai e ka vrar me dorn e tij, dhe q ndoca t tjer i ka vn n grykn e pushks, por i kan shptuar ndrhyrjet e shefave m t lart, se sa heroi i biografve tan.
    Si rregull, heronjt e tipit q na e prshkruajn biograft tan, jan xhahil me ata posht vetes dhe servil me ata sipr tyre. Nuk e dim sa sht tipike kjo pr heroin n fjal. Fakt sht se heroi yn n vitet ’60, u prulet dhe u bhet balt atyre q ka prsipr. Letrat ua nis njra pas tjetrs shefave, komandantit, partis. Jan nj dyzin me letra t tilla. T gjitha i ka shkruar heroi yn. Jan dhe t ruajtura n Arkiv. Arkivi, n se mund t themi kshtu, nuk ka ndonj faj q i ka ruajtur letra t tilla. (Shih dhe faksimilet, faqe ).
    Nj hero i poshtruar (jo ai heroi-mal i biografve tan), kur e sheh veten pisk, ka tri rrug prpara vetes: o t marr armn dhe t qlloj mbi ata q e poshtrojn, o ta kthej armn nga vetja, o shtrngon dhmbt dhe e duron burrrisht fatin e keq q i ra mbi kok. Ka edhe nj rrug tjetr: t prulet e t krkoj falje prej atyre q e mundojn. Heroi i biografve tan ka zgjedhur kt rrugn e fundit. N vend t arms, ai ka marr penn dhe ka krkuar mshir. Kt q ka br ai ather, ne sot mund t mos kemi t drejt ta diskutojm. E ka br dhe aq. Mund t mos e kishte br, por ja q jeta sht gj e madhe... jeta sht jet, heroizmat jan heroizma.
    Dikush mund t bj pyetjet: Po ai ishte nj hero(?). Po, kur prulen heronjt, ’mbetet pr t tjert? Mund t’iu themi: po, mbase ka qen hero, por hero vetm n luft, dhe kjo... kjo s’sht pak. Iu themi dhe at tjetrn: heronjt e lufts jo domosdo jan t till edhe n paqe. Madje n paqe disa katandisen si karikatura t kqija t asaj q ishin n luft.
    Shkurt, heroi yn zgjodhi jetn, para heroizmave dhe pr ne mir ka br.
    Biograft-kushrinj mandej i referohen Stendalit pr at q Trebeshina sht egotist, jo egoist. Domethn sht nj egoist i zbutur, i mbl. Po t donin mund t shkonin dhe m tej me Stendalin. Diku ai thot se vulgariteti sht krim. Krimineli me pushk vret nj njeri a nj dyzin njerzish, vulgariteti vret mijra e miliona. Per shembull, vulgariteti ideologjik i komunistve vrau gati nj kontinent t tr pr 40 e ca vjet.

    Sa vjet burg ka br Trebeshina

    Biograft – kushrinj shkruajn pr nj jet t tr t Trebeshins npr burgje. Nj metafor, nj hiperbol. Po e lm mnjan kt zbukurim stilistik: sa vjet burg ka br Trebeshina?
    Kudo pr Kasm Trebeshinn thuhet se ka br 17 vjet burg. I ka br vrtet? Si del fare qart nga dokumentet m posht, deri m 1981 ai ka br 11 muaj burg dhe dy vjet e ca muaj internim.
    M 1945 ai ka dal nga burgu pas 11 muajsh. I jan falur t gjitha dhe partia sht treguar e but me t. N vitet 1955 – 1962, nuk bn asnj pun. Kasmi shpesh e braktiste punn. Megjithse organizatat e Frontit e dinin q nuk punonte, nuk ndrmerrnin gj kundr tij. Partia q i prndiqte “parazitt”, ata q nuk e donin punn, nuk prdori ndaj tij asnj lloj trysnie pr ta detyruar t punoj. Dhe ishte koha kur bejlert, “borgjezt”, intelektualt e padshiruar madje edhe fmijt e vegjl t tyre, u detyruan t hapin kanale, t thajn moale npr gjith Shqiprin. Po K. Trebeshina ishte ndryshe.
    Nj sjellje e till kompromentuese, “kok m vete”, e Trebeshins, sidomos n opinion, oi n marrjen e nj mase administrative. M 18 maj 1962 komisioni i internim - dbimeve e dnoi at me 5 vjet internim.
    Nga kjo koh fillon nj letrkmbim intensiv i Trebeshins me udhheqjen e lart t PPSH-s. Manush Myftiu dhe njerz t kupols s Sigurimit i japin t drejt Trebeshins n ankimet e tij. uditrisht, letrave t tij iu kushtohej vmendje e posame n aparatin e KQ t PPSH-s, vmendje deri dhe nga autoriteti m i lart i vendit n at koh.
    Internimin nuk e bri t plot. Ai asnjher nuk ka br dnime t plota. Nga Zvrneci e ojn n nj rreth q nuk prdorej aq shum pr internime, n Gramsh. Me kto lshime, ktij Trebeshine q e quante veten vazhdues t “traditave perndimore”, nn regjimin m t egr t Lindjes, i kushtohej nj kujdes me t vrtet i veant pr kohn. Apo jo?
    Lufttar, t dshtuar n paqe
    Letrat e Trebeshins jan nj logori e vrtet. Pse qan dhe ankohet kaq shum Trebeshina m 1962-63? Fundja, n Gramsh sht. Msues sht. Sejfulla Malshovn e kishin degdisur n nj magazin t pist ku shiste patkonj, kapistra dhe samar pr kuaj e gomar. Vetm Trebeshins po i ndodhte nj fat i till? Sa heronj si Trebeshina ishin vrar e internuar m 1948? Sa t tjer e kishin psuar pas Konferencs s Partis s Tirans m 1956? Edhe Bedri Spahiu kish zn burgun. Biograft e Trebeshns na e paraqesin gjndjen sikur hero na paska qen vetm Trebeshina.
    Trebeshina ve q ndihet i poshtruar, sht i trembur aq keq m 1962. Ai, lufttari i artur, i plagosuri tri her, tashm sht nj i trembur pr vdekje. Ankohet dhe jargavitet n letra. Kuptohet, at po e nprkmbnin kot dhe po e nprkmbnin pa mshir. Dhe ai krkonte mshir. Po a ekzistonte mshira, humaniteti n at koh, koh q e kishte t shpallur me t madhe se ligjin e bnte pushka, gryka e pushks? Humaniteti komunist ishte vrass. Vrass pr hi gj. Po t’ua thoshte truri se je armik, komunistt t vrisnin. Vet Kasmi i kishte vrar me dorn e tij “rebelt” n luft. Kishte vrar dhe m pas. Tashm ky “hero” i lufts sht nj dshtak dhe i zgrlaqur n paqe. I ndodhte kshtu nga q i dhimbsej vetja apo se kishte dshtuar projekti i tij pr botn, se kishte dshtuar ideali i tij?
    Heronjt si Trebeshina kujtonin se me ardhjen e tyre n pushtet, bota po fillonte nga e para. Bot e re, njeri i ri, regjim i ri... N emr t ktyre ata grabitn shtpit e pasurit e “ borgjezve”. Pastaj disa nga ata i shfarosn, disa i rrasn n burgje. Deri grat dhe kalamajt e tyre t mitur i nxorn nga shtpit, i flakn rrugve. U hodhn n er edhe varret, u vun minat n memorialet familjare.
    Ishte koha e ndrrimit t gjakut, e kultit t gjakut t ri, e gjakut t partis. Koha e vrasjes s gjakut t vjetr, e vrasjes s alternativs. Trebeshina kishte kontributin e tij t gjakut. Ndaj n letra ia kujton komandantit kohn kur ka qen i till, kur ka derdhur gjak armiku.
    Me politikn, derdhja e gjakut (lexo: lufta e klasave) e forcon partin, “heronjt” me yll n ball q erdhn nga lufta, pasi shijuan n masakra derdhjen e gjakut t armiqve ideologjik, u kthyen dhe vran k mundn, u zhyen dhe n banjn e gjakut t tyre. Partia u shpall m e rndsishme se njeriu. Para saj hi e pluhur le t bhej njeriu, njerzimi, Shqipria. Paqja q vret jo armikun, por q vret cilindo q pr ideologji a pr politik shpallet armik, ishte tragjedia m e madhe e atij brezi lufttarsh. Ata vran veten n paqe.
    Kasm Trebeshina ishte nj ndr viktimat e ksaj filozofie dhe praktike terroriste. Por, kur nga nj terrorist komunist e pa veten n ann tjetr, n ann e armiqve, Trebeshina vuri maskn e njeriut q nuk e mohon sistemin, partin, autoritetin. Pranonte se kishte br gabime, por nuk e pranonte se ishte armik.
    Ishin vitet ’60. Partia ende nuk ishte kthyer nga derdhja rndshm e gjakut brenda vetes. Kjo mask prej t prvuajturi, kjo katandisje pr t ardhur keq e nj heroi, frika derisa t’i lpinte duart Enver Hoxhs, Trebeshins i doln pr mbar. At e mshiruan. Kjo situat mbase e shptoi ather at.
    Por edhe dika tjetr... Mbase, nn tavolin, n bisedat me gjeneralt e mdhenj t sigurimit q shkonin dhe e takonin n vendet e internimit, ai ka pranuar q t bj edhe shrbime t tjera pr partin. Shrbime t fshehta. Mbase. Kush e di?
    Pr t ilustruar sa tham deri tani, m posht po japim disa nga letrat e tij t viteve ‘60.

    Letrat e Trebeshins drejtuar udhheqjes
    Letra e 8 tetorit 1963
    “Shokut Enver Hoxha
    Sekretar i Par i KQ t PPSH-s.
    Duke qen se vuajtjet e mia kan mbrritur gjat 2 vjetve t fundit pikn e tyre m t lart, po u drejtohem sa m posht:
    Pas tentativave pr t m kuruar me forc, pas 40 ditsh grev urie dhe pas 3 muajsh burg, m’u hoq masa e internimit t izoluar duke m’u kthyer n nj mas internimi si msonjs n Gramsh. M 30 shtator 1963, nj funksionar i MPB m njoftoi se pr kt ishte marr nj vendim q nuk mund t kthehej prap, prandaj un duhej q patjetr t shkonja “gjasht muaj dhe m pak” atje ku m urdhronin. Kjo shkuarje (gjithnj sipas tij) ishte nj “ur e domosdoshme” shkaktuar nga greva e uris dhe pr opinionin publik.
    Kjo gj sht e padrejt se kundr meje sht marr nj mas, pasi kundrshtova nj internim t mparshm. Me kt rast dua t them dy fjal pr internimin tim n ishullin e Zvrnecit.
    Gjat gjith kohs q kam qen n parti, nuk kam shfaqur shenja intriganti, karrieristi ose fraksionisti. As edhe m von nuk jam fshehur para Partis ose organeve shtetrore. Opozicioni im ka qen i shkaktuar trsisht nga aktiviteti letrar dhe nga paknaqsit q lindnin prej tij. N lmin e letrsis kam punuar me vetmohim, duke kujtuar se i bnja nj shrbim t mir shoqris. Shoqria ka ngulur kmb vazhdimisht se aktiviteti im letrar nuk duhej dhe un me ann e ksaj letre, sjell n dijenin tuaj, se ktej e tutje heq dor nga ky aktivitet.
    Tashti po kthehem te masa e internimit tim n Gramsh. Pr t treguar edhe nj her bindjen time para autoriteteve shtetrore, po shkonj atje ku m kan caktuar (ashtu si shkova m 7 qershor 1963 n ishullin e Zvrnecit). Por nga ana tjetr pasi t vej n vend vendimi i marr kundr nj njeriu q ka mbajtur vazhdimisht nj qndrim t qart si qytetar i bindur pr t zbatuar politikn e Partis dhe t Qeverris, kundr nj njeriu q nuk ka kryer asnj krim, lutem t m hiqet sa m par ky persekutim i fundit politik dhe t kthehem n Tiran pr t br nj pun n dobi t familjes sime dhe t atdheut.
    Mbetem me shpresn e ndrhyrjes suaj, pr t evituar ndonj fatkeqsi personit tim dhe familjes time.
    Tiran 8 tetor 1963
    Me respekt
    Kasm Trebeshina”

    Bashkshortja: Kasmi “nuk sht armik dhe as kundrshtar i pushtetit ton”
    Letra e gruas s Kasm Trebeshins drejtuar Enver Hoxhs m 22 tetor 1963 “E nnshkruara Zydije Trebeshina, parashtroj lutjen sa m posht:
    Burri im, Kasm Trebeshina, pr afro nj vit e gjysm ka qen internuar dhe tani sht drguar me privim lirie n Gramsh, ku jep disa or msimi n shkolln 11 vjeare atje.
    Koht e fundit, gjendja e tij shndetsore sht keqsuar shum dhe vetmia e jeta larg familjes po e shkatrron edhe m tepr.
    Un si bashkshorte e tij kam besim, duke e mbshtetur kt edhe n bisedimet me t, se ai nuk sht armik dhe as kundrshtar i pushtetit ton. Partia e njeh biografin e tij, luftn dhe prpjekjet pr lirimin e atdheut.
    Sigurisht, im shoq mund t ket pasur disa divergjenca lidhur me shkrimet e tij me njerz t ndryshm dhe kjo krijuar dyshime n organet prkatse, por un jam e bindur se ay si e fakton edhe vet, ka qen dhe do t mbetet besnik ndaj pushtetit ton.
    Nj pjes e dnimit ay e vuajti. Ju lutem q t paktn tashti q sht n gjendje t keqe shndetsore, t kthehet n gjirin e familjes dhe t bj nj pun fardo n dobi t atdheut dhe t familjes.
    Mbetem me shpres se lutje ime do t merret n konsiderat”.

    Sekretari personal i Enver Hoxhs, Haxhi Kroi, interesohet pr Trebeshinn. Ai u shkruan kshtu shokve t partis n Gramsh:
    “Kasm Trebeshina i internuar n rrethin tuaj, me an t nj letre q i drejton shokut Enver, krkon t’i hiqet masa e internimit dhe t kthehej n Tiran.
    T njoftohet i siprmenduri nga shoku Emin Shuli q e di shtjen, se krkesa e tij u studiua dhe rezulton se masa e internimit sht e drejt pr arsye t fajeve dhe gabimeve t rnda q ka br, pr t cilat sht dnuar me burg nga organet e drejtsis. Ai prpara ka shprehur pikpamjet e tij reaksionare n vjershat e pjest e tij letrare, duke prbuzur atdheun e vet ai pat krkuar t lejohej t shkonte n Zvicr, gjoja si vend neutral, por q dihet se sht vend kapitalist, ka dorzuar dokumentin e partis pasi nuk ka dashur t jet antar partie, etj, dhe kto faje akoma nuk po i kupton si duhet, nuk i dnon duke i justifikuar se nuk ka shtje e pretendime politike.
    Heqja e mass s internimit sht e lidhur e varet direkt nga qndrimi i tij, nga njohja e fajeve q ka br dhe nga prpjekjet q do t bj pr t kryer sa m mir punn q i sht ngarkuar. Shoku Rita Marko porosit q t’i hiqet dhnia e msimit t letrsis dhe t caktohet pr t dhn lnd t tjera q mund t’i bj. Kjo t mos i thuhet atij, por t merren menjher masa n kt drejtim”.

    Informacioni i 14 nntorit 1963 drejtuar KQ t PPSH-s pr shtjen e Trebeshins nga Vangjelo Sotiriadhi. V. Sotiriadhi ishte prgjegjse pr letrat nga populli n KQ t PPSH.
    “Sipas porosis s shokut Rita Marko, shkova n Gramsh dhe s bashku me shokun Emin Shuli – sekretar i dyt i Komitetit t Partis, takuam Kasm Trebeshinn. Nga bisedimi me t rezultoi:
    Kasm Trebeshina nuk e konsideron t drejt internimin e tij n Gramsh duke pretenduar se nuk ka gj politike dhe u mundua ta justifikoj duke thn se nuk ka qen kundr vijs s partis pr kt nuk sht faqur asnjher dhe nuk ka pikpamje apo plaftorm tjetr nga ajo e partis. Si fakt tregoi se n vitin 1956 kur u zhvillua konferenca e Tirans e m von kur u b kundrrevolucioni n Hungari, ai ka mbajtur nj qndrim t mir dhe n kt koh i ka drejtuar nj letr shokut Mehmet Shehu me t ciln si qytetar i Republiks Popullore t Shqipris solidarizohej me qndrimin q mbante partia. Tha q kur ka dal nga burgu nuk sht shoqruar me asnj njeri por ka br jet shum t kufizuar duke ndenjur n shtpi me prjashtim t ndeshjeve sportive q ka frekuentuar vazhdimisht. Theksoi disa her se paknaqsit i ka pasur pr shtjet letrare dhe pr shtjet politike nuk ka pasur asnj pretendim. N fillim tha se ka qen shkrimtar, poet realist, por me kalimin e kohs u b idealist. Me qen se si antar i Lidhjes s Shkrimtarve, nuk iu botuar asgj, e krkoi kt shtje personale n mnyr shum t nxituar derisa arriti t dorzoj tesern e partis. Dorzimin e dokumentit t partis e konsideron nj shtje personale, si veprim shum t nxituar dhe t br nga ana e tij nga gjaknxehtsia e mendjemadhsia. Prodhimet letrare q ka pasur tha se i dogji t gjitha sa gjeti shtpi dhe ktej e tutje nuk do t merret m.
    Prsa i takon vendbanimit disa her e prsriti se nuk i jepte rndsi, ve t’i hiqet masa e internimit, e cila tregon se mbahet si njeri q tregon rrezikshmri gj q nuk i prgjigjet realitetit. M n fund, tha se do t’i plqente t shkonte n Maminas t Shijakut atje ku ka shkuar edhe Mehmet Myftiu. Por nga bisedimi u kuptuar se po t’i hiqet masa e internimit mund t banoj n Tiran se ktu ka familjen, gruan dhe fmijt. Sipas porosis s shokut Rita, un i thash pr rrethet ku mund t drgohet dhe veanrisht n Tiran i thash se nuk ka mundsi.
    Pr qndrimin e tij n Gramsh nga bisedimi q bm me zv/shefin e degs s Punve t Brendshme dhe me nndrejtorin e shkolls 11 vjeare, rezultoi se nuk ka ndonj gj. Drejtori i shkolls ka shkuar dy her pr kontroll n or t msimit dhe ka konstatuar se msimin e jep sipas librit. Banon n nj dhom s bashku me drejtorin e nndrejtorin e shkolls dhe me nj arsimtar tjetr. Jep letrsi n shkolln 11 vjeare dhe pr kt faqi mendimin se nuk i plqen t jap letrsi, pasi nuk dshiron t merret me kt pun e se do t ishte m mir t jap histori. Shoku Emin tha, kur u largua Kasmi, se kt shtje e kishin par q kur vajti n Gramsh, por nuk kishin mundur ta zgjidhnin pr arsye se arsimtari q jep histori jep edhe rusisht e po t’i hiqnin historin, pun tjetr nuk bnte dot e i mbeteshin shum pak or”.

    Letra e Kasm Trebeshins drejtuar udhheqjes ku thot: “E di Partia ’kam br deri m 1947. Hetuesi i Sigurimit t Shtetit m 1963: Kasm, ti je shoku yn.

    M 14 dhjetor 1963 i ka drejtuar nj letr Komitetit Qendror t PPSH-s, Kasm Trebeshina, i kujton Partis se ajo e di mir se ’ka br ai deri n vitin 1947. I kujton kohn kur ka shrbyer aktivisht n organet e Sigurimit t Shtetit. Kjo letr i sht sugjeruar nga zyrtart vendor. M 4 dhjetor 1963, e kishte thirrur n zyrn e tij, n Komitetin e Partis pr Rrethin e Gramshit, sekretari i par i ktij rrethi, e, ndr t tjera e kishte kshilluar t’i drejtohej Komiteti Qendror pr t krkuar zgjidhjen e puns s tij. Duke e ndar letrn e tij n 9 pjes, n pikn e par, Trebeshina shkruan:
    “1-Aktiviteti im gjer m 1947 dihet nga ai komitet, prandaj nuk po e prek”.
    Po japim fragmentet m posht:
    “3- Pasi humba t ardhmen time si ushtarak, u mundova t gjenj nj rrug tjetr n jet dhe zgjodha pasi u rropata pak (duke br edhe gabime t dmshme, psh lnia e shkolls) letrsin. Kt e zgjodha sepse kur isha i vogl kisha br gjra t ndryshme. Q nga 1948 – 1952 shkrova disa vepra me prmbajtje t shndosh socialiste si “Reforma” (1948), “Mbeturinat” (1949), “T rinj t kohs son” (1949). Dy t parat pjes teatrale dhe e treta roman. N mnyr t pakuptueshme pr mua, u luftova dhe nuk pata asnj prkrahje, prkundrazi m trajtuan me nj mosbesim t theksuar dhe me ofeza t vazhdueshme (nga ana e shkrimtarve t ndryshm). Pasi krkoi me kmbngulje organizata e partis e teatrit popullor, komiteti i partis pr Tirann mori romanin tim “T rinj t kohs son” dhe ia dha Lidhjes s Shkrimtarve t Shqipris pr t’a par. N prfundim m 31 maj 1951 m thrritn n Komitetin e Partis shoqja Fiqret Shehu m komunikoi opinionin e Lidhjes s Shkrimtarve (opinion i shfaqur nprmjet ish-kryetarit t Lidhjes, shokut Shefqet Musaraj): “Vepra sht shum e bukur, e shkruar sipas metods s realizmit socialist dhe n t duket nj analiz psikologjike e holl prej mjeshtri. Gjuha sht shum e bukur, si ajo e Naimit”. Megjithat edhe kjo vepr nuk e pa dritn e botimit. E pabotuar mbetet edhe sot e ksaj dite.
    4- I dshpruar nga sa m sipr, fillova t pi dhe t bj nj jet t pahijshme, jet q un e dnoj pa rezerva dhe n sht se nuk e zgjas m shum, kt e bj se m vjen turp t’i kujtonj at gjra kur kam kaluar nga Don Kishoti tek sentimenti. Ishte n kt koh q ika nga Partia duke mos gjetur as kohn dhe as vendin pr t zgjidhur punt e mia. Ai veprim si dhe veprimet e mvonshme q m uan gjer n burg, kan qen t pafalshme dhe t dnueshme. Megjithat nuk duhen q t merren tepr seriozisht se vijn era budallallk dhe nga ana tjetr, un nuk v ndonj vend tjetr mbi vendin tim, qoft ky edhe Zvicra! Un jam shqiptar me t gjitha t mirat e t ligat dhe ktu dua t vdes pran njerzve t mi. Pra veprimet e mia kan qen t nxituara, jo t arsyeshme dhe prbjn gabime t rnda. Si prfundim un si antar partie, kam kryer veprime t dnueshme. Prandaj para Partis, pr kto veprime, nuk mund t dal i lar.
    5. Botimi i “Krujs s liruar” pas dbimit nga partia ka qen i pamjaftueshm pr dy arsye:
    a. Se vepra nuk ishte nga m t rndsishmet.
    b. Se duhej t ishte br m par q un t mos mbetesha me kok mnjan para antarve t tjer t Lidhjes (m 2 prill 1953 u konsiderova si njeri q nuk mu kishte pasur puna t duk – nga Dh. S. Shuteriqi dhe para opinionit publik.
    6. Pasi kam dal nga burgu jam munduar se mos gjej ndonj rrug afrimi dhe pajtimi me shoqrin. N kt drejtim nuk kam gjetur rrugn m t shkurtr dhe m t mir, po shkrova disa poema sipas metods s realizmit socialist, si “N katr stint”, “Maj preshit”. Duket edhe me kto nuk kam ditur, i ndryshuar shpirtrisht t shkoj m tutje. Ktu duhet t prmend edhe kt fakt: n mbledhjen e fundit t organizats baz t Lidhjes, un pyeta: “A u duhen veprat e mia t realizmit socialist, apo t’i djeg?”. Shoku Manush Myftiu m’u prgjigj: “Mund t’i djegsh kur t doj qejfi”. Kshtu un kur dola nga burgu i mblodha t gjitha dhe i dogja. Por pr t dshmuar pr periudhn e par timen, kan mbetur disa vepra q nuk munda t’i gjej n kohn e djegies. M n fund pas nj peripecie t gjat erdhi edhe botimi i fundit, ai i “Artanit dhe Mines”. Nuk dua t them asnj fjal pr veprn, por vargje m t dobta se krkesa minimale artistike, aty nuk ka; prandaj ofeza q m bn duke m paguar me 8 lek (si folklor) gjysmn e veprs ishte e pavend..
    7. M 1956, n mars, shoku Manush Myftiu m ka komunikuar se un nuk kisha ndonj faj, por gabime dhe sherre me shkrimtart, gabime q rndonin gjysm pr gjysm mbi mua dhe mbi ata. Po ather m tha q t krkoja vendin ku donja t punoja dhe kur un e lash n dorn e tij, m premtoi se do t m gjenin nj vend t mir, sipas mundsive dhe aftsive t mia. Ky premtim nuk u vu n jet asnjher. M von kur e pash se nuk u b gj, krkova disa her me radh q t kalonja si prkthyes, pasi puna n bibliotek m dmtonte rnd shndetin. Pr kt gj m’u prgjigjen se nuk kishte vend, kur n t vrtet pak m von u muar nj njeri tjetr. Nuk mund t mos arrij n prfundimin se ai vend, nuk m’u dha vetm e vetm pr t m mbajtur nn presion. Kjo gj m ka habitur dhe dshpruar shum, sa edhe tashti ndjehem shum i prekur.
    8. M 18 maj 1962 u internova. Gjat vjetve t fundit, un kam qen nj njeri i izoluar, me lidhje fare t pakta me jetn, prandaj u udita shum kur m internuan, sidomos kur gjeneralt Nevzat Haznedari dhe Petrit Hakani s bashku me kolonel Filat Muon m prekn n shtjen e revizionizmit dhe t Hrushovit. Nuk e kam par, nuk e shoh dhe nuk do ta shoh me vend q si rrjedhim i izolimit tim, t merret kjo mas e rnd internimi. Un protestova kundr ksaj dhe m 6 qershor 1963, kur mbahesha jasht ligjit, erdhn shokt Nevzat Haznedari dhe Raqi Zavalani dhe m komunikuan se do t m lironin dhe m pyetn se n cilin qytet do t dshironja t rrinja prkohsisht, sa t bindeshin pr t m kthyer n Tiran. U prgjigja se pr mua kjo ishte e barabart me vdekjen. T nesrmen biseduam prap me shokun Nevzat dhe un i prsrita krkesn time pr t m vendosur n Tiran, si msues ose si prkthyer i inglishtes. Ai m tha se kto gj do ta referonte m lart. Kjo bised vazhdoi po me shokt e lartprmendur dhe m 11 shtator 1963 dhe m 13 shtator 1963 n spitalin e burgut Tiran. Aty m komunikuan se do t shkonja n Gramsh, i lir si msonjs, m garantuan se nuk m hiqej pasaportizimi nga Tirana dhe se kur t kthesha do t m vendosnin si prkthyes n ndrmarrjen e botimeve. Sikurse u kam shkruar edhe n letra t tjera (udhheqjes), nuk e kam pranuar kt hedhje n Gramsh. N bisedn q kemi m 30 shtator 1963 me shokun Raqi Zavalani, po n spitalin e burgut, m tha: “Ti je shoku yn, po n nuk mund t t sjellim menjher n Tiran. Puno gjasht muaj n Gramsh dhe pastaj hajde ktu t t vendosim n ndrmarrjen e botimeve. Kjo shkuarje atje sht e domosdoshme pr opinionin publik” (korsivi sht yni, S.B.)
    Po kt gj ia kishin komunikuar edhe familjes sime. Prfundimi i biseds s 13 dhe 30 shtatorit 1963 qe ky: un do t rrinja 10 dit n Tiran, pastaj do t nisesha n krye t detyrs, i lir me pasaportizim n Tiran dhe n fund t marsit do t vendosesha difinitivisht n NSHB Tiran. Nga kto nuk u b asgj. Ktu m komunikuan se isha dnuar me 5 vjet internim.
    9. M 12 shtator 1963 shoqja Vangjelo Sotiriadhi m komunikoi prgjigjen e letrave t mia udhheqjes dhe m tha t vendosesha (me ose pa familje), n Elbasan, Rrogozhin, Kavaj dhe Shijak. Kjo form tjetr internimi nuk m’u duk e drejt dhe u prgjigja se krkonja t m hiqej do mas internimi, pasi nuk kam kryer asnj krim politik, dhe pasi internimi ishte nj mas shum e madhe karshi nj njeriu q ka br pr 9 vjet nj jet t izoluar prej oshnari.
    Duke e prfunduar kt letr, un i lutem atij Komiteti Qendror q t m heq do mas internimi, pasi gabimet e mia t rnda letrare q nuk arrijn n nj nivel teorik, nuk jan br me qllime t caktuara. Nga ana tjetr un heq dor nga do aktivitet letrar dhe prej momentit t lirimit do t shikoj vetm detyrat e mia familjare dhe detyrimet q kam karshi shtetit. Duke qen shum i smur dhe n paaftsi pune, u lutem q pr nj periudh prej t paktn gjysm viti t mbetem pa asnj angazhim n pun. Prve ksaj un jam gati q me t’u liruar t mbyllen pr gjithnj n shtpin time.
    Duke e mbyllur kt letr, po ju lutem edhe njher q t ndrhyni pr lirimin tim, duke pasur parasysh se me vendimit tuaj do t m shptoi nga nj fatkeqsi.
    Mbetem me shpresn e prgjigjes suaj,
    Me respekt
    Kasm Trebeshina
    Gramsh, 5 dhjetor 1963

    Letra e 19 dhjetorit 1963 e Kasm Trebeshins
    Komitetit Qendror t PPSH-s
    Pr t treguar respekt dhe bindje ndaj jush, ndrpreva grevn e uris dhe u drejtova nj letr m 5 dhjetor 1963. N pritje t prgjigjes suaj, shpenzova pr t’u ushqyer, t hollat q kisha. Pas dats 19 dhjetor 1963 jam i detyruar t’a pres prgjigjen tuaj pa ngrn, pasi nuk kam m me se t ushqehem. U lutem t’i prgjigjeni letrs sime sa m par duke urdhruar lirimin tim nga do form internimi.
    Me bindjen dhe me shpresn e prgjigje suaj,
    Mbetem me respekt
    Kasm Trebeshina
    Gramsh 19 dhjetor 1963

    Trebeshina m 1954 apelon n Gjykatn e Lart
    Vendimi i marr nga Gjykata e Faktit t Qarkut Tiran, me numr 67, dat 25.06.1954, nuk m duket i drejt pr kto arsye:
    N veprn time nuk jan elememntet e agjitacionit dhe t propagands, por ka vetm shkelje t disiplins s partis… Kundr meje duhet zbatuar masa q shoku Stalin mori ndaj poetit Demjan (Bjedni)… M tepr modesti! Ndiqni vijn marksiste-leniniste.
    Nuk kam kryer asnj krim. I zemruar nga qndrimi i padrejt i Lidhjes s Shkrimtarve mund t kem br ndonj gabim… Ka gjra q muns t ken dmtuar partin, por jo krim dhe armiqsi.
    Nuk jam udhhequr nga dshira pr t br propagand, nuk jam armik, por poet… Mund t dnohet ashpr artisti brenda meje, por jo un si armik…
    (N Dragoi, Dosja Trebeshina, fq. 187, …)
    Kasm Trebeshina grabiti bibliotekn e avokatit Abaz Omari
    E nderuara gazeta “55”!
    Marr shkas nga nj shkrim t botuar n gazetn tuaj mbi zotin Kasm Trebeshina, pr t paraqitur nj ngjarje t hidhur t vitit t mbrapsht 1945.
    Zotria i prmendur n vitin kur mbi vendin ton po shtrihej zezona komuniste ka qen kryetar i degs s punve t brendshme t qytetit t Fierit.
    Dhe me pushtetin e pakufizuar q zotronte plakiti shtpin e avokat Abaz Omarit, gjith plakn dhe mbi te gjitha dhe bibliotekn e cila n at koh mohej nga rrethet intelektuale si nj nga m t kompletuarat dhe me cilsorja.
    Abaz Omari kishte kryer dy fakultete n Franc, nj pr drejtsi n Montpelie dhe nj tjetr n Paris n Universitetin e Sorbons.
    N jetn politike t kohs ishte n krye t Partis Social Demokrate bashk me Sknder Muon dhe me Musine Kokalarin, me t ciln dhe ishte farefisni.
    Gjithashtu nna e tij ishte vajza e xhaxhait t Enver Hoxhs pra diktatori e kishte nip dhe kjo qe fatkeqsia e tij, pasi me nj urdhr t ktij n kohn kur ishte kryeministr dnohet me vdekje n Berat dhe pushkatohet menjher. Familja e tij zotron telegramin e drguar nga Enver Hoxha q krkon informacion pr datn e pushkatimit. Nuk dihen rrethanat e ekzekutimit por pas lirimit, dua t them pas vitit 1991, pas shum krkimesh t gjata kur ju gjet vendi i varrimit, skeleti i tij qe pa kok. Diktatori urrejtjen e tij kundrejt ktij njeriu me nj kulture fine e ka shprehur dhe ne librat e tij.
    Bibliotekn, Kasm Trebeshina e kishte ndar me vllan e tij Muzafer dhe nipin e tij Fatos ndrsa sot e zotron t trn.
    Q t pastroj shpirtin m prpara se t hiqet si gjoja disident dhe trim i madh duhet t’ju ktheje trashgimtarve t t ndjerit bibliotekn dhe t’ju krkoj falje pasi vijn nga nj fis fisnik shume i degjuar.
    Abas Omari ishte dhe kushri me Bahri Omarin dhe ve asaj dhe mjaft i afrt me t.
    Letrshkruesi t ndjerin e kishte daj pasi motra e tij qe martuar me Nexhat Peshkpin, nj nga krert e Ballit Kombtar dhe kryeredaktori i gazets “Shqiptari i Lir” n Nju York.
    Kur emri i Kasm Trebeshins u prmend n gazetn “Shekulli” 6 muaj t shkuara, i drgova ksaj t prditshme nj letr t till dhe nuk mora prgjigje. Dhe sht e kuptueshme pr mentalitetin q ka stafi i ksaj.
    Kjo ngjarje na hidhron dhe sot pas 60-vjetsh pasi ata q e kan njohur e monin pr kulturn e tij t gjer dhe mbi t gjitha pr karakterin e tij t but shum njerzor.
    Dhe sa her q prmenden emrat e Enver Hoxhs dhe Kasm Trebeshins vetkuptohen ndjenjat tona.
    Pr sa shkrova me lart, jam gati t prballohem me kdo q do t guxoj t me vej n dyshim t vrtetn e ksaj ndodhie te kobshme
    Sinqerisht,
    Edmond Peshkopia.

    SIGURIMI DHE TREBESHINA
    Trebeshina ka qen oficer themelues i Sigurimit. Shrbimi i Sigurimit n nj vend diktatorial luan nj rol shum t rndsishm n jetgjatsin e klass n fuqi. Njerzit q hynin n kt shrbim, mbeteshin prgjithmon nn robrin e tij, t lidhur n betim t pazgjidhur me t. Kush hynte n kt qark, nuk dilte kurr prej tij. Shrbimi gjithashtu kujdesej pr njerzit e tij, edhe kur ata e kishin psuar pr nj arsye apo pr nj tjetr. Kasm Trebeshina gjithmon e ka pasur n krahun e tij kt shrbim. Dhe n vitin 1981 shrbimi i Sigurimit, pavarsisht se nuk ia arritit, u kujdes q ushtari i tyre i vjetr, Trebeshina, t mos hynte n burg.
    Pr ta shtjelluar m tej kt ide, m posht po sjellim disa fakte dhe argumente. S pari, po japim ekspertimin mjeksor, ekspertim q u b me porosi t ktij shrbimi.
    Ekspertizat mjeko-ligjore pr Kasm Trebeshinn m 1981
    Drejtoria e Punve t Brendshme e Tirans ka drguar pr ekspertim psikiatriko – ligjor, Kasm Hysen Trebeshinn. N shnimin hyrs t ekspertizs thuhet se m 1953 Kasmi ka braktisur punn dhe m 1954 sht dnuar me 3 vjet heqje lirie nga t cilat ka br 11 muaj. N 1962 sht internuar me 5 vjet, por sht falur dhe ka br 2.5 vjet.
    N vitet 1965 dhe 1966 i jan gjetur dy testamente ku shprehte mendime se do t vetvritej. Ka qndruar vite t tra pa pun, megjithse nj gj e till i sht ofruar prej pushtetit. N krijimtarin e tij ai ka shkruar pr personazhe ireale si pr mumje, pr hije me nishan, etj.
    Ai sht tip gjaknxeht, sht diktator e fanatik n familje dhe n shoqri. Kjo vjen ngaq kujton se t gjith jan kundr tij.
    Ekipi i mjekve me n krye Dr. Prof. Ylvi Vehbiun e diagnostikuan pasi e mbajtn at nj muaj nn vzhgim spitalor. Ata mendonin se Kasmi ishte “psikopat paranojak i dekompesuar dhe veprn penale e ka kryer nn ndikimin e ideve delirante”, “ nuk sht i prgjegjshm karshi ligjit pr veprn penale q ka kryer” dhe pr kt t “drgohej pr mjekim t detyruar n spitalin neuropsikiatrik t Elbasanit”.
    N dosjen hetimore t vitit 1981 gjendet dhe nj ekspertiz e dyt, e nnshkruar nga nj mjeke e vetme, nga A. Peti, e cila flet pr psikopati t pacientit n fjal, por e deklaron at krejt t prgjegjshm para ligjit.

    Trebeshina n hetuesi
    Ekspertimin mjeksor t vitit 1981 e prmend dhe kryehetuesi i kohs, D. Bengasi. Ai shton se, me gjith kt ekspertiz mjeksore, pr Trebeshinn erdhi nj urdhr nga lart q ai t burgosej. Sipas Bengasit, ka pasur dy urdhra. Njri nga Feor Shehu, titullar i Ministris s Brendshme, q Trebeshina t shptohej nga burgu me ann e ekspertve mjeko-ligjor dhe tjetri nga KQ i Partis q Trebeshina t burgosej.
    Sigurimi u prpoq q ta shptonte Trebeshinn nga burgu, por nuk mundi. Prse? M posht do t japim ndonj ide pr kt. Tani po ndalemi n at se si e trajtonin sigurimsat K. Trebeshinn n hetuesi.
    Bengasi jo nj her n libra, n intervista dhe n mbledhjet publike flet me admirim pr trimrit e Kasmit n hetuesi. Sipas tij, Trebeshina me nj kokkrisje t pashoqe shante dhe para hetuesve udhheqjen e lart. Se sa false jan kto deklarime, mjafton t kthehesh pas n koh. Hetuesia e asaj kohe kishte prpunuar metoda q t paraburgosurit t pranonin patjetr ato krime q dshironte ajo. I kishin prpunuar deri n shkalln m t lart kto metoda kriminale. T till pun ka br Bengasi. I gjith sistemi gjyqsor i kohs ishte ndrtuar mbi parimin e ndshkimit me do kusht t t pandehurit, jo mbi parimin q atij t’i jepej drejtsi.
    Pr vet formimin e tyre, hetuesit e asaj kohe nuk mund ta toleronin nj t burgosur q fyen udhheqjen e lart. Edhe sikur ndonj hetues t ishte ndryshe ga t tjert, nuk mund ta toleronte nj rast t till, se rrezikonte kokn e vet. Hetuesit prgjonin t burgosurit, por prgjonin dhe njri-tjetrin. Kshtu q historit me trimri n birucat e hetuesis jan trillime. Nj gj sht e vrtet. Hetuesit e asaj kohe me Trebeshinn jan sjell ndryshe. Hetuesia e porositi ekspertizn mjeksore, q ta shptonte Kasmin nga burgu. Pse t ket ndodhur kshtu me Trebeshinn?
    Trebeshina, Vangjel Lezho, Astrit Delvina...
    Ish-hetuesit na sjellin nj situat me kok posht pr gjoja trimrit e Kasmit n hetuesi edhe pr nj arsye tjetr: vet Kasmi nuk do t guxonte t ishte “trim”, se e dinte ’e priste.
    Vangjel Lezho dhe shokt e tij m 1977 vetm se shkruan nj letr nga burgu kundr Enverit, u ekzekutuan. Edhe sot nuk u sht gjetur varri.
    Mbase, duke mburrur Trebeshinn, Bengasi do t na dal antikomunist pr veten e tij. T na thot se i admironte armiqt e Partis, jo i ekzekutonte ata.
    Ather pse i shpikin trimrit, heroizmat e Kasmit sot? Se ishte Sigurims? Se e dinte q ishte midis shoksh e nn mbrojtjen e tyre?
    Po. Kjo lloj sjelljeje, kto rrahje gjoksi t Bengasit t sotm, ngjajn me ato prshndetjet e nderimit t dy ushtarakve, kur takojn njri-tjetrin. Dhe n kt rast takohen dy breza sigurimsash. Nxnsi sigurims Bengasi jep komandn “pr nder arm” ndaj ustait t vjetr sigurims Trebeshina.
    E vrteta sht se Trebeshina asnjher nuk ka qen i pathyeshm. Letrat e tij drejtuar partis, komandantit, krkesat pr apelim n gjykata, deri dhe apelimi i vitit 1981, dshmojn se ai me shkrim gjithmon deklarohej si qytetar q nuk i kundrvihej ligjit, autoritetit. Trebeshina ka pranuar t poshtrohet, t jet i prunjur.
    Nga halli sht poshtruar ksisoj, pra, le ta pranoj kt edhe sot.
    Ka qen nj tjetr i burgosur, Astrit Delvina (1920-1990), autor i disa romaneve t botuara pas ’90-ts, q n hetuesi e shpallte hapur se ishte kundr politiks s partis n letrsi dhe n arte, se ishte kundr realizmit socialist. Romanet e Astrit Delvins sot jan nxjerr nga dosjet arkivore t hetuesis, ku kan qen n ruajtje si prov e akuzave kundr tij.
    Trebeshins nuk i gjejm ndonj deklarim me shkrim t ngjashm me ato t Astrit Delvins.
    Kur nuk ka qen i till, pse sigurimsat sot thurin balada trimrie pr Trebeshinn?
    Trebeshina, S. Malshova, Petro Markua...
    Nj komunist, dhe me kontribute ndrkombtare si i till, Sejfulla Malshova, nuk e ka poshtruar veten, si ka br n letrat dhe n lutjet me shkrim Trebeshina. Malshova e humbi luftn pr pushtet pr pikpamjet e tij liberale dhe nuk u zvarrit. Nuk krkoi q t’i falet internimi, as t kthehet n Tiran me domosdo.
    N poshtrimin e dikurshm t vetes mbase do krkuar agresiviteti i sotm i Trebeshins.
    S. Malshova ishte idealist komunist gjer n rrnj, jo nj ish-terrorist si Trebeshina.
    Edhe nj tjetr shkrimtar i majt u burgos n ato vite, Petro Marko. Ai nuk ishte komunist. Nj anarkisti Petro Markua do t’i ngjante m shum. Pas burgut, Petro Markua, ish-lufttari internacionalist i Spanjs, u rikthye n jetn letrare. M pas atij iu ndaluan veprat. Iu hoq e drejta e botimit disa her. M e keqja: u prek n familje. Mbi djalin e tij ran burgimi dhe torturimi me pasoja deri m sot. Kasm Trebeshins nuk iu prek familja. Fmijt e tij vazhdonin shkolln e lart.
    Po t mos u prekej familja t burgosurve - shqiptart jan shum t ndjeshm n kt pik - sot do t kishim nj ballafaqim tjetr me komunizmin.
    Pse mbetej n loj Trebeshina

    Sejfulla Malshova jetoi si magazinier n Fier dhe vdiq n nj barak. Vendimi pr t ishte marr. shtja Malshova ishte arshivuar. Q kur u internua, ai doli nga loja njher dhe prgjithmon.
    Me Trebeshinn ndryshon puna. Ka dika q n mnyr ciklike prsritet dhe nuk mbyllet. Mbase ato pazaret e fshehta nn tavolin vazhdonin ta mbanin at n loj. Shefat e mdhenj t sigurimit shkonin dhe e takonin n burg dhe n internim. Porositnin ekspertiza mjeksore q ta shptonin nga burgu. Kjo pjes e mbetur nn hije, pjesa e nndheshme e jets s tij, e cila sot pr sot nuk lexohet dot, mbase e shpjegon m mir Trebeshinn. Shpjegon at q her-her ai bhej trim e sfidonte. Dhe at q m pas trhiqej e prbaltej fare.
    Organet e dhuns me t silleshin mir. Librat e tij “t gabuar”, librat mbi t cilat u hartuan ekspertizat q e uan n burg m 1981, hetuesia ia ktheu n shtpi. Nuk u ktheheshin n shtpi librat Astrit Delvins dhe t burgosurve t tjer. Si duket, ai ende duhet t mbetej n loj. N lojn e Sigurimit. (Dhe ka nj vendim gjyqi q dorshkrimet e Trebeshins m 1981 t asgjsoheshin).
    Po ktu mund t bhet dhe pyetja tjetr. Kur e kishte kaq nn kujdes, kur e merr gati hapur n mbrojtje, pse Sigurimi nuk e shptoi dot nga burgu Trebeshinn m 1981? Pse edhe me ekspertimin mjeksor nuk ia arriti?
    Vitet 1981-1982 kan qen katastrofike pr miqt e mdhenj t Trebeshins. Disa nga kokat e mdha t ktij shrbimi, disa nga veterant e gards s vjetr t cils i prkiste dhe Trebeshina, ishin duke e kafshuar gjuhn. Hysni Kapua nuk ishte m. Mehmet Shehu do ta ndiqte pas at n fund t vitit 1981. Mihallaq Ziishti dhe Feor Shehu nj vit pas Trebeshins ishin n qeli. Dera e ksaj qelie po i hapej dhe Kadri Hazbiut. Kshtu ushtari i vjetr Kasm me keqardhje po braktisej nga arma e tij e dashur, t ciln gjithmon e kishte pasur n krah.
    Por prap ai duhet t mbetej n loj. Ishte nj kart rezerv. Atij prher i ishin zgjatur fije q e mbanin n loj. Ku e kan fillin dhe fundin kto fije? Jan kputur ndonjher? sht ende n lidhje t tilla ai?

    Faksimile VII
    AQSH, Fondi 14, AP. Kasm Trebeshina, Letr Enver Hoxhs nga Gramshi
    Arkivi i KQ t Partis. Kjo sht nj nga Letrat e Kasm Trebeshins pr Enver Hoxhn. Letra e dats 8. 10. 1963 thekson lidhjet e Trebeshins me funksionart e Sigurimit dhe e garanton Udhheqsin se sht nj qytetar i bindur.

    Faksimile VIII
    AQSH, Fondi 14, AP. Letra t Trebeshins pr KQ t Partis m 1963
    Arkivi i KQ t Partis. Jan dy letra me shkrim dore t Trebeshins pr KQ t Partis, njra nga Vlora dhe tjetra nga Gramshi, me ann e t cilave krkon t’i hiqet internimi.

    Faksimile IX
    AQSH, Fondi 14, AP. Informacion i Vangjelo Sotiriadhit mbi Trebeshinn m 1963
    Arkivi i KQ t Partis. Drejtorja e Letrave dhe Ankesve nga populli pran KQ t Partis jep informacion te udhheqja e lart e Partis mbi vizitn e saj n Gramsh. Ajo informon n favor t Trebeshins duke theksuar se ai n nj letr Mehmet Shehut ka qen i nj mendimi me partin pr dnimin e armiqve t Konferencs s Partis s Tirans dhe pr dnimin e kundrrevolucinit n Hungari.

  7. #7
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    Kreu V
    Rrugaria shqiptare n shrbim t diktaturs

    sht dukuri tepr e njohur ajo q n t gjith vendet ish-komuniste diktatura ka prdorur llumin e shoqris, kontigjentin e madh t rrugave dhe t huliganve, pr t thyer moralisht intelektualt e, n radh t par, ata intelektual q regjimi i shihte si armiq real ose potencial. Shkrimtar dhe filozof t njohur, si Solzhenicini, Zaharovi, Haveli, Zinovievi, Kravenko, Mishnik e t tjer kan shkruar gjersisht pr kt dukuri.
    Ish- t burgosurit politik shqiptar, si At Zef Pllumi, kan dshmuar skena dramatike si ajo kur nj vagabond i urryer e goditi me lev klerikun n syt e policis.
    Sigurimi shqiptar i kishte shum pr zemr rrugat dhe horrat. Libri i oficerit t KGB-s, Makarenko, ku himnizoheshin veprimtarit e huliganve, botohej dhe studiohej me shum pasion n Shqipri. “Poema pedagogjike” e tij, poem pr rrugarin, n gjith vendet e Lindjes komuniste vlersohej si kontribut i madh n thesarin e prbotshm t mendimit pedagogjik. Ky libr tregonte se si rrugat, pavarsisht nga sjelljet e tyre dhe nami i keq q kishin, mund t’i shrbenin fare mir “kauzs s partis”. Ata ishin t aft q t’ua bnin jetn skterr t dnuarve politik n burgje dhe n kampe. Jo m pak trysnia e tyre, fyerjet, rrahjet, shpifjet ndiheshin n jetn e prditshme. Operativ dhe zyra t veanta ndrsenin rrugat kundr shtress s intelektualve. Rrugat, burra dhe gra, prdoreshin sidomos n gjyqe politike si dshmitar t rrem.
    Kta lloj rrugash ishin t mbrojtur jo vetm nga shteti, por edhe nga nj far opinioni q bhej trthorazi avokat i tyre. Mbrojtja m e shpesht vinte si e till: ’ua v veshin atyre, jan injorant, ata s’din ’bjn. Por rrugat dhe huligant e dinin mir ’bnin. N burgje dhe n kampe, n ndrmarrje dhe n mbledhje ata ishin t part q brtisnin dhe krkonin dnimin m t ashpr pr armiqt e klass, t Partis.
    Ashtu si veprimtaria e mbeturinave t komunizmit ka vazhduar edhe n kohn e tranzicionit, edhe rrugat kan vazhduar prap t jen n shrbim. Shpifjet e paskrupullta dhe dezinformimet me t cilat sht e mbushur jeta jon e prdishme n kto vite t tranzicionit, nuk do mund t merrnin prmasa t tilla pa ndihmn e ktij kontigjenti. Ata prap jan t pranishm kudo. Dhe si m par avokatt e tyre thon: ’ua vini veshin, ata s’din ’bjn, aq ua pret.
    N jetn kulturore dhe letrare nuk jan t pakta ndrhyrjet e rrugaris.
    Nuk do t zgjatemi m tej. Ktu do ta prekim dukurin vetm pr aq sa ka lidhje me disa nga personazhet q ndeshen n kt libr. Po ndalemi posarisht tek nj shembull.
    M 2005, prpara se t jepej mimi ndrkombtar prestigjoz i Britanis s Madhe, Booker Prize, juria shpalli listn e 18 kandidatve konkurues n nj site n internet. Lexues nga gjith bota u ftuan t jepnin mendimet e tyre pr shkrimtart kandidat. Lista prbhej nga shkrimtar t famshm nga e gjith bota. Midis tyre ishin disa laureat t Nobelit, si Garsia Markez, Gynter Gras, ishin dhe shkrimtar t tjer t dgjuar, si Xhon Apdajk, Milan Kundera, Doris Lessing etj. N list ishte dhe shkrimtari yn Ismail Kadare.
    Mbledhja e opinioneve vazhdoi tre muaj. Merret me mend q lexuesit e do vendi jepnin mendimin e favorshm, n radh t par pr shkrimtarin e vendit t tyre. E habitshmja ndodhi vetm me shkrimtarin shqiptar Kadare. Gati gjysma e opinioneve t bashkkombasve t tij shqiptar ishin kundr tij. Jo vetn kaq: ato ishin t mbushura me shpifje nga m vulgaret.
    Pr nj surpriz t madhe, juria e nderuar, e kryesuar nga kritiku m i njohur i Anglis, profesori i Oksfordit, Xhon Kerri, jo vetm q nuk u ndikua nga opinioni i keq i “lexuesve shqiptar”, por mimin ia dha pikrisht Kadares. N nj intervist televizive n Shqipri, kur gazetari e pyeti pr kt, Kadare tha se vrtet “ndrhyrja shqiptare” nuk e dmtoi at, por imazhin e vendit e dmtoi. Mijra njerz q ndiqnin pr shum jav radhaz sitin e juris, nuk ka se si t mos jen habitur pr keq me qndrimin e bashkkombasve ndaj shkrimtarit t tyre. Kishte dhe zra q shfaqn mendimin e drejt se sondazhi nuk tregonte gjendjen reale dhe se shum opinione dukeshin q ishin t shkruara nga e njjta dor. Megjithat prshtypja pr lexuesin shqiptar mbetej e keqe.
    T bnte prshtypje se midis disa prej mendimeve negative kundr shkrimtarit Kadare, si argument kryesor q ky shkrimtar paskish qen persekutor gjat regjimit komunist, prmendej nj far Janulla. (Avokatt do t thoshin: ’merresh me t gjorn Janull, nj cop shitse, ’e prmend?). Mirpo “e gjora Janull” ka mbi pesmbdhjet vjet q e mbush internetin me helm kundr shkrimtarit Kadare. E gjora Janull nuk kishte ln gazet dhe institucion t Europs pa drguar mesazhe kundr shkrimtarit. Kto mesazhe ishin shkruar nga duar specialistsh, n shqip, bile dhe n anglisht!
    E gjora Janull kishte lidhje t forta kudo. Kryetari i nj partie politike shqiptare, Paskal Milo, e prdori Janulln si argument kryesor kundr Kadares. Sipas “historianit” flokbardh, Janulla prfaqsonte t persekutuarit politik shqiptar, kurse shkrimtari Kadare, persekutort. Shrbyesi i njohur i familjes Hoxha kshtu po na e shtronte dhe paraqiste shtjen e dnimit t krimeve t komunizmit n Shqipri!
    Pas Janulls dalldisn dhe t tjer. Shkrimtari Kasm Trebeshina, personazh i ktij libri, e ka prdorur shum her t gjorn Janull si viktim t shkrimtarit Kadare. Nuk e humbi rastin t joshej pas “s gjors Janull” dhe publicisti Fatos Lubonja. Nuk ka munguar dhe akademiku Rexhep Qosja - ithtar tjetr i Janulls- n vrapin pr mbrojtjen e saj. (Nuk e kemi par t thot gjysm fjale pr shum martir t Kosovs, ta zem pr Ukshin Hotin,etj). N mbrojtje t Janulls doli dhe ish-kryehetuesi i Tirans dhe ishdrejtori i prgjthshm i policis s shtetit komunist, Dilaver Bengasi, i dyshuar pas rnies s komunizmit pr krime kundr njerzimit. N mbrojtje u ngrit ish-drejtoresha e mbrojtjes (lexo: varrosjes) s ligjshmris n Presidiumin e Kuvendit Popullor dhe ish- antare e Gjykats s Lart, Liri Gjoliku. Pr t’u ndalur pak te kjo grua, duhet thn se n ndrgjegjen e saj rndojn qindra dnime t njerzve t pafajshm dhe, n se do t kishte pasur nj Nuremberg shqiptar pr dnimin e krimeve t komunizmit, kjo grua do ta kishte vendin n radhn e par t t akuzuarve. Liri Gjoliku sht e bija e nj Jaho Gjoliku, pr t cilin ka vjersha, kng, skenar pr film dokumentar... Dy vllezr t saj jan heronj t lufts partizane. Babai i tyre, Jaho Gjoliku, u b pas Lufts oficer i Sigurimit. U vu n krye t lufts s Partis kundr asaj pjese t popullit shqiptar q nuk e duronte dot ardhjen e komunizmit. Jaho Gjoliku drejtoi veprn kriminale t Sigurimit, angazhimin n reprezaljet ndaj krahinave veriore t vendit.
    Nuk sht e rastit q prkrahsit e “gruas s thjesht Janull” ishin t lidhur me shum fije me organet represive: hetuesi e fsheht, polici, gjykat, Ministri e Brendshme. N shtypin shqiptar, kryesisht n “Gazetn shqiptare”, n datat 7 dhe 10 nntor t ktij viti, u botuan dy lista t sherbetorve t zellshm t diktaturs “punonjs t Ministris s Brendshme, hetues, dshmitar, gjyqtar, spiun”. Disa nga personazhet e ktij libri q lexuesi ka n dor, gjenden n kto lista.
    “shtja Janulla”, ndonse n pamje t par banale dhe fare e rndomt, tregonte se me far llumi ishte i aft t bashkpunonte shteti shqiptar pr t diskredituar nj personalitet t kulturs shqiptare. Vazhdimsia e ksaj shtjeje edhe pas prmbysjes s regjimit komunist, dshmonte se ky regjim ende kishte n dor shum gjra n Shqipri.
    Pr t ndihmuar gruan me emrin Janull, pas Paskal Milos, Kasm Trebeshins, Rexhep Qoses, Liri Gjolikut, Fatos Lubonjs, Dilaver Bengasit e t tjer, u angazhuan gazetar, si Sokol Balla, q i kushtoi Janulls nj emision t tr, n t cilin ajo jo vetm nuk la gj pa thn kundr shkrimtarit t njohur, t cilin e quajti Hitler etj, etj., por shkoi dhe m larg, duke hedhur balt kundr familjes s tij, e sidomos kundr njrs prej vajzave t tij. Ky emision ishte i pashembullt pr nga imoraliteti dhe shkelja e do norme etike, e do njerzillku. Q “e gjora Janull” t kryente sa m me sukses sulmin kundr shkrimtarit m t njohur t vendit, u vun n dispozicion shuma t mdha parash: vetm lidhja e drejtprdrejt me Nju Jorkun kushtoi mijra dollar. N diaspor filluan t mblidhen ndihma pr “gruan e persekutuar” nga shkrimtari. Q emisioni t shihej n qytete t tjera t Ameriks, u harxhuan edhe para t tjera.
    Po kush sht kjo grua me emrin Janull? N nj sqarim q I. Kadare dha n shtyp, e karakterizoi at si “ bashkpuntore e policis s fsheht shqiptare, dshmitare e rreme n gjyqe politike, shkaktare e futjes n burg t shum njerzve, sidomos t grave t huaja”. Kadare deklaroi se mbante prgjegjsi pr fjalt e tij dhe i krkoi administrats shtetrore t vinte n dispozicion t publikut dosjen gjyqsore t dnimeve t grave t huaja, ku roli i Janulla Rapit si dshmitare e rreme ishte fare i qart.
    Dosjet gjyqsore nuk mbrohen m nga asnj ligj pr shtje sekreti. Ato mund t’i krkoj do avokat e sidomos avokatt e pals s cnuar. Dshmija e rreme konsiderohet krim n do shtet t qytetruar dhe dnohet si krim.
    Administrata nuk iu prgjigj shkrimtarit dhe nuk i tregoi dosjet gjyqsore dhe hetimore ku Janulla Rrapi damkosej si dshmitare e rreme. Kjo tregonte se njerzit besnik t regjimit t prmbysur ende ishin t ngulur n zyra t rndsishme. Ata ende i mbronin spiunt e tyre t vjetr. N mbrojtje t Janulla Rrapit u ngritn prap dashamirsit e saj Paskal Milo, Liri Gjoliku e gjith kompania tjetr me Trebeshinn n krye.
    Administrata shqiptare bri vetm nj gjest gjysmak. Ajo nxori vetm dokumentin e vendimit e largimit nga Tirana t Janulla Rrapit, e akuzuar si “grua q ushtron prostitucion kundrejt shprblimit”. Akuza mund t dukej e rnd, por n t vrtet ajo nuk prmendte krimin kryesor t ksaj gruaje, at q kishte krkuar shkrimtari Kadare, dshmit e rreme n gjyqe politike pr t futur njerzit n burg.
    Ne i kemi gjetur dokumentet e tyre. Ato do t’i bjm publike, n mnyr q lexuesi t shoh se gjer me far llumi t neveritshm hetuesit dhe gjykatsit komunist q nga Dilaver Bengasi dhe Liri Gjoliku, ishin gati t bashkpunonin pr t hedhur balt kundr nj shkrimtari t njohur.
    Dosja sht e qart, por ende e paplot. N nj intervist n shtyp t Liri Gjolikut, dalin disa nga t njohurit e saj, t njohur tek t cilt ajo trokiste pr t br lobing pro Janulls dhe kundr Kardares, si Aranit ela, Ramiz Alia dhe Foto ami. Por nuk dalin ende n drit dokumente t tjera, si urdhrat urgjente q merrte policia e Tirans n favor t Janulla Rrapit, kontaktet e ksaj t fundit me sekretarin e Partis s Lidhjes s Shkrimtarve, telegrami i Nexhmije Hoxhs q Janulla ta tregonte se “kishte mbrojtje nga lart”, dokumenti i ndrhyrjes s vet Enver Hoxhs n mbrojtje t saj etj, etj.
    shtja Janulla (e rndomt n dukje!) dshmon se n prpjekjet pr t nshtruar njerzit, regjimi komunist dhe mbeturinat e tij nuk jan ndalur prpara asgjje.
    Skandalet e Janulla Rrapit kundr Ismail Kadares n shkurt t vitit 1982, britmat e saj: “agjent i borgjezis, i Mehmet Shehut”, ndodhnin n kohn kur pesdhjet hapa m larg, n nj nga sallat e Pallatit t Kulturs, mbahej Plenumi i Lidhjes s Shkrimtarve, ku dnohej romani i shkrimtarit “Npunsi i pallatit t ndrrave.”


    shtja “JANULLA”. DOKUMENTE


    Republika Popullore Socialiste e Shqipris
    Ministria e Punve t Brendshme Sekret
    Drejtoria e Punve t Brendshme Ekze. Nr.2
    Nr. 1566
    Tiran, m 25.4.1984

    Lnda: Propozojm internimin familjarisht t Janulla Rrapit
    Ministris s Punve t Brendshme Drejtoris I, Degs VIII Tiran

    Drejtoria e Punve t Brendshme Tiran propozon internimin e personave t poshtshnuar:
    1.Janulla Rrapit (Lepurit), kryefamiljare, e bija e Markos dhe e Viktores, lindur n fshatin Prparim t rrethit t Sarands m 1944, me dy fmij, e paorganizuar, e dnuar me tre muaj me pun korrektonjse pr fyerje t prfaqsuesit t pushtetit, me arsim shtatvjear, me pun shitse n NTU, me kombsi dhe shtetsi shqiptare, me banim n lagjen 4, rruga “Urani Pano” nr. 14 Tiran.
    Prindrit e saj jan me origjin nga fshati Prparim i rrethit Sarand. Gjat regjimit antipopullor t Zogut kan ardhur me banim n qytetin e Sarands dhe jan marr vazhdimisht me pun krahu. I ati ka punuar gjat gjith kohs mekanik, ndrsa xhaxhai Gaqo Lepuri ka punuar me varka, duke br tregti me shtetet fqinje me Greqin e Italin. Qndrimi politik gjat ksaj periudhe ka qen indiferent, ndrsa gjat Lufts Nacionallirimtare kan mbajtur qndrim t mir, ka ndihmuar moralisht dhe materialisht lvizjen. Nj xhaxha i saj, Yllo Lepuri, ka qen antar i Kshillit Antifashist Nacionallirimtar t fshatit dhe gjat asaj kohe sht kapur dhe sht vrar nga gjermant, sht cilsuar si viktim e lufts.
    I ati ka ardhur n Tiran gjat lufts familjarisht, ka punuar si mekanik n ndrmarrje t ndryshme, ka mbajtur qndrim t mir dhe para disa vjetsh ka vdekur.
    E ma, Viktoria, rrjedh nga nj familje e pasur, gjyshi i Janulls ka shfrytzuar kraht e t tjerve dhe pas lirimit sht cilsuar kulak. Nj daj i saj, Leonidha Gjoni, ka dezertuar nga forcat partizane dhe sht arratisur n Greqi, ku sht edhe sot, ndrsa nj daj tjetr, Gaqo Gjoni, sht dnuar dy her pr aktivitet politik dhe aktualisht ndodhet n burg.
    Janulla ka qen e martuar me Gori Rrapin me origjin nga Fieri, qndrimi politik i t cilit ka qen i mir, ka punuar si ndihmsmjek n spital dhe para disa vjetsh ka vdekur.
    Janulla gjat ksaj periudhe nuk ka mbajtur qndrim t mir moralo-politik; qysh nga viti 1968 ka mbajtur shoqri me gra sovjetike, t cilat jan dnuar si agjente t zbulimit sovjetik dhe aktualisht jan n burg. Pr lidhjet q ka pasur me to, Janulla sht pyetur nga organet tona dhe ka dal dshmitare. M von, Janulla ka mbajtur kontakte me nj prfaqsues t ambasads italiane, i quajtur Guzepe Damis, si dhe me dy shofer hungarez q vinin n vendin ton. Po kshtu ajo ka mbajtur kontakte me nj student iranian, i quajtur Masar Gavoi, i cili sht dbuar nga vendi yn si person i padshiruar. N nj rast Janulla ka hipur n makinn e nj npunsi t ambasads turke dhe n nj rast tjetr ka shkuar n ambasadn eke s bashku me nj grua sovjetike. N vitin 1981 n shtpin e Janulls ka shkuar n ort e vona t nats arbreshja Ana Patitui, e cila ka dyshime se merret me veprimtari armiqsore kundr vendit ton. Aktualisht Janulla sht n kontroll t organeve tona dhe zhvillon agjitacion e propagand armiqsore.
    Prve sa sipr, Janulla karakterizohet si femr me qndrim t keq moral, m par ka ushtruar profesionin e kurvris kundrejt shprblimit, si dhe ka prdorur shtpin e saj pr kt qllim. Esht egoiste dhe llafazane, vitet e fundit ka marr n mbrojtje veprime t gabuara vagabondazhe t djalit t saj, Renato Rrapit; pr kt ka shqetsuar disa her prindrit e Gresa Kadares, duke i fyer ata n opinion. Pr kto ndodhi, ajo sht kshilluar disa her nga Komiteti i Partis dhe nga Kryesia e Frontit t lagjes, por me gjith ndihmn q i sht dhn ajo nuk ka reaguar, por prkundrazi ka br veprime t kundraligjshme, duke kundrshtuar prfaqsues t pushtetit, gj pr t ciln sht dnuar nga gjykata me nj vit riedukim nprmjet puns dhe me ndalimin e 1/6 e pags. Edhe pas ktij qndrimi i saj dhe i fmijve nuk sht i mir.
    2. Renato Rrapi, i biri i Gorit dhe i Janulls, i datlindjes 1964, i padnuar, i paorganizuar, i pamartuar, me arsim t mesm t pambaruar, pa pun. I prmenduri, pasi ka mbaruar shkolln 8-vjeare ka filluar Liceun Artistik, t cilin e ka vazhduar deri n vitin e IV-t, por ka mbetur dhe ka dal nga shkolla, aktualisht po bn nj vit pa pun duke qndruar n shtpi. Qysh nga viti i III n Lice sht futur n veprime t pasjellshme vagabondazhi n shkoll e shoqri. Qysh nga ajo koh dhe aktualisht ka shqetsuar familjen Kadare, duke u shkuar n shtpi disa her, si dhe u ka dal n rrug, n opinion t t tjerve duke i fyer rnd ata. Pr kt ai sht thirrur e kshilluar disa her nga Kryesia e Frontit t lagjes, si dhe nga drejtoria e shkolls, por nuk ka br kthes; n mnyr t vazhdueshme ai ka prsritur veprime t tilla vagabondazhi dhe konkretisht edhe m datn 24.4.1984 n orn 24-01 t nats, ka shkuar s bashku me tre shok t tjer para pallatit ku banon familja Kadare dhe pasi kan pir konjak dhe kan thyer shishe, kan brtitur me z t lart fjal fyese dhe poshtruese pr kt familje. Pr kto veprime u kapn nga patrulla e policis dhe u uan n rajon. Pr kt ka denoncuar qytetari Petraq Nina, si dhe ka ardhur e ka br ankes n mnyr verbale edhe Ismail Kadare.
    Duke u nisur sa sipr, propozojm internimin familjarisht t Janulla Rrapit, e cila paraqet rrezikshmri shoqrore pr veprimet e tyre armiqsore dhe q cenojn rendin publik. Internimi i tyre t bhet pr 5 vjet koh nga qyteti i Tirans n fshatin ...t rrethit
    Theksojm se Janulla ka dhe nj fmij t quajtur Viktorina Gori Rrapi, e datlindjes 1976.
    T prmendurit jan t prgjegjshm, nuk jan t zgjedhur n organet e pushtetit.
    Bashkangjitur iu drgojm biografin, certifikatn familjare dhe dshmin e penalitetit.
    Puntori Operativ
    eriz Salaj
    Shefi Seksionit III
    Shefqet Metaj
    Drejtori i Punve t Brendshme
    Zef Loka
    D A K O R T
    Sekretari i Par i Komitetit t Partis s Rrethit
    FOTO AMI


    --------------------
    Sekret/21
    Ekzemplar Nr.______
    Tiran, m ______1984

    Vrtetim biografik pr Janulla Rrapin (Lepuri)
    Janulla Rrapi (Lepuri) sht e bija e Markos dhe e Viktores, lindur n fshatin Prparim t rrethit Sarand m 1944, e ve, me dy fmij, e paorganizuar, dnuar 3 muaj me pun korrektonjse pr fyerje t prfaqsuesit t pushtetit, me arsim 7-vjear, me pun shitse n NTU, me kombsi dhe shtetsi shqiptare, me banim n lagjen 4, rruga “Urani Pano”, nr.14 Tiran.
    Prindrit e saj jan me origjin nga fshati Prparim i rrethit Sarand, gjat regjimit antipopullor t Zogut kan ardhur me banim n qytetin e Sarands dhe jan marr vazhdimisht me pun krahu. I ati ka punuar mekanik gjat gjith kohs, ndrsa xhaxhai Gaqo Lepuri ka punuar me varka, duke br tregti me shtetet fqinje n Greqi e Itali. Qndrimi politik gjat ksaj periudhe ka qen indiferent, ndrsa gjat Lufts Nacionallirimtare kan mbajtur qndrim t mir. I ati ka ardhur n Tiran dhe ka punuar npr ndrmarrje t ndryshme. Nj xhaxha i saj, Yllo Lepuri, ka qen antar i Kshillit Antifashist Nacionallirimtar t fshatit dhe gjat asaj kohe sht kapur nga gjermant, t cilt e kan vrar dhe sot quhet viktim e lufts.
    Mbas lirimit, qndrimi politik i t atit ka qen i mir dhe para disa vjetsh ka vdekur. E ma rrjedh nga nj shtrese pasur, i ati (gjyshi i Janulls nga nna) Spiro Gjoni pr qndrim t keq politik pas lirimit sht cilsuar kulak. Nj daj i Janulls, Leonidha Gjoni, ka qen partizan, ka dezertuar dhe sht arratisur n Greqi, ku sht dhe sot. Ndrsa nj daj tjetr, Gaqo Gjoni, sht dnuar dy her pr aktivitet politik dhe aktualisht ndodhet n burg.
    Janulla ka qen e martuar me Gori Rrapin me origjin nga Fieri, qndrimi politik i t cilit ka qen i mir, ka punuar si ndihmsmjek n spital dhe para disa vjetsh ka vdekur.
    Pas ksaj periudhe Janulla nuk ka mbajtur qndrim t mir moralo-politik, qysh nga viti 1968 ka mbajtur shoqri me gra sovjetike, t cilat jan dnuar si agjente t zbulimit sovjetik dhe aktualisht jan n burg. Pr lidhjet q ka pasur me to, Janulla sht thrritur dhe sht pyetur dhe m von ka dal dshmitare n gjyq. Po kshtu ajo ka mbajtur kontakte me nj prfaqsues t ambasads italiane, i quajtur Guzepe Damis, me dy shofer hungarez, si dhe me studentin iranian, Masar Gavoi, i cili sht dbuar nga rendi yn si person i padshiruar. N nj rast ka hipur n makinn e nj npunsi t ambasads turke dhe n nj rast tjetr ka shkuar n ambasadn eke s bashku me nj grua sovjetike. N vitin 1981 n shtpin e saj ka shkuar n ort e vona t nats arbreshja Ana Patitui, e cila ka dyshime se merret me veprimtari armiqsore kundr vendit ton. Aktualisht Janulla sht n kontroll t organeve tona dhe zhvillon agjitacion e propagand kundr sistemit ton socialist.
    Prve sa m sipr, Janulla karakterizohet si femr me qndrim t keq moral, m par ka ushtruar profesionin e kurvris kundrejt shprblimit, si dhe ka prdorur shtpin e saj pr t njjtin qllim. Esht egoiste dhe llafazane, vitet e fundit ka marr n mbrojtje veprimet e gabuara vagabondazhe t t birit, Renato Rrapit dhe pr kt ka shqetsuar disa her prindrit e Gresa Kadares, duke i ofenduar dhe fyer ata n opinion. Pr kt ajo sht kshilluar disa her si nga Komiteti i Partis dhe nga Kryesia e Frontit, por prsri ata vazhdojn me t njjtin qndrim. Janulla ka dy fmij, djali i saj i quajtur Renato Gori Rrapi, i datlindjes 1964, i padnuar, i paorganizuar, i pamartuar, me arsim t mesm t pambaruar, pa pun. N kohn kur vazhdonte Liceun Artistik n vitin e III-t sht br problem pr sjellje t padenja n shkoll e shoqri. N vitin e IV-t sht larguar nga shkolla dhe ka rreth nj vit q rri n shtpi pa pun, mban qndrim t keq moralo-politik, sht n kontroll t organeve tona.
    Vajza e saj, Viktorina Gori Rrapi, sht e datlindjes 1967 dhe aktualisht vazhdon shkolln.
    T dhnat e vrtetimit biografik jan marr nga vrtetimi biografik i drguar nga Dega e Punve t Brendshme Sarand, dat 13.I.1983, si dhe nga A.P. Aleko Jovani, Metan Karakulli.
    Puntori Operativ Shefi Seksionit III
    eriz Salaj, Shefqet Metaj

    Drejtori i Punve t Brendshme
    Zef Loka



    REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPERISE KOMISIONI I INTERNIMIT DHE I DEBIMIT SEKRET Ekzemplar Nr.1...
    Tiran, m 25.4.1984
    VENDIM Nr.7
    Komisioni i Internimit dhe i Dbimit, i mbledhur m datn 25.4.1984, n baz t Dekretit t Presidiumit t Kuvendit Popullor nr. 5912, dat 26.6.1979, pasi shqyrtoi propozimin e paraqitur nga Ministria e Punve t Brendshme,
    Vendosi:
    T internoj pr pes vjet koh familjen e mposhtme:
    1. Janulla Mark Rrapi, e datlindjes 1944, lindur n fshatin Prparim t rrethit t Sarands e banuese n Tiran, shtres e varfr, me arsim 7-vjear, puntore n NTU, e ve, e dnuar, me kombsi e shtetsi shqiptare.
    Renato Gori Rrapi, (i biri), i datlindjes 1964, lindur e banues n Tiran, me arsim t mesm t pambaruar, pa pun, beqar, i padnuar, me kombsi e shtetsi shqiptare.

    Qndrimi politik i familjes s saj n regjimin e Zogut ka qen indiferent; gjat Lufts Nacionallirimtare kan mbajtur qndrim t mir. Pas lirimit nuk kan mbajtur qndrim t mir moral. Nna e saj rrjedh nga nj familje shtres e pasur.
    Janulla ka qen e martuar me Gori Rrapin, me origjin nga Fieri e me qndrim t mir politik, i cili ka vdekur. Esht n kontroll t organeve t Sigurimit, pasi ka pasur shoqri me gra sovjetike, q jan dnuar si agjente t zbulimit sovjetik, si dhe me dy shofer hungarez q vinin n vendin ton. Karakterizohet si femr me qndrim t keq moral. N vitin 1983 sht dnuar pr kundrshtim t prfaqsuesit t pushtetit me nj vit riedukim nprmjet puns me ndalimin e 1/6 e pags. Djali i saj, Renato, karakterizohet si njeri q merret me akte rrugarie. M datn 24.4.1984, s bashku me tre shok t tjer, pasi kan pir, kan shkuar para pallatit ku banon familja e shokut Ismail Kadare dhe kan fyer me fjal fyese kt familje, e kan brtitur me z t lart. Pr kt ka denoncuar qytetari, Petraq Nina. Pr shqetsimet q ka krijuar Janulla me t birin jan thirrur e kshilluar disa her nga Komiteti i Partis dhe kryesia e frontit n lagje.
    T internohen n sektorin Kosov t NB Belsh t rrethit t Elbasanit.
    Afati i internimit u fillon m datn 25.4.1984 dhe u mbaron m datn 25.4.1989.
    Kryetari i Komisionit
    Manush Myftiu

    Zvendskryetari
    i Komisionit
    Hekuran Isai
    Antar
    Rrapi Mino
    Aranit ela


    Nj literatur e turpshme

    Ne vijm nga nj koh, kur pr t’i shrbyer klass n pushtet, pr ta rrethuar at me breroren e lavdis, jan shtrembrur faktet, ngjarjet, deri dhe jeta e vepra e disa prej personaliteteve t historis son. Ka ndodhur jo rrall q prfaqsuesit tipik t familjeve komuniste n Shqipri ta ken pr huq t pakorrigjueshm falsifikimin dhe shpifjen. Armiqt e tyre i kan nxir me gjithsej, ndrsa pr veten kan sajuar histori nga m t ndryshmet e nga m t pabesueshmet, histori me lavdi, persekutime, heroizma, epopera, etj.
    Komunizmi imentoi n Shqipri prligjjen e nj kulture t falsifikimit. Nj kultur q nxitej dhe mbrohej nga shteti, q krijoi dhe institute dhe struktura e njerz q e bn pr profesion t nderuar falsifikimin, shtrembrimin, retushimin, fshirjen dhe varrosjen e fakteve q ishin n dm t udhheqsve t kohs. Dhe nga kjo mnxyr nuk po ndahemi edhe sot.
    Biografi t falsifikuara
    Pr shembull “Heroi i Popullit” Jaho Gjoliku, dikur nj vullnetar i devotshm i etave zogiste n zonn e Kurveleshit, reklamohej sikur ishte dnuar me vdekje nga regjimi i Mbretit Zog. Ky falsifikim i trash ather nuk mund t rrzohej, se nuk lejoheshin mundsit ballafaquese. Askush nuk do t guxonte t provonte a t shkruante t vrtetn. N libra e n enciklopedi prmendej rndom se Jahoja ishte nj i dnuar nga regjimi i Zogut, se kishte qen nj antizogist i vendosur. Kjo vazhdoi t thuhet dhe n “enciklopedi” t periudhs s tranzicionit, n gazetat e vogla apo t mdha t s sotmes.
    Edhe sot t thuash t vrtetn pr nomenklaturn e lart komuniste n gjykimin e tyre sht njsoj si t kesh br krim. Pr ta duhet t ket vetm lavdi dhe merita t jashtzakonshme, merita q po t lkunden, vn n diskutim qenien a mosqenien e vendit ton (si).
    Jaho Gjoliku ka qen n krye t batalioneve t Mbrojtjes s Popullit, batalione t Sigurimit, q shtronin me zjarr dhe me hekur zonat e pabindura ndaj komunizmit n vitet e para pas Lufts. Kto batalione bastisnin krahina, arrestonin dhe pushkatonin persona t padshiruar n Veri t Shqipris. Akte t tilla kriminale disa edhe sot vazhdojn t’i quajn heroizma. N Postrib kto batalione vran e varrosn njerz t gjall, n Mirdit me rastin e vrasjes s B. Bibs u vun n rresht dhe aty pr aty u pushkatuan rreth 50 njerz pr raprezalje, n Tiran u sajua hedhja e nj bombe n ambasdn sovjetike dhe u vran e u varrosn po aq njerz n nj grop t prbashkt.

    Rikthim n loj i ustalleshave t vjetra

    Do t kalonin koht. Rrugn e etrve do ta vazhdojn bijt. Tashm falsifikime t nj lloji tjetr po bhen prdit npr gazeta. N rrugn e ktyre falsifikimeve ka hyr dhe e bija e Jaho Gjolikut, Liri Gjoliku, e cila n kohn e Enverit drejtonte dhe jepte “drejtsi” komuniste.
    N cilsin e juristes s Presidiumit t Kuvendit Popullor, Liri Gjoliku botoi koh m par nj “ditar”, n t cilin lavdronte Ramiz Alin se kishte ulur dnimin e Janulla Rrapit, ndaj s cils ishin br “padrejtsi”. Duke lshuar “akuzn” e madhe se “pr nderin e Kadares u bn krime ndaj familjes Rrapi”, Liri Gjoliku, iu shtua tufs s falsifikatorve q mbrojn t “gjorn” Janull si t persekutuar.
    N kt tuf u bashkuan dhe shum janullaist t tjer. T gjith avokat “t s persekutuars”.
    Gjykatsja Liri q u kishte dhn burgime t rnda sa e sa t dnuarve politik, tashm po na shtiret humane, po bhet madje avokate e “t persekutuarve politik”.
    As m pak e as m shum, n rastin e Janulla Rrapit Liri Gjoliku ka marr n mbrojtje dshmitaren e rreme t nj gjyqi ku Liria ka dhn ndshkime t rnda pr gra me kombsi ruse t martuara me shtetas shqiptar. Ato shkuan viktima t akuzave pr spiunazh, mbase pr t mbrojtur spiunt e vrtet, q mundet ishin ndr ata q jepnin urdhra pr dnimin e tyre. Pra, Lirin dhe Janulln, q t dyja i bashkon pjesmarrja n t njjtin krim.
    N valn e shfaqjeve t bujshme q jepte n shtyp e n TV “e persekutuara”Janull, u prfshi prap me zjarr dhe me histeri Liri Gjoliku.
    Gjoliku shkruan: “Mbas ktij debati, Aranit ela, edhe me porosi si nga Enver Hoxha dhe Ramiz Alia, bri krkes pr mbrojtje t ligjshmris kundr vendimit t Gjykats s Tirans dhe kshtu, Kolegji Penal i Gjykats s Lart, e uli dnimin e dhn kundr Janulls; nga 11 muaj, n dy muaj, aq sa ajo kishte br n beton, n Kombinatin “Josif Pashko”. Asaj nuk i ishte zn vendi si shitse, pasi e mbronte gjith kolektivi dhe veanrisht drejtoresha, e cila thoshte se “e kam shitse shembullore”.

    Kush e mbronte Janulln?

    Janulla Rrapin e mbronte Sigurimi. E mbronte se e prdorte. Shprehja “sht prdorur” gjindet e shkruar e zeza mbi t bardh n nj dosje t Sigurimit. Dosja nr 646 e vitit 1989 e Ministris s Punve t Brendshme, Drejtoria e par, dega e Sigurimit t ushtris ka tri flet. sht me afat ruajtjeje t prhershme. Dosja sjell nj informacion t shkruar nga drejtori i degs s Sigurimit t ushtris, Agim Zemani. Problemi sht analizuar (sipas shnimit me shkrim dore) dhe nga shoku Zylyftar (Ramizi). Informacioni bn fjal mbi birin e Janulls, ushtar n Elbasan.
    Nga kjo dosje po shkpusim karakterizimin q i bhet Janulls: “sht prdorur si dshmitare pr dy persona t dnuar si agjent t zbulimit sovjetik”. “sht internuar n Belsh pr rrugari”. (Shih faksimilen e dokumentit ).

    Paskal Milo pro Janulls

    Mir Sigurimi q e ka prdorur kushedi sa her pr spiunime dhe pr rrugari Janulln, mir dhe L. Gjoliku q me Janulln ka mbrojtur dshmitaren e rreme n gjyqin e saj t montuar, po shum t tjer ’i bashkon me t?
    Historiani i epoks komuniste, sot politikani Paskal Milo, shkoi n Pez m 2006 pr t promovuar edhe nj her Enver Hoxhn (sepse, fjala vjen, pse nuk prmendi edhe Abaz Kupin, Ndoc obn, Mustafa Gjinishin etj).
    Aty na bri dhe nj deklarat kundr shkrimtarit Ismail Kadare. Me mburravecri t lig Milua u shpreh:
    “... n disa raste ka qen n rolin e inkuizitorit dhe dihen shembujt, aq me tepr kur ka edhe shembuj q jan t barazvlefshm me ato q autoritetet m t zeza t kohs merrnin vendime pr internimin e familjeve, prmes letrave q i drgonin Ministris s Brendshme. Dhe Kadare sht prgjegjs...”
    Rexhep Qosja dhe Janulla Rrapi
    Deklaratn e msiprme t Paskal Milos e gjen n faqen e internetit: rexhepqosja.com. Se ’lidhje ka kjo faqe n internet, e cila u dedikohet studimeve dhe polemikave t Qosjes, me deklaratn e Milos dhe me Janulla Rrapin, kjo nuk dihet. Mbase se pr t sulmuar Ismail Kadaren, edhe Qosja thirri n ndihm Janulla Rrapin.

    Nj literatur e zez

    Do kalonin vite dhe tani n paskomunizm Janulla do t shfaqej n provokime t tjera, si gjithmon asnjher rastsisht.
    Pas shum e shum vitesh kur normalisht Liri Gjoliku dhe Janulla Rrapi duhej ta kishin harruar njra – tjetrn, ato bashkohen srish, por tashm me synime t reja dhe n pozicione t tjera, t ndryshme nga ato t dikurshmet.
    Liri Gjoliku dhe Janulla Rrapi i gjenden shoqja-shoqes. Prdorin si argument njra-tjetrn. Kur ia merr “kngs” Liria, menjher ia kthen Janulla. Pastaj e kundrta.
    M tej ky rreth zgjerohet e zgjerohet. Janulla thrret si argument historian dhe akademik dhe kta pdorin si argument Janulln. Si “argument” sillet edhe Dilaver Bengasi me “kujtimet” e tij. Bengasi bhet dhe recezent i librave q kan t njjtin objekt sulmi.
    Kaq sa pr t thn se sht n qarkullim nj literatur e tr me tem Janulln, literatur e shkruar, po dhe n internet, n TV... jan n qarkullim libra, ditar, kujtime, intervista, shkrime publicistike, eseistike... Akademikt, historiant, politikant, shkrimtart dhe gazetart e nderuar przihen me emrat e autoriteteve m t errta t diktaturs, me personazhet e zinj t diktaturs. Me personazhe dhe ekzemplar t rrugaris t prdorur nga Sigurimi.
    Emrat e Qosjes, Milos, Trebeshins, Balls e t sa e sa t tjerve dalin n t njjtn linj, n at t s djeshmes, n linjn e Sigurimit, n linjn e porosive, telegrameve a t urdhrave t Nexhmije Hoxhs, t Enverit, t Ramizit....
    Ky sht tranzicioni shqiptar. Kta jan dhe burrat e mdhenj t tij, q kthejn n simbol t persekucionit komunist nj bashkpuntore t Sigurimit, nj prfaqsuese t rrugaris, njrn nga veglat e llagmeve m t errta t shtetit t kohs.
    Si ka mundsi q edhe akademikt? Por, e tham, ne vijm nga nj shkoll e imentuar e falsifikimit. Shkoll me mjeshtra q e kan ushtruar gjat kt zeje. Akademikt si irak t politiks kan qen prijtar n shkolln e falsifikimit e t fabrikimit t fakteve, t njerzve, t idhujve t rrem.
    E vazhdojn pr llogarri t vetes a me porosi t trthorta politike edhe sot kt zanat.

    Er qelie pr ata q shoqroheshin me Janulln

    N prill 1975, Janulla Rrapi ka br akuza t rnda n drejtim t ruseve Nadiezhda Sidorovs dhe Zoja Gulina. Si shoqruese e tyre, ajo ka zbatuar prpikmrisht nj vijsjelljeje t ardhur nga ata q kan pasur interes pr nj gj t till. I ka provokuar ruset pr t siguruar t dhna prej tyre, si dhe ka trilluar me dshmin e saj przierjen n agjenturat e huaja pr t rritur penalitetin e veprs “kriminale”. Ky sht vetm njri nga rastet e prdorimit t Janulls, q ka qen kurdoher e gatshme pr “pun” t tilla n dobi t partis dhe pushtetit popullor.
    Si do t shohim n dokumentet m posht, drama ndaj grave t huaja nuk mund t zhvillohej pa pranin e Janullave n bashkpunim dhe me kolanect, gjolikt apo me t tjer si kta. Dnonin si agjente t KGB-s disa gra shtpiake, kur agjentt e vrtet mund t ishin n sferat m t larta t atij shtetit.

    Kallzimet e 21 prillit 1975 dhe 22 tetorit 1975

    Procesverbal kallzimi
    Tiran, 21 prill 1975
    Un, Florian Kolaneci, hetues n Drejtorin e Punve t Brendshme Tiran, marr kallzimin me goj nga qytetarja Janulla Rrapi, e bija e Markut dhe e Vitores, lindur n Sarand n vitin 1944, banuese n Tiran n lagjen Nr.4, rruga “Urani Pano” nr.14, me kombsi e shtetsi shqiptare, me profesion shitse n NTUS, me arsim 3 t mesme, e martuar, ka nj fmij, e paorganizuar, e padnuar. Kallzimtarja u paralajmrua pr prgjegjsin penale q ka n baz t nenit 219 t K.P.
    Kallzimtarja
    Janulla Rrapi

    Mbasi u pyet rreth shtjes deklaroi:
    N ver t vitit 1968, un nprmjet Nadiezhda Sidorovs jam njohur me sovjetiken Zoja Gulina. Q nga ajo koh dhe deri sot, un e kam ruajtur shoqrin me t dhe kam pasur hyrje e dalje. N fillim, kur Nadiezhda ishte me banim n Tiran, ne pothuajse gjithnj rrinim bashk, kurse me pas, Nadiezhda u transferua n Shkodr bashk me burrin e saj. Takimet e mia me Zojn ashtu si edhe m par ishin t vazhdueshme, ndrsa me Nadiezhdn takohesha kur ajo vinte n Tiran ose kur un shkoja n Shkodr.
    Q nga koha q jam njohur me Zojn dhe deri koht e fundit, kjo m ka folur kundr pushtetit dhe konkretisht:
    N nj rast, n vitin 1970, kur n shtpin time kishin ardhur pr vizite Zoja bashk me Nadjezhdn, t dyja kto filluan t flasin pr jetn e keqe q bhej ktu n Shqipri dhe pr jetn e mir q bhej n BS. N fillim bisedn e hapi Nadjezhda,e cila tha se jetesa
    ktu sht e keqe, n BS jetohet shum mir se ktu dhe se udhheqja shqiptare u prish kot me BS, megjithse BS e ka ndihmuar shum Shqiprin duke ngritur fabrika, uzina dhe t tjera si kto. Shqiptart, thoshte Nadiezhda i hodhn posht kto ndihma dhe nga ana tjetr shpifn do gj kundr BS. Zoja Gulina n kt bised mori pjes po ashtu si Nadjezhna dhe konkretisht thoshte q kto q thot kjo jan t vrteta, shqiptart jan njerz t ult sepse vjedhin, shpifin pr njri tjetrin dhe spiunojn njri – tjetrin.
    Po ashtu, n nj bised tjetr t br po kt vit me Zojn dhe Nadiezhden, ka rn fjala pr revolucionin kultural n Kin. Si Nadiezhda, ashtu edhe Zoja kan folur fjal armiqsore n kt drejtim.
    Nadiezhda tha se shqiptaret ktu bjn si u than kinezet, duke zn n goj edhe emra t udhheqsve tan kryesore t partis dhe shtetit. Ashtu si n Kin q jan internuar shum njerz si pasoj e revolucionit kultural, edhe ktu n Shqipri po fillojn t njjtat
    gjra. Un, tha Nadiezhna, kam shume frik se mos ne sovjetikve na marrin dhe na internojn sepse q kur jan prishur marrdhniet me BS ne nuk na trajtojn mir n Shqipri. Zoja duke marr pjes n kt bisede tha se kjo gj sht shum e vrtet se ne ktu n Shqipri na trajtojn sikur jemi gjermant e kohs Hitlerit. Po ashtu n nj bisede tjetr t br n vitin 1971 n shtpin time, kur prsri ra fjala rreth marrdhnieve t Shqipris me Kinn, Zoja n bised e sipr ka thn se kinezt jan njerz q nuk marrin vesh fare se ’sht jeta, ata nuk mendojn fare pr qejfi, vetm din q punojn vazhdimisht. Gjithashtu duke biseduar me Zojn pr gjendjen n BS, Zoja, m ka thn se gjendja n BS nuk sht ashtu si e paraqesin shqiptart, kta i shtrembrojn gjrat, sepse nuk sht e vrtet q populli sovjetik t jet i paknaqur, por prkundrazi atje populli sht shum i knaqur, jetesa sht e mir dhe nuk ka paknaqsi karshi udhheqjes sovjetike. Ndrsa n Shqipri, vazhdoi ajo, populli sht i paknaqur karshi udhheqjes sepse jetojn n gjendje t keqe. N kohn kur marrdhniet me BS ishin t mira n Shqipri jetohej mir, moda ishte e lir dhe mund t visheshe si t doje, ndrsa tani q kta jan t lidhur me kinezt, bjn ashtu si urdhrojn ata. Kta, tha-m pas Zoja, nuk i do asnj shtet n bot, por kan mbetur vetm me Kinn, por thosh ajo, meqense n Kine po ndodhin turbullira, edhe n Shqipri mund t ndryshoj si te ata. Po ashtu, n biseda t tjera q kam br un me Zoja Gulinen, kjo shpeshher tregohej e paknaqur edhe n lidhje me gjendjen ekonomike n vendin ton. Ajo me ka thn se un megjithse punoj shum gjat gjith vitit, marr nj rrog t vogl q nuk me del as pr veten time. Po ashtu Zoja m ka thn se grat shqiptare jan shum t kqija, ato jan hajdute dhe egoiste pr njra – tjetrn. Kur m tha kt gj Zoja m tregoi edhe nj shembull se si dikur duke u kthyer nga nj aksion, makina ishte prmbysur dhe atje i humbi ora e dors dhe nj adr. Ajo thoshte se ju shqiptart vidhni edhe kur tjetri sht duke vdekur, meqense si pretendonte Zoja e dinte q kto gjera ia kishte vjedhur nj grua. Nga Zoja gjithashtu kam marr vesh se n kohn e prishjeve t marrdhnieve t BS me Shqiprin, ajo kishte vendosur q t kthehej n BS, por m pas, n momentin e nisjes, mbasi kishte prer edhe biletn, i kishte ardhur Nadiezhda n shtpi dhe i kishte kthyer mendjen q t qndronte ktu.
    Disa dit mbas arrestimit t Nadiezhdes, m takoi Zoja n rrug dhe duke qen e shqetsuar m porositi mua q t bisedoja me ndonj t njohur dhe t interesohesha prse ishte arrestuar Nadiezhda dhe kt gj t’ia thoja asaj.
    Sa thash, jan t vrteta dhe mbasi i lexoj thniet e mija i vrtetoj me firmn time.
    Kallzuesja: Janulla Rrapi
    Asistuesi: Bato Bega
    Hetuesi: Florian Kolaneci

    Procesverbal dshmie

    Tiran, 22 tetor 1975
    Un, Sofia Koo, hetuese n Drejtorin e Punve t Brendshme n Tiran, marr n pyetje si dshmitare Janulla Rrapin, e bija e Markut dhe e Vitores, lindur n Sarand n vitin 1944, banuese n Tiran, lagja nr.4, rruga “U. Pano”, nr.14, me kombsi dhe shtetsi shqiptare, me profesion shitse n NTU, me arsim 3 t mesme, e martuar me nj fmij, e paorganizuar, e padnuar.
    Dshmitarja u paralajmrua pr prgjegjsin penale q ka n baz t nenit nr. 220 t K. P. n rast se bn dshmi t rreme.
    Dshmitarja
    Janilla Rrapi

    Mbasi u pyet rreth shtjes deklaroi sa m posht:
    Me sovjetiken Zoja Gulina, jam njohur n ver t vitit 1968 nprmjet Nadjezhda Sidorovns. Q nga ajo koh dhe deri ditn e arrestimit, un e kam ruajtur shoqrin me t dhe kam pasur hyrje e dalje. Ne fillim kur Nadjezhda ishte me banim n Tirane n pothuajse t tria rrinim bashk, kurse m par Nadjezhda u transferua n Shkodr
    bashke me burrin e saj. Takimet e mija me Zojen ashtu si dhe me par ishin t vazhdueshme, ndrsa me Nadjezhdn takohesha kur ajo vinte n Tiran ose kur un shkoja n Shkodr.
    Q nga koha q un jam njohur me Zojen dhe deri koht e fundit kjo m ka folur kundr pushtetit dhe konkretisht:
    N nj rast n vitin 1970, kur n shtpin time kishin ardhur pr vizit Zoja bashk me Nadjezhden, t dyja kto filluan t flasin pr jetn e keqe, q bhej ktu n Shqipri dhe pr jetn q bhej n Bashkimin Sovjetik. N fillim bisedn Nadjezhda, e cila tha s jeta ktu sht e keqe, ndrsa n Bashkimin Sovjetik jetohet shum m mir se ktu dhe se udhheqja shqiptare u prish kot me Bashkimin Sovjetik, megjithse Bashkimi Sovjetik e ka ndihmuar shum Shqiprin duke ngritur fabrika, uzina dhe t tjera si kto. Mirpo shqiptart thoshte Nadjezhda, i hodhn posht kto ndihma dhe nga ana tjetr shpifn do gj kundr Bashkimit Sovjetik. Zoja Gulina n kt bised mori pjes po ashtu si Nadjezhda dhe konkretisht thoshte, se kto q thot kjo jan t vrteta, shqiptart jan njerz t ult, sepse vjedhin e shpifin pr njeri tjetrin dhe spiunojn pr njeri - tjetrin. Po ashtu n nj bisede tjetr t br po kt vit me Zojen dhe Nadjezhden, ka rn fjala pr revolucionin kultural n Kin. Si Nadjezhda ashtu dhe Zoja kan folur fjal armiqsore n kt drejtim. Nadjezhda tha, se shqiptaret ktu bjn si ju thon kinezet, duke zn n goj edhe emra t udhheqsve tan kryesore t Partis dhe t Shtetit. Ashtu si n Kine q jan internuar shum njerz si pasoj e revolucionit kultural edhe ktu n Shqipri po
    fillojn t njjtat gjra. Un, tha Nadjezhda kam shum frik se mos ne sovjetikve na marrin dhe na internojn se q kur jan prishur marrdhniet me Bashkimin Sovjetik ne nuk na trajtojn mire n Shqipri. Zoja duke marr pjes n kt gj tha, se kjo sht
    shum e vrtet dhe se ne ktu n Shqipri na trajtojn sikur jemi gjermant e kohs s Hitlerit. Po ashtu n nj bised tjetr t br n vitin 1971 n shtpin time, kur prsri ra fjala rreth marrdhnieve t Shqipris me Kinn, Zoja n bised e sipr ka thn, se kinezt jan njerz q nuk marrin vesh, se far sht jeta, ata nuk mendojn fare pr qejf, vetm dine, q t punojn vazhdimisht.
    Gjithashtu duke biseduar me Zojen pr gjendjen n Bashkimin Sovjetik, Zoja me ka thn, se gjendja n Bashkimin Sovjetik nuk sht ashtu si e paraqesin shqiptart, kta i shtrembrojn gjerat, sepse nuk sht e vrtet q populli sovjetik t jet i paknaqur, por prkundrazi atje populli sht shume i knaqur, jeta sht e mir dhe nuk ka paknaqsi karshi udhheqjes sovjetike. Ndrsa n Shqipri vazhdoi Zoja, populli sht i paknaqur karshi udhheqjes, sepse jeton n gjendje t keqe. N kohn kur marrdhniet me Bashkimin Sovjetik ishin t mira, tha Zoja, n Shqipri jetohej mir, moda ishte
    e lir dhe mund t visheshe si t doje, ndrsa tani q kta jan t lidhur me kinezt, bjn ashtu, si urdhrojn ata. Kta tha m pas, Zoja, nuk i do asnj shtet n bot, por kan mbetur vetm me Kinn, por thoshte ajo, meqense n Kin kan ndodhur turbullira, edhe n Shqipri mund t ndryshoj situata.
    Po ashtu n biseda t tjera q kam br un me Zoja Gulinn kjo shpeshher tregohej e paknaqur edhe n lidhje me gjendjen ekonomike n vendin ton. Ajo m ka thn se un megjithse punoj shum gjat gjith vitit marr nj rrog t vogl, q nuk me del as pr veten time. Po ashtu Zoja m ka thn, se grat shqiptare jan shum t kqija ato jan hajdute dhe egoiste pr njra - tjetrn.
    Kur me tha kt gj Zoja m tregoi edhe nj shembull sesi dikur duke u kthyer nga nj aksion, makina ishte prmbysur dhe atje i humbi ora e dors dhe nj adr. Ajo thoshte se ju shqiptart vidhni edhe kur tjetri sht duke vdekur, meqen se si pretendonte Zoja e dinte qe kto gjra ja kishte vjedhur nj grua.
    Nga Zoja gjithashtu kam marr vesh, se n kohn e prishjes s marrdhnieve me Bashkimin Sovjetik, ajo kishte vendosur q t kthehej n Bashkimin Sovjetik, por m pas n momentin e nisjes, mbasi kishte prer edhe biletn i kishte ardhur Nudjezhda n shtpi
    dhe i kishte kthyer mendjen q t qndronte ktu dhe Zoja mbas ksaj kishte anulluar ikjen. Disa dit pas arrestimit t Nadjezhdes, m takoi Zoja n rrug dhe duke qen e shqetsuar m porositi mua, q t gjeja ndonj t njohur dhe t interesohesha prse ishte arrestuar Nadjezhda dhe kt gj t’ia thoshja asaj.
    Harrova t them se n nj rast kur kam qen un, Nadja dhe Zoja Nadja m ka propozuar q un t filloja pun n ndonj ambasad dhe n fillim t punoja n ndonj ambasad q ka marrdhniet t mira me Shqiprine e pastaj t krkoja t hyja n ambasadn Polake
    ose ekosllovake.
    Sa m lart e lexova e me qen se thniet e mia jan shkruar drejt, i vrtetoj me firmn time.
    Dshmitarja Janulla Rrapi
    Hetuesia Sofia Koo
    Janulla dhe Liri Gjoliku, 47 vjet burg pr tri grat ruse
    Gjykata e drejtuar nga Liri Gjoliku ka dhn 14, 15 dhe 18 vjet burg pr tri grat ruse t martuara me burra shqiptar
    Vendimi i dnimit pr ruset
    M 17 prill 1976, trupi gjykues i prbr nga:
    1-Liri Gjoliku – antare e Gjykats s Lart
    2-Bahri Piraniqi – ndihmsgjyqtar
    3-Haxhire Gjergjevica ndihmsgjyqtare, ka dnuar:

    1.Nadjezhna Kabashi (Sidorova), pr tradhti ndaj atdheut n formn e spiunazhit sipas nenit 64/12 t Kodit Penal, duke e dnuar me 18 vjet heqje lirie.
    2.Zoja Gulieva (Smirnova), pr tradhti ndaj atdheut n formn e spiunazhit sipas nenit 64/12 t Kodit Penal dhe pr agjitacion e propagand neni 73/1 e 12 t Kodit Penal duke e dnuar me 15 vjet heqje lirie.
    3.Nina Pumo (Nagavica), pr tradhti ndaj atdheut t kryer n formn e spiunazhit n baz t nenit 64/12 t Kodit Penal dhe pr krimin e agjitacionit dhe propagands kundr pushtetit popullor, neni 73/1 t Kodit Penal duke e dnuar me 14 vjet heqje lirie.



    Faksimile X
    Janulla Rrapi denoncon n hetuesi si dshmitare dy gra me kombsi ruse
    Arkivi i Ministris s Brendshme

    Faksimile XI
    Janulla si kallzimtare n hetuesi kundr dy grave ruse
    Arkivi i Ministris s Brendshme

    Faksimile XII
    Drejtoria e Sigurimit e Tirans propozon internimin e Janulla Rrapit
    Arkivi i Ministris s Brendshme
    Sipas dokumentit, shkak i internimit bhet dennocimi nga shtetasi P. Nina. Shnohet se J. Rrapi ka qen nn kontroll (lexo: bashkpunim) t Sigurimit, se, ve prostituimit me pages, ajo shoqrohej me diplomat dhe shtetas t huaj, si: rus, italian, ek, iranian, turq etj.

    Faksimile XII
    Arkivi i Ministris s Brendshme. Dosja nr 646, viti 1989. Drejtoria e par e Sigurimit t ushtris. Janulla Rrapi e prdorur nga Sigurimi si dshmitare pr grat ruse.

  8. #8
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    Kreu VI
    Prndjekja n letrsi dhe n arte gjat komunizmit
    1. Kthesa e dhunshme n kultur

    Ndryshimi politik i vitit 1944, vendosja e regjimit komunist, do t sillte fatkeqsi deri dhe zhdukjen prgjithmon nga jeta t shum individve, eleminimi nga jeta sociale t disa shtresave dhe klasave t shoqris s athershme shqiptare, fashitjen e dokeve dhe t zakoneve tona tradicionale. Shqipria u prball me nj shtet t dhuns, i cili n emr t lufts ndaj nj bote t vjetr pr t’i ln vendin nj bote t re, n emr t lufts pr ndrtimin e nj shteti t t varfrve, kundr atyre q ishin t pasur, prmbysi gati gjith raportet pronsore dhe sociale dhe i vuri n mjerim, n burgje e deri n maj t bajonets t gjith ata q e kundrshtuan hapur ose dhe ata q ishin t paragjykuar pr t’u quajtur armiq, kriminel, reaksionar.
    Ndryshimi rrnjsor preku dhe sfern e kulturs. Komunistt ndryshimin e kuptonin si ndrrim t thell n jetn shpirtrore, n filozofin dhe n mnyrn e t jetuarit. Gjith t tjert, ve komunistve, quheshin njerz t bots s vjetr q fillimisht duheshin duruar, por gradualisht duheshin ndrtuar e ndryshuar n prputhje me vizionin e komunistve pr nj njerzim tjetr, t ri. Pr t realizuar kt ndrrim gati apokaliptik shkrimtart dhe artistt u thirrn nga politika q t prodhonin n art dhe n letrsi modele t ktij njeriu t ri.
    Kauza komuniste e revolucionit ishte e detyrueshme pr t gjith, ndaj aparatet e dhuns ishin prher n kmb, pr t gjith, sidomos pr ata q i rezistonin ksaj fryme t re.
    Ndryshimi nuk preku vetm prodhimtarin artistike t dits, por dhe gjith trashgimin letrare e kulturore t s kaluars. Gjith sa ishte krijuar m prpara do t shikohej me dyshim, do t shkohej n sitn e holl t przgjedhjes e deri n mohimin e saj.
    Ky ndrrim ishte tragjik pr shum nga intelektualt krijues q vinin nga vitet ’30, intelektual me prirje evropiano-perndimore, ku edhe ishin shkolluar e formuar. Po ndrpritej kshtu nj tradit kulturore e atdhetare me prirje nga liria individuale, nga dshira pr t krijuar t bukurn, estetiken, artin brenda natyrs s tij, brenda pavarsis krijuese q siguron lulzimin e prirjeve origjinale.
    Do t kufizohej dhe do t shihej shtrembr literatura fetare dhe gjith trashgimia tjetr me prirje dhe me frymzim t till. M von, pas vitit 1967, ushtrimi i fes, institucionet dhe profesioni i fetarit u ndaluan me ligj.
    Krijimtaria botrore e krijuar n shekuj do t’i nnshtrohej przgjedhjes mbi bazn e ndarjes n letrsi dhe art prparimtar dhe n letrsi dhe art reaksionar. Kshtu do t ndaheshin shkrimtart, piktort, muzikantt e tradits botrore q nga fillimet. Kjo ndarje solli ndrprerjen e komunikimeve me letrsin, artet, filozofin dhe estetikn e Europs Perndimore. Pothuaj gjithka aktuale me burim prej kndej konsiderohej reaksionare, borgjeze, armiqsore, e rrezikshme.
    N kt frym, t mbizotruar nga pikpamja leniniste e vshtrimit materialist t jets dhe t historis, u hartuan dhe tekstet msimore, tekste q do t prgatisnin njeriun e ri dhe shoqrin e re. Shembujt pr kt u morn nga Moska. Shkenca, letrsia dhe artet sovjetike u shpalln m t prparuarat n bot. Pr nj koh t gjat pothuaj t gjitha tekstet shkollore, deri dhe ato pr biologjin, kimin, psikologjin, pedagogjin, letrsin e huaj, historin, gjeografin, gjeologjin e fizikn kan qen prkthime t teksteve sovjetike. Kjo jo vetm se shum nga msuesit e pedagogt u drguan pr shkollim n Rusi, por mbi t gjitha pr at fillin e kuq marksist-leninist q duhet t ndihej edhe n shkencat e natyrs jo vetm n ato shoqrore.
    Model pr shkrimtart u shpall letrsia sovjetike e realimit socialist dhe predikohej hapur imitimi i saj prej shkrimtarve shqiptar.
    Letrsia dhe artet duhet t pasqyronin jetn, por edhe t propozonin ndryshimin e saj. N filozofi kjo quhej art q i shrben revolucionit, shoqris, nj prodhimtari ku vlersohet mesazhi prmbi vlerat estetike, n praktik ishte vnie n jet e tezave leniniste, sipas t cilave arti sht lev dhe burm n punn e partis, pra, jo art, por propagand partiake. Mbi kto baza filloi eliminimi i gjith atyre letrarve dhe i librave t tradits q nuk shkonin me propagandn e regjimit. Librave t padshiruar iu ndalohej botimi, krijuesit e padshiruar i nnshtroheshin mnjanimit t detyruar nga jeta krijuese, burgimit, internimit, drgimeve n pun t prbuzura, ekzekutimit.
    Kshtu Gjergj Fishta(1871-1940), Faik Konica (1875-1942), Zef Skiroi (1865-1927), Ernest Koliqi dhe t tjer ishin shkrimtar t anatemuar e t prjashtuar nga botimi dhe nga prfshirja n tekstet e historis s letrsis shqiptare. Ve shkrimtarve t anatemuar, kishte dhe shkrimtar t mnjanuar si klasiku i gjall i letrsis s athershme shqipe, Lasgush Poradeci etj. Edhe shkrimtart e tjer botror apo kombtar, t pranuar nga regjimi, kurr nuk botoheshin n t gjitha veprat e tyre. Botimet e tyre shoqroheshin nga studime a parathnie ku viheshin n dukje “kufizimet ideore”. Naim Frashrit, poetit m t publikuar nga ajo koh, asnjher nuk iu botuan veprat me “kufizime ideore”, si: “Qerbelaja”, “Fletore e bektashinjve” etj.
    Krahas ksaj krasitjeje, filloi rekrutimi i artistve t quajtur t rinj, i atyre q vinin nga malet dhe i atyre q n vitet tridhjet kishin prirje nga e majta.
    U ndaluan shtpit botuese private dhe gazetat private, u krijua Lidhja e Shkrimtarve si organ kontrolli pr shkrimtart dhe kshtu gjith krijimtaria q publikohej iu nnshtrua vetm nj dore, dors s shtetit.
    Kritika letrare merrte porosi nga partia pr veprat q do t lavdroheshin dhe pr ato q do t ndshkoheshin.
    Shkrimtart q erdhn nga vitet ’30, e konformuan procesin krijues me regjimin, me metodn e realizmit socialist.
    Organizatat e partis n t gjitha institucionet shtetrore krijuese vigjilonin dhe ndalonin ose lejonin publikimin e librit, muziks, pikturs a filmit. Jeta artistike u nn nj kmish force, nn nj terror t ftoht por t pandrprer, ku shoku prgjonte shokun pr t gjuajtur ndikimet e huaja, shkeljen e normave t shpallura t partishme. Prgjimet, spiunimet, kongreset, plenumet, mbledhjet, orientimet e drejtoris s shtypit n Komitetin Qendror q merrte n analiz ndonjher dhe gati n do muaj prodhimtarin, prbnin klimn krijuese dhe shkencore pr gjat gjith kohs s komunizmit.

    2. Nj parantez

    Ktu do t hap nj parantez. Prap krijimtaria letrare dhe shkencore e krijuar nn komunizm ka vepra q e tejkalojn kohn e komunizmit. Arti i vrtet del mbi koht. Parime t rrepta krijuese t imponuara ka pasur n disa periudha historike t shoqris njerzore. Edhe Molieri ka qen nj shkrimtar tipik klasicist, por veprat e tij prej ather e deri sot i prkasin gjith njerzimit. Edhe perandoria romake ka pasur shkrimtart e saj t preferuar dhe ata t ndshkuar. Edhe arti bizantin e mesjetar kan pasur kanune q e kufizonin shkrimtarin, piktorin dhe muzikantin. Edhe nazistt kishin normat e tyre pr artin. Por prej gjith ktyre kohrave kan ardhur letrar e artist t shquar. Letrsia, piktura, muzika mund t ngjajn se jan krijuar q t’i shrbejn nj kohe t caktuar, por veprat e talenteve t mdha dalin prtej kohve q i krijuan. Kjo ka t bj me natyrn e brendshme t artit. Veprat e mdha, edhe kur duket se jan t pranueshme vetm pr nj koh, n thelb jan t ndrtuara me parimet universale e t prjetshme, sipas modeleve t krijuara nga artistt e mdhenj t t gjitha kohrave. Si t tilla, ato i mbeten thesarit t letrsis dhe t artit botror a kombtar.

    3. Prndjekja n vitet e para

    M posht do t ndalem te ata shkrimtar dhe artist q u ndshkuan prej komunizmit.
    Prndjekja ka qen val-val dhe ka prshkuar gjith kohn e komunizmit. N fillim u prndoqn ata q u quajtn reaksionar me damk dhe q “revolucionin” nuk e pranonin. Artistin n cilndo shoqri mund ta konsiderosh nj ngjll, n kuptimin nj qenie q punon me lnd nga bota shpirtrore. Qenie t tilla n nj komb t varfr si ky yni, ku artisti kurr nuk arrin t shprblehet pr punn e tij, duhet t rrethohen me mirnjohje. E them kt se shum nga krijuesit q tradicionalisht e kan mbajtur ndezur qiririn e artit tek ne, kan pasur jet tragjike. Shqipria q nga krijimi i saj si shtet, por edhe m par, i ka ushqyer fmijt e saj me ndjenjat e moralit, t atdhetaris, t s bukurs me penn e shum shkrimtarve t shquar q nga Budi dhe Bogdani, nga De Rada e Serembja, nga Naimi dhe Fishta, nga Konica, imzot Prenushi dhe imzot Noli, nga Asdreni dhe Gjeovi, nga Koliqi dhe Kuteli. Por kta shkrimtar, n t shumtn e rasteve, nuk e kan pasur a nuk e kan ende edhe sot nj pllmb dh pr varrin e tyre n kt vend.
    Artistt e shkrimtart q u prndoqn nga komunizmi, qen fatkeq se i prkitn nj kohe fatkeqe pr ata dhe pr t gjith ata q e jetuam at.
    T part ndr shkrimtart dhe intelektualt e prndjekur qen nga ata q u prkisnin grupimeve politike q ishin t predestinuar pr t’u kositur. Intelektualt q kishin br shtetin shqiptar n vitet tridhjet, ata q kishin shklqyer n letrsi dhe n shkenc, vetm se gjat lufts ishin prfshir n formacione politike t tjera, u quajtn armiq dhe me gjyqe speciale komuniste u shkuan n plumb. Ata mbase duhet t merrnin nj mirnjohje shtetrore dhe nj pension shtetror se kishin shrbyer n shtet, por u shprblyen me plumb. Disa q arritn t largohen nga ky vend, u dnuan n munges, u shpalln kriminel dhe u ndaluan t kthehen n atdhe. T till qen disa nga antart e Institutit t Studimeve Shqiptare, nj brtham akademie mund ta quash, ku bnte pjes E. Koliqi (1903-1975), M. Kruja, Karl Gurakuqi (1895-1971), Namik Resuli (1908-1985) etj. Ata, vean politiks, kan kontributin e tyre t pashlyer n shkencn e albanologjis, t cilin e vazhduan dhe n emigracion. Nj intelektual shum i holl, si Lef Nosi (1873-1945), etnograf dhe bibliofil, u pushkatua nga gjyqet speciale t viti 1945.
    Spata si rrall kund tjetr ra mbi at q sht quajtur qarku letrar katolik i Veriut t Shqipris. Varri i poetit kombtar Gjergj Fishta u dhunua, emri i tij tashm do t ishte i frikshm. Do t shpallej reaksionar dhe i zi, si ai. Klerik t tjer, savant t shquar do t fashiteshin nga historia e kulturs son prgjithmon. Vinenc Prenushi (1865-1949 ), nj figur prej rilindasi, arqipeshkv i Durrsit, poet i njohur, arrestohet ndr t part, dnohet me njzet vjet burg, vdes nga torturat m 1949. Dramaturgu Ndre Zadeja (1891-1945), poeti dhe prkthyesi Dom Lazr Shantoja (1892-1945), poeti at Bernardin Palaj (1884-1947), patr Anton Harapi (1888-1846), publicisti Gjon Shllaku (1907-1946) arrestohen, torturohen dhe ekzekutohen. Kta jan martirt e kasaphans s viteve t para komuniste. Me koh teologt, msuesit, veprimtart e ksaj kishe, kish prej nga kemi dhe kardinalin e par shqiptar, imzot Mikel Koliqin (1911-1997), nj muzikant krejt origjinal, do t psojn ndshkime rrnuese, burgime t prjetshme dhe mizori t pandrprera. Nj prift po i ksaj kishe do t shkoj n litar n vitet shtatdhjet vetm se pagzoi n fshehtsi nj fmij n kampet e puns n Lushnje.
    Pas klerikve katolik pr nga prndjekja radhiten klerikt bektashinj me kryegjysht e tyre t pushkatuar, por edhe kleri ortodoks me ekzekutimin e imzot arqipeshkop Visarion Xhuvanit, t peshkop Irene Banushi dhe imzot Kristofor Kisit (zhdukur n mnyr t dyshimt). Dnime t rnda morn klerik t tjer m t ult n rang. M 1948 do t pushkatohet n Gjirokastr Baba Ali Tomorri (1893-1948), pseudonim i Ali Abas Skndit, poet, publicist, teoricien dhe veprimtar bektashian, autor i gjasht librave.
    Dramaturgu Kristo Floqi (1873-1951) arrestohet menjher pas lufts dhe vdes n burg. T tjer, si: folkloristi at Donat Kurti (1903-1969), romancieri Dom Ndoc Nikaj (1864-1951), prkthyesi dhe publicisti Lazr Radi (1916-1998) me mbi dyzet vjet burg dhe internim, botuesi Nebil ika (likuiduar m 1944), botuesi Ibrahim Dalliu (1878-1952) morn prsipr vdekjen apo urrejtjen dhe prndjekjen e prjetshme t atij shteti. Themi urrejtjen e prjetshme t shtetit se emri i t ndshkuarve si t till fshihej prgjithmon nga historia e kulturs. Madje njolla e ndshkimit politik binte si pasoj dhe mbi familjart e trashgimtart. Trashgimtarve t tyre iu ndalohej shkollimi universitar dhe npunsia. Mbas lirimit prej burgut politik t hiqej e drejta e botimit. Librat, filmat e autorve t burgosur viheshin n indeksin e veprave t ndaluara. Komunistt shqiptar nuk e njihnin institucionin e rehabilitimit.
    Kt fat tragjik do ta kishin dhe dy shkrimtar t tjer, Musine Kokalari (1918-1983) dhe Ethem Haxhiademi (1902-1965).
    Musine Kokalari m 1941 mbaroi “con lode”, shklqyeshm, Universitetin mbretror t Roms, u laurua Doktore n Letrsi. Botoi librat “Si m thot nnua plak” (1939) dhe “Rreth vatrs” e “Sa u tund jeta” m 1944. N vitet 1943-44 tentoi t formoj nj parti socialdemokrate. Dy nga vllezrit e saj, pronar t nj shtypshkronje, u eliminuan nga komunistt n hotel Bristol n prag t lirimit t Tirans. N janar 1946 Musinen e arrestojn dhe e dnojn me njzet vjet burg me akuzn se donte t rrzonte pushtetin. Musineja u kishte drguar nj not prfaqsive t forcave aleate n Tiran, ku, ve Frontit komunist, krkonte dhe pjesmarrjen e partive t tjera n zgjedhjet e vitit 1945. M 1961 e lirojn nga burgu dhe e internojn n Rrshen. E vun t bj pun t rnda n ndrtim dhe n komunalen e ktij qyteti. M 1980 iu shfaq kanceri n gji. Gati pa mjekim, e braktisur nga t gjith, vdiq m 1983 dhe, si e ndshkuar, u varros pa njeri nga komunalja e qytetit t Rrshenit. 37 vjet e dnuar me pun t rnd, n burg dhe n internim. Fat m t zi se t sajin nuk mund ta gjesh te asnj shkrimtare tjetr e bots komuniste.
    Ethem Haxhiademi nj tragjedian i drejtimit t neoklasicizmit, nj nga antart e par t Lidhjes s Shkrimtarve, vetm se i prkiste udhheqjes s lart t Ballit kombtar, arrestohet m 1947; dnimi me vdekje iu kthye n burgimim t prjetshm. Vdiq m 1965 n burgun e Burrelit ku u mor dhe me prkthime.
    N vitet e quajtura t Koi Xoxes terrori mbi intelektualt do t prfshinte gjith intelegjencn tjetr, si: msues, shkenctar, historian, pianist, piktor. Jan me qindra ata muzikant, piktor, teknik e gazetar t nj rangu jo kaq t shquar sa emrat q prmendm m lart, q i detyruan t ln profesionin, u burgosen, dhe mbeten keq pr buk t gojs, nga q i degdisn n punra t rnda krahu.
    N kt klim terrori shum nga intelektualt e mbetur gjall nga e kaluara, por q vepra u mohohej dhe u denigrohej, t till si Lasgush Poradeci (1899-1987), nj nga poett m t shquar t letrave shqipe, nuk u morn m me letrsi, iu kthyen prkthimit, pr t nxjerr bukn e gojs. Pas burgimeve, me prkthime u morn Mitrush Kuteli dhe poeti Kudret Kokoshi (1907-1991), i cili gjat lufts ishte burgosur nga fashistt, por u burgos 19 vjet edhe nga komunistt.
    Poeti Manush Peshkpia (1910-1951) u burgos e m pas u pushkatua me rastin e hedhjes s bombs n ambasadn sovjetike.
    Prkthyesi Jusuf Vrioni (1916-2002), shkrimtari M Greblleshi (1922-1986), gjuhtari Selman Riza (1909-1988) psuan burgime e mnjanime nga jeta krijuese.
    Prndjekja do t zr Arshi Pipn (1920-1997), nj emr n kritik, i diplomuar me “cum laude” pr filozifi n universitet italiane. Vllai i tij u pushkatua. Vitet e burgur Pipa do t’i prjetsoj n disa sonete mjaft ekspresive. Mitrush Kuteli (1907-1968), nj nga shkrimtart m mjeshtror t prozs shqipe, kritik i shquar dhe poet, do t degdiset burgjeve i dnuar me pun t rnd. Prej andej ka shptuar paq, nga q njri nga gardiant desh e varrosi pr s gjalli. E shtyu n nj kanal dhe e groposi aty derisa dheu i erdhi deri n fyt.

    4. Shkrimtar komunist t prndjekur

    Komunistt, pasi i lan hesapet me ata q i quanin reaksionar me damk, do t’iu ktheheshin t vetve. Me koh e pson Sejfulla Malshova (1900-1971) dhe Mark Ndoja (1912-1972), i cili pas nj internimi t rnd nuk e ngriti m kokn nga smundja deri sa vdiq. Vitet e fundit t jets Mark Ndoja ia kushtoi prkthimeve nga Horaci dhe prkthimit t Ferrit t Dantes.
    Sejfulla Malshova, ish-sekretar i kryeministrit Fan Noli n vitet ’20, doktor i shkencave n filozofi dhe pedagog filozofie n Mosk, nj nga krert e lart komunist gjat lufts, ministri i par kulturs pas lufts, poet, prkthyes i shquar, leksikograf, vetm se pikpamjet e tij liberale ishin jo n prputhje me vijn politike t Partis, u internua n Fier. Punoi mbi dhjet vjet n nj magazin barak dhe vdiq i vetmuar n spitalin e Fierit. N grahmat e fundit, i smur me kancer n stomak, i ln pa mjekim, ai i ndaloi mjekt q t ndrhynin. Ishte von. E varrosi komunalja e qytetit. Fjalori rusisht-shqip i vitit 1957, nj nga veprat m t mira t leksikografis shqiptare, u botua pa emr autori, se ishte pun e Sejfulla Malshovs. Proza e M.Gorkit, Zgalemi, pr dyzet vjet botohej n antologjit e shkollave t mesme pa emrin e prkthyesit S.Malshova.
    Edhe Kasm Trebeshina (l.1926) sht n kt vazhd: oficer i lart i Sigurimit, punonjs n Ministrin e Industris, student pr aktor n Leningrad, aktor n Teatrin Popullor, redaktor n Lidhjen e Shkrimtarve, burgoset rreth nj vit, internohet, msues n Gramsh, rehabilitohet n vitet ’60 dhe boton nj poem dhe nj dram… prkthyes n ndrmarrjen e botimit “Naim Frashri”… m 1981 burgoset pr s dyti. Mbase Kasm Trebeshina u vu n mri me shtetin dhe me vetveten, q kur e hoqn nga kariera e ushtarakut, e vetmja pun ku ai ka krkuar t rikthehet. T gjitha punt e tjera, edhe shkollimin, ai i ka ndrprer prej prplasjeve me shefat. Duke i ofruar pes-gjasht vende pune dhe rehabilitim, diktatura at e ka toleruar si asnj tjetr. Pas nj poeme pr Stalinin n vitet ’50, pas dy veprave t realizmit socialist n vitet ’60, veprat e tjera n proz dhe n poezi t Trebeshins jan publikuar pas ’90-ts. Disa nga kto vepra, vepra q shrbyen si material akuze pr burgimin e fundit, vet policia ia ka kthyer n shtpi.
    Viktor Stratobrdha, ish-partizan, kineast i studiuar n akademit m t mira t artit n Rusi, asistent regjisor i filmit Sknderbeu, regjisor i filmit t par shqiptar “Fmijt tan” (film tashm i zhdukur), pas Konferencs s Tirans (1956) drgohet n Berat. Punoi n fillim si regjisor estrade, pastaj n gurore. Pas burgut, punoi n ferm. M 1991 emigroi, vdiq 76 vje n Kanada m 1998.
    Petro Marko (1913-1991), nj antifashist ndrkombtar, u burgos nga komunizmi m 1947, m pas iu ndaluan veprat dhe e psoi rnd me ndshkime t tjera familiare. Ai mbetet n veprat e tij nj krijues sa konformist aq dhe antikonformist, fal natyrs s tij rebele.
    Nj shkrimtar komunist me tesr dhe me zemr, si Kin Dushi (1922-1994), autor i disa novelave dhe i romanit “Nj emr n mes t yjeve” vuajti gjat n burg nga q lufta e klaneve komuniste pr pushtet shpesh, pr t mos thn gjithmon, vihej prmbi parimet e mdha e t deklaruara t kauzs s komunizmit. M. Myftiu (l.1931) do t burgoset dhe pas viteve ’90 do t botoj nj roman t ndaluar.
    Ibrahim Urui, dramaturg i njohur n at koh, pas goditjes pr liberalizm n kultur m 1973, nga kryeredaktor i gazets “Drita”, nga sekretar i partis n Lidhjen e Shkrimtarve u drgua t punoj si fshesar i rrugve n qytetin e minatorve, n Memaliaj. Nuk e kthyen m n Tiran. Vdiq i parehabilituar, i braktisur dhe nga familja.

    5. “Biografia” si shkak prndjekjeje

    Martin Camaj (1925-1992) dhe Sami Repishti (l. 1924) pas prndjekjeve do t’ia dalin q t arratisen nga ky vend, pr t’u br emr n diaspor. Kt fat do t ndjek m pas dhe Bilal Xhaferi (1935-1986), megjithse vdekja e ndrpreu shpejt.
    Pas ktyre prndjekjeve n vitet dyzet dhe pesdhjet, prndjekja prap do t mbetet vazhd pr njerzit e letrsis dhe t arteve, sadoq njerzit msuan t konformohen me regjimin.
    Q ather t merreshe me letrsi e me art duhet t kishe nj prejardhje familjare t pranueshme nga shteti. Atyre q konsideroheshin, si thuhej ather, me biografi t keqe, nuk iu botoheshin krijimet, nuk mund t luanin muzik apo t pikturonin. Zef Zorba (1920-2003), nj poet formalist nga Shkodra, pas burgut, do t bj pun t rndomta; poezit e tij u botuan pas vitit 1991. Pas vdekjes, m 2002, botohen poezit e tregimet e Mihal Hanxharit (vdekur m 1999), nj punonjs biblioteke n kryeqytet, i cili kishte shkruar n fshehtsi. Astrit Delvina (1920-1990), kish studiuar pr mjeksi n Itali, burgoset, n hetuesi deklarohej hapur se ishte kundr realizmit socialist. Pas vdekjes n internim i jan botuar disa romane, t nxjerra nga dosja hetimore q e oi n burg. Poetit dhe publicistit Izet Shehu (l.1942), pr arsye t prejardhjes familiare, libri i par iu kthye n karton dhe u ndalua t shkruaj gjat kohs s komunizmit. Gzim Hajdari (l. 1957 ), me prejardhje kulaksh, tani n Shqipri dhe n Itali ka botuar poezit e tij n dy gjuh dhe ka marr mimin Montale. Poeti dhe prkthyesi Jorgo Bllaci (1938-2002) nuk botoi m pas burgimit.

    6. Vitet 70

    Me ndshkimin pr pikpamje liberale n kultur t dy antarve t Komitetit Qendror t Partis, t F. Paramit (l.1922) dhe t T. Lubonjs (1923-2004), m 1973, do ta psojn shum shkrimtar, piktor, kngtar, regjisor, publicist etj. Disa do t shkojn n burg e t tjer n punra t rnda, n miniera, n kooperativa. Ndr kngtart operistik do t prmendim Stavri Rafaelin dhe Luk Kaajn (1924-2001), nj bariton q mund t kishte fat botror pr aftsit e tij vokale dhe skenike. U burgosn dhe u flakn nga jeta krijuese. Kujtim Spahivogli (1932-1987), ish-partizan dhe komunist, pas ndshkimit me pun t rnd, nuk u kthye m n teatr. Ai ishte regjisor e pedagog i shquar, ishte dramaturg, teoricien i teatrit dhe poet. Vdiq i vetmuar. Mihallaq Luarasi, regjisor i shquar i viteve ’70, dhe dramaturgu Minush Jero (1932-2006) pas burgimit, do t bjn pun krahu. Mihallaqi dhe e shoqja, aktorja Edi Luarasi, u kthyen n sken pas viteve ’90. Me burg u ndshkuan piktori Ali Oseku (l. 1944), arkitekti dhe piktori M.Velo (l. 1935). Piktori i talentuar E Gjergo (1938-88) pas burgut vdiq n depresion dhe i alkolizuar. U prjashtuan pr gjithmon nga skena shpesh pr nj kng t knduar jo n prputhje me shijet zyrtare kngtar si: Besnik Taraneshi, Alida Hisku, Sherif Merdani, i cili vuajti edhe burgimin. N vitin 1972 Viktor Gjoka (vdekur m 2007), aktori m i njohur komik i kohs, do t prjashtohej prgjithmon nga skena se u nda nga gruaja dhe u martua me nj m t re.
    Gaspr iuria (1934-1985), instumentist brilant, kompozitor, orkestrues, drejtuesi i nj orkestre frymore xhazi, orkestr par excellence athere n Shqipri, pas goditjeve n kultur m 1973, u prjashtua nga Radio Tirana, punoi si elektricist, si roje objektesh. M 1983 realizoi evolimin dhe prshtatjen pr t luajtur muzik ritmike t veglave muzikore tradicionale t tilla, si: iftelia, lahuta, bakllamaja ejt. Krijoi familje orkestrale pr seciln nga veglat m sipr sipas tipit t orkestrave t buzukut grek apo t balalajks ruse. Kjo pun prej specialistve iu vlersua shum, por iu hodh posht nga politika. Pas ksaj Gaspr iuria ra n depresion dhe gjeti nj mnyr tjetr pr t vrar veten. U prfshi n nj grup q falsifikonte bileta udhtimi me tren. T vetmin nga ai grup pushkatuan Gasprin, q mbase ishte fare rastsisht midis tyre. Familja e tij, gruaja dhe tre djemt, u internua n nj fshat pran malit Tomorr deri m 1991. Gaspr iuria vinte nga nj familje shkodrane intelektualsh e pronarsh t shpronsuar nga komunizmi.
    N mnyrn e vet prndjekjen e kan provuar shum shkrimtar me ndalime veprash, me ulje n detyr, me vnien e emrit ndr ata q shihen shtrembr nga regjimi. Burgimin e gjat e provuan dhe poeti Frederik Reshpja (1941-2005), poeti V. Zhiti (l. 1952), prozatori Bashkim Shehu (l.1955), Z.Morava (1946). Poeti V. Qurku (1941-1983), pas largimit nga gazeta “Drita”, ra n depresion dhe vrau veten.
    Do pasur parasysh dhe kategoria e atyre q partia i ndshkonte, duke i quajtur prap “njerzit tan”. Kta ndshkoheshin pr t ven mend, pr t’u br m t konformuar me krkesat e propagands n art. Si t t ndshkuar ksisoj, ata bheshin m t popullarizuar, m t lexuar nga publiku. Pas ndshkimeve, shkruanin vepra m pro regjimit dhe merrnin shprblime vlersuese shtetrore. Ndr kta q quheshin “tant” mund t hyj dhe Kasm Trebeshina. Kur Maks Velos dhe t tjerve ua digjnin pikturat dhe romanet, Trebeshins edhe veprat kundra regjimit ia onin n shtpi.

    7. Shteti vrass i shkrimtarve

    N ann tjetr, rruga n art e n letrsi sht e lar me gjak gjat gjith kohs s komunizmit. Kjo mund t jet e pashembullt n gjith Lindjen. Komunizmi shqiptar i ka pushkatuar artistt q n astin q vuri kmbt n krye t regjimit n Shqipri dhe deri n frymn e fundit t tij. Kjo histori gjaku do t thot shum. Do t thot se sa e vshtir ka qen t ishe shkrimtar nn at regjim. Do t thot se sa armik i liris dhe i liris krijuese n veanti, ishte ai shtet.
    Ai shtet i shkonte n plumb dhe n litar artistt e tij. Pas t pushkatuarve t viteve 1945-50, m 1963 do t pushkatohet poeti ushtarak Trifon Xhagjika (1932-1963) nga Peshtani i Tepelens. Vllai i tij, Ylli, mjek, vuajti dhjet vjet burg vetm se gjat dhnies s dnimit me ekzekutim brtiti: “Mbahu, vlla!”. Vangjel Lezho, Fadil Kokomani, Xhelal Koprencka u pushkatuan n vitet ‘70. Vangjush Tushi, piktor, n kto vite vdes n burg. Megjithse jemi n fund t viteve shtatdhjet, pushkatimet vazhduan. Vriten n lule t moshs dy poett e rinj nga Brzeshta e Librazhdit, Vilson Blloshmi (1948-1977) dhe Genc Leka (1940-1977). Kjo vazhd e shkuarjes n plumb dhe n litar do t mbyllet n mnyrn m t przishme n vitin 1988, gati dy vjet para se t bjer regjimi, me varjen n litar t poetit t burgosur Havzi Nela (1934-1988).
    Disa nga shkrimtart e burgosur si: Uran Kostreci (l.1938), Visar Zhiti, Maks Velo, Fatos Lubonja tashm kan shkruar letrsi me tema nga burgjet. Nuk mund t mos ta prmendsh dhe Uran Kalakulln (vdekur m 2001) me librin “Njzet vjet burg komunist”. Ky i prndjekur n pak vite, arriti t shkruaj libra, monografi shkencore dhe publicistik. I ksaj rruge qe dhe Pjetr Abnori (1935-2006) q bri t njohur romane dhe novela t nxjerra nga telat e burgjeve. Po ashtu Pano Tai (l.1935) ka sjell nj poezi t pazakont n vitet e liris. Padre Zefi Pllumi (1924-2007) me librat e tij sidomos me librin “Rrno vetm pr me tregue”, dshmoi pr energjin e pashterrur t njeriut, dshmoi ringjalljen e ndritur t tradits s katolicizmit shqiptar. Nj dshmi kjo, si dhe shum t tjera nga ato q prmendm m lart, se rrnjt e kulturs son nuk u than nga ngrica dhe tmerri komunist q e prfshiu gjat kt vend.
    M s fundi eksperimenti komunist dshtoi n shkall botrore. Dshtoi nj sistem q nprmjet inxhineris sociale donte t bnte nj bot t re, nj njeri t ri. Shkrimtarve ky sistem iu kishte vn mbi supe barrn q t ishin inxhinier t shpirtrave. Detyr q nuk arrihet asnjher, ve q mori m vete shum shkrimtar dhe artist, i prndoqi egrsisht, i oi n plumb dhe n litar.

  9. #9
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    Kreu VII
    Shembuj t uditshm

    Pse nuk u b qytet fshati yn
    Nj fragment nga ky tregim:
    “Se nuk sht gj e vogl t’i humbassh varrin njeriut q mban n kok tas me brir cjapi. U prpoqn m von shkronjtart m t zellshm q t’i gjenin nj an asaj pune. Dhe far nuk shpikn dhe nuk than. Sikur atje nn rrobn e kuqe t ezarit kishin qen eshtrat e atij q grabiste kopshtet e zarzavateve. Sikur armiqt e fshatit ton i kishi thyer ato kocka dhe i kishin ndar pr t’i varur n qaf. Sikur ata q do t’i varnin ato kocka nuk do t vriteshin n luftra dhe as vdisnin kurr.
    Bre, far u than dhe nuk u than vetm e vetm si t gjenin nj domethnie pr humbjen e atij varri. Po, po. Varri humbi se n fshatin ton ua kan ndrruar disa her vendin atyre varreve. Mirpo prsri puna ngec, si ngec? Po ja. Ai q mbante brir cjapi na u ngatrrua me nj q mbante bishtra kuajsh. Sigurisht pr pun t zarzavateve ose t ndonj dhije. Se q t dy ishin t zot shum. U ngatrruan keq. M n fund nj nga ata t bricjapit e vrau me pushk t gjat bishtkalin. Gjer ktu puna nuk ka gj t ngatrruar, se me pushk t gjat tjetri t vret. Por… ja ku sht halli. Iku njri, vdiq edhe tjetri. Njrit jo vetm q nuk i humbi varri, por i ndezn qirinj pr nj koh t gjat sa nuk mbahet mend, kurse tjetrit ia thyen eshtrat e i varn n qaf. T thuash se nuk ishin t zot nuk e thua dot, se pr pun lakrash e bostanesh shok nuk kishin. Vetm se m i zoti nga t gjith ishte ai burri i bots me rrobe t gjat. Ai shkroi nj libr shum t bukur dhe aty t gjitha llojet e zarzavateve i ktheu n njerz dhe atij njeriu me brir cjapi ia shtoi aq shum luftrat me zarzavatet, sa aty u prmendn jo vetm lakrat dhe lpjetat e fshatit ton, por u radhitn edhe hithrat q bhen n klimn e nxeht t Tinglimajmunit. Dhe sikur nuk mjaftonin gjith ato lloje zarzavatesh, ai shkronjtari vuri aty edhe nj dem t egr, q burri i bots me brir cjapi e preu prgjysm n vend.
    Trimria burazer sht pun e madhe dhe kto t gjitha jan trimrira q i kalojn trimrit. Dhe prap nuk ndihmuan q atij burri t ndjer t’i ruhej varri. Nga kjo ka pasur dme t mdha fshati yn edhe sot e ksaj dite t gjith shkronjtart, me syze dhe pa syze, kan ndeshur n vshtirsi t mdha nga nj gj e till.
    Nuk sht e leht ta humbsh tjetrin kur i humbet varri. Apo nuk e keni dgjuar ju at mallkimin q bjn n fshatin ton: “T humbt varri!”
    Nga nj e keqe e till fshati yn u pengua shum q t bhej qytet.
    ………………..

    Shnime mbi kt tregim
    Tregimi i Kasm Trebeshins “ Pse nuk u b qytet fshati yn” q nga viti 1994 sht i prfshir n antologjin “Maja e elur”, tekst pr shkollat e mesme, hartuar nga Gjergj Zheji ( fq.187-191).
    Pr t marr vesh se me far tekstesh helmohen nxnsit tan, po japim prmbajtjen dhe disa nga idet e ktij tregimi “antologjik”. Tregimi nprmjet gjuhs simbolike rreh t vrtetoj se fshati (vendi) yn nuk u qytetrua kurr ngaq n gjith historin e tij ai sht udhhequr nga hajdut dhe kriminel. Tregimi sht nj satir e pamshir dhe nj tallje e ashpr me t rnt, me Sknderbeun, me Naimin Frashrin dhe me gjith shkronjtart q iu kan knduar ngjarjeve dhe figurave kombtare.
    Ironia m e hidhur i rezervohet Sknderbeut.
    Tregimi na v prpara nj fshat q ka shum pasuri, por ato q t gjitha ua grabsin. Duke br aluzion pr kohn e komunizmit, fshatarve u marrin edhe dhin apo dhe delen e vetme. Pastaj u rrafshojn pyjet dhe shkurret. Fshatart fillojn luftrat me njri-tjetrin. Komandn e merr njeriu q mbante n kok nj tas me ca brir cjapi. Ai krijon bandn e tij dhe grabit zarzavatet e gjith fqinjve, shkul edhe lisin e vetm t fshatit.
    N kt fshat bhet zakon q t ndrrohen her pas here vendet e varreve (aluzion pr ndrrimin e identiteteve). Edhe t rnt e rinj (lexo: dshmort e lufts nacionallirimtare) nuk e duan lavdin, rinin e prjetshme t theroris s tyre. Edhe kta dikur kan qen hajdut fiqsh, mollsh dhe vodhzash.
    Pasi ka parodizuar “Historin e Sknderbeut” t Naim Frashrit, (me bricjapin aludohet pr Sknderbeun dhe me bishtkalin pr Ballabanin) autori vazhdon m tej. N krye t fshatit ka ardhur nj kryeplak q i rrihte njerzit tri her n dit. Ai nis njerz te nj falltar pr t shpjeguar “nj ndrr me nishan”. Falltari u thot se duhet t’i bjn nj varr pr s gjalli Raketakes (aluzion pr Enver Hoxhs) se do t’u mbetet dhe ai pa varr si ai i bricjapit. Tregimi mbyllet pa shpres: fshati duhet t hyj i gjith n nj pellg se kshtu i thot mendja Raketakes.
    Kasm Trebeshina mund t ket cilndo pikpamje mbi historin, por kto nuk ka pse t hyjn n shkollat tona. Idet fikse kundr Sknderbeut dhe kundr figurave t tjera kombtare Trebeshina le t’i mbaj pr vete. Zhgnjimet a frustimet nga komunizmi nuk duhet t na ojn deri atje sa t urrejm gjith historin ton.


    Mendime pr veprn “Mekami” t Trebeshins

    Gynter Gras, n pleqrin e tij t thell, rrfeu nj ngjarje t rinis s tij, ngjarje q nuk mund t’ia zbulonte dhe nuk po ia krkonte askush. Ai e bri kt pr t’u liruar nga nj e keqe, se ky lirim nga e keqja fillon s pari me vetveten, para se ta krkojm at tek t tjert.
    ’ndodh tek ne me ata q kan br nj karrier nn komunizm? E krkojn kta njerz me nj karrier n at koh, lirimin nga e keqja? lirimin duke filluar nga vetvetja.
    E kundrta po ndodh. N librat e tyre, n intervistat q japin, n dossiert e gazetave, ata vazhdojn ta quajn njri-tjetrin t nderuar, vazhdojn t shprehen me nj ton nostalgjik pr komunizmin, pr punt dhe misionet e larta q kan kryer. Duke qen ajo nj koh e fatkeqsis, fajtort e ktyre fatkeqsive cilt jan? Duhet t ket fajtor? Ktu puna ngec. E shumta, pr disa prej njerzve t ish-nomenklaturs, fajtor pr at periudh ka qen vetm njri, vetm diktatori. Fajet fillojn dhe mbeten vetm tek ai. Ose mbeten n er. Te koha… te ne t gjith…, te sistemi…
    Shum nga njerzit e ksaj kategorie, pr t mos thn t gjith, e fshehin t kaluarn e tyre. Disa prej tyre, komunistt q u dnuan nga komunistt, vazhdojn ta mbrojn veten dhe t kaluarn e tyre. Gjer n ditn q kta morn ndshkimin prej shokve t tyre, komunizmi ishte i mir. Pas ksaj dite, komunizmi u b i keq. Nuk ishte i keq ather kur ata siguronin privilegje duke i shrbyer me zell Komandantit dhe partis. Dhe kto privilegje ata i siguronin n dm t shumics, shumic q pr ta nuk ekzistonte.
    Nj pal prej tyre dshtimin e komunizmit duan t’ia bjn paj Shqipris. Sipas tyre, nuk dshtoi komunizmi, ajo q dshtoi ishte Shqipria. Se Shqipria sht nj vend pa histori dhe shqiptart jan popull q nuk meritojn nj vend n histori etj, etj. Mund t mendosh se kta njerz as e kan dashur kurr dhe as e duan edhe sot Shqiprin. Kan dashur vetm privilegjet e tyre. Q kur humbn postet, e humbn Shqiprin. Dhe e urrejn at. T tillt jan sot e gjith ditn njerzit e ish-nomenklaturs dhe disa prej pinjollve t saj.
    Mbetur kshtu bosh, pa nj t shkuar e me nj t ardhme t helmuar nga e shkuara q verbrisht e kan t mbushur plot me krime, krime q i prkrahn a q i bn me dorn e tyre, ata e hedhin fajin jasht vetes. Armiqt e dikurshm prap mbeten armiqt e tyre. N librat, n publicistik vazhdojn t mbrojn veten. N kto libra nuk ka asgj pr t’u penduar.
    Dhe vazhdojn t’i bhen krah njri-tjetrit. Fusin n kt valle dhe veglat e tyre t dikurshme.
    Nj nga ata q e ka fshehur t kaluarn e tij sht Trebeshina. Nj nga ata q urren diktatorin komunist sht Kasm Trebeshina. Kjo urrejtje kalon pastaj te shqiptart, te Shqipria, te historia e saj. Te gjith njerzimi dhe bota... Derisa edhe veten e shpall turk e jo shqiptar.
    Trebeshina me koh grumbulloi brenda vetes nj vrer t pashembullt. Aq vrer sa nuk ka ku ta shfrej m mir se sa kundr vendit t vet, kundr figurave t tij. Asnj turku t djeshm a t sotm nuk do t’i kishte shkuar n mendje ajo q thot ai te libri “Mekami”: Shqipria edhe sot sht toka jon, e turqve, se ne e blem at me gjakun e djemve tan q n shekullin XVI. Kjo sht me t vrtet prtej fuqive t arsyes s njeriut.
    Ky i dshtuar n idealin e tij komunist, i dshtuar dhe si njeri pr t br nj jet t paqt dhe n paqe me veten dhe me t tjert, kullon ve vrer. Themi i dshtuar pr t jetuar paqsisht, se ai i ka humbur shtat a tet pun n komunizm vetm e vetm se prplasej me shefat e tij. Kt e thot vet n nj intervist t dats 25 janar 2007 n “Gazetn Shqiptare”: u prplasa n luft me shokt e mi dhe i vrava nja dy prej tyre, u prplasa me shefat e Sigurimit, u prplasa n Beograd, u prplasa me profesort n Leningrad, u prplasa me regjisorin n Tetrin Popullor, u prplasa n Ministrin e Industris, u prplasa me shefin n Lidhjen e Shkrimtarve, u prplasa n Ndrmarrjen e botimit... Komunizmi me t sht treguar zemrgjer. I ka dhn kaq e kaq her pun, edhe pse ai i shkelmonte. Pse i shkelmonte? Se donte t ishte vet n krye t punve. T ishte ai shefi dhe jo njeri tjetr. Dhe po t mos i bindeshin t tjert posht tij, do t’iu vinte koburen n kok si atyre n luft. Kushedi ’diktator i lemerishm do kishte dal prej tij, po t’i kishte ecur t merrte pushtet?
    Libri “Mekami” sht nj dshmi e prekshme si me dor e ksaj q tham m lart.
    Ngjarjet e librit fillojn me prishjen e nj Mekami diku n fshatrat e Ballshit. Mekami prishet n vitet ’60, kur n gjith Shpiprin filloi nj histeri antifetare.
    Nga varri i grrmuar n truallin e Mekamit, pr t cilin flitet n kt libr, dalin tri skelete: skeleti i nj burri, i nj gruaje dhe i nj kali. Ata q e prishn Mekamin e psuan: nj vdiq gjat rrzimit t atis, nj mendet dhe nj i tret m pas ia heq vetes.
    M tej shfaqet fantazma e nj turku q tregon historin e Mekamit. Ktu ne jemi n vendin ton, jemi n tokn ton, thot ai, dhe ju q e prisht Mekamin jeni niprit tan. Tri skeletet i prkasin nj kalorsi t ri turk, kalit t tij dhe t fejuars s tij, Angjelins shqiptare.
    Shqiptart paskan nderuar si t shenjta skeletet e armiqve t tyre.
    N retrospektiv vijn ngjarjet q lidhen me tradhtin e Beratit, ku shqiptart nn udhheqjen e Sknderbeut humbn dhe u mbytn n ploj e n gjak.
    Turku trim dhe fisnik q rrfen ngjarjen, sht krenar pr fitoren n Berat. Ky turk dhe njerzit e tij kan simpatin e hapur t autorit, madje ai i glorifikon fitoret dhe virtytet e tyre. Prbuz vetm shqiptart fund e krye. Libri ngjan sikur sht i shkruar nga nj kolon turk, nj kolon i mallngjyer pr gjyshrit e tij asgan, kolon q vendosjen n tokat shqiptare, t cilat edhe sot (sipas tij) jan t turqve, e ka merituar me pagn e gjakut dhe t trimris. Ky komandant turk mbizotrohet nga nj bot lirike, nga nj thellsi meditative, e trishton dhe e turbullon poetikisht kredhja n natyr e n kujtime. Nj komandant me shpirt t gjer poetik dhe t prmalluar q patrullon npr Myzeqen tej e ndan si n shtpin dhe n tokn e tij. sht fisnik e paqsor n paqe dhe trim si ai n luft ndaj shqiptarve t flliqur dhe t pabes. Trimria dhe madhshtia tragjike, sublimja jan vetm n ann e turqve. Shqiptarve u mbeten tradhtia dhe humbja, kredhja n gjak e n gjell qensh.
    Shqiptart jan aq t ult, sa iu fusin n shtrat vajzat e tyre turqve.
    Ve ngjarjeve dhe heronjve ajo q e bn t pshtir kt libr sht toni fyes, fryma prmuese pr shqiptart dhe pr historin e tyre. Kjo frym e mbizotron librin fund dhe krye. N mbyllje t librit, autori gjen rast q t bj nj sintez t till historike: shqiptart jan armiqt m t mdhenj t vetvetes. Jan t paaft dhe dshtak. Kurr nuk e meritoj nj shtet t tyre. Mos ardht ajo dit kur shqiptart t ken shtetin e tyre, t ken n krye t shtetit nj udhheqs shqiptar. Nj dit e till do t jet mallkimi m i rnd pr ta.
    Ky mund t jet libri i par n gjuhn shqipe kundr Sknderbeut. Mbase i pari n bot si libr i zi pr Sknderbeun. Sknderbeu, sipas autorit, sht i dhn vetm pas pasuris dhe pushtetit. Nj bukshkal q mbshtetet te napoletant dhe te aragonasit. Turqit atij dhe aleatve t tij u japin nj msim t mir n Berat.
    T till qndrim ndaj Sknderbeut mbajn sot ca nga hoxhallart tan t tjetrsuar shpirtrisht n turq, hoxhallar t skajeve t trojeve t sotme shqiptare. Edhe kta thon se Sknderbeu ishte nj i pabes q iu kundrvu turqve.
    Koha ka dshmuar t kundrtn e predikimeve t tilla. Figura e Sknderbeut vazhdon t mbetet emblema q i bashkon t gjith shqiptart. Statuja e Sknderbeut n Tiran, n Prishtin po edhe n Shkup flet pr at q figura e tij sht me pesh, pr shqiptart dhe pr ballkanasit. Ai mbetet heroi qendror i historis s shqiptarve.
    Fjalt e fundit t ktij libri japin mesazhin se Mekame t tilla jan t shenjta. Ata q vun dor mbi muret e tij, u vran, u vetvran a u mendn. Se “t vdekurit kan jetn e tyre dhe, ka t ngjar, q jeta e tyre t jet shfaqja m reale e ksaj bote...”. Pra, sipas ksaj, ne realisht jemi turq, jo shqiptar, dhe duhet t nderojm mekamet me eshtrat e shenjta t turqve dhe t kuajve t tyre. Kjo, sipas autorit, sht e vrteta n thellsin e saj, jo ajo antihistoria q ne ia paskemi sajuar vetes.
    Pr Kasm Trebeshinn dshtimi i komunizmit ishte dshtim i Shqipris, jo dshtim i diktatorit, i diktaturs s ideologjis s kuqe, dshtimi botror i nj eksperimenti t till historik.
    sht thn se fligart kan atdhe ifligjet e tyre. Kur vdesin ifligjet, vdes ifligari dhe gjith bota. ifligart e kuq komunist me vdekjen e komunizmit e t privilegjeve q vinin prej tij, shpirtrisht mbaruan me gjithsej. S’ka privilegje, s’ka atdhe, s’ka asgj q t’ia vlej mbi kt dh. Shembulli m i shpallur prej tyre, ai q jo vetm e mohon atdheun, por dhe e urren dhe e neverit at, sht Trebeshina. Madje ky e dshmon hidht dhe fare hapur me letrsin e tij.
    M posht po japim fragmente nga ky libr.

    Kasm Trebeshina
    M E K A M I

    Faqe 18
    Ajo ishte koha e strgjyshrve t mi, kur ata erdhn n vendin q ishte caktuar t bhej Atdheu yn pr kohrat q do t vinin!... Dhe me sa jet qe prcaktuar ta paguante familja jon sigurimin e s drejts pr t qen ne shtetas t ktij vendi t uditshm!...
    - Dhe t gjitha shkuan kot!...
    Un u udita tej mase: kishim qen aty vetm un dhe nata dhe...Zot i madh! Nj
    z, nj z i uditshm, nj z m i uditshm se nata po vinte nga nata!...
    - Un po t flas ty!...
    Pikrisht ather pash afr meje… fare pran meje hijen e nj qenieje njerzore
    q dukej si turk, hijen e nj njeriu q e fliste shqipen me nj theks t huaj, ndoshta me nj theks q ishte i gjuhs turke. T thuash t vrtetn, n fillim u tremba shum, se atmosfera q ishte krijuar sillte me vete q un t’i provoja t gjitha frikat e njohura dhe t panjohura, por turku… Sepse tashti nuk kisha asnj dyshim q ai ishte nj turk i vrtet.
    Qiell i pakufishm! U tremba aq shum sa nuk e kuptoja m ku isha dhe kush isha, por qetsia e turkut, se turku ishte i qet dhe kishte nj pamje t bukur dhe madhshtore… Po! Ai kishte nj pamje t bukur dhe madhshtore dhe un… Nuk mund t tregohet ajo q ndodhi n shpirtin tim dhe nuk mund t’i shpjegoj t gjitha ato q ndjeva n ato momente, por me siguri Turku ishte shum i pashm, shum i ditur, shum i dashur dhe… Dhe un e ndjeva dashurin e tij prej prindi... Edhe pse ishte nat, edhe pse ishim pshtjell nga ajo errsir e uditshme, edhe pse un nuk kasha par kurr Turk n jetn time, e ndjeva se ai njeri ishte i afrt dhe i dashur pr mua.
    - Dhe t gjitha shkuan kot! -Prsriti Turku sikur t ishte duke folur me veten e tij. Gjaku u derdh dhe me triumfin e armikut t njerzimit, t gjitha mbaruan!
    Kuptimi i fjalve t tij ishte fare i pamundur pr mua, por ndieja nj far besimi...
    Po, po! Un i besoja Turkut t panjohur dhe e pyeta:
    - ’kuptim kan fjalt e tua dhe pse i that?
    Ai nuk iu prgjigj pyetjes sime dhe vazhdoi:
    - Shum keq!... shum keq!... nuk sht e njerzishme t’u prishsh gjumin dhe paqen e prjetshme t vdekurve. Gjith popujt e qytetruar nuk guxojn t ndrmarrin nj veprim t till t urryer. Por mos ki asnj frik, se un e di q ti qe i detyruar t veproje kundr vetes sate!... Ti qe i detyruar t kryeje nj veprim mizor, se fyerja dhe dhunimi i varreve sht nj veprim shum i turpshm dhe ai q e kryen, i bn vetes s tij nj fyerje shum t rnd dhe nj dhunim nga m mizort!...
    E uditshme!... Ai e kishte kuptuar q un nuk kisha pasur ndonj dshir pr t fyer dhe dhunuar varret dhe n mnyr t veant un nuk doja q t fyeja nj mekam! N asnj mnyr nuk doja t fyeja dhe t dhunoja Mekamin e Shenjt! Prandaj e pyeta me ndroje:
    - Ti e nderon Mekamin e Shenjt?
    M’u prgjigj ai menjher:
    - Ai sht vllai im!... Dhe ta dish, ne jemi nga i njjti fis!
    Un u udita aq shum sa nuk munda t krkoja shpjegim pr at q m kishte
    thn, se fjalt “ne jemi nga i njjti fis” i kishte thn n nj mnyr t atill q nnkuptonte se ata dhe un... Po! Se ne ishim nga i njjti fis!... Dhe un thirra gjith dyshim:
    - Nga i njjti fis?... Ti dhe un?... I kam kuptuar drejt fjalt e tua?
    Ai buzqeshi dhe tha:
    - Po, i ke kuptuar ashtu si i thash un. Megjithse n mes mesh kan hyr
    pesqind e dyzet e nnt vjet!... Si e shikon vet me syt e tu, vendi sht i ndriuar me shum pishtar dhe atje jan ata t gjith!... Po na presin!... Eja me mua!
    - Atje jan ata t gjith? Pyeta un i ngatrruar sa m s’bhet, duke prsritur fjalt e tij. – dhe kush jan ata q jan mbledhur atje?
    Ai m’u prgjigj:
    - Ata jan... Ju u keni prishur qetsin, u keni dhunuar paqen!... Tani le t shkojm atje! Eja!...
    Dhe duke thn kto fjal, ai u nis posht n drejtim t fshatit duke prer prmes
    disa monopateve q nuk i kisha par ndonjher m par. Un shkova pas tij pa pasur ndonj far kuptimi se ku po shkonim dhe pa mundur t gjeja pse fshati im, fshati ku kisha kaluar gjith jetn time gjer n at nat, ishte ndryshuar aq shum sa t bhej fare i panjohur pr mua. Ishte me t vrtet nj gj shum e uditshme q nj i huaj, nj Turk nga Lashtsia, ta njihte fshatin ton aq mir sa t gjente monopatin m t shkurtr pr t
    dal drejtprsdrejti tek Mekami i Shenjt dhe, ajo q t linte fare pa mend n kt pun, ishte se, kur dolm tek sheshi i Mekamit t Shenjt, aty nuk kishte kurrfar Mekami t Shenjt ose varri, nuk ishin as grmadhat q t gjith ne... Ose m mir, grmadhat q ata kishin ln me shkatrrimin q kishin br nj dit m par. Ishte vetm sheshi, ai shesh q un e kisha par q kur kisha hapur syt dhe kisha kuptuar se po vrtitesha n kt bot dhe gjer... Tashti aty ishte vetm sheshi!...
    Prmes errsirs s zymt t asaj nate dukej sikur sheshi ishte i shkret. Nuk dukej frym njeriu!...
    Pastaj pak nga pak fillova t dalloja... Fillova t dalloja... Aty ishin dy kufoma!...
    Po!... Aty n mes t sheshit ishin jo dy, por tri kufoma: nj burr nj grua dhe nj kal!... Kshtu!... Aty ishin tri kufoma t prgjakura!... Kalit i rridhte akoma gjak, kurse gjaku i dy kufomave t tjera kishte ngrir mbi rrobat dhe mbi pjes t trupit t tyre!
    Ajo q ishte e uditshme, dhe madje shum e uditshme, qndronte n faktin se n mes t nats, nmes t asaj nate t jashtzakonshme pr at errsir q nuk e kisha par ndonjher, un e dalloja fare qart t gjith skenn. T vdekurit edhe pse ishin mbuluar n gjak, megjithat u kishte rn nj nur i jashtzakonshm. Ai ishte nj djal fare i ri, shum i pashm dhe me leshra t verdha, kurse vajza ishte shum e bukur dhe leshrat i kishte sterr t zeza.
    - Ki kujdes, nipe! – tha Turku aty fare pran meje. -N mes teje dhe fisit tnd q po sheh t vrar ktu qndrojn m shum se pesqind vjet. Eja me mua!
    Dhe Turku au mes errsirs dhe hyri n shtpin q ishte n perndim t sheshit para Mekamit... T sheshit q nuk kishte Mekam t Shenjt.
    Ajo ishte nj shtpi n ndrtim e sipr, me nj kull n an t lindjes. Un hyra n shtpi duke shkuar pas Turkut dhe nuk kisha as nj far ideje ku isha dhe pse nuk e kisha par m par kt lloj shtpie.
    N fillim nuk po arrija t kuptoja ndonj gj nga ato q po m tregonte, por m von e kapa fillin dhe kuptova se po trajtonte disa ngjarje me t cilat ishte hapur Shekulli i Pesmbdhjet, po trajtonte far kishte ndodhur n nj vend t quajtur Saruhan dhe n kohn kur Timuri i al dhe Bajazit Jilldermi ishin mbrthyer me njri-tjetrin n nj luft pr jet a pr vdekje. Duke vazhduar tregimin e kuptova q at luft e kishte fituar Timuri i al dhe Bajazit Jilldermi i thyer ra n dshprim dhe vdiq nga q i plasi mlia e zez. N ato ngjarje t uditshme saruhanasit dhe popuj t tjer turq dhe t krishter, q e shikonin me frik ngritjen e vrullshme t fuqis osmane, u bashkuan trsisht me tartart kundr Sulltanit t Ri Osman. Pr nj koh t gjitha punt shkuan mir, por menjher pas fitores s tartarve dhe vdekjes s Jilldremit vdiq edhe vet Timuri i al.
    Sa kaloi tufani i tmerrshm dhe duke e ndjer se ishin akoma t fort, osmant u ngritn prsri me t gjith forcn e pushtetit t tyre, mposhtn t gjitha rebelimet dhe e vendosn prsri qeverisjen q nuk mund t prmbysej. Tashti t gjith ata q ishin ngritur kundr pushtetit osman e msuan se far donte t thoshte t’i zemroje osmant q nuk mund t nposhteshin. Tashti t gjith ata q kishin kundrshtuar e provuan ’ishte zemrimi i atij populli turk. Emiri i atij vendi t Saruhanve dhe peshkopi i atyre anve e paguan me jetn e tyre qndresn q u kishin br Osmanve!... Dhe pr Saruhanin ajo kishte qen nj koh shum e turbullt. Kshtu kishte vazhduar gjer n kohn kur Osmant m n fund e kishin shtruar plotsisht vendin, kishin marr n duart e tyre qeverisjen dhe gjyshi yn...
    Po! Gjyshi yn!... Turku im po e tregonte historin n nj mnyr t atill sikur ajo t ishte edhe historia ime, sikur ajo t ishte historia jon e prbashkt! Sikur ai, un dhe t gjith ata turq pr t cilt ai po fliste t kishin nj gjysh t prbashkt dhe ai Gjyshi yn t ishte nj dikushi q quhej Durasi!... udi, por ai Durasi ishte strgjyshi im dhe un nuk e gjeta forcn e duhur q ta kundrshtoja kt thnie t tij. Por si e vazhdoi ai m tej kt histori?
    M tej puna shkoi... Ai strgjyshi yn qe internuar nga Mehmeti i Par n vitin e Krishtit 1417 dhe u drgua n Shqipri si timariot.
    Dhe si shkuan punt m tej?
    Vazhdimi ishte po ai. I internuari, duke prfituar nga dnimi, kapi rastin pr t krijuar n Shqipri nj pasuri n toka pr veten dhe pr familjen e tij dhe, duke u ndjer m tepr se i sigurt n vendin e ri, thirri edhe t birin aty dhe e bri timariot si veten e tij. Q n fillim u duk se punt e plakut Durasi do t shkonin n mnyr t shklqyer, se nuk kishte si bhej ndryshe!
    Gjat sundimit t Mehmetit t Par dhe t Muratit t Dyt at e bir kmbyen disa Timare gjersa m n fund fshati yn i mbeti Baliut, djalit t Durasit. Plaku kishte siguruar pr veten e tij, me leje gojore nga Sanxhak Beu i Janins, nj gjysm dyzine timare n vende ku fillojn ultsirat e fushs s Myzeqes. Pasuria u dha atyre mundsin q t vendosnin pr t mbetur prgjithmon n Shqipri. Ky vendim u muar n vitin e Krishtit 1455, gj q kishte sjell paknaqsin e madhe t Turkut me t cilin un isha duke folur... Ose m mir t Turkut q un po dgjoja. Dhe ai po m tregonte se n ato kohre ai e kishte kundrshtuar vendosjen e familjes s tyre n Shqipri. Ishte e qart: atij nuk i plqente vendi yn.
    --------------------------------------------------------------------------------------------------------Dhe pse kundrshtove ti q familja juaj ... jon t vendosej n Shqipri?... Ktu do gj sht e njohur pr ne, e kemi tonn... Pse nuk t plqen ty ky vendi yn?...
    N fillim Turku u udit, por nj moment m von buzqeshi dhe, n vend q t m prgjigjej, m pyeti:
    - Ku krkon t dalsh me pyetjet e tua?
    Un kisha nj dshir t madhe q t’i shpjegoja atij ato q instruktori kishte n kokn e tij, por duke sjell ndr mend q ai kishte vdekur, e ndrrova drejtimin e muhabetit dhe vetm thash:
    - Nuk e shikon? Ne ktu jemi n vendin ton, n vendin e t parve.
    Ai e kuptoi ku doja t dilja me fjalt e mia dhe ma ktheu prgjigjen duke m thn:
    - Si mund t mos e kundrshtoja at vendim? Un kisha lindur n vendin e Saruhanve dhe ishte e dhimbshme pr mua q t braktisja vendlindjen time, lumin Herm... Pamjen e bukur t Izmirit atje tej n largsi... O zoti im! Sa vjet dhe vjet kan kaluar q ather!... Dhe ne e humbm pr gjithmon mundsin pr t’u kthyer atje n vendin ton t bukur t Saruhanve!... E humbm... Dhe un mbaj mallin dhe brengn e rnd n shpirtin tim dhe e oj nga shekulli n shekull si nj barts i mallkuar malli dhe brenge.
    M kujtohet ajo koh sikur t ishte dje – e nisi prsri historin e tij t uditshme Turku im! Ne saruhanasit n at dit prilli po shkonim kaluar q nga Margllii n drejtim t Fushs s Myzeqes. Un kisha pes vjet q isha n Shqipri, ndrsa vllai im m i vogl, Ergyni, kishte vetm nj vit. Pikrisht pak dit m par ne qem njoftuar pr vendimin e gjyshit ton q t vendoseshim pr gjithmon n Shqipri.Un e kundrshtova n nj far mnyre at vendim, por t gjitha kishin qen t kota: ata ishin t mendjes se pas atyre q kishin ndodhur si rrjedhoj e lufts me Timurin e al, mundsia pr t jetuar n Saruhanin ton ishte mbyllur prfundimisht. Ne, pasi kishim siguruar prona t gjera n Shqipri, qem t detyruar t vendoseshim ktu dhe ky ishte nj vendim me t vrtet i arsyeshm... Mund t themi m i drejti.
    Si t tregova, gjat dreks n festn e shenjt, ne patm rastin q t njiheshim mir me njri tjetrin dhe, kur u ndam, u duk sikur miqsia jon qe siguruar prfundimisht. Angjelina, q ishte me t vrtet nj ngjll i zbritur n tok, i dha vllait tim si dhurat nj peshqir t bukur q e kishin mbushur me stolizma t mrekullueshme disa duar padyshim lartsisht mjeshtrore. Nga prvoja e familjeve tona dhe nga ajo politik e vendeve q kishim par, ne e dinim se objekte t tilla ishin shum t dashura e t shtrenjta pr nj vajz, sepse ato ishin pjes e pajs s saj... Ne, duke mos dashur t shkaktonim paknaqsira dhe armiqsira n Shqipri, mundoheshim t silleshim sa m mir, q popullatn ta kishim nga ana jon, se, nj hap i pamatur yni, do t’i shtynte ata njerz t bheshin me Republikn e Venedikut, ose me Mbretrin e Napolit. Nj gj e till edhe mund t na shkatrronte, prandaj vllai im, sa e pa dhuratn e muar, u praps nga q nuk guxonte ta pranonte sendin e bukur t pajs s asaj vajze. Edhe un u turbullova shum nga ai fakt, sepse, t them t vrtetn, nuk i njihja aq mir zakonet shqiptare. Por Spiro Gozua ishte n njeri shum i shkatht dhe ndrhyri n koh:
    - Nj dhurat nuk mund t kthehet, veanrisht kur at e jep nj vajz!
    N kt mnyr ai m shkarkoi nga nj barr shum e rnd dhe, n shenj mirnjohjeje, u prkula n drejtim t t zotit t shtpis. Vllai im bri si bera un, pastaj e mori dhuratn dhe vajza, e skuqur flak, u lirua prfundimisht nga ankthi i t dhnit t dhurats dhe u largua me nxitim si nj zog i trembur. I zoti i shtpis buzqeshi dhe ne u tokm me przemrsi me bindjen e patundur n miqsin ton t pathyeshme. T paktn un dhe im vlla besonim se miqsia jon do t ishte e pathyeshme dhe e prjetshme.
    Pastaj u ndam dhe ne shkuam m tej pr t kryer patrullimin ton t zakonshm prmes fushs s Myzeqes.
    Ngado q ta hidhje syrin, shihje nj bukuri t pafund q tregonte paqe dhe qetsi dhe dukej sikur pushteti turk qe vendosur njher e prgjithmon.
    Kur patrullimi qe kryer pa asnj ngjarje t jashtzakonshme, ne u kthyem n Klos ku kishim qendrn kryesore dhe nga ku kishim nj koh t gjat q ishim larguar. Aty un shpresoja t gjeja lajme t reja ose udhzimet e rastit nga babai yn ose gjyshi...
    Gjer m sote ksaj dite nuk arrij t kuptoj se si nj baba mund t shes vajzn e tij. E di shum mir se paraqiten gjithfar nevojash, interesash t larta dhe domosdoshmrisht familjare, t fisit, qoft edhe t vet shtetit dhe t mbretit. T gjith jan gati t brtasin me sa kan n kok q i sakrifikuan fmijt e tyre pr mbretrit, princat ose patriarkt!..Pr fisin ose pr vendin e tyre t lindjes, por ne, n t gjitha veprimet tona e fardolloj natyre q t jen, duhet t udhhiqemi nga qllime dhe prfundime t moralshme, prndryshe kjo bota jon e varfr do t popullohej me frikash dhe maskarenj. Vajza ime sht vajza ime, nderi dhe lumturia e saj jan gjithashtu t miat dhe un nuk kam asnj t drejt t tregtoj me nderin dhe lumturin e saj. Un nuk e shes kurr vajzn time, nuk e blej dhe as nuk e rrmbej kurr vajzn e tjetrit dhe ky sht shkaku q ne nuk kemi gj t prbashkt me osmant. E di, Ata e krijuan dhe e kan perandorin e tyre, kurse ne nuk e kemi. E pranoj q ata meritojn lavdrimet m t mdha pr veprn e papar q arritn t bjn, por ne saruhanasit kemi mnyrn ton t veant t jetess dhe t gjitha veprimet tona jan t kushtzuara nga morali q del nga jetesa q bjm ne. Osmant mund t krahasohen historikisht vetm me Mbretrit Mdha t Lashtsis dhe me Romn e Lasht, por ata jan shkputur plotsisht nga jeta e t parve t tyre turq. Ne Saruhanasit nuk mund ta harrojm kurr jetn ton t thjesht n Stepat e Azis, n mes t njerzve tan t fisit, n mes t grave tona pa ferexhe, n mes t tufve t bagtive tona, t lir si vet shtrirja e atyre stepave!...
    Atje ishte jeta jon, por furtuna e popujve na shkuli dhe na fshiu prej atij vendi dhe na hodhi tej npr bot, her ktu dhe her atje, duke na ln q t prkundim shpresn se do t jemi tant dhe t lir n kto vende t reja.
    Pak m par t tregova se nuk besoja n asnj mnyr pr nj jet m t mir n Shqipri. Shpirti im turk dhe grek ishte msuar me jetn n Saruhanin tim t bukur, por t gjith njerzit e familjes sime e quanin Shqiprin plotsisht t bukur dhe t mir pr t ardhshmen e familjes sime. Shqipria do t ishte Atdheu yn i ri dhe djepi i sigurt pr pasardhsit tan, se me kta njerz ne kishim shum gjera t prbashkta. Grat kta ktu i trajtonin si ne!... Dhe gjyshi, duke u nisur nga sa t thash, kishte vendosur q t mos tundeshim s ktejmi, kishte vendosur q ta mbronte gjer n fund kt vend, prandaj ne niseshim her pas here pr patrullim prmes fushs s Myzeqes. Donim ta siguronim veten nga ndonj rebelim i papritur.
    E di! Nuk sht nevoja q t ngulsh kmb! Shqiptart i kishin t gjitha t drejtat q t ngriheshin kundr nes, ashtu si ne i kishim t gjitha t drejtat q t ngriheshim kundr osmanve, por n veprimet historike njeriu duhet t jet patjetr shum i matur. Kur ndrmarrim veprime historike ne jemi t detyruar t vlersojm aftsin pr ta jetuar jetn dhe jo t llogarisim guximin dhe gatishmrin pr t br kryengritje. Megjithat un nuk do t ngul kmb pr t mbrojtur mendimet e mia. Le t ket do njeri pikpamjen e tij t veant. Un ktu dua vetm t them se nuk sht njerzore t jesh maskara. Dhe Spiro Gozua at dit u soll me t vrtet si maskara. Ai vinte buzn n gaz, ai qeshte hapur, ai piu shndete pa mbarim dhe ngriti po aq dolli me njerzit e tij. Ai e lejoi vajzn e tij q t na shrbente sikur t ishte sherbetorja e nj pijetoreje pr t mos thn edhe m keq. ’sht e vrteta, ajo na shrbeu me gjith zemr dhe me nj gatishmri t pakrahasueshme dhe asnj nuk mund ta parashikonte at q do t ndodhte m von. Tashti, pas asaj q ndodhi, m duket sikur i kuptoj t gjitha dhe e kam t qart pse nuk e hodha fjaln pr fejesn e Angjelins me vllain tim Ergynin. N fakt un nuk e kisha t drejtn q ta bja nj gj t till pa e krkuar lejen e prindrve t mi, por e dija shum mir se propozimi im do t aprovohej nga ta, nga q ishim t interesuar q t lidheshim me familjet e forta shqiptare. Familja e Spiro Gozos ishte shum e fort dhe me influenc dhe ne do t fitonim shum po t lidheshim me ta me lidhje gjaku. Kjo ishte e qart, un e kisha dorn t lir pr nj veprim t till politik por, t thuash t vrtetn, nuk m plqeu gatishmria me t ciln Angjelina m shrbente dhe , sidomos, nuk m plqente si i shrbente dhe mundohej t afrohej me vllain tim m t vogl n pranin time. Mua, nga t gjitha ato q shihja, m’u duk sikur ajo vajz ishte mendjeleht dhe babai i saj e shtynte hapur n at mendjelehtsi. M von arrita t kuptoj q Angjelina Gozo ishte nj vajz shum e bukur, nj flutur e papar, m e leht se penda e laureshs dhe t gjitha gjrat i bnte thjesht dhe me fisnikrin e natyrshme t zemrs s saj t mir. Ajo kishte nj zemr t madhe dhe fisnikria e saj ishte e barabart me karakterin e saj t fort. Edhe murrizi i ka lulet e tij t bukura! Vet fati i lumtur na e dha si dhurat at vajz me cilsira t atilla t larta, por ne kishim sy dhe ishim t verbr, kishim vesh dhe ishim t shurdhr, kishim zemr dhe nuk ishim t zott t ishim t drejt! Spiro Gozua ishte duke prgatitur nj kryengritje kundr nesh, por jo vajza e tij! Pr qllmet e tij ai e shiti vajzn e tij, e prdori at pr t na mashtruar, e prdori si nj send t rndomt kundr nesh!... Ajo dhe vllai im jan tashti atje lart n qiell pran t Madhit Zot... pa dyshim, jan pran t Madhit n Qiell, se ajo ishte vet mirsia, kurse Ergyni, n botn ton t trazuar, ishte njeriu m i drejt q ka jetuar mbi faqen e ktij dheu!...

    Ajo q pash dhe ajo q dgjova n Kishn e Shn Ilis ma hoqi prfundimisht dshirn pr t hyr n ndonj kish n Shqipri. Nuk doja t’i dgjoja m priftrinjt e ktij vendi dhe nuk e di se si mu mbush mendja se ky popull ishte pajtuar njher e prgjithmon me padijen, se vetm n padije e ndjente veten t qet dhe i bhej e mundshme q t dgjonte dhe t respektonte mashtruesit q pr t prfaqsonin dijen n formn m t vrtet
    E lam kishn me nj keqardhje m shum dhe shkuam drejt dhe te shtpia e mikut t familjes son, ku na pritn me przemrsi dhe me t gjitha t mirat. Pasi e kryem edhe at vizit, u nism posht fushs pr patrullimin q kisha urdhruar.
    Ajo ishte nj dit e mrekullueshme maji. Ne po anim npr Fushn e Myzeqes pran knets dhe lam pas Jagodinn, Marinzn dhe, duke ndjekur rjedhn e lumit, arritm tek vau i Belins. Kaluam n ann e prtejme dhe morm fushn nn Ardenic. Gjer nn Ardenic patrullimi kishte shkuar si gjithnj dhe pa ndonj ndodhi t jashtzakonshme. Koha e bukur e ndihmonte udhtimin ton dhe t gjitha dukeshin sikur e kishin bekimin e qiellit...
    Kshtu po vazhdoja t shkoja kaluar, i humbur n ndrrimet e mia, kur papritur ky Vendi im i Zanave u lkund dhe u zhduk nga thirrma e dikujt. Sa e flaka at gjum t uditshm dhe ndrrat, shikova rrotull pr t kuptuar se far po ndodhte dhe dgjova q thirri:
    - Nj kalors! Po shkoj ta kap!
    Duke shikuar tej dallova nj kalors n fush, por nuk pata koh t mendoja fare po ndodhte dhe far duhej br, se Ergyni u sul si nj furtun pr ta kapur at kalors q nuk e dinim kush ishte. Pak momente m von ne pam se si po zgjateshin prmes fushs dy re t uditshme pluhuri.
    Un e kisha humbur dhe po qndroja n vend si i gurosur: Ishte nj gj me t vrtet e bukur pr mua t shihja vllain tim kaluar, qoft edhe si nj re e zgjatur pluhuri tek ndiqte nj tjetr. Ishte i paprmbajtshm ai unaku im n raste t tilla. Ai dhe era ishin nj element i vetm. E di, n kt bot ka pasur kalors t ndryshm dhe shum t shklqyer, por nj n mes t tyre ka qen edhe vllai im Ergyni. Ai, si t gjith ata, kishte lindur pr t jetuar kaluar mbi kafshn fisnike dhe pr t vdekur gjithashtu kaluar dhe s bashku me kalin e tij. Un do t doja ta shihja mot e jet mbi kalin e tij t bukur dhe gjithmon t lir si vet Gjithsia prej s cils kishin dal dhe ku silleshin aq natyrshm.
    - Im zot- dgjova dik fare pran meje.
    Ishte Karaxhai q po m fliste.
    ’sht? – e pyeta un gjithnj i mrekulluar nga mnyra se si shkonte kaluar im vlla, megjthse tashti po shikoja vetm at re pluhuri q zgjatej dhe hapej duke pushtuar fushn.
    - Im zot – prsriti pa nxitim Karaxhai afr meje,- A m lejoni q t shkoj pas tyre?
    - Po! ti Karaxha dhe ti Gjedik, ndiqni ata t dy! Gjith t tjert pas meje!
    Karaxhai dhe Gjediku u larguan me nxitim n drejtim t atyre dy reve prej pluhuri q zgjateshin drejt fushs, kurse un me kalorsit e tjer morm nj rrug q priste shkurtr.
    Pr nj moment t dyja ret e zgjatura u ndrpren. Un e kuptova: dy kalorsit kishin hyr n nj livadh. Preva arave pr t dale atje. Im vlla kishte vepruar me nj shpejtsi rrufeje, sa, kur arrita un, kalorsi i panjohur gjendej i shtrir n livadh i mbshtjell n lakun q i kishte hedhur Ergyni. T gjitha ishin br si me magji dhe im vlla po qndronte n mes t atij livadhi t mbuluar nga bari i blert dhe nga lulet e verdha t zhabinokut.
    - Zoti im! -u qa robi q kishte kapur Ergyni.- t lutem mos m bj dm. Un do t’jua tregoj t gjitha ato q di… Se kam me t vrtet dika pr t treguar… Disa lajme shum t rndsishme pr ju.
    Un jam juaj! Ju nuk e dini, por Gjik Ristii do t zotohet pr mua! U betohem…
    Ai u lkund pr nj moment dhe filloi:
    - Kol Bujani arriti t msonte se po prgatitet nj kryengritje dhe, me sa m duket, nj kryengritje e madhe. Im zot m drgoi tek Gjik Ristii pr t msuar gjra m t reja dhe pr t’u marr vesh pr qndrime dhe veprime t prbashkta. Isha tek zot Gjika dhe ai m tha se gjithashtu kishte dgjuar pr nj kryengritje dhe m urdhroi q t’i them tim zoti se ai nuk ua ka besimin dhe nuk pyet pr Kastriott dhe Napoletant dhe n rastin m t pare do t’i njoftonte turqit pr ato q po ndodhnin. Ai kishte shpres q t takohej me zot Kol Bujanin dhe t dy t shkonin tek turqit q t merreshin vesh pr veprime t prbashkta. Kur isha duke u kthyer nga zot Gjik Ristii me prgjigjen q m dha me goj, e solli rruga q t bie…
    ………………………………………………………………………………………………
    Gjith ditn e dits ne qndruam n pyll duke ruajtur me kujdes q t mos na shihnin dhe ne t’i kontrollonim t gjitha ato q ndodhnin rrotull nesh. Sa ra nata ne i shikuam imtsisht kuajt dhe u nism pr t shkuar tek Gjik Ristii. Q nga ai moment filloi ngjarja m e madhe e familjes son n Shqipri.
    T gjitha ato q na kishte treguar njeriu q kapm rob ishin t vrteta dhe, duke besuar n fjaln e nderit t Gjiks e lash t lire shqiptarin q e kishim ndeshur rastsisht dhe me fat n rrugn tone.
    Ndrkoh q po prgatitnin darkn ne patm koh m se t mjaftuesme q t kmbenim me Gjikn mendime t ndryshme rreth situates q ishte krijuar. Ai kishte t dhna t hollsishme se aty nuk po prgatitej nj kryengritje, por, Napoletant, t ndihmuar nga Kastrioti, do t ndrmerrnin nj fushat pr ta ripushtuar Kshtjelln e Beratit.
    Kto informata ishin m se t mjaftueshme pr mua. Gjja e par q mendoja t bja ishte t shkoja n shtpi dhe, pa humbur koh, t’ua bja t ditur prindrve t mi se ’po ndodhte, sipas atyre q kisha dgjuar. Pasdreke ne u nism menjher: un me Karaxhain dhe Umunin, morm rrugn drejt Jugut. T tjert vazhduan rrugn pr n Klos.
    Pasi e mbyllm n kt mnyr eshtjen e familjes, un kalova tek ajo q m shqetsonte m shum. U thash:
    - Kam nxituar gjith natn e nats pr shkak t disa lajmeve shum t kqia q i msova rastsisht ndrsa po patrullonim prmes Fushs s Myzeqes: Napoletant do t sulmojn Kshtjelln e Beratit.
    Gjyshi dhe babai mbetn t hutuar se, po t merrej ajo kshtjell, rrezikoheshin t gjitha forcat tona m n Jug dhe n drejtim t Greqis.
    - Q nga e nxjerr ti nj prfundim t till? –pyeti gjyshi.
    - Nga lajmet q msova! –iu prgjigja. –Dhe ato lajme m’i vertetoi vet Gjik Ristii. Ai m tha se Kastrioti sht vegl e tyre dhe gjithashtu do t na sulmoj me t gjith njerzit e tij. Si duket, nj pjes e mir e Myzeqes sht gati pr nj eshk t ndezur q t marr flak!...
    Babai im pa t atin. Gjyshi pyeti:
    - Je i sigurt pr ato q na the?
    - Po. Jam shum i sigurt!- iu prgjigja dhe n at moment m’u kujtua i nipi i Spiro Gozos.
    Pa humbur as edhe nj moment t vetm babai im u nis pr Janin dhe un, pasi mora nj sy gjum, dhe hngra pakz buk, mora rrugn e Klosit i vendosur q ta arrestoja t nipin e Spiro Gozos, por m’u desh q, sa t arrij n Klos, t ndrroja mendim, nga q t nipin e Spiro Gozos e gjeta atje duke m pritur. Po! Ai po m priste dhe m dha lajme t reja pr Napoletant dhe pr Kastriotin q ishin nisur pr t pushtua Beratin!... Dhe m siguroi pr besnikrin dhe miqsin e Ungjit t tij!… Dhe m n fund e mbylli fjaln e tij duke na ftuar pr nj gosti t madhe.
    T gjitha dyshimet e mia u shprndan menjher. Spiro Gozua ishte nj nga miqt tan m besnik. E pranova ftesn dhe kur qlloi q t patrullonim permes Fushs s Myzeqes pr kontrollin e zakonshm, un dhe vllai im, me nj grup t prforcuar kalorsish,prfituam nga rasti dhe i bm nj vizit Spiro Gozos. Gostia u dha n afrsi t nj pylli t vogl, n hijen e bukur t vidhave. Aty pran ishte nj burim dhe na plqeu shum mnyra se si na gostiti i zoti i atij vendi. M n fund ne e falenderuam nga zemra Spiro Gozon dhe i krkuam leje q t ikim. Pas prshndetjeve t zakonshme u nism pr udh.
    .................................................. .................................................. .............................
    M e keqja ndodhi disa dit m von. Ne ishim duke shkuar nga Verbasi pr n Mashkullor, kur papritur ne takuam n Marglli... Asnjeri nuk mund ta besonte at gj, por ne takuam Angjelina Gozon!... Vajza po na priste n Marglli!...
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------------Nj gj e till nuk m kishte ndodhur ndonjher!... E dija: ajo po na priste ne, por qllimet i kishte... Si ta them at!... Ajo kishte rn n dashuri me vllain tim!
    - Karaxha! -thirra pa pritur m gjat.-Merre vajzn dhe shpjere n ndrtesn ton n Mashkullor. Ndrkoh ju, Gjedik, Umun dhe Burak, ejani me mua!
    - Po un, -m pyeti Ergyni.
    - Nuk ka asgj t rndsishme. Ti duhet t jesh ktu gati pr do gj q mund t ndodh. Un do t kthehem menjher.
    Dhe me kalorsit e mi bra me nxitim tatpjet. Nuk qe nevoja fare q t’i thrrisnim Spiro Gozos, se ai kishte dal tek sheshi prpara shtpis s tij dhe na priti me nj gjendje shum t shqetsuar.
    Ia zbrita kalit dhe e prshndeta.
    Tashti, kur e kujtoj fytyrn e tij, m duhet patjetr t shpreh gjith admirimin tim, se ai ishte i aft q t’ia hidhte edhe vet djallit me brir!... Dhe t’ia hidhte keq!...
    Kishte nj mnyr t uditshme t paraqituri q t gjith ligsin e shpirtit t tij ta shiste pr nj dashamiri nga m t iltrat. Nuk ishin fjalt q ai ndofta nuk i lidhe edhe aq mir, por mnyra e t thnit q i bente aq t besueshme t gjitha dhe shiste kungullin pr pjepr
    - Spiro Gozo! -i thirra un atij t mallkuari. – ne nuk kemi pasur asnj qllim pr t t fyer duke t rrmbyer vajzn tnde. Ajo erdhi atje pa na pyetur fare dhe kundr vullnetit e dshirs son. Ne nuk i kemi dhn asnj shkak, nuk e kemi nxitur as drejtprdrejt dhe as trthorazi q t braktis t atin dhe familjen e saj!...
    - Vajza ime? –tha ai shum i uditur.
    - Po,vajza jote! –iu prgjigja un.
    -Vajza ime ka braktisur babain e saj?!...
    - Po! Ajo sht n ndrtesn ton n Mashkullor. Por e them hapur ktu para teje dhe para t gjithve se ne nuk kemi asnj faj dhe pr ta provuar pafajsin ton...
    ------------------------------------------------------------------------------------------------------------
    - Pr vajzn time?!... pyeti ai dhe dukej qart se u lehtsua nga nj barr e rnd q e mundonte gjer nj moment m par. Dhe ai vazhdoi kshtu: As mos u shqetsoni pr at pun! Pa dyshim miqsia jon vlen shum m tepr se vajza e Spiro Gozos!... Un, t’u them t drejtn, kisha parasysh dika tjetr!... Nj vajz!... Nj vajz sht nj hi prpara punve t mdha dhe t rndsishme, pr miqsin q nuk duhet t thyhet kurr.
    .................................................. .................................................. .............................E shkreta vajz! far vshtirsish prballonte natyra e saj e gzuar n at shekull t turbulluar q sillte gur dhe drur!...Dhe ajo, q i dinte t gjitha, nuk e hapi njher gojn, nuk vendosi ta tregonte historin e saj, nuk vendosi t fliste pr tradhtin e babait t saj q po i shkatrronte at lumturi t vogl q mund t ndrtohet n kt botn ton t vogl!.. Nuk mundi t fliste pr ato t gjitha, megjthse ishte vet babai i saj q e shtynte me qllim n ato pun!... Ajo i mori t gjitha n varr dhe vendosi ta tregonte vetm me heshtjen e varrit dhmbjen pr t atin q humbi dhe pr familjen q nuk mundi t krijonte!...
    Si mundi ajo t heshtte gjer n fund?!... Se jam m se i sigurt q ajo i dinte t gjitha dhe gjer n vdekje qndroi n mes t atyre dy dashurive: t dashuris s vajzs pr t atin, t asaj dashurie q prplasej tek ai q e kishte lindur, dhe t dashuris tjetr, t dashuris s virgjr pr tim vlla, t dashuris q pr nj vajz sht sa vet jeta!... Prandaj nuk mund t ngushllohem kurr n dshprimin tim, se n at moment vendimtar nuk dyshova pr Spiro Gozon, por vetm deklarova n mnyren m t iltr:
    - Ne jemi miq dhe si nj prov t miqsis son un do t’ua kthej vajzn duke u siguruar pr nderin e saj me fjaln time t nderit si kalors.
    Spirua, i siguruar plotsisht se vajza e tij kishte ikur e shtytur nga dashuria dhe nuk kishte treguar ndonj gj rreth komplotit t tij me Napoletant dhe Kastriotin, nxitoi t thoshte:
    Kur sht kshtu, un kap rastin pr t treguar gjithashtu besnikrin ndaj jush: vajza ime sht juaja!
    Kjo i kaloi t gjitha ato pr t cilat isha i prgatitur dhe, pa e pasur plqimin e prindrve t mi, u prgjigja:
    -T lutem ty dhe gjith familjes sate q t m lejoni ta krkoj vajzn tuajt na i jepni nuse pr vllain tim m t vogl.
    Ai u prgjigj menjher:
    - Un ua jap vajzn dhe bashk me t edhe besnikrin time t patundur. Tashti ne jemi tant. Ne shtrnguam duart t knaqur sa m s’bhet... Natyrisht secili sipas mnyrs s tij dhe sipas qllimeve q kishte n kok.
    Pas ksaj un thash:
    -Tashti drgoni njerzit pr ta marr vajzn!
    - Pr t marr vajzn? –u udit ai sa m s’bhet.-Dhe pse ta marrim!...
    - Sepse ju at e kini vajzn tuaj! –iu prgjigja edhe un i uditur akoma m shum.
    - Por ajo a nuk sht nusja juaj?
    - Ja prita: -Ashtu sht, un e thash fjaln dhe ne nuk e kemi zakon t ham fjaln ton, por ne turqit kemi zakonet tona, ashtu si edhe ju shqiptart keni zakonet tuaja t mira. Nusja, pr ne turqit, vjen n shtpin e dhndrit vetm pasi t jen ndar t gjitha punt e martess. Ne nuk e kemi zakon t’i rrmbejm grat.
    ………………………………………………………………………………………………
    Pasi e mbylla n kt mnyr shtjen me vllain tim, fillova t mendoj si do t’ia dilja mban t bindja prindrit e mi. far do t’u thosha dhe si do t’ua shpjegoja krushqin q kasha nxituar t bja me Gozot?... Me gjyshin tim Durasi puna do t ishte m e leht dhe kisha bindje t plot se do t’ia merrja plqimin, se ai ishte shum i mpreht n t kuptuarit e situatave dhe kishte nj shkathtsi t madhe n politik, por im at ndryshonte. Ai ishte nj turk i vrtet n t gjitha t dhnat e asaj race, ishte nj njeri i guximshm, nj njeri i fjals dhe i puns. Ishte shum tolerant n eshtjet fetare, por krejtsisht intolerant n shkeljen e traditave, qoft t races s tij, qoft t atyre t racave t tjera. Sipas tij t gjitha traditat ishin t mira, se e kishin kaluar proven e shekujve dhe me ato nuk mund t kishte shaka. Vajza e Spiro Goros mund t ishte nj nuse shum e mire, sipas mendimit t babait tim, por pa dashuri, pa prfolje dhe pa rrmuj.
    ------------------------------------------------------------------------------------------------------Lajmet q kishim marr bn q ngjarjet t zhvilloheshin me nj shpejtsi marramendse. Napoletant dhe kryengritsit shqiptar t udhhequr nga Kastrioti filluan rrethimin e Beratit dhe kshtu po vihej n jet fushata pr t na nxjerr nga Ballkani. Duket, se Saruhanasit e mbetur pa Atdhe, nuk kishin m ku t shkonin!...
    T gjitha grupet e armatosura turke kishin marr urdhr q t ishin n gjendje gatishmrie. Un prisja ardhjen e Sanxhak beut t Janins dhe isha i sigurt q Napletant, pot qe se dote merrni nj msim t mire para Beratit, pa asnj dyshim nuk do t guxonin m kurr n t ardhshmen q t’i futeshin t papriturs duke ndrmarr fushata n Shqipri ose n Greqi. Me nj fjal, ata do t’u jepnin lamtumirn e fundit ndrrave t tyre t bukura pr nj perandori t madhe mesdhetare.
    N kohn kur ne ishim duke pritur ardhjen e Sanxhak beut tone nga Janina, papritur m erdhi ftesa nga miku yn Spiro Gozo. Ai do t jepte nj gosti t madhe pr t nderuar miqsin ton dhe pr fitoren q ne do t arrinim kundr armikut tone t prbashkt. Ne nuk kishim asnj arsye q t mos shkonim dhe un urdhrova q t bhehin t gjitha prgatitjet pr gostin dhe pr gatishmrin n rast se dote detyroheshim t ndrmerrnim ndonj veprim ushtarak. N Marglli un lash Umunin dhe disa t tjer, ndrsa me tim vlla dhe me pjesn m t madhe t kalorsve u nism pr n shtpin e Spiro Gozos.
    ……………………………………………………………………………………………...
    Nuk mund dhe nuk duhet t trillojm gjra m kot pas muhabetit! Kur hym n shtpin e Gozove ne nuk pam asnj shenj q mund t dukej e dyshimt. Dhe gostia filloi dhe vazhdoi me nj gzim t vrullshm, me shndete, dollira, kng, valle dhe thirrje pr miqsin. N nj moment Spiro Gozua krkoi leje se kishte dika pr t porositur dhe u ngrit e doli jasht nga dhoma. Tant ishin duke ngrn e duke biseduar dhe asnjrit nuk i ra n sy se t gjith gozot kishin ikur nga dhoma!... Edhe un vet nuk e dallova nj gj t till dhe nuk u shqetsova pr ikjen e Spiros. Ajo pr mua ishte nj gj e zakonshme… Dhe m’u duk sikur ra rrufeja kur n nj moment hyri papritur n dhom Angjelina Gozo dhe thirri sa mundi:
    Tradhti! Dilni jasht!
    Asnjri nuk arriti t kuptonte far po thoshte ajo.
    - ’ka ndodhur? –e pyeta un.
    Vajza m shikoi n sy si t ishte e marrosur.
    - Dilni jasht dhe menjher! Ju kan tradhtuar!
    Ishte nj gj e pabesueshme!... Ne t gjith ishim sikur t na kishte goditur rrufeja dhe nuk arrinim t njihnim as vajzn q ishte pr ne m se e afrt. Ajo ishte prishur aq shum n fytyr, sa dukej sikur sapo kishte shptuar nga ferri ku krkonin ta mbanin me forc!...
    Kur goditja e par e furtuns kaloi, fillova t mendoj pr at pamje t jashtzakonshme t vajzs dhe m’u duk sikur e gjeta prmes far mundimesh kishte kaluar ajo. Megjithat, n moment pr mua ishte e pamundur q t’i kuptoja ato q po ndodhnin. Dhe ai qe vetm nj moment, se nj moment m von dgjova thirrjen e Karaxhait:
    Ah, ti qen!... ti qen i pabes shqiptar!...
    Dhe u dgjua tingllima e shpatave. Ky ishte fillimi i prleshjes.
    - Te kuajt! – thirra un sa munda.
    Por ishte nj gj m se e vshtir q t prmbusheshin urdhrat n at rrmuj t tmerrshme q u b.
    - Dera sht e mbyllur, - brtiti Buraku.
    - Te kuajt! – prsrita un urdhrin nga q m dukej se tant atje prjashta ishin n vshtirsi.
    - Nj sopat!...
    - Dilni ktej! - tha Angjelina.
    Un shkova pas saj dhe t tjert na ndoqn pa marr ndonj urdhr t veant.
    .................................................. .................................................. .............................
    Lavdi Zotit, populli yn e ka n gjak rregullin dhe disiplinn dhe vetm kur t’i kesh vrar mund t’i ndalsh!
    M’u afrua Karaxhai i plagosur.
    - Im zot! - m tha duke shkuar kaluar pran meje. - Vajza sht plagosur shum rnd!...
    - Shko pran saj dhe kujdesu pr t!... Prpara djem!
    N kt koh Ergyni doli nga moali dhe e sulmoi armikun nga ana tjetr. Kshtu m n fund e hapm rrugn. Duke e par qart se e humbn lojn, shqiptart e lan fushn e lufts dhe u zhdukn prtej Qafs s Shn Sotirit...
    Vetm m von e kuptova se ne kishim pasur nj fitore t madhe si n fushn e betejs, ashtu edhe ...
    .................................................. .................................................. .............................
    Q nga maja e kodrs ku po rrija pash t vinin n drejtimin ton disa kalors. Ata kaluan nga e majta dhe morn drejtimin pr n Mashkullor. Un bra posht dhe n rrug m njoftuan se te shtpia jon kazerm kishte ardhur i vllai i Spiro Goros! Kjo gj pr mua ishte fare e papritur dhe natyrisht m uditi shum. Megjithat un e dija se ky vlla nuk nuk lozte ndonj rol n shtjen e madhe q na kishte plasur. Spirua, q ishte shum i rnd n familje, as q donte t dinte pr mendimet e t vllait dhe e monte si nj kafsh me dy kmb.
    Un i prita mysafirt, at e bir, n at dhom q e prdornim si dhom pritjeje. Ai e filloi fjaln duke krkuar ndjes n mnyr t zgjatur. M shpjegoi se i vllai nuk pyeste fare pr t dhe vazhdoi n kt mnyr:

    - I thash vllait tim, Kastrioti sht nj njeri shum i rrezikshm pr vendin ton, ai sht nj njeri q do vetm veten e tij dhe familjen e tij, sht nj njeri i pangopur pr pasuri dhe pushtet dhe, pr t’i arritur kto dy qllime t tij, ai mund t bhet me Napoletant, me Venedikasit, me Serbt dhe me djallin vet!...
    Ia preva fjaln:
    - A dije gj ti pr rebelimin?
    Kisha bindje t plot se ai do t mohonte do gj, por u udita shum kur m’u prgjigj hapur fare:
    Po, un e dija!... Un ua thash hapur se nuk pajtohesha me ta!...
    udi! Ai po m fliste thjesht dhe n nj mnyr q nuk linte asnj dyshim pr iltrsin e tij, nj gj q jo shumkush e ka guximin ta bj! Tashti po i njihja n t vrtet t dy vllezrit: kush nga ata t dy mund t merrej pr shqiptar m origjinal?!...Pr mua puna sikur po ngatrrohej... Dhe ai po vazhdonte:
    - T gjitha ua thash, por ai q e bri lmsh kt pun, ai q na solli t gjitha kto fatkeqsi, ishte nipi... Ai nipi yn!... Ai vagabondi q bredh si laraska gardh m gardh! Ai qeni i Kastriotve!...
    Tashti nuk mund t ngushllohesha pr at moskujdesje q kisha treguar Ditn e Pashks s Madhe! ... Por ishte shum von dhe t gjitha kto e kishin humbur rndsin. Pr mua tashti kishte vler iltria e atij njeriu. Ajo po m udiste pa mas dhe e ndrpreva prsri:
    - T gjitha shpjegimet e tua i gjej me vend dhe ti me familjen tnde je i falur!
    - Zoti t shptoft ty dhe t tut! ... Ne jemi tant ... Ne e njohim fajin ton! ...
    Ia preva: - Kjo tashti nuk ka asnj rndsi! Prgjersa ju kam falur, nuk do t kthehem m aty dhe ti nuk ke asnj nevoj q t vazhdosh t prmendsh nj faj t falur. Tashti m thuaj hapur: ke ndonj krkes?
    Ai sikur e humbi. Pas pak tha:
    - T kam prur dy kuaj, pr ty dhe pr vllain tnd ... T lutem shum q t’i pranosh nga ana ime!...
    I thash: - Qoft e br! Tani m thuaj far nevoje ke?
    Ma priti ai: Pr hir t Zotit q sht nj, ki mshir pr familjen ton!
    Mbeta ngusht dhe i fola kshtu:
    - Un ta thash njher: ne nuk jemi t zemruar me familjen tnde!
    - E kam fjaln pr familjen e t ndjerit zot Spiros! – tha ai si me frik.
    Iu prgjigja: edhe familja e Spiros nuk do t preket!
    Ai pshertiu dhe tha:
    - Zoti ju bekoft! ... Dhe un ...
    Ai deshi t shtonte dika, por duket nuk guxoi dhe heshti. I fola:
    - Mos ki frik! Pr far sht fjala?
    Ai filloi, por si me frik:
    - E kam fjaln pr vajzn, pr Ngjelinn...
    E pyeta: - far krkese ke ti lidhur me vajzn?
    U prgjigj ai: Po qe se m jep leje ... Spirua kishte qllime t liga ...
    Ia preva: - Le t’i lm t vdekurit t pushojn n paqe! Ti far krkon lidhur me vajzn?
    - Tha
    ai: - Me lejen e zotris suaj, ju lutemi shum q t na ktheni vajzn ... T kthehet upa jon n shtpin ton ...
    Ia preva fjaln n mnyr t that:
    - Pr vajzn t mos thuhet qoft edhe nj fjal m shum! Vajza sht jona, sht kunata ime, sht e fejuara e vllait tim m t vogl. Ti i di mir nj gj t till! Ne jemi njerz t ndershm dhe i dim rregullat e nderit t familjes dhe t mbretris. Fejesa u b n mnyr t ndershme dhe nuk mund t krijoj ndonj shkak pr paknaqsi. Kshtu mendojm ne!
    ------------------------------------------------------------------------------------------------------------
    Kisha shpres t madhe q vajza t shrohej dhe ndrrova plotsisht mendim pr ato q kisha br. Komandimi kishte qen fund e krye i sakt, i kishim dhn Kastriotit nj msim t mir si dhe hert e tjera dhe, pas gjith asaj q kishte ndodhur, ne ishim prsri n gjendje q t ndrmerrnim nj patrullim t ri prmes Fushs s Myzeqes.
    ------------------------------------------------------------------------------------------------------------
    Sanxhak beu m bri nj prshtypje shum t madhe. Ai ishte nj burr i vjetr dhe fisnik, nj njeri i mrekullueshm, por m shum i menm dhe i lindur pr t qeverisur se sa pr t komanduar. Un fillova ta admiroj dhe ta dua shum q n vshtrimin tim t par. Im vlla u prek thell dhe nga mallngjimi iu prlotn syt ... se ne pr her t par n jetn ton kishim rastin t ishim ushtar t nj ushtrie t rregullt turke. Aty ne pam flamujt e kuq me hn dhe me yll t bardh, pam grupet e daullexhinjve, t culexhinjve dhe borizanve. Ne tashti nuk kishim vese t zhvishnim shpatat tona turke! Ne ishim vetm rreth dhjet mij veta por, me siguri, nuk kishte forc n bot q t’i qndronte goditjes s kombit ton t ri.
    Dhe far gzimi na pushtoi kur mua dhe tim vlla na urdhruan q t anim prpara pr t zbuluar pozicionet e armikut dhe pr t marr lidhje me forcat shqiptare q mbronin grykat dhe qafat mbi Berat. Ne me kalorsit tan marshuam me shum nxitim dhe po at dit hym n bisedime t fshehta me rojat e armikut dhe arritm nj marrveshje q ata t kalonin n ann ton porsa q ne t’i lajmronim pr nj gj t till. Pr shrbimin q do t na bnin ne do t’i shprblenim bujarisht.

    ------------------------------------------------------------------------------------------------------------
    Ishte e qart, ata shqiptar u knaqn shum pr shprblimin dhe nga q kaluan n ann ton. Ata na dhan njoftime t sakta pr pozicionet e armikut. Shqiptart dhe Napoletant i kishin vendosur kampet n disa pika: n verilindje t Kshtjells, n fush ishin forcat kryesore t armikut t komanduara nga i kunati i Kastriotit, Muzak Topia. Forcat e tjera ishin vendosur n kto pika: n lindje t Kshtjells ishin disa forca t Tanush Topis me detyrn q t’i bnin trysni garnizonit t Kshtjells dhe t kontrollonin kalimet, grykat dhe qafat n drejtim t Jugut; n jugperndim ishte nj tjetr Muzak i quajtur i Angjelins, q kishte t njjtn detyr q kishte edhe Tanush Topia. Kastrioti vet qndronte m n Veri me forcat kryesore q t ishte m i lir pr t ndrmarr sulme kundr aleatve tan npr Fushn e Myzeqes. Nga prvoja ime personale e dija ’ishin ato sulme t papritura.
    Ky ishte rreshtimi i armikut dhe ky rreshtim bhej shum m i rrezikshm pr ne se n pikn kryesore, prball ports s Kshtjells, ishin vendosur forcat e zgjedhura: dy mij Napoletan, forca kmbsorie me arm zjarri dhe forca artilerie. Po aty ishin edhe dy mij shqiptar t zgjedhur. Kto forca ishin vendosur tek ullinjt dhe komandoheshin nga Tanush Topia dhe napoletani Palerino.
    Shum i knaqur pr njoftimet q kisha marr, ua dhash ditn tjetr shenjn q do t’u bja kur duhej t kalonin n ann ton dhe pastaj u fsheha prsri n pyll. Menjher ia nisa Sanxhak beut t gjitha ato q kisha msuar. Pastaj ne qndruam t fshehur gjersa erdhi ushtria jon.
    ----------------------------------------------------------------------------------------------------------Q nga vendi ku ishim fshehur, porsa ra nata, pam zjarret e panumrta t armiqve tan. Tashti ne ishim t sigurt se ato zjarre, q po ndizeshin pr disa dit me radh, natn tjetr nuk do t ndizeshin m. Ne ishim t sigurt se duhej vetm t prisnim q t zbardhte dita e re dhe shtja e Napoletanve do t arkivohej njher e prgjithmon...

    Prfundim

    U mor vesh: Kasm Trebeshina nuk sht heroi, as disidenti i atyre q pretendojn t jet i till.
    Si fati i t gjith atyre q vijn nga paliria, nga mungesa e liris, rasti i Kasm Trebeshins dhe i rrethanave n t cilat ai jetoi, duhen gjykuar gjysm pr gjysm, duhen par dhe n ndrthurjen e rrethanave t jashtme me cilsit e brendshme t karakterit t tij. Po t’i marrim vemas kto gjysma, n gjysmn e par faji t ngjan se bie i gjithi prmbi rrethanat. Ai asnjher nuk ka qen i lir. N fillim ka ndihmuar pr vendosjen e situats s dhuns. I prjashtuar nga puna n Sigurim, m pas ai nuk e gjente dot veten asgjkundi. Dhuna si nj bumerang iu kthye e i ra mbi kok. N ato kushte, atij m shum se sa t doj, i ka volitur t urrej, n vend q t mendoj bardh, ka menduar zi. Nuk ka arritur t pohoj asgj. Urrejtja e ka mbajtur m kmb njeriun dhe shkrimtarin. Po ka qen nj urrejtje q mbetej prher e paprmbushur, e pangushlluar kurr. Nj urrejtje si n ato rastet kur do t hakmerrersh dhe e kupton se dmi q ke psuar, sht aq i gjmshm sa asnj hakmarrje nuk ta ngop e nuk ta ngroh m zemrn. Nj njeri, rob i kushteve t tilla, me koh rrit n zemrn e tij nj prbindsh q prodhon helm. Helmi sa vjen e rritet. Bhet m i fort se njeriu. Rritet deri n at mas, sa mund t hedh n er njeriun dhe botn rreth tij.
    Kjo situat prodhoi at letrsi t urrejtjes dhe t neveris pr vendin dhe pr njeriun.
    Kshtu paliria e ka tjetrsuar njeriun aq sa ai nuk e njeh m veten.
    Kjo sht gjysma e par e tij, e diktuara nga rrethanat.
    Gjysmn tjetr e ka t gjithn mbi shpatullat e veta. Rrethanat ishin t vshtira, po edhe ai qe nj rast i vshtir. N kt kuptim, askush nuk i ka borxhe sot Trebeshins.
    Si shkrimtar ai nuk prodhoi dot letrsi t madhe.
    Si personalitet q nga fillimet ka prodhuar dhun dhe dhun t skajshme, kur duhej dhe duhet paqtim. Paqtim brenda njeriut dhe midis njeriut e shoqris.
    N paskomunizm, me falsifikimin dhe idealizimin e vlerave t rrejshme, ai prap mbeti dukuri e komunizmit. U vu n funksion t shkatrimit moral.
    Secilit i duhet ta paguaj nderin e vet t shkrimtarit dhe t njeriut, jo t dredhoj nga moraliteti. Si mjeshtr dhe ushtrues i dhuns n vitet ’40-’50, ai duhet, s paku, t pendohet pr fajet e veta. N vitet e mpasme, pr t’u ruajtur, ai sht prshtatur me kohn e komunizmit. Mospranimi i fakteve, pr m tepr, sajimi i t paqenave, e ndotin sot letrsin e tij me urrejtje. Ndotin dhe mjedisin kulturor me agresivitet. Secili duhet t prballet ndershmrisht me kohn dhe me veten.
    Dhe sht thn: askush nuk ka aq para, sa ta blej t kaluarn e vet.

  10. #10
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    KREU VIII
    PASTHNIE

    Kur shkrova shkrimin mbi disidentt e rrem n gazetn “Panorama”, e dija se do t ndizja kundrshtime e mosplqime nga nj her edhe tek miqt e mi.
    Nj dit n shtpin time do t vinte nj pako nga Gjermania dhe t mit u bn kurioz pr t: ’ kishte n at pako postare. Ishte libri im “Psalm pr atin” q Joakim Lankch ma kthente. N letrn e tij thuhej: un nuk mbaj n shtpin time libra nga nj njeri, dora e t cilit sht e ndyr. At e kishte revoltuar shkrimi im n “Panorama”, ndaj ma kthente librin, ndaj dhe kishte shkruar kundr tij nj reagim n gazetn “Java” t Migjen Kelmandit n Prishtin. Nuk i dhash rndsi ksaj, nuk i dhash prgjigje as zotit Lankch pr reagimin e tij n gazetn “Java”. Fundja, mendova, ky sht nj i huaj krejt i panjohur dhe i paprfillur n vendin e tij. Askush n Gjermani nuk do t’ia dij se ’mendon a ’ndien ky far soji njeriu i quajtur Lankh. Ve Shqipria q ndonjher tregohet inferiore ndaj mendimeve t hirve t huaj, i dgjon dhe i respekton t tillt. Opinioneve t tilla u kushton vmendje niveli i amvisave shqiptare, niveli i atyre q vdesin pr nj pic dhe nga q harrohen pas telenovelave dhe pas faqeve argtuese n gazeta, joshen kaq shum pas tyre, sa harrojn deri t gatuajn, t lajn e t fshijn shtpin.
    Por opinioni i amvisave duhet respektuar. Edhe un kam t njohura dhe shoqe t tilla. T tillat si mendsi i gjen edhe npr zyra, si npunse. Ato m thon se un po marr kot kur shkruaj pr nj Kasm Trebeshina q ka vuajtur, q ka qen n spitale psikiatrike, po marr kot kur shkruaj pr nj Dhora Leka q i ka shkuar jeta n burgje dhe n internime. Pr m tepr, t tillt i marrin n mbrojtje gazetat dhe TV-t. I merr n mbrojtje nj Ardian Klosi q na fanepset shpesh n televizion, q sht aq i lakmuar prej TV-ve, paka se her-her, sipas tyre, ngjan pak spitullaq e pak si shum zevzek. TV-t e sotme pr interesat e tyre na kan krijuar modelin e VIP-ave q jan specialist pr gjithka. Modelin e vip-ave opinionist q impresionojn amvisat. Dhe t tillt, s’ke ’u thua, mvrenjten dhe pozojn rndshm para kamerave, sa ua prishin mendjen edhe cave t nj niveli prmbi amvisat.
    Kt opinion amvisash t komanduar nga pulti i televizorit q nuk lexon gj m tej, q nuk ka dije m tej nga ’jepet n TV, nuk mund ta konkurrosh dot. Dhe le ta themi se ky sht opinioni i shumics s njerzve t ksaj kohe, i ksaj epoke q mbizotrohet jo nga libri, por nga TV-ja.
    Kur Klosi reagonte jo njher, n “Panorama”, n gazetn “Java” t Prishtins, n “Shekulli”, n “Klan”, mua m thuhej edhe nga shum shok e dashamir q kot jam marr me njerz t till q i kan mediat n ann e tyre. Se sot po t nissh nj dava, t duhen lek, t duhet nge dhe koh.
    Dhe kshtu.. Njerzit e Dhora Leks shkonin m prpara se shkrimet e mia n gazeta. Tipat si Klosi organizonin reagime ndrkombtare pr t mbrojtur pozitat e tyre.
    S’mjaftoi vala e par e reagimeve, kur shum ish-sigurimsa m krcnuan me gjyqe e me fyerje, por i duhej dhe revists “Klan” q ta rihapte srish polemikn. Aty Klosi kishte marr hapsir pa kufi, n katr faqe fotot e tij shklqenin m tepr se n nj fushat promocionale t nj stari t kinemas. Ve ktyre ai n itervistn e tij mund t thoshte do sharje a fyerje q i vinte ndr mend. Shtyp i lir?! Kshtu duket. Kur shkoja n gazeta, redaktort, pak si t bezdisur, m thoshin: po, po, edhe ti ke t drejt t reagosh, kta t tjert i kan dhn gojs pak si shum.
    Ato amvisat m than: ai na paska qen un ministri, at nuk kishte pse ta ndiqte policia. Kta, me t cilt po merresh ti, kan qen una blloku, ata dhe t afrmit e tyre. Pr djall, prap kto amvisat! E ’munnd t’i bsh nj amvise q t t besoj? Ve t’i shfaqsh para syve ndonj telenovel.
    Reagimet dhe sidomos jehona e tyre tavolinave, aty ku ne shqiptart shprazemi m shum, qen helmuese. Dora ime e djatht, dora me t ciln shkruaj, po ndotej m thoshin. Deri t part e mi po fyheshin… Por, e vrteta sht ndryshe… as un, as t part e mi nuk kemi krime mbi kurriz. Ana tjetr sht e till. Nj et helmuese, mund ta quash. Nj et q duan t hiqen heronj. Q fabrikojn heronj. Bilbil Klosi partizan firmosi pr vrasjen e Ramize Gjebres, pastaj firmosi pr t vrar pa gjyq 22 armiq t partis. Dilaver Bengasi, ish-shef i nj hetuesie, q oi n plumb edhe bosat e saj t mdhenj si K.Hazbiun me shok. Lri t tjert. Me ta dhe L. Gjoliku, e bija e nj “heroi” q ka qen n krye t batalioneve t mbrojtjes, batalionet vrasse t viteve 1944-1950. Me ta Trebeshina sigurims dhe vrass i shokve n luft… Dh. Leka nj denoncuese… Dhe Koollart po m sulmonin prapa krahve, se i kam prekur me librin “Vilsoni dhe Genci”. Nj et helmuese, et q do t mbroj pozitat dhe t vras prap armiqt e kohs s diktaturs… Dje kan br punt m t errta. Nuk ka pse ta helmojn dhe m tej t sotmen. Komunizmi i tyre ka dshtuar. Ka dshtuar kauza e shrbimet e tyre. T paktn, duhet t shprehin ndjes pr sa e sa fatkeqsi q i kan sjell ktij vendi.
    Ata brtasin se kan qen heronj t lufts. Heronj t kohs s diktaturs. Askush nuk ka t drejt ta brtas heroizmin. Heronjt e Lufts nuk i shrbyen kohs q erdhi pas Lufts. E kundrta ndodhi. U bn pjesmarrs n krimin q quhet diktatur. Fatkeqt heronjt e kohs s komunizmit. Ishin vall heronj? Heronj n shrbim t fatkeqsis?
    Heronjt jan si gurt q ngulen thell n tok, ngulen n nj koh e n nj hapsir dhe nuk duhet t lvizin prej saj. Lvizja mund t’i dmtoj ata, por edhe pasardhsit. T ngulur n tokn e n kohn e tyre, ata jan m t nderuar. Deri atje dhe jo m tej. T’u vm lule aty ku jan ngulur. Nuk duhet t luajm me ta.
    Po ndeshesha me njerz q spekullojn, manipulojn me t vrtetat, me t kaluarn. Po ndeshesha me njerz q din t’i fshehin gjurmt. Me lojtar shrbimesh t vjetra, t cilt kan qen gjithmon t sofistikuar n veprime, n at q shrbimet e tyre t ngjajn t besueshme. Ndryshe pse jan shrbime t specializuara.
    Kisha t bja dhe me kujtesn njerzore q lumturisht a fatkeqsisht sht e shkurtr. Fatkeqsisht a lumturisht, thash? Po. Kshtu sht. N at ambiguiditetin e saj shrues, por dhe vrass, kur si amnezi l jasht gjra q nuk duhen harruar, kujtesa sht dhe e mir, dhe e keqe.
    Disa miq t vjetr, tashm n pension, m erdhn tek pi kafen e mngjezit. M than: mos e krruaj shum me komunistt. Ata e bjn kopilin dhe ta ln n der. Jan shum t vjetr pr t br do krim q m pas e shesin si virtyt, si nevoj historike a si luft me armikun.
    N t vrtet kjo po ndodhte. Mjeshtrat e krimit din ta shesin nj krim si luft kundr krimit.
    N Universitet nj dit, tek po kalonim nga nj an e udhs n krahun tjetr t saj, nj koleg si me shaka m tha: kalo m prpara, se ti po bn armiq e, nuk i dihet, ndonj me makinn e tij edhe mund t na shkel, po t jemi bashk me ty.
    Ishte nj shaka… Por n librat e estetiks nj thnie ksisoj mund t quhet humor i zi. M duhet ta kaprdija.
    Ather cili sht morali i gjith ksaj historie?
    T merresh me ngjarje t mbuluara mir, t mbuluara aq sa t duken si e kundrta e tyre, sht nj pun q t kushton.
    Por mbase ia vlen barra qiran q ta marrsh prsipr kt kosto.
    Njerz t ktij kallpi t sulmojn me dhemb t helmuar, rrugarisht e agresivisht. Hapur dhe mbrapa krahve. Pr t’u mbrojtur, duhet t’u prgjigjesh me qetsi, por ndonjher duhet q t’u prgjigjesh me t njjtn gjuh, edhe se kjo nuk t shkon pas natyrs tnde.
    Por detyra e letrsis dhe e publicistiks sht q t mos i harrojm krimet. Duke i pohuar dhe denoncuar ato, ne shptojm dhe shplahemi prej tyre. Bjm eksorcizmin. Homeri i lashtsis e paraqiti Akilin ashtu si ishte, nj hero pr nga aftsit e tij luftarake, por hero i nj luft t mbrapsht. Duke luftuar e vrar trojant n shtpin e tyre, ky hero n fund t lufts u vra nga shigjetat e perndis Apolon dhe u drgua n Hades, n ferrin grek. Vdiq para kohe. Homeri u kujtoi grekve se, sado heronj, ata kishin kryer nj krim, q do t’u kushtonte.
    Pse ne duhet ta harrojm krimin? Ne nuk duhet t harrojm q Dhora Leka, nj kompozitore e lufts partizane, m pas u b nj spiune e t huajve dhe e Sigurimit shqiptar.
    Nuk duhet t harrojm se ky Kasm Trebeshina i sotm ka qen n fillimet e tij nj kapiten i Mbrojtjes s Popullit, i sigurimit. Batalionet e Mbrojtjes s Popullit kan vrar e kan rrafshuar me gjak e hekur do njeri, fshat a krahin q i kundrvihej komunizmit n vitet e para pas lirimit. N Mirdit t vrar t till jan hedhur q t’i han derrat si ushqim. Po, kshtu ka ndodhur. Kjo gj duket si shum makabre, si ato pamjet ngjethse q shohim n filma, por ka ndodhur ktu n Shqipri.
    Shum njerz m than: pse duhet t’i kujtojm kto. Por pse duhet q t’i harrojm, do t ishte kundrpyetja. Nj poet nobelist, italiani Salvadore Kuazimodo, thot: ditt e kaluara sa m shum q shkojn, kthehen pas n zemrn e poetve.
    Pa kujtes do kriminel q sot sht nn thinjat e pleqris, ashtu si Nexhmije Hoxha, do t na dukej i respektuar dhe i pastruar vetm pr hir t moshs a t ndon t mire q ka br n kalim t viteve. Kjo nuk duhet t na mashtroj. Shum popuj t Evrops Lindore i kan demaskuar krimet e s shkuars. I kan hapur dosjet e sigurimit pr ata q jan n politik, pr ata q kan pesh n jetn mediatike e m tej. Shoqata ndrkombtare e t persekutuarve politik, pas rezoluts s Kshillit Europs pr dnimin e krimeve t komunizmit, po bn thirrje pr ta uar krimin komunist n gjykatn e Hags. Pr nj Nuremberg t komunizmit. N Shqipri jemi shum larg nga popujt e tjer. N Shqiprin ku stalinizmi ka qen m jetgjat se kudo tjetr.
    Shqiptart nga natyra hyjn ndr ata popuj q harrojn shpejt. Kur amt i nisnin me zjarr dhe hekur drejt kufinjve tan, mbas tyre do t vinin dhe grekt e uritur. Shqiptart i pritn dhe amt dhe grekt e uritur, i mbajtn me buk. Mir bn. Kur italiant pushtues mbetn rrugve t fshatrave tona, kur nga ushtar pushtues, u kthyen n nevojtar pr buk dhe pr streh, shqiptart iu dhan strehn dhe kafshatn e tyre. Mir bn.
    Kur komunistt si Kasmi dhe Dhora Leka e t tjert qan dhe u ankuan pas 90-ts, Shqipria i mshiroi. Mir bri. Po deri ktu, jo m tej. Heronj e Nder i kombit nuk ka pse t jen t tillt?
    Krimet e cilitdo, nuk kemi pse t’i harrojm. Nj popull q nuk di ’t doj dhe q nuk di ’t urrej, sht nj popull q nuk respekton veten. Dhe nj popull t till as t tjert nuk e respektojn.
    Pr kto sa thash m lart, e solla kt libr.

  11. #11
    Administratore Maska e Fiori
    Antarsuar
    27-03-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    3,012
    Faleminderit
    2
    114 falenderime n 103 postime
    Dosja 186 me te arrestuar politike qe Klosi u del deshmitar.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Ndryshuar pr her t fundit nga Fiori : 14-05-2008 m 13:25 Arsyeja: Me shume materiale do t'i shtohen kesaj teme ne ditet ne vazhdim...

  12. #12
    suzana_zisi Maska e M_u_Z_a
    Antarsuar
    29-04-2008
    Mosha
    11
    Postime
    250
    Faleminderit
    0
    Falenderuar 1 her n 1 postim
    E kam lexuar librin. Ma ka dhuruar autori. Teper interesant. Hedh drite mbi "erresiren" e jeteve te disa te ashtuquajturve personalitete.
    Gjithshka e dokumentuar. Gjithshka me falksimile origjinale nga arkivi i shtetit.
    "Disidenti i rreme" Kasem Trebeshina(njeri prej krijuesve te Sigurimit te shtetit), Dhora Leka(pianistja e shquar - spiune e sigurimit e cila ka futur ne burg dhjetra artiste) dhe shume te tjere, tashme nen driten e se vertetes.

    Pune e bukur dhe serioze e poetit, shkrimtarit, kritikut dhe pedagogut te nderuar te letersise, Sadik Bejko.

    Urime per temen teper interesante Fiori!
    E bardha eshte pak...

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •