Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 3
  1. #1
    Rising Star and Legend Maska e Davius
    Antarsuar
    20-04-2003
    Vendndodhja
    Underground
    Mosha
    39
    Postime
    11,956

    Shqiptari i par n tokn e premtuar q n vitin 1884

    Ai ka shkelur tokn e premtuar mes viteve 1884-1886. N fakt, regjistrimi i shqiptarit t par n SHBA ka qen qysh n vitin 1876, por emri i tij ka humbur n regjistrat themeltar. Sipas studimit t br nga Jane Jurgens, pak shqiptar shkeln SHBA-n para shekullit XX. Kol Kristofori, q m pas mori emrin Nicholas Christopher, u kthye srish n Shqipri dhe m pas m 1892 u vendos n SHBA, prfundimisht. N The albanians in America t Kostandine Demos, thuhet se bashk me Kol Kristoforin n SHBA u regjistruan dhe 16 shqiptar t tjer nga Katundi, fshat n jug t Shqipris.

    Historia
    Shqiptart jan grupi m i ri i evropianve t emigruar n SHBA dhe numri i tyre ka mbetur i ult. Vala e par sht ajo m e pakta para shekullit t XX, ndrsa vala e dyt e emigrantve shnohet para Lufts s Par Botrore. Disa nga arsyet e emigrimit q prmenden n kt studim ishin kushtet e kqija ekonomike, shtje politike ose si rrug pr ti shptuar regjistrimit n ushtrin turke. Shum shqiptar, rreth 20-30 mij, q pr arsye politike emigruan n SHBA, u kthyen n Shqipri mes viteve 1919-1925. Po shum nga kta u rikthyen n Amerik pr tu vendosur prgjithmon. Nj val tjetr emigrantsh sht ajo e vitit 1944 pas marrjes s pushtetit t vendit ton n dor t komunistve dhe pas rnies s komunizmit m 1990-1991 shqiptart nisn t hyjn n Amerik dhe t shtohen n numr, por nuk ka nj numr t sakt pr to. Sipas institutit t statistikave amerikane, n mes t viteve 1931 dhe 1975, numri total i shqiptarve q hyn n SHBA ishte 2438. Pas vitit 1982, numri zyrtar i shtetasve shqiptar q hyn n Amerik ishte; 1983 (22), 1984 (32), 1985 (45), 1986 (n/a), 1987 (62), 1988 (82), 1989 (69), 1990 (n/a) dhe 1991 (141). Megjithat kto emigrant nuk e reflektojn numrin e sakt t shqiptarve q jetojn n Shtetet e Bashkuara. N regjistrimin e prgjithshm t vitit 1990 numri i njerzve q deklaronin t paktn nj paraardhs shqiptar ishte 47.710, edhe pse popullsia totale n SHBA radhitej nga 75 mij n 150 mij e m shum. M 1999, USA i siguroi statusin t huajve rreth 20 mij kosovarve. Ata u bashkuan me familjet, miqt dhe organizatat bamirse, ndrsa nj pjes e tyre zgjodhn t rrin deri sa situata n Kosov t qetsohej.

    Modeli i kolonis
    Emigrantt e hershm u vendosn rreth Bostonit dhe lvizn n disa pjes t tjera t Masausetit, ku fuqia puntore e paprvoj ishte e mjaftueshme. Para 1920 shumica e shqiptarve t emigruar n SHBA ishin nga qyteti i Kors. Pjesa m e madhe e burrave, t cilt pr m shum emigruan pr arsye ekonomike dhe krkonin azil politik, nuk kishin ndrmend t rrinin prgjithmon n SHBA. Ata jetonin n nj komunitet me baranga, sepse jetonin lir dhe parat e fituara i onin n shtpi. Kjo mnyr u hapi rrugn shum grave e fmijve tu bashkonin me burrat e shtpis n SHBA. Q hert kolonit e Masausetit u vendosn n Worcester, Natick, Southbridge, Cambridge dhe Lowell. Regjistrimi i vitit 1990 zbuloi numrin e madh t shqiptarve q jetonin n New York me nj prqendrim t madh n Bronx, ndjekur m pas nga Massachusett, Michigan, New Jersey, Illinois, California, Ohio dhe Pennsylvania. Koloni shqiptarsh mund t gjesh edhe n Chicago, Los Angeles, Denver, Detroit, New Orleans, Miami, Pittsburgh dhe Washington D.C.

    Studimet
    Nuk ka asnj studim konkret pr shqiptart q kan kontribuar n SHBA, megjithat mund t thuhet se sado q sht nj komunitet i vogl, figurat dhe njerzit me eksperienc nuk i kan munguar. Gjat gjith kohrave shqiptart kan mundur t qndrojn vemas pa u asimiluar dhe przier me grupet e tjera. Komuniteti i New York-ut dhe Massachusett kan pasur komunikim t rrall me grupet e tjera, ndrsa grupe t tjera n Midwest u asimiluan m shpejt.

    M 28 korrik 1935, n artikullin e shkruar nga Arch Farmer, t titulluar All the World Sends Sons to Become Americans dhe t botuar n gazetn Chicago Sunday Tribune shkruan; shqiptart nuk jan nj popull fisnor apo klanor... ata lidhin shpejt miqsi me nacionalitete t tjera, bjn biznes me ta, marrin pjes n festa, pra marrin pjes n mnyr tipike n jetn e qytetit.
    Shumica e shqiptarve t shkuar hert n SHBA ishin analfabet. Sipas Dena Page, n Odisen e shqiptarve t Ameriks veohet se nga 5 mij shqiptar m 1906, vetm 20 prej tyre dinin t lexonin e t shkruanin gjuhn e tyre. Pr kt pikrisht u b nj pun e vazhdueshme, sidomos nga gazeta Kombi, e cila luftoi analfabetizmin dhe m 1919, 15 mij shqiptar nga 40 mij msuan gjuhn e tyre. Pr nj far kohe emigrantt atje ishin dhe fanatik t jets amerikane dhe si rezultat dyshonin ti onin fmijt n shkoll. Gradualisht ata pranuan ndryshimin dhe shkolluan fmijt.

    Ruajtja e fes
    Shqiptart e Ameriks, shumica ishin ortodoks, mysliman dhe katolik. Aktualisht kisha ortodokse shqiptare n SHBA sht ndar dhe vepron n mnyr t pavarur nga juridiksioni kishtar. Kisha autoqefale u themelua n SHBA nga Noli m 1908. Ajo ka rreth 45 mij antar dhe 16 famulli n t gjith vendin. Shqiptart katolik nisn t vinin n SHBA rreth viteve 1960-1970 dhe n shtetin e madh ka tri kisha shqiptare; kisha e Zonjs e Shkodrs n Bronx, e themeluar m 1929 dhe me 1350 antar, kisha e Shn Palit n Warren Micigan dhe kisha e Zonjs ton n Beverly Hills po n Michigan. Ndryshe nga katolikt e von, myslimant e par emigruan n SHBA rreth vitit 1913. Aktualisht ka rreth 25 mij-30 mij shqiptar mysliman sunit. Qendra e kryesis s komunitetit mysliman pr SHBA dhe Kanadan u themelua m 1992 nga Imami Vehbi Ismail. Kryesia prbhet nga 13 qendra t tjera ose xhami t ndrtuara n Connecticut, Philadelphia, Toronto, New York, New Jersey, Florida dhe Michigan. Por n SHBA skan munguar as bektashinjt. Teqja e par bektashiane sht lokalizuar n Taylor, Michigan dhe urdhri fetar u formua m 1954. Ata kishin nj librari t vogl ku dhe publikonin The Voice of Bektashism (Zri i Bektashizmit).

    Punt
    Shqiptart e Ameriks q erdhn para viteve 1920, kryesisht merreshin me bujqsi dhe punuan n ferma. Disa q vinin nga qytetet punuan n dyqane dhe u bn shits. Pjesa m e madhe e atyre q jetonin n Masauset u punsuan n nj kompani optike, ndrsa nj pjes tjetr n nj fabrik tekstilesh. T mbeturit gjenin pun si kuzhinier, kamerier dhe pastrues. T hershmit mundn t hapnin dhe bizneset e tyre, ku ndr m t suksesshmit ishin hapja e dyqaneve dhe restoranteve. M 1925 shumica e shqiptarve t Greater Boston deklaruan q zotronin m shum se 300 dyqane ushqimore dhe fruta-perimesh, shkruan Dennis Lazar.
    Sot shqiptart jan punsuar n disa lloj profesionesh dhe siprmarrjesh.

    Qeverisja
    Shqiptart amerikan, sipas shkrimeve, kan lidhje shum t ngusht me Shqiprin dhe gjithnj kan festuar eventet. T gjith kishat ortodokse kan pasur nj rol t madh n zgjimin e ndjenjs s nacionalizmit. Politika e hershme prpiqej q shqiptart atje t merreshin me shtjen shqiptare, duke i ndezur dhe ndjenjat e krenaris, sidomos pr shtjen e pavarsis nga otomant. Petro Nini Luarasi ishte nj ndr ata q formoi pr her t par organizatn nacionale t shqiptarve n Amerik, Malli i Mmdheut dhe Sotir Pei hapi gazetn e par javore Kombi. N kt gazet trumbetohej pavarsia shqiptare nga turqit. N 6 janar 1907 u formua organizata Besa-Besn dhe krijimi i kishs ortodokse shqiptare m 1908 ishte nj hap i mtejshm drejt liris dhe eveniment pr komunitetin atje. M pas, m 1909, Fan Noli hapi gazetn Dielli dhe si pasues i Kombit, edhe kjo gazet mbronte independencn e Shqipris. Editori i gazets ishte Faik Konica dhe m 1912 u formua Federata Pan-Shqiptare e quajtur Vatra. Q nga ajo koh e deri n fund t Lufts s Dyt Botrore, shqiptart amerikan treguan interes pr politikn amerikane, e cila do t mund t ndrhynte n zgjidhjen e shtjeve shqiptare. Me vendosjen e regjimit komunist n Shqipri pati dhe nj val tjetr emigrantsh n tokn e premtuar. Sot shqiptart amerikan jan prshtatur totalisht dhe jan nj lob i fuqishm n SHBA.

    Personalitete
    Arshi Pipa ka lindur n Shkodr dhe sht nj ndr figurat e spikatura, t cilt kan kontribuar n jetn e shqiptarve t Ameriks. Ai ka dhn msim pr humanizm, filozofi dhe gjuh italiane n disa kolegje t Shqipris dhe Shteteve t Bashkuara.


    Nicholas Pano sht profesor historie dhe ka punuar n Fakultetin e Arteve dhe Shkencs n Illinois University. Ai ka kontribuar n gazetn e shkolls me disa studime dhe sht autor i Populli i Republiks s Shqipris, i publikuar m 1968.

    Peter R. Prifti autor dhe prkthyes. Ai ka shrbyer jasht mase n studimet e shqiptarve. sht autor i disa botimeve, mes t cilve Socialist Albania Since 1944, (Shqipria Socialiste q nga 1944", botim i vitit 1978.

    Stavro Skendi (19061989) ka lindur n Kor. Ai ka marr titullin profesor nderi i gjuhve t Ballkanit e kulturs dhe ka punuar po n kt drejtim n Universitetin e Columbias, q nga viti 1972 e deri n vdekje.

    Biznesi
    Anthony Athanas sht lider komuniteti dhe sht pronari i nj restoranti t famshm n Boston, q prej 50 vjetsh.

    Lidert e komunitetit
    Constantine A. Chekrezi, prkrahs i lvizjeve n Shqipri dhe pr nj koh t shkurtr editor i gazets Dielli dhe botues i Ilyria nga marsi n nntor t vitit 1916. Ai sht autor i shum shkrimeve, nga mund t veojm E shkuara dhe e tashmja e Shqipris, q u konsiderua si e para pun n anglisht e shkruar nga nj shqiptar.

    Kristo Dako, msues dhe nj nga figurat e lvizjes s hershme nacionaliste. Ai sht autor i Albania, elsi pr n lindjen e afrt botuar m 1919.

    Faik Konica (18761942), nj ndr lidert m me influenc n komunitetin shqiptar t Ameriks. Botues i revists Albania nga 18971909 dhe editor i Diellit nga 19091910 dhe 19211926. Ai sht bashkthemelues i Federats Pan-Shqiptare t Ameriks m 1912. Ai ka qen q nga viti 1926 deri m 1939 ministr i plotfuqishm i Shqipris.

    Fan Stilian Noli (18651964) nj ndr personalitetet m t rndsishm n SHBA dhe politikn shqiptare dhe kryesues i lvizjes nacionaliste. Noli formoi kishn ortodokse shqiptare n Amerik m 1908.

    Eftalia Tsina (18701953), sht nna e mjekes Dimitra Elia dhe ka qen promotore e prhapjes s kulturs n botimet e saj. M 1920 ajo themeloi t parn organizat t gruas n Amerik, t quajtur Bashkimi.

    Argtimi
    John Belushi (19491982), aktor dhe komedian i njohur shum pr punn e tij origjinale n serialin televiziv Saturday Night Live T shtunat mbrma live (19751979). Po kshtu, edhe filmat ku ka luajtur ai jan shum t njohur.

    James (Jim) Belushi, vllai i tij i vogl, sht gjithashtu aktor shum i njohur q ka deprtuar dhe n Hollivud. Filmat m t njohur t tij jan Mr. Destiny (1990) Only the Lonely (1991), (I vetm i vetmuar) Ditari i Dhitmanit (1992) e shum t tjer.

    Stan Dragoti sht producenti dhe drejtori m i spikatur n kinematografi e televizion dhe sht drejtori i disa filmave shum t njohur.

    Gazetaria
    Gjon Mili (19041984), fotograf i revists Life (jeta) dhe shum t tjerave q nga 1939. Punt e tij si fotograf ruhen n Muzeun e Artit modern n New York, librarin Time-Life, Institutin e Teknologjis Kembrixh dhe n bibliotekn nacionale t Parisit.

    Donald Lambro sht shkrimtar, analist politik dhe reporter investigativ.

    Mjeksia
    Andre dhe Dimitra Tsina Elia jan pioniere n fushn e mjeksis n komunitetin shqiptar. Andre Elia (19061991) u diplomua n universitetin e mjeksis n Boston m 1935 dhe u praktikua n fushn e obstetrish-gjinekologjis. Dimitra Elia (19061965) sht e para shqiptare amerikane q praktikoi mjeksin e prgjithshme n SHBA.

    Muzika
    Thomas Nasi, muzikant dhe kompozitor. Diplomohet n konservatorin New England pr muzik m 1918. Ai trajnoi korin e Kathedrales s Shn George n Boston... nga 19161918.


    POLITIKA
    Steven Peters (19071990) ka shrbyer si analist krkimor n Departamentin e Shtetit amerikan m 1945 dhe n shrbimet e huaja m 1958. Ai sht autori i Anatomia komuniste e gllabrimit (The Anatomy of Communist Takeovers) dhe n botimet zyrtare.

    Rifat Tirana (19071952), ekonomist n profesion dhe antar i stafit t Ligs Nacionale m 1930. Kur vdiq ai ishte me zvendsshef i misionit t Agjencis s Sigurimit n Spanj.

    Bardhyl Rifat Tirana shrben si zvendsshef i Komitetit t Inaugurimit presidencial nga 19761977 dhe drejtor i Agjencis s Gatishmris s mbrojtjes civile nga 19771979.

    SPORTI
    Lee Constantine Elia sht basketbollist dhe menaxher i Chicago Cubs nga 19821983 dhe i ekipit t Philadelphia Phillies nga 1987 m 1988.

    SHKRIMTARE
    Shqipe Malushi, poete, eseiste dhe specialiste e informacionit t mediave. Ajo ka publikuar disa reportazhe dhe artikuj n gazeta.

    Loretta Chase ka lindur n Worcester, Massachusetts dhe sht nj romanciere shum popullore.

    Nexhmie Zaimi sht autore e librit Binjt e shqiponjs dhe Autobiografia e nj vajze shqiptare botuar m 1937.

    Gazeta PANORAMA
    My silence doesn't mean I am gone!

  2. #2
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    14,422

    Pr: Shqiptari i par n tokn e premtuar q n vitin 1884

    Emigrantt e par shqiptar n Amerik - "Shqiptart e Ameriks"

    Korrik 2021 - TCH


    https://www.youtube.com/watch?v=aEkE_Els-R4

  3. #3
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    14,422

    Pr: Shqiptari i par n tokn e premtuar q n vitin 1884



    Akademikt shqiptar n SHBA analizojn rolin e diaspors n marrdhniet mes dy vendeve

    Zri i Ameriks - VOA


    Shoqata pr Studime Shqiptare n Shtetet e Bashkuara mbajti nj diskutim me tema t ndryshme pr t shnuar 100 vjetorin e marrdhnieve shqiptaro-amerikane

Tema t Ngjashme

  1. Roli i UNMIK n Kosov
    Nga Hyllien n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 38
    Postimi i Fundit: 26-11-2009, 01:04
  2. Nacionalizmi si nocion dhe zbatimi i tij ne praktike!
    Nga Anton n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 24
    Postimi i Fundit: 14-09-2009, 17:27
  3. Shqiptari i ri
    Nga ZANOR n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 20
    Postimi i Fundit: 12-11-2008, 03:08
  4. Toka E Premtuar
    Nga sonnyinter n forumin Letrsia shqiptare
    Prgjigje: 11
    Postimi i Fundit: 29-06-2005, 13:09
  5. Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 12-08-2003, 11:16

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •