Shum t rinj ndrrojn q t jen gazetar, sepse e konsiderojn gazetarin nj mundsi pr udhtime, pr tu njohur me njerz t rndsishm etj. Megjithat, gazetaria sht m shum se kaq. Kur gjat pasditeve bota normale kryen orarin e puns dhe lodhet, gazetari mendon pr ditn tjetr. Gazetari nuk ka pushim... Gazetari gjithnj sht n luft me kohn.
Gazetari shkruan nn presionin e afateve, nn stres. Fleta e bardh ose monitori shpesh i duken sikurse Napolonit i dukej Vaterlo, ku u zhvillua beteja aq e prfolur. Ndryshe nga shkrimtari, q shkruan n qetsi, gazetari shkruan nn presion t kohs. Shkrimtari shkruan pr dhjetvjeart dhe shekujt, kurse gazetari shkruan mbi ditt dhe javt. Lajmi i vonuar humb efektin.
Antart e familjes shpesh nuk e kuptojn. E akuzojn se nuk sht bashkshort i mir, se nuk sht baba i mir. Shpesh jeta e gazetarit ngjan me jetn e nj bohemi. Gazetari nj pjes t madhe t kohs e kalon n terren, shpesh larg familjes. Ai sht gjithmon n lvizje. Thuhet se gazetari sht si biikleta; po nuk qe vazhdimisht n lvizje ather rrzohet.
Gazetaria t sjell knaqsi dhe mundime, prandaj ai q e do gazetarin kto duhet q ti ket parasysh q n fillim t karriers. Vetm ata q e kan pasion gazetarin vazhdojn kt udhtim t vshtir i cili mund t t shpie drejt lavdis.
Jo dokush ka konsiderata pr gazetarin. Politikani Bizmarku thoshte se gazetart jan njerz t profesionit t dshtuar. M von e ndryshoi mendimin. Gjat nj fjalimi tha se shtypi e vlerson drejt pushtetin dhe opozitn, hedh goditje djathtas dhe majtas, duke mbrojtur moralin e shoqris.
Uinston erili pohonte se gazetaria sht thirrje e jashtzakonshme q duhet sa m par ti largohesh. Megjithat, ishte lexues i pasionuar i gazetave.
Gte thoshte se shpesh her gazetart nuk e din se far thon, ndrkaq ndonjher nuk mund ta thon at q e din.
Nj shkrimtar tjetr pohonte se gazetat duhej q t shtypeshin kur ndodhte ngjarja e madhe pr njerzimin, e cila, sipas tij, ndodhte njher n njqind vjet.
Megjithat, ka shum shkrimtar t njohur q i kan shkruar veprat e tyre teksa punonin si gazetar, t cilt kan folur me respekt pr gazetarin. T till jan gazetart dhe shkrimtart: Ernest Heminguej, Dino Buxati apo Gabriel Garsia Markes...
Shkrimtari dhe gazetari spanjoll, Huan Gomes Hurado, autor i librit bestseller Spiuni i Zotit, thot se gazetaria t ndihmon edhe n letrsi. Nprmjet gazetaris, sipas tij, msohesh q t hulumtosh m mir dhe t gjesh m shum burime pr veprn letrare q shkruan. Por, sipas tij, ndryshe shkruhet nj roman dhe ndryshe nj raport gazete, sepse n rastin e dyt duhet u nnshtrohesh klisheve...
Jeta e gazetarit sht dinamike. Ka jet t qet, t zakonshme, ku gjrat zhvillohen ngadal. Kjo nuk ndodh me gazetarin.
Gazetari nuk sht person i dgjueshm. Ai angazhohet n shoqri. Me vetiniciativ merr pjes n mbrojtjen e sistemit t vlerave n shoqri (politik, ekonomik, kulturor, arsimor etj.) Gazetari angazhohet edhe pr ndryshime shoqrore, kur jan t nevojshme. Megjithat, gazetari nuk jep leksione, as kshilla, ai vetm informon. Nse e thot prher t vrtetn ai ka frik vetm nga nj gjykats - lexuesi, dgjuesi apo shikuesi.
Gazetaria sht nj luft e vazhdueshme. Jeta e gazetarit shpesh mund t vihet n rrezik...
Vetm t guximshmit vazhdojn udhtimin.
Nse i pranoni kto vshtirsi, ather mund ta vazhdoni udhtimin drejt brjes s karriers n gazetari.


KA JAN MJETET E INFORMIMIT?

Mjetet e informimit (mediumet) mbledhin dhe shprndajn informacionin pr opinionin publik.
Sipas mnyrs s emetimit t informacioneve mund t jen:
1. Mjete t shtypura t informimit (gazetat, revistat)
2. Mjete elektronike t informimit (televizionet, rrjetet televizive, radiot)
3. Mjete virtuale t informimit (interneti, blog-u, forumet etj.)

Sipas pronsis mediumet mund t jen:
1. Publike kur financohen nga obliguesit tatimor (n Maqedoni medium publik sht RTVM-ja dhe disa radio lokale etj.)
2. Private kur financohen nga persona privat (Alsat M, Top Channel, Shekulli, Fakti, Lajmi etj.)
Prgjithsisht, mediumet informojn publikun, vzhgojn zhvillimet n shoqri dhe ndikojn.


KA SHT LAJMI?

Kush thot gazetari thot informacion. Kshtu shkruan Pierre - Andre Krol, n librin e tij Manual i vogl i reporterit. Po t mos ishte lajmi sdo t ishte as gazetaria.
Deri tani askush nuk ka arritur q ta prkufizoj me saktsi lajmin. Thuhet se lajmi nuk mund t prkufizohet por njihet menjher. Lajmi sht fakt relevant. Lajmi sht dika q nuk e ke njohur m par (Tarner Katlixh). Apo: Ngjarja q ia vlen t jet lajm sht ajo e cila ndryshon status quo-n e situats ose q mund t ndikoj n t.
Ndoshta prkufizimi m mbreslns sht i Robert Dejna-s, redaktor n New York Sun, i cili thot: Nuk sht lajm kur qeni kafshon njeriun, por kur njeriu kafshon qenin.
Funksioni themelor i gazetaris sht informimi. Lajmi sht baza e gazetaris. N gazetari lajmi konsiderohet si gjja m e rndsishme n bot. Pa lajmin mediumet informative nuk do t justifikonin ekzistimin e tyre. Nga lajmi lindin t gjith zhanret e gazetaris - komenti, editoriali, analiza, reportazhi etj.
Njerzit duan t din pr ngjarjet, ti prjetojn sipas mnyrs s tyre dhe m pas t dgjojn apo lexojn komentet e t tjerve - komentuesve, ekspertve, teoricienve...
Gazetari e gjen lajmin, por ai nuk sht gjykats. sht e drejt e njerzve t ken mendimin e tyre pr ngjarjet e ndryshme pr t cilat informohen. Njerzit nuk jan qenie q duhet t udhhiqen, por qenie q din t mendojn.
Gazetari gjithnj duhet ta ket t qart thnien Ta dgjojm dhe paln tjetr.
Gazetari nuk paragjykon. Ai shkon atje ku e shpien faktet, shkon drejt jets duke e treguar at.
Lajmi duhet t jet i sakt, i qart, i plot, aktual.
Prmbajtja e lajmit gjendet duke u dhn prgjigje pyetjeve: KUSH? KA? KU? KUR? SI? PSE?
Gjrat m t rndsishme gjithnj jan n fillim t lajmit. Redaktort i shkurtojn tekstet duke filluar nga fundi.


CILAT JAN KARAKTERISTIKAT E LAJMIT?

Ndikimi (Impakti) Sa m i madh t jet ndikimi te njerzit dhe proceset n shoqri, po aq sht m i rndsishm nj lajm.

Nisja nga pika zero (nga lokalja) Lexuesit m shum i intereson ajo q ndodh m pran tij. Nj zjarr afr vendit ku jeton i intereson m shum se sa nj fatkeqsi m e madhe e ndodhur diku larg.

Koha e duhur Lajmi plasohet n kohn e duhur. do lajm i vonuar humb efektin.

Njerzit Lajmi ndrlidhet me njeriun. Njerzit e bjn dhe e lexojn lajmin. Emrat e mdhenj krijojn lajmin e madh.

Konfliktet Jan nj nga veantit kryesore t lajmit.

Dimensioni human Gazetari identifikohet me fatin e atyre pr t cilt raporton.

Audienca (target grup-i) do lajm zgjon interesimin e nj grupi njerzish (t rinjve, pleqve, pensionistve, adhuruesve t artit, sportit etj.)

KA SHT PUBLIKU DHE POROSIA?

Komunikimi elementar konsiderohet se ka tre elemente - Publikun, Prralln (rrfimin), Porosin (mesazhin). Pra 3P.
PUBLIKU jan lexuesit, shikuesit, dgjuesit apo shfrytzuesit e internetit
POROSI jepet nprmjet tekstit, fotografis, videos, grafiks, tonit (zrit), HTML-s etj.

CILA SHT GJUHA E GAZETARIT?

Nuk ka nj gjuh universale. Secili gazetar e ka gjuhn e tij. Saktsia dhe qartsia e nj teksti varen nga pasuria gjuhsore e gazetarit. Gjuha nuk sht vetm mnyr pr t shprehur mendimet, por edhe mnyr e t menduarit. Shum njerz prdorin t njjtat fraza. Gazetari duhet t ket gjuh m t pasur. Kjo arrihet duke lexuar vazhdimisht. Megjithat nuk jan gazetart ata q e mbrojn gjuhn, q e pasurojn at. Duke shkruar nn presionin e afateve ata shpesh nuk kan koh q t ndalen gjat te gdhendja e fjalis. Nse shkrimtari shkruan pr nj lexues ideal, gazetari shkruan pr t gjith, pavarsisht prgatitjes arsimore apo profesionale t lexuesit. Por gazetari asnjher nuk duhet ta harroj se pa fjaln ai sht sikurse njeriu pa ajrin...
Gazetari duhet t jet i shpejt, por edhe i qart. Mungesa e qartsis e errson mendimin. Ai, gjithashtu, duhet t jet i sakt, t mos prdor fjal t teprta. Fjalit e gjata, po nuk u shkruan me mjeshtri, mund t krijojn konfuzion te lexuesi. Gazetari duhet t shkruaj shkurt. Gazetari shkruan q t lexohet.
Andre Krol konsideron se gazetar i mir sht ai i cili i jep tekstit jet, ngjyr, arom, ton, muskul dhe karakter, por edhe nuhatje. Kush thot gazetari thot informacion. Fjalit e shkurtra japin ritm, nerv dhe muskul. Sipas tij nj gazetar sht i mir nse arrin lexuesin ta mbaj peng t shkrimit t tij.

FAR TRANSMETOHET ME GJUHN E MEDIUMEVE?

Me gjuhn e mediumeve (gazetave, radios, TV, internetit) transmetohen informacione pr njerz, ngjarje, aktivitete, pasoja etj.
Gjuha e mediumeve sht n raport t ngusht me gjuhn e popullit, t rajonit, gjuhn e grupeve t caktuara... (The Oxford Dictionary of English Grammar).
Gjuha krijon identitet. Kur flet ose shkruan dika, ti shfrytzon burime nga gjuha amtare pr ta projektuar veten si nj personalitet i veant, t ndryshm brenda rrethanave t ndryshme. Gjithashtu e projekton veten si nj personalitet i angazhuar brenda aktiviteteve t caktuara. Nse nuk e kam iden se kush je, ather nuk do t arrij q t kuptoj se ka m thua, ka shkruan dhe ka m preferon. (James Paul Gee).

KA DUHET TA KEMI PARASYSH KUR SHKRUAJM NJ LAJM?

- M par prgatitemi, pastaj ulemi q t shkruajm;
- M par duhet ta kemi t qart pr at q shkruajm, pastaj t fillojm t shkruajm, sepse nuk ka mendime t errta, por fjali t errta;
-T mendojm shkurt q t shkruajm shkurt;
- T respektojm normat gramatikore (edhe pse do redaksi ka lektorin);
- T prdorim fjal nga gjuha standarde;
- T kemi njohje pr sintaksn;
- T shkruajm me precizitet semantik pra t mos prdorim fjal q sua dim kuptimin (nuk themi narkoman, por i varur nga droga, jo invalid por handikap);
- Duhet q t flakim fjalt e huaja, zhargonet, shprehjet figurative, klishet, gjuhs administrative;
- Tu shmangemi fjalive t komplikuara;
- T flasim, pastaj shkruajm m par ta themi fjalin, pastaj ta shkruajm
- T shohim nse prputhen kohrat, gjinit, numrort etj.
- Gazetari i mir gjithnj e rilexon tekstin e tij. Atij nuk i pengon q tekstin tua lexoj kolegve para se ta drgoj te redaktori. Prse jo, tekstin mund tia japsh ta lexoj edhe pastrueses. Edhe ajo sht nj lexuese gazetash, nj dgjuese e radios apo nj shikuese e TV-s.

SI SHKRUHET NJ LAJM?

Dshirojm q t shkruajm nj lajm?
Duhet q tu japim prgjigje pyetjeve: KUSH? KA? KU? KUR? SI? PSE?
Nuk u prgjigjemi ktyre pyetjeve?
Nuk e kemi lajmin ose kemi dika q mungon.
Gazetart fillestar shpesh harrojn ta pyesin tekstin q kan shkruar. Ata duhet q tekstit tia parashtrojn pyetjet themelore t gazetaris. Teksti gazetaresk sht si pasqyra magjike, e cila ua kthen prgjigjet, nse m par ia keni treguar. Nse keni harruar tia tregoni prgjigjet, pasqyra nuk do tua kthej. Mos prisni q ta shikoni veten n pasqyr nse nuk qndroni prball saj.
Pyeteni KA dhe teksti do tu prgjigjet. Nse keni harruar tia tregoni se KA ka ndodhur, ather teksti do t hesht. Bjeni q t flas teksti Juaj.
Gazetari gjithnj niset nga pasojat, pastaj i krkon shkaqet. Nse ka ndodhur nj fatkeqsi, ku ka pasur t vdekur, gazetari fillimisht tregon pasojat, pra sa ka t vdekur, m pas merret me shkaqet.
Shpesh her gazetari nuk mund ti jap prgjigje pyetjeve SI dhe PSE. Sepse i mungojn t gjitha informacionet. Por assesi nuk i harron kto pyetje. Mund t shkruaj nj tekst tjetr, ather kur do ta ket prgjigjet. Mbase ditn e nesrme (nse punon n gazet) ose n edicionin e ardhshm t lajmeve (nse punon n radio apo TV).
Nse KA sht e domosdoshme pr tekstin e sotm, PSE do t jet i rndsishm pr ditn tjetr.

KUSH?
N kt pyetje prgjigjemi pr njerzit, si pjesmarrs n ngjarje.

KA?
ka u ndodhi njerzve ose ka ndodhi q t mund t shkruajm.

KUR?
Gazetari nuk shkruan pr gjra t jashtkohshme. Ai nuk sht shkrimtar. E tregon kohn kur ka ndodhur ngjarja.

KU?
Gazetari duhet q t tregoj vendin e sakt ku ndodhi ngjarja. Ai nuk shpik vende vetm q t zhvendos ngjarjen, ashtu sikurse mund t veproj nj shkrimtar. Nse Makondo sht vend i sajuar nga Markesi, pr t cilin thot se sht gjendje shpirtrore, gazetarit kjo nuk i lejohet, sepse nuk sajon.

SI?
Nse u prgjigjemi katr pyetjeve t msiprme ather e kemi lajmin, por lexuesi sht kureshtar dhe dshiron t dij m shum dshiron t dij se si ndodhi ngjarja.

PSE?
Gazetari jep shkaqet e ngjarjes. Pas do pasoje doemos duhet t ket nj shkak. Shpesh, pr shkak se lajmi duhet t plasohet n koh t duhur, gazetart nuk arrijn q ti japin prgjigje ksaj pyetjeje.

CILT JAN LLOJET E LAJMIT?

Lajmi klasik Zakonisht bhet sipas principit t piramids s prmbysur, duke u dhn prgjigje pyetjeve t rndsishme t gazetaris.
Lajmi n vazhdimsi - Jan lajme q e ndjekin n vazhdimsi nj ngjarje t paprfunduar.
Flesh Lajm shum i shkurt dhe i shpejt q, zakonisht, prmblidhet me nj fjali. Shpesh jepet n televizion kur ndodh dika e re dhe e rndsishme.
Antrfile (shpesh quhet boks) Lajm i cili futet n tekstet gazetareske si element i veant grafik. Pra, ndonj lajm atraktiv, q ka edhe titull t veant, ndonj citat i fuqishm ose ndonj detaj q zgjon krshrin e lexuesve. Kuptohet, q ndrlidhet me lajmin kryesor.
Kurioziteti Dallon nga lajmi klasike sepse i mungon aktualiteti. Kuriozitet nuk synon aq t informoj se sa q t zgjoj interesim apo q ta argtoj lexuesin/dgjuesin/shikuesin.
Komunikata (Kumtesa) sht njoftim zyrtar i institucioneve t ndryshme q jepet nprmjet shtypit, radios, TV etj..

KA JAN BURIMET E NJ LAJMI?

Lajmi sht si lumi. A mund t ket lum pa burime? Q lajmi t rrjedh me patjetr na duhen burimet.
U kemi dhn prgjigje 6 pyetjeve (kush, ka, ku, kur, si, pse)? Po. Por lajmi ende nuk sht kryer. Gazetart shkruajn pr ngjarje, q i krijojn njerzit real, institucionet etj. Nuk ka ndodhur q ndonj personazh t ket dal nga ndonj roman dhe t na ket befasuar. Prandaj gazetari shfrytzon burimet, q lajmin ta bj t besueshm. Madje, lexuesi dshiron q n lajm t ket m shum burime.

Burimet primare: jan ata q kan informacionin e dors s par. P.sh. ndonj dshmitar n vendin e ngjarjes, ndonj pjesmarrs n ngjarje, ndonj i dmtuar etj.

Burimet sekondare: mund t jen organet kompetente, ekspertt, shfrytzimi i materialeve arkivore etj. (N gazetari sht si rregull q informacionet t verifikohen nga dy burime t pavarura).
Kur shfrytzojm burim nga medium tjetr ather themi citohet t ket thn..., pr tia br me dije lexuesit/dgjuesit/shikuesit se sht huazuar nga medium tjetr.

Burimet anonime (konfidenciale): Edhe pse nuk jan t preferuar dhe shpesh ngjallin polemika, megjithat n tekste gazetareske prdoren edhe burime anonime. Gazetari e ka pr obligim q ta bind burimin t rrfej hapur, me emr dhe mbiemr dhe jo t flas pa i dal emrin n gazet. Por kshtu nuk ndodh prher... Prandaj gazetari merr prsipr q t mbroj burimin, pa ia zbuluar identitetin.
N Maqedoni ekziston ligj pr mbrojtjen e burimit anonim. N gazetari ndodh shpesh q t ket keqprdorime me burime anonime, q sajohen pr qllime t ndryshme propagandistike.

SI PRCILLEN RRFIMET E BURIMEVE TE LEXUESI?

-Rrfimet e burimeve prcillen n mnyr shum koncize.
-Kur kemi rrfime nga dy pal kundrshtare duhet q t jen t balancuar.
-Gjithnj duhet t dallohet citati nga ajo q thot gazetari, q t mos ngatrrohet fjalia dhe t hutohet lexuesi.

KA SHT ATRIBUIMI (EMRTIMI)?

Atribuim nnkupton kur rrfimi n tekstin gazetaresk ndrlidhet me burimin e rrfimit. Pra kur tregojm se kush ka rrfyer.

CILAT JAN MNYRAT E CITIMIT?

N gazetarin e shkruar ekzistojn disa mnyra t t cituarit:

a) N fillim t fjalis:
Hoze Murinjo thot: Dshtuam sepse nuk i shfrytzuam rastet pr gol
Hoze Murinjo thot se dshtuan sepse nuk i shfrytzuan rastet pr gol.

b) N fund t fjalis:
Dshtuam sepse nuk i shfrytzuam rastet pr gol, thot Hoze Murinjo
Dshtuan sepse nuk i shfrytzuan rastet pr gol, thot Hoze Murinjo.

c) N mes t fjalis:
Dshtuam, thot Hoze Murinjo, sepse nuk i shfrytzuam rastet pr gol
Dshtuam, thot Hoze Murinjo, sepse nuk i shfrytzuam rastet pr gol.


CILAT JAN MODELET E STRUKTURIMIT T LAJMIT?

Kur i kemi t gjith elementet pr ta br nj lajm, ather mund t merremi me strukturimin e tij. Ka dy modele pr strukturimin e nj lajmi:
1)modeli i piramids s prmbysur
2)modeli narrativ

1)modeli i piramids s prmbysur - shfrytzohet gjat strukturimit t lajmit t fort dhe rrfimeve standarde. N hyrje t lajmit jepet elementet m t rndsishme, sipas pyetjeve themelore, kurse m pas renditen elementet tjer. Ky model i mundson redaktorit q ta shkurtoj lajmin nga fundi drejt fillimit.

2)modeli narrativ - ka hyrje ku jepen t dhnat kryesore, pastaj shtohen elemente q mbshtesin t dhnat e hyrjes, por gjithashtu ka edhe fund t fuqishm.

KA SHT SFONDI (BACKGROUND)?

N sfond jepen t dhna pr njerzit, ngjarjet dhe fenomenet q i kan paraprir ngjarjes pr t ciln shkruajm. Zakonisht lajmeve kryesore, q botohen n ballin, ose q emetohen n termint m t shikuara (t dgjuar) n TV (radio), u shtohet edhe sfondi.

SI STRUKTUROHET NJ LAJM?

- Kreu N fillim sulmi. Sa m godits dhe sa m i shkurt. Njohsit e gazetaris preferojn q hyrja t mos jet m e gjat se 4 reshta, sepse duhet q t prvetsoj lexuesin. Bjeni lexuesin q t futet menjher n jetn e subjektit, nprmjet nj personazhi, nj detaji t fort, nj plani t madh.
- Faktet mbshtetse dhe prshkrimi i ngjarjes rendisim faktet tjera q jan me interes pr lexuesin.
- Atribuimet dhe citatet q teksti t bhet m i besueshm japim citatet e burimeve, pjesmarrsve n ngjarje (burimet primare) dhe t tjerve q flasin pr ngjarjen (burimet sekondare).
- Sfondi - Jepen t dhna pr njerzit, ngjarjet apo fenomenet q i kan paraprir ngjarjes pr t ciln shkruajm.
- Temat sekondare kto mund ti prdorim edhe n ndonj shkrim tjetr.
- Titullimi - pasi kemi shkruar lajmin ather mendojm pr titullimin e tij (mbi titullin, titullin, nn titullin, mes titujt)

PSE TITULLOHET LAJMI?

Lajmin e shkruajm q ta shesim. Prandaj duhet ti vm nj titull atraktiv q ta trheq lexuesin. Thuhet se titulli dhe hyrja duhet t nxisin dshirn e lexuesit pr t lexuar m tej tekstin e shkruar. Pensionistve do tua trhiqte vmendjen titulli Pensione jo t vogla, por qesharake.
N gazetarin e shkruar lajmit i vm mbititullin, titullin, nntitullin dhe mestitujt. N gazetarin pr radio dhe TV shpesh nuk prdoren titujt, prandaj gazetart e ktyre mediumeve e kan vshtir t gjejn tituj kur duhet q t punojn n gazet.
Nprmjet titullit japim faktin m kryesor t lajmit. Por vetm nj fakt, asnjher m shum se kaq. Titulli joshs e nxit lexuesin q t lexoj tekstin. Titulli duhet t jet atraktiv, informativ, godits, preciz, inventiv, befasues, origjinal. Njohsit e gazetaris konsiderojn q titulli sduhet t ket m shum se gjasht fjal, duke prjashtuar lidhzat. Gjithsesi se duhet shmangur shenjat e piksimit. N tituj nuk vendohet pikuditje ose pikpyetje. Nse titulli shtron nj pyetje, prpiqu t'i prgjigjesh Jo, thot gazetari i shquar Andrew Marr.
Kur lexuesi lexon mbititullin, titullin, nntitullin ai duhet q t ket nj pasqyr pr at q flet rrfimi i gazetarit.
Mbititulli nuk duhet t jet m godits se sa titulli. sht si nj uvertur. Nntituj duhet t jen t shkurtr. Ato duhet ti prkasin pjess s tekstit q vazhdon dhe jo asaj q paraprin. Nntitulli duhet t shkaktoj krshri pr vazhdimin e leximit. Nuk sht br vetm pr ta ajrosur tekstin, pamjen vizuale.

PSE NJ RRFIM, NJ KND?

Ekziston nj barsolet pr gazetarin q niset t shkruaj pr nj shfaqje, por kthehet i dshpruar sepse ka dshtuar. Arsyeja: digjej teatri. Pra, lajmi kryesor ishte djegia e teatrit dhe jo dshtimi i shfaqjes.
Gazetari duhet q t zgjedh nj knd. Lexuesit sdo ti interesoj pse nuk u mbaj shfaqja, por pse u dogj teatri, n pati t lnduar etj.
Gazetari duhet tia parashtroj vetes disa pyetje para se t nis t shkruaj:
-Cili do t jet rrfimi im?
-Ku sht lajmi n kt rrfim?
-ka ka t re n lajm?
-ka do ti interesonte lexuesit?
-ka dua ti kumtoj lexuesit?
Prandaj nj rrfim, nj knd, me qllim q t mos defokusohet lexuesi.

CILT JAN GABIMET E GAZETARVE FILLESTAR?

- Gazetart fillestar, ndonse mund t jen t talentuar, harrojn tu prgjigjen pyetjeve themelore t gazetaris. Ngjajn me vozitsit fillestar, t cilt kur frenojn shikojn kmbn e tyre. Ende se kan t krijuar instinktin q t frenojn pavetdijshm kur para tyre shfaqet nj penges.
-Kur shkruajn n gazet harrojn se shkrimi i tyre do t botohet nesr (shkruajn sot, kurse gazeta botohet nesr)
-Tentojn me nj fjali tu prgjigjen 6 pyetjeve themelore t gazetaris, duke krijuar fjali t gjat dhe t paqart.
-Shpesh i harrojn emrat e bashkbiseduesve, sepse nuk i kan shnuar n notesin e tyre.
-Shpesh harrojn q personave tua shnojn funksionet q i kryejn...

KA SHT RAPORTI?

sht zhanr themelor i gazetaris i cili u jep prgjigje pyetjeve themelore t gazetaris (kush, ka, kur, ku, pse, si) duke njoftuar audiencn me rrjedhn e ngjarjeve. Gazetart shpesh e quajn lajm i zgjeruar. Por raporti dallon nga lajmi i zgjeruar pr sa i prket mnyrs se si shkruhet, prmbajtjes, rolit dhe dedikimit. Lajmi informon pr dik ose pr dika, duke u bazuar n elementet themelore t informimit. Raporti jep hapsir edhe pr detajet. sht rrfim, dshmi, interpretim, sqarim dhe detaj.

Ka disa lloje raportesh:
1. I thjesht (i prgjithshm, informativ apo tematik)
2. Analitik (interpretues)
3. Prshkrues

Raporti i prgjithshm (informativ) na jep imazhin e prgjithshm t ngjarjes, ndjek rrjedhn e saj dhe merret me rrethanat.
Nprmjet raportit synohet q t informohet audienca pr ngjarjet ditore, pr zhvillimet politike, ekonomike, kulturore, arsimore etj.
Raporti sht tematik kur gazetari prqendrohet vetm te nj tem e ngjarjes, e cila mund t sjell risi dhe t jet interesante pr audiencn (publikun).

Raporti analitik(interpretues) ka qllim q t analizoj t dhnat, pra t informoj audiencn m shum pr nj ngjarje.

Raporti prshkrues Prve se flet pr nj ngjarje njkohsisht e prshkruan atmosfern dhe ambientin ku ka ndodhur ajo. Gazetari q bn nj raport prshkrues ndalen edhe n detaje q e zgjojn krshrin e lexuesit. Pr t shkruar nj raport t ktill gazetari duhet q t ket prirje pr beletristik.

KA SHT INTERVISTA?

Intervista sht zhanr shum i popullarizuar gazetaresk. Rrjedh nga anglishtja dhe do t thot takim ose bised. Intervista bhet me nj person t njohur rreth nj teme aktuale. Gazetari nuk pyet kot, por krkon prgjigje relevante. Shpesh konsiderohet si nj lajm i shprehur n form dialogu.
Se sa nj intervist do t jet e suksesshme varet nga aftsia e intervistuesit, por edhe bashkbiseduesit.
Q intervista t jet e suksesshme duhet q t zgjidhet tema, bashkbiseduesi dhe pyetjet e parashtruara. T bsh pyetje sht po aq vshtir sa t prgjigjesh.
Gazetari nuk do t dshtoj nse ka njohuri paraprake rreth tems pr t ciln do ta pyes bashkbiseduesin. Gazetari konsulton burime t ndryshme. Lexon sa m shum pr temn dhe pr bashkbiseduesin, pyet persona t tjer pr t. Preferohet q gazetari paraprakisht t bj nj bised t lir me at q dshiron ta intervistoj.
Nse gazetari dshiron q t intervistoj nj shkrimtar duhet q t lexoj librat e tij.
Intervista synon q personalitetet e njohur ti ofroj sa m afr publikut.
Intervistat mund t jen klasike, interpretuese, kolektive etj.
Kur intervistoni pyeteni bashkbiseduesin prse sht ashtu dhe jo a sht ashtu, sepse nse burimi mendon se nuk dini asgj ather do t tentoj q tu bllokoj dhe do tu shmanget pyetjeve t padshirueshme.
Qllimi i gazetarit sht q ta shtyj bashkbiseduesin t sqaroj dhe t rrfej dhe jo t mohoj.
Q tia arrini qllimit, t cilin e synoni, duhet t shkoni deri n fund. Reportert q nuk besojn se do t arrijn q t marrin intervist ose ndonj informacion nga burimi kurr nuk do t ken sukses. Pyetni vazhdimisht dhe mos komentoni. Mos i jepni hapsir bashkbiseduesit q t prgjigjet shkurt me po ose jo. Duhet t keni durim dhe bashkbiseduesit ti krijoni komoditetin q t rrfej.
N fillim bni pyetje t prgjithshme, t lehta. Kshtu i jepni mundsi q t krijoj besim tek ju. M pas parashtroni pyetjet e vshtira. Pra mos shkoni menjher t kulminacioni.
Gjat gjith kohs sa e intervistoni burimin mos lejoni q tu kaplojn ndjenjat. Mos harroni: ju nxirrni prgjigjet dhe nuk jeni ai q i zgjidhni problemet.
Para se gazetari t bj nj intervist duhet t ket parasysh kto gjra:
-T identifikohet dhe ti tregoj atij q e interviston se ku do t botohet intervista;
-Ti tregoj qllimin e intervists;
-Tia tregoj kohzgjatjen;
-Ti jap burimit koh t mjaftueshme q t prgjigjet;
-Ti shmanget debatit, fyerjeve, grindjeve me at q e interviston;
-Nse intervista do t botohet n gazet nuk sht profesionale q prgjigjet t nxirren nga konteksti. Pra gazetari duhet q t respektoj kushtet e parashtruara nga ai q intervistohet.

Literatura:
Grup autorsh - T shkruarit pr mediume t shtypura, MIM, Shkup, 2005
Pierre - Andre Krol Manual i vogl i reporterit, prkthyer nga A. Lili
Grup autorsh - Manual pr gazetart e Evrops Qendrore dhe Lindore, Dituria, Tiran
Predrag Gjuriqi - Gazetaria, filozofi, moral, zanat, Laris, Beograd, 1990
Melvin Mensher - Gazetari, SHLG Faik Konica (Dispens), Prishtin 2001
David Tuller - Manual i raportimit t diversiteti.
ka bn redaktori prgjegjs, burimi www.notrain-nogain.org
Andrew Marr Midis rreshtave, shkputur nga libri A Short History of British Journalism, prkthyer nga Faruk Myrtaj.