Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 4 prej 4
  1. #1
    Perjashtuar Maska e BARAT
    Antarsuar
    20-07-2006
    Vendndodhja
    Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
    Postime
    2,549
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Mbretr Ilir, 2400 Vjet M Par, N Maqedonin E Sotme

    MBRETR ILIR, 2400 VJET M PAR, N MAQEDONIN E SOTME

    N librin "Ilirt", t historianit bashkkohor anglez, John Wilkes, prkthyer edhe n shqip (2005), jepet ky citim nga vepra e lashtsis "Illyrike" e historianit Appiani: Helent quajn ilir ata q banojn prmbi Maqedoni e Trak, nga Kaonia e Thesprotia deri n lumin Danub. Ky sht vendi i tyre pr s gjati, kurse pr s gjeri ai shkon nga Maqedonia dhe malet e Traks deri n Panoni e Adriatik dhe deri rrz Alpeve. Mban 5 dit m kmb pr s gjeri dhe 30 dit pr s gjati".
    Iliria e lasht prbhej nga shum fise me popullsi autoktone ilire midis t cilve mund t prmenden: Dardant, Ardiant, Dokleatt, Labeatt, Albant, Taulantt, Enkelejt, Dasarett, Paiont, Kaont, Thesprott, Molost, Japodt, Liburnt, Dalmatt etj. Fise ilire t mirfillta ishin edhe Japigt dhe Mesapt n gadishullin Italik, me shtrirje kryesisht n zonn e Apulias (Pulia e sotme) dhe q u prhapn edhe n jugperndim t gadishullit Apenin. M posht, n kt shkrim po paraqesim nj prshkrim pr fisin ilir t Paionve ose Pejonve, q shtrihej n territoret e Maqedonis s sotme dhe prafrsisht aty ku banojn shqiptart autokton, si dhe pr mbretrin e Paionis dhe mbretrit e saj n shek. IV para ers s re, ose m qart plot 2400 vjet m par.

    PAIONIA

    Paionia; Paiont (Paeonians) ose Peont ishin fise ilire q banonin n luginn e siprme t Vardarit dhe n kufi me Dardant. N drejtim t lindjes ata shtriheshin deri te lumi Struma, (Bullgari) por dhe m tej. Prmenden pr her t par nga Homeri, si aleat t Trojanve dhe n mbrojtje t Helens n luftn kundr Akejve. N gjysmn e par t shek. IV para ers s re, Paiont krijuan mbretrin e tyre, e cila u detyrua tu bj ball pr shum koh sulmeve t maqedonasve. Principatat e Paionve u prqendruan n mbretri duke u shtrir pran lumenjve Vardar dhe Struma dhe n disa koh edhe m tutje se kaq. Nga perndimiPaionia prfshinte edhe Pelagonin, hapsirn mbi liqenin e Ohrit dhe t Presps. Qyteti kryesor i mbretrve paionian ishte Bylazora (Veleshi i sotm n Maqedoni -FYROM) pran lumit Aksios, sot Vardar. M von, vendqendrimi i mbretrve kaloi n Stobi (n Pusto Gradskon e sotm). Ekziston mendimi se qyteti i lasht ilir i Damastionit, t ket qen prfshir n mbretrin e Paionis. Ky mendim gjen mbshtetje edhe nga monedhat e shumta prej argjendi t shek. IV-III para ers s re, q mbajn mbishkrimin DAMASTION dhe q klasifikohen se i prkasin mbretris s Paionis. Paiont u bashkuan me ilirt e tjer dhe i bn qndres ekspansionit t Maqedonis drejt veriut. N vitin 360-359 para Krishtit, fiset jugore t Paionis filluan msymjen kundr Maqedonis, me shpresn e ndonj sulmi t mundshm edhe nga viset e tjera t Iliris. Mbreti i Maqedonis, Filipi II krijoi nj ushtri dhe u mundua ti parandalonte pushtimet e mundshme nga ana e ilirve dhe nga msymjet e paionve. Paiont krijuan dinastin e tyre e njohur si mbretria ilire e Paionis, qysh nga fillimi i shek. IV para ers s re. Dinastia mbretrore e Paionis u b e njohur dhe pati vazhdimsi pr m se nj shekull, prmendim: Mbretin Likeu (Lykkaioy; Lykkaeios, 359-340 para Kr.); Patrai (Patraioy, 340-315 para Kr.), Audoleoni (315-286 para Kr.). Mbretr t Paionis kan qen edhe Aristoni (286 para Kr.), Leoni (278-250 para Kr.), Dropioni (250-230 para Kr.) etj. N mesin e ktyre sundimtarve, Audeleoni ka mundsi t ket nj nga m t njohurit, ngaq nj nga vajzat e tij qe martuar me Pirron e Epirit.
    Mbretrit e Paionis kan qen t njohur pr prerjen e monedhave, kryesisht prej argjendi dhe t cilsis s lart. Autori i ktij shkrimi, n krkimet e tij pr t njohur sa m gjer botn e Iliris s lasht dhe historin e kombit shqiptar, zbuloi nprmjet internetit n muze dhe arshiva t huaja disa dhjetra monedha ilire, t njohura pak, ose aspak t njohura, dhe midis tyre m se 100 cop monedha dhe t gjitha prej argjendi, t prera nga mbretrit e Paionis. Kto jan edhe disa nga monedhat m t hershme t bots ilire (shek. IV, III para Kr.). Kshtu Mbreti Likeu me rreth 40 prerje dhe t gjitha prej argjendi, Mbreti Patrai me rreth 35 prerje prej argjendi, si dhe Mbreti Audoleon, me rreth 30 monedha t ndryshme dhe t gjitha prej argjendi. N nj monedh paioniane paraqitet figura e Mbretit Ariston, q ishte vllai i Mbretit Patrai, i cili luftoi n krye t 1 000 trupave ilire prkrah Aleksandrit t Madh n fushatat e tij drejt lindjes.
    Panonia prbhej nga disa nnfise: Aestraei, Agrianes, Derrones, Doberes, Laiaious, Odomantians, Paioplai, Siriopaiones. Pas pushtimeve romake, Paionia u prfshi n provincn romake t Maqedonis s bashku me Ilirin e Jugut, Thesalin, Trakn, dhe Epirin e Veriut. Perandori me origjin ilire Diokleciani, gjat riorganizimit administrativ t Perandoris Romake, Paionin dhe Pelagonin, i bashkoi n nj provinc t vetme me emrin Maqedonia e Dyt ose Salutaris.


    Mbreti: TEUTAMADO

    Shek. IV para ers s re

    Teutamado (Teytamado). Nj nga mbretrit e Paionis n Ilirin lindore. Rreth shek. IV para ers s re (rreth vitit 325 para Kr.). N historiografin shqiptare ky mbret nuk prmendet fare, pasi ai nuk njihet dhe nuk sht cituar n ndonj botim n shqip as edhe n gjuh t huaj. N nj muze t huaj ruhet nj monedh e Mbretit TEUTAMADO prej argjendi q mendohet t jet e shek. IV para Kr. dhe pr t ciln thuhet se Teudamado ishte Mbret i Paionis. N faqen e par t monedhs sht vendosur figura e Zeusit me drejtimin djathtas, ndrsa n faqen e pasme paraqitet Mbreti plak i hipur mbi kal dhe me nj shpat t shkurtr n dor, shpat tipike ilire. Posht, i rrzuar pr tok, sht figura e nj lufttari armik. Sipr ksaj monedhe, me shkronja t mdha, lexohet emri i Mbretit: TEYTAMADO.
    Ky emr nuk sht fare i panjohur pr historin e ilirve (kujtojm Mbretreshn Teuta, t shoqen e Mbretit Agron dhe Triteutn, gruan tjetr t tij, e cila lindi Mbretin ilir, Pin, ndaj mund t hamendsohet se fjala TUEUTAMADO, mund t kuptohet dhe si TEUTA+MADO (Teuta i Madh?!). Ky supozim mbshtetet edhe me tekstin prcjells t ksaj monedhe, ku bhet fjal pr nj mbret plak q lufton mbi kal kundr armikut. Posht dhe n ann e majt t monedhs sht nj shpend mitologjik, q duket sikur ka dy koka (bycapitis). Sidoqoft, kto mendime rreth ksaj monedhe duhen marr thjesht si "hamendsime", pasi fjaln e sakt dhe shkencore mund ta thon shkenctart, historiant dhe gjuhtart e specializuar. Kjo monedh unike e me vlera t jashtzakonshme pr historin e ilirve dhe t kombit shqiptar (shek. IV para ers s re), ndodhet n nj muze t huaj dhe sht monedha q kushton m shum nga fondi i Iliris, rreth 30 500 dollar. Ajo sht grupuar me disa monedha t tjera prej argjendi t qytetit t pazbuluar ilir t Damastionit, monedha ku dukshm n njrn an sht figura e Zeusit dhe n ann tjetr, jan vendosur disa vegla pune pr shkrirjen e metaleve dhe ku lexohet fjala: PELLAG.


    LIKEI

    356-335 para ers s re

    Likei, Luppeios (Lykkaioy; Lykkaeios). Mbret i Paionis ilire, n periudhn 356-335 para ers s re. Ishte nj nga themeluesit e dinastis mbretrore t Paionve, q sundoi pr nj periudh relativisht t gjat kohe n shek. IV para ers s re. Demosteni, n veprn e famshme t tij, "Filipiket", u thoshte athinasve se "pr sa u prket Paionve, ilirve dhe t gjith fqinjve t tij (t Filipit t Maqedonis), n prgjithsi, duhet besuar se pr ta sht m e knaqshme t jen t pavarur e t lir sesa t nnshtruar" (cituar nga prof. Neritan Ceka n librin e tij "Ilirt"). Ktu, oratori i shquar e kishte fjaln pr nj aleanc t lidhur n vitin 356 para Kr., kur Diodori njofton se tre mbretr, t Paionis, Iliris dhe Trakis, u bashkuan pr t sulmuar Filipin II t Maqedonis. Nga Paionia marrveshja u nnshkrua nga Likei, nga Iliria prej Grabosit, ndrsa nga Thrakia prej Ketriporit.
    N literaturn me tem historin e ilirve, t botuar deri m sot n gjuhn shqipe, ky mbret ilir prmendet shum pak ose anashkalohet, ndrsa ai mbart me vet nj histori t rndsishme pr vet faktin se n periudhn kur sundoi ai preu rreth 50 monedha prej argjendi, t gjitha t cilsis s lart, ashtu si pren edhe dy mbretrit e tjer, pasardhs t tij, Patrai dhe Audoleoni. N monedhat kushtuar Likeit, n faqen e par paraqitet busti i Zeusit, Apolonit apo Herakliut, ndrsa n faqen e pasme shihet dyluftimi i nj lufttari me luanin dhe ku shkruhet: "Lykkeioy". Mbreti Likei sundoi pr 21 vjet, pas tij n fron erdhi Mbreti Patrai.

    PATRAI
    340-315 para ers s re

    Patrai (Patraoy). Mbreti i Paionis ilire nga fisi ilir i Paionve q sundoi n vitet 340-315 para ers s re. Ai erdhi n fron pas Mbretit Likei (Lykkeioy) dhe u zvendsua nga Mbreti Audoleon (shih). Gjat sundimit t tij, mbretria e Paionis zinte hapsira t gjera dhe shtrihej n lindje deri n qytetin e lasht Serdika, sot qyteti Sofje n Bullgari, ndrsa nga perndimi kufizohej prafrsisht me hapsirn mbi liqenin e Ohrit, nga veriu shtrihej deri n Dardanin Jugore, ndrsa pjesa jugore e Paionis shkonte deri n qytetin e lasht Heraklea, sot Bitola (Manastiri) n Maqedoni. Mbreti Patrai preu rreth 40 monedha prej argjendi t nj cilsie t lart, ku n njrn an paraqitet portreti i Apolonit dhe n ann tjetr nj lufttar mbi kal q ka mundur armikun, ndrsa disa syresh kan figurn e nj derri t egr.


    AUDOLEONI

    315-286 para ers s re

    Audoleoni (Audoleontoy, 315-286 para ers s re). Mbret i Paionis, q erdhi n fron pas Mbretit Patrai (shih). Pas vdekjes s Perdikas III t Maqedonis, n vitin 359 para Kr., Paiont ilir, filluan t rebeloheshin. Me qllim q t merrte fronin e Maqedonis, Filipi II (i ati i Aleksandrit t Madh, nipi i Fisit ilir t Molosve n Epir), u bri atyre shum premtime. Paiont (Pejont) t kanosur nga planet e Filipit, krkuan ndihmn e Athins dhe n vern e vitit 356 para Kr., Mbreti i Paionis, Likei, nnshkroi nj marrveshje bashkpunimi me kt qytet-shtet. Mirpo nj gj e till nuk pati sukses, sepse maqedont nn drejtimin e Parmenionit, e rimorn Paionin dhe deri n shekullin e katrt, ky ishte nj shtet i "bashkuar". Pas vdekjes s Aleksandrit IV t Maqedonis, Paionia u b prsri e pavarur. Kasandri i cili krkonte t bhej Mbret i Maqedonis, siguroi kufirin e tij verior duke ndihmuar Audoleonin n nj marrveshje mbrojtjeje. Ky bashkpunim ishte n dobi t Paionve, pasi Audoleoni siguroi nj aleanc t fuqishme. Ndrkoh, Audoleoni vazhdoi t forconte lidhjet me fqinjt e tij t Iliris, gj q shprehet qart dhe me martesn e vajzs s tij me Pirron e Epirit. Pas vdekjes s Audoleonit, n fronin e Paonis erdhi Aristoni dhe m pas Drypioni. Monedhat e shumta dhe prej argjendi t prera nga Audoleoni tregojn pr nivelin e fuqizimit t mbretris ilire t Paionve n shekullin e katrt para ers s re.

    DAMASTIONI

    Qytet i rndsishm i Iliris s lasht q pati zhvillim sidomos n shek. IV-II para ers s re. Mendohet si kryeqytet i Dardanis apo i Paionis a si nj qendr e rndsishme pr prerjen e monedhave ilire. Prmendet nga Straboni n veprn e tij "Gjeografia" si qytet ilir (shek. IV para Kr.). Sipas tij, pas Epidamnit dhe Apolonis, gjer n malet Keraune, banojn Bylint, Taulantt, Parthint e Brygt; jo larg tyre jan edhe minierat e argjendit n Damastion, rreth t cilave Dyestt vendosn sundimin e tyre, si dhe Enkelenjt, t cilt i quajn edhe Sesaret. N monedhat q i kushtohen Damastionit, dhe q ruhen edhe n ditt tona, rreth 40 prerje a m shum dhe pothuajse t gjitha prej argjendi, n pjesn e parme t tyre, zakonisht gjendet figura e Zeusit apo Apolonit, hyjnis s adhuruar t bots antike, kurse n pjesn e pasme, paraqiten figurina t ndryshme si vegla pune pr shkrirjen e metalit, ku mbizotron tripodi ilirik me kmb luani, altar t faljes, sende si thika e shpata t shkurtra dhe stilizime t ndryshme. Posht, ose n form rrethore, zakonisht shkruhet emri i qytetit: DAMASTION. N disa nga kto monedha, gjenden mbishkrime t tjera interesante si: HRAKLEIDO; KAKIO; PELLAG apo ILLY, q nga disa specialist t huaj lexohet si "Illyricum".
    Lidhur me vendndodhjen e ktij qyteti antik ka mendime t ndryshme. Kshtu A. Stipevi e lokalizon n Shqiprin e Jugut, diku n rrethin e Gjirokastrs, studiues t tjer mendojn se prfshihej n Shqiprin e Veriut, n zonat e Mirdits a t Dukagjinit. Ka studiues q mendojn se ky qytet i lasht duhet krkuar n jug t Dardanis, a n mbretrin ilire t Paionis, diku n perndim t saj, ku gjendej edhe krahina e lasht e Pelagonis. Problemit t Damastionit i ka kushtuar vmendje t veant edhe historiani nga Kosova, Zef Mirdita, i cili n veprn e vet "Studime Dardane" (viti 1979), jep mendimin se kjo qendr e lasht ilire duhet t ket ekzistuar afr Kishnics, midis Janjevs dhe Prishtins, pasi q ktej nuk kan qen larg minierat antike t xeherorve. Duhet thn se n studimet numizmatike me temn e Iliris, pr Damastionin jan botuar vetm tri a katr monedha dhe kto t dmtuara dhe jo tipike. N fakt, sot, n muzet dhe arshivat e huaj t Evrops dhe m gjer, gjenden m se 50 monedha, pothuajse t tra prej argjendi dhe t ruajtura mir, t cilat po t blihen (ato shiten) do t sillnin nj prurje t re dhe shkencore rreth ktij qyteti t lasht t bots ilire. Damastioni i lavdishm i trojeve t Iliris antike pret studiuesit dhe arkeologt, shqiptar a t huaj, q ta zgjojn at nga heshtja dhe gjumi i tij shumshekullor. Zbulimi i tij do t jet me vlera t jashtzakonshme pr historin e ilirve dhe t autoktonis s hershme t kombit shqiptar.

    gazeta Shqip-Tiran, tetor, 2009

    nga PASHO BAKU
    *Studiues dhe botues

  2. #2
    Arberor Maska e dias10
    Antarsuar
    12-05-2008
    Postime
    1,024
    Faleminderit
    1
    0 falenderime n 0 postime
    Ne fakt une nuk do te preferoja te citoja Wilkes, meqe ne kemi tekstin kopje te origjinalit(se origjinalet kurre nuk na u treguan) dhe meqe vete Wilkes eshte teper subjektiv ne librin e tij, bile ndoshta eshte i njeanshem ne gjykime dhe krahasime.



    Nga ky tekst mund te shkeputim dy mesazhe te rendesishme

    1. Disa fise ilire qe historiografia moderne i paraqet si epirote ose trake bile dhe greke, duke nenkuptuar qe ato ishin etnikisht te ndryshme nga iliret, autori, pra Apiani i klasifikon pa asnje medyshje ilire.

    2.Perrabejte jane nje fis i cilesuar nga shume burime te vjetra si PELLAZGE, kurse nen autoritetin e Apianit jane Ilire, duke na uar ne konkluzionin qe etnikisht te pakten nje porcion i pellazgeve ishte i njejte me iliret. Ky eshte nje moment delikat qe nuk duhet anashkaluar, sepse shpeshhere jemi perplasur me propaganden greke, qe pellazget nuk kane asnje pike takimi gjeografiko-etnike me iliret.
    e verteta dhe e drejta jane miq me te mire se edhe vete Platoni, miku im

  3. #3
    Larguar..
    Antarsuar
    31-08-2009
    Postime
    4,208
    Faleminderit
    1
    4 falenderime n 3 postime
    Histori interesante, faleminderit qe e shkruat.

  4. #4
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,840
    Faleminderit
    0
    4 falenderime n 4 postime
    Shume e vjeter studimet per henen dhe yjete
    Maj, 21 2010



    CNN International

    Maqedonia sht vendi m i ri i lasht n bot dhe sht plot me grmadha t kohs e kaluara.



    Ajo ka qen pjes e t gjitha perandorive t mdha t historis, nga romake te Bizantit dhe Otomane pr t gjith ata kan ln gjurmt e tyre me mijra vende t lasht.
    Vendi ka rreth 4.485 vende arkeologjike nga t gjitha periudhat historike, sipas Pashko Kuzman, i Zyrs kulturore t vendit Mbrojtjen e Trashgimis.

    Jewel n kuror sht Kokino, zbuluar n malet n afrsi t Kumanovs n vitin 2001 nga arkeologu Jovica Stankovski lokale. Kjo sht nj 4000-vjear megalithic Observatori prdorur n Bronzit pr studimin e diellin dhe hnn.

    Vendi, n nj lartsi prej m shum se 1000 m dhe me nj diametr prej 100 milion, sht prshkruar si Stonehenge "maqedonas" dhe sht renditur nga NASA si observatori m i vjetr i katrt lasht n bot, pasi Ebu Simbel n Egjipt, Stonehenge n Britani dhe Angkor Wat n Kamboxhia.

    Disa vende guri, t njohura si fronin dhe t prballet me horizont lindje u zbuluan edhe n kt faqe interneti.

    Hulumtimet treguan se observatori kishte nj vend t veant pr monitorimin e yjet dhe dielli, si vrima t veanta me t cilat kjo lvizje e diellin dhe hnn mund t regjistruar.

    Sipas fizikan Gjore Cenev, observatori lasht punuar me prdorimin e shnuesve t veant gur n hart lvizjen e diellit dhe t hns n horizontin lindor. Me pjes t observatori ruajtur mir, sht ende e mundur pr t shnuar pozicionin e diellit gjat solstik vers, tha ai.

    Cenev, i cili ka br analiz t detajuar e vendit, shkruante n nj letr me tem: "Kokino ka saktsi t pabesueshme astronomike dhe ka nj post qendror vzhgimit dhe postimet accessory t vzhgimit."

    "Observatori prcakton katr pozicionet kryesore t Hns dhe tre pozita kryesore e Diellit gjat nj viti, ekuinoks vjeshtak dhe i pranvers dhe t dimrit dhe vers solstik," shtoi ai.

    Besohet se disa nga ritualet m t rndsishme pr banort lokal gjat epoks s bronzit t hershm do t kishte ndodhur n kt faqe interneti.

    Stankovski, t cilt e zbuluan rrnojat, shkroi n Lajme arkeologjike maqedonase: "Nj nga ritualet m trheqse n dukje n Kokino sht ritual t bashkimit t shenjt e Toks Nn e Madhe dhe Birit t saj, Die ritual sht kryer n mes t ver dhe ndoshta ajo ishte lidhur me fundin e sezonit t korrjes. "

    Ka teori q megalithic Observatori Kokino ishte pjes e nj qyteti t madh pas nje rrjet prej 10 tempuj u zbulua aty pran.

    vizatimet Stone dhe figurines kan qen gjithashtu t zbuluar dhe nse Kokino sht identifikuar si nj qytetrimi t lasht, ajo mund t vjetr t njohur n Ballkan.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Ndryshuar pr her t fundit nga fegi : 21-05-2010 m 15:25

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •