Close
Faqja 2 prej 2 FillimFillim 12
Duke shfaqur rezultatin 21 deri 23 prej 23
  1. #21
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    27,833
    Postimet n Bllog
    4
    Mbrojtja e Hotit dhe e Gruds (pranver 1880)

    Fitoret e shqiptarve kundr ushtrive malazeze dhe jehona e tyre n arenn
    ndrkombtare patn pasoja t thella n Shqipri. Ato e prforcuan m tej bindjen e
    shqiptarve se tashm ishin n gjendje t’i mbronin trojet e tyre jo vetm pa ndihmn
    e ushtrive osmane, por edhe kundr vullnetit t Ports s Lart. Besimi q fituan te
    forca e tyre e armatosur, e ngriti n nj shkall m t lart vendosmrin pr t
    kundrshtuar me arm do ndrhyrje t re t Fuqive t Mdha ose do orvatje t re t
    qeveris s Stambollit n dm t trojeve t tyre amtare.
    Pas disfats q psoi n Velik e n Pepaj, knjaz Nikolla iu drejtua prsri Fuqive
    t Mdha dhe kto, nga ana e tyre, i bn prsri presion Perandoris Osmane pr ta
    uar deri n fund dorzimin e Plavs e t Gucis. Porta e Lart u prgjigj se ishte
    e gatshme ta knaqte Malin e Zi, por jo n Plav e n Guci. Duke par vendosmrin
    luftarake t shqiptarve dhe paaftsin ushtarake t Malit t Zi, Fuqit e Mdha
    pranuan n parim ta rishikonin vendimin q kishin marr n Kongresin e Berlinit. Me
    kt rast u bn disa propozime pr ta knaqur Cetinn me vise sllave n veri ose n
    jug t Malit t Zi, por nuk u pranuan. M n fund ndrhyri Italia, e cila, nprmjet
    ambasadorit t saj n Stamboll, kontit Korti (Corti), sugjeroi q t’i jepeshin Malit
    t Zi viset e Hotit e t Gruds s bashku me nj pjes t Kelmendit, t cilat
    banoheshin gjithashtu nga popullsi shqiptare. Fuqit e Mdha menduan se popullsia e
    ktyre viseve, duke qen katolike dhe jo myslimane, nuk do ta kundrshtonte
    bashkimin e saj me Malin e Zi t krishter. Porta e Lart nuk solli ndonj penges.
    Vetm knjaz Nikolla, i bindur se do t kishte prsri telashe me shqiptart,
    protestoi rreptsisht. Por m n fund, duke par kmbnguljen e t gjitha Fuqive t
    Mdha, u detyrua t prulej. Kshtu, m 18 prill 1880, ambasadort e Fuqive t Mdha
    miratuan propozimin italian, q njihet me emrin “vija Korti”, pr t’i dhn Malit t
    Zi, n vend t Plavs e Gucis, viset e Hotit e t Gruds. Dorzimi i ktyre viseve
    u vendos t bhej pas 4 ditsh, m 22 prill 1880.
    Fakti q Fuqit e Mdha, Perandoria Osmane dhe Mali i Zi u detyruan, pas 20 muaj
    prpjekjesh pa rezultat, t hiqnin dor nga vendimi i Kongresit t Berlinit n
    lidhje me Plavn e Gucin, shnonte nj fitore t re diplomatike q arritn
    shqiptart n arenn ndrkombtare. Protokolli i Stambollit, i nnshkruar nga
    ambasadort e tyre m 18 prill 1880 pr Hotin e Grudn, ishte po aq i padrejt sa
    edhe neni i Traktatit t Berlinit pr Plavn e Gucin. Viset e Hotit e t Gruds, s
    bashku me ato t Kelmendit e t Kastratit, ishin pjes e pandar e Malsis s
    Madhe, kurse nga ana administrative vareshin nga vilajeti i Shkodrs. Banort e
    tyre, krejtsisht shqiptar dhe me tradita t lashta luftarake liridashse, ishin
    bashkuar me Lidhjen Shqiptare t Prizrenit qysh me themelimin e saj. Pr kt arsye,
    m 1 mars 1880, sapo arritn lajmet e para rreth propozimit italian, pra nj muaj
    para se t nnshkruhej Protokolli i Stambollit, krert e tyre, t mbshtetur nga
    banort e krejt Malsis s Madhe, zbritn n Shkodr dhe shpalln se ishin t
    vendosur t kundrshtonin do vendim q do t merrej n dm t viseve t tyre. N
    mbledhjen e prbashkt q bn n Shkodr, m 1 mars 1880, krert e Hotit, t
    Gruds, t Kelmendit e t Kastratit miratuan nj peticion drejtuar Fuqive t Mdha,
    n t cilin deklaronin se do t rrmbenin armt pr t mbrojtur trojet e tyre, n
    rast se Fuqit e Mdha do ta miratonin projektin “Korti”.
    Kushtrimi q lshuan banort e Malsis s Madhe vuri n lvizje popullsin e t
    gjitha krahinave t vendit. Gjat atyre ditve shqiptart, mysliman e t krishter,
    u lidhn m shum se kurr me njri-tjetrin. Kudo u shpreh vendosmria pr t
    mbrojtur Hotin e Grudn deri n pikn e fundit t gjakut. Shqipria u prgatit
    kshtu prsri pr luft.
    Meqense Hoti, Gruda, Kelmendi e Kastrati bnin pjes n vilajetin e Shkodrs, barra
    e organizimit t lufts mbrojtse i takonte Komitetit Ndrkrahinor t ktij
    vilajeti. Qysh nga 25 marsi 1880, Komiteti Ndrkrahinor i Lidhjes Shqiptare n
    Shkodr ishte n mbledhje t vazhdueshme dhe filloi t merrte masat e nevojshme
    ushtarake pr mbrojtjen e Hotit e t Gruds. M 3 prill 1880 u zhvillua n Shkodr
    nj kuvend krahinor, ku morn pjes prfaqsues t popullsis s qytetit e t
    Malsis. Kuvendi vendosi t kundrshtohej me do kusht lshimi i Hotit e i Gruds.
    Ai u drgoi nj peticion Fuqive t Mdha, n t cilin thuhej, ndr t tjera: “Kemi
    vendosur q t derdhim pikn e fundit t gjakut para se t hynim nn zgjedhn e nj
    qeverie t huaj. Ideja kombtare na bashkon n mbrojtjen e atdheut ton”. M 11
    prill 1880 Komiteti Ndrkrahinor i Shkodrs, ashtu si kishin vepruar edhe dy
    komitetet e tjera ndrkrahinore, formoi menjher Shtabin Ushtarak t vilajetit me
    detyr q t merrte masat e duhura pr mbrojtjen e Hotit e t Gruds. N krye t
    Shtabit Ushtarak u vu Hodo Sokoli, nj kolonel i karriers. Midis antarve t tij
    bnin pjes jo vetm prfaqsues nga qyteti, si Selim oba, Filip eka, Shaban
    Bushati, Zef Simoni, Selim Gjyrezi etj., por edhe mjaft krer malsor t regjur n
    luftra, si Ded Gjoni dhe Ismail Marku nga Hoti, Ismail Martini dhe Bazo Kurti nga
    Gruda, Nik Gila dhe Nik Leka nga Kelmendi, Shaban Elezi dhe Gjon Deda nga Kastrati
    etj. Komiteti Ndrkrahinor i Shkodrs i bri thirrje t veant Preng pash Bib
    Dods, i cili deri ather nuk kishte marr pjes n mbrojtjen e trojeve shqiptare,
    duke e emruar, n rast se do t ishte i gatshm, nnkryetar t Shtabit Ushtarak.
    Formimi i Shtabit Ushtarak u pasua nga gatishmria q treguan krahinat e ndryshme t
    vendit pr t drguar vullnetar sipas zakonit nga nj burr pr shtpi, kurse viset
    e Malsis s Madhe u zotuan t mobilizonin t gjith burrat e aft pr arm.
    Shtabet ushtarake, t formuara n vilajetet e Kosovs dhe t Janins, njoftuan se
    ishin gati t drgonin forcat e tyre vullnetare sapo t ndihej nevoja. Por Shtabi
    Ushtarak i Shkodrs, duke par gatishmrin e masave popullore, i konsideroi t
    mjaftueshme forcat luftarake t mobilizuara vullnetarisht n vilajetin e vet. N t
    njjtn koh, Komiteti Ndrkrahinor i Shkodrs lshoi nj shpallje, me ann e s
    cils, pasi vinte n dukje vendosmrin e mbar vendit pr t mbrojtur trojet e
    atdheut, u krkonte vullnetarve t qndronin n gatishmri, n pritje t zhvillimit
    t ngjarjeve.
    Zemrimi e vendosmria e shqiptarve arriti kulmin pasi u nnshkrua nga ambasadort
    e Fuqive t Mdha Protokolli i Stambollit, m 18 prill 1880, me emrin “Protokolli
    mbi kufijt e Turqis dhe t Malit t Zi”. Me kt rast u prsritn protestat
    telegrafike drejtuar Fuqive t Mdha dhe Ports s Lart. N t njjtn koh filluan
    prgatitjet ushtarake. M 19 prill u zhvillua n Shkodr nj miting i madh popullor,
    nj nga manifestimet m masive q kishte par qyteti deri ather. N miting, midis
    entuziazmit popullor, Hodo Sokoli, n nj fjalim t zjarrt q mbajti para mijra
    qytetarve dhe malsorve, deklaroi ndr t tjera, se prball veprimeve q po
    kryente Porta e Lart n dm t trsis territoriale t Shqipris dhe pr t
    shptuar atdheun nga fatkeqsi t tjera q do t sillte sundimi i mtejshm i saj,
    shqiptart duhej t’i kpusnin lidhjet me Perandorin Osmane dhe ta merrnin vet n
    dor fatin e atdheut t tyre. Hodo bej Sokoli dhe pas tij 1 500 veta q ndodheshin
    n miting, hoqn publikisht spaletat e uniforms ushtarake e dekoratat e sulltanit
    dhe deklaruan se nuk do ta njihnin as at, as Stambollin. Po at dit u nisn pr n
    vijn e kufirit vullnetart e par qytetar, rreth 1 500 veta, t cilt u bashkuan
    me mijra vullnetar malsor q kishin vrapuar nga malsit e Veriut.
    N mbrmjen e 21 prillit u nisn nga Shkodra, duke lundruar n liqen, disa dhjetra
    anije me vullnetar shkodran, rreth 3 mij veta, t cilt, s bashku me Shtabin
    Ushtarak dhe komandantin e tij Hodo Sokolin, u vendosn n Tuz. N 22 prill 1880,
    sipas Protokollit t Stambollit, trupat turke u larguan nga kalaja e Tuzit dhe nga
    pikat e tjera q i takonin Malit t Zi. Por, ashtu si ndodhi n Plav e Guci, edhe
    n Hot e Grud forcat shqiptare i zun kto pika para se t afroheshin ushtrit
    malazeze. Gjat gjith vijs mbrojtse qen rreshtuar rreth 8 mij vullnetar
    shqiptar, n gatishmri pr t kundrshtuar prparimin e ushtrive malazeze.
    Pak m von, ushtrit malazeze, me rreth 10 mij veta, arritn tek Ura e Rzhanics,
    pika m e prparuar e kufirit t vjetr. Aty u ndeshn me pararojat e ushtris s
    Lidhjes Shqiptare, t prbra nga disa qindra qytetar e malsor, t cilt u bn
    thirrje t ndaleshin, pasi banort e ktyre vendeve nuk i njihnin vendimet e Fuqive
    t Mdha. Ushtrit malazeze nuk u bindn, por krkuan t marshonin pr t marr n
    dorzim kalan e Tuzit. Ather pararojat shqiptare hapn zjarr kundr pararojave
    malazeze. Kshtu, tek Ura e Rzhanics filloi m 22 prill prleshja e armatosur
    ndrmjet tyre.
    Sapo shprthyen krismat e para, forcat vullnetare t Malsis s Madhe, nn
    drejtimin e Ismail Markut e Baca Kurtit, u hodhn n sulm t furishm kundr forcave
    kryesore malazeze q ndodheshin n Helm, n breg t lumit Cem. T dyja palt luftuan
    me vendosmri pr disa or rresht. M n fund ushtrit malazeze u thyen dhe u
    trhoqn pr n Podgoric, duke ln disa t vrar e t plagosur.
    Fitorja e Rzhanics dhe e Helmit ngjalli entuziazm n mbar Shqiprin. Komiteti
    Ndrkrahinor i Shkodrs, duke parashikuar nj sulm t ri nga ana malazeze, vendosi
    t’i mbante forcat luftarake n kufi dhe t siguronte arm martina pr vullnetart
    shqiptar t pajisur pjesrisht me huta dhe pjesrisht me jatagan. Pr kt qllim
    u ftuan krahinat e vilajetit q t shtonin ndihmat financiare. Mbi shtresat e pasura
    t Shkodrs u shpall nj tatim i jashtzakonshm n t holla e n drith. N kto
    rrethana Preng pash Bib Doda, duke par se me qndrimin e vet t lkundur po
    cilsohej nga opinioni publik si bashkpuntor i Cetins, pranoi ftesn e Komitetit
    Ndrkrahinor pr t mobilizuar mirditort dhe pr t’i sjell n Tuz.
    Pas lufts s Rzhanics, viset e Hotit e t Gruds, t liruara nga ushtrit osmane,
    por t papushtuara nga ato malazeze, mbetn de facto nn sovranitetin e Lidhjes
    Shqiptare t Prizrenit pr 8 muaj, nga 22 prilli 1880 deri m 28 dhjetor 1880, kur
    n Tuz u rivendos administrata osmane. Me qeverisjen e tyre merrej Komiteti i
    Lidhjes Shqiptare pr Shkodrn, q kishte ngarkuar n Tuz nj Komision t kryesuar
    nga Hodo Sokoli, i cili ushtronte pushtetin ekzekutiv si nj institucion shtetror i
    Lidhjes Shqiptare.
    Menjher pas disfats q psoi m 22 prill 1880, knjaz Nikolla protestoi pran
    Fuqive t Mdha dhe kto m 24 prill i drejtuan qeveris osmane nj not kolektive,
    me t ciln e shtrngonin q t’i dbonte forcat shqiptare nga kufiri pr t’u hapur
    rrugn forcave malazeze. Por Porta e Lart nuk e kishte m situatn n dor.
    Prvese nuk donte t hapte konflikt me shqiptart, ajo nuk kishte as forca t
    mjaftueshme n Shkodr pr t zbatuar krkesn e Fuqive t Mdha.
    N fillim t muajit maj, pas ardhjes s forcave mirditore, n vijn kufitare numri i
    vullnetarve u rrit n rreth 9 mij veta, prve 7 mij t tjerve q qndronin n
    gatishmri n shtpit e tyre pr t’u nisur n luft sapo t lshohej kushtrimi.
    Sipas njoftimeve q kishte Shtabi Ushtarak, prtej kufirit qndronin rreth 20
    batalione malazeze me afrsisht 9 mij veta t armatosur me martina dhe t pajisura
    me topa e artileri. Morali i vullnetarve shqiptar ishte aq i lart, sa nga radht
    e tyre doli propozimi q t ndrmerrej nj msymje kundr ushtrive malazeze pr ta
    detyruar knjaz Nikolln q t hiqte dor nj her e prgjithmon nga lakmia e tij
    pr trojet shqiptare. Kt ide e prqafoi jo vetm Hodo Sokoli, kryetari i Shtabit
    Ushtarak t Shkodrs, por edhe Ali pash Gucia, kryetari i Shtabit Ushtarak t
    Kosovs, i cili pr m tepr u zotua ta fillonte msymjen me forcat e veta nga Plava
    e Gucia, n thellsi t territoreve malazeze. Nuk pritej vese miratimi nga Komiteti
    Kombtar i Lidhjes Shqiptare. Por udhheqsit e tij, pr t’iu shmangur ndrlikimeve
    ndrkombtare q do t shkaktonte msymja shqiptare, nuk e pranuan propozimin e dy
    shtabeve ushtarake. Sipas tyre, presioni, q ushtronte prqendrimi i forcave
    kufitare n Hot e Grud, ishte i mjaftueshm pr t’i detyruar Fuqit e Mdha t
    rishikonin Protokollin e Stambollit.
    N fakt lufta pr mbrojtjen e Hotit e t Gruds pati jehon t thell jasht
    Shqipris. Interesimi i publikut evropian pr konfliktin shqiptaro-malazez u rrit
    m shum. Pothuajse t gjitha gazetat kryesore t Evrops Perndimore drguan ato
    jav korrespondentt e tyre t posam n Shkodr, shumica e t cilve u detyruan t
    vinin n dukje atdhetarin e lart q frymzonte qndresn shqiptare. Fuqit e Mdha
    u bindn prfundimisht se as Protokolli i Stambollit nuk mund t zbatohej me ann e
    presionit diplomatik. Anglia me Rusin propozuan nj ndrhyrje ushtarake t
    prbashkt t Fuqive t Mdha kundr shqiptarve t prqendruar n kufi, por
    Austro-Hungaria me Gjermanin kundrshtuan. M n fund fitoi qndresa shqiptare.
    Pasi pranuan n parim t hiqnin dor edhe nga Protokolli i Stambollit, Fuqit e
    Mdha miratuan m 15 qershor 1880 propozimin e Anglis e t Austro-Hungaris pr t’i
    dhn Malit t Zi, n vend t Hotit e t Gruds, qytetin bregdetar t Ulqinit s
    bashku me rrethinat e tij. Heqja dor e Fuqive t Mdha nga vendimi q kishin marr
    m 18 prill 1880 ishte fitorja e tret diplomatike q korrn shqiptart, brenda 6
    muajve, n arenn ndrkombtare. Por vendimi i Fuqive t Mdha pr t’i lshuar Malit
    t Zi Ulqinin me rrethinat e tij shtroi prsri detyrn e ngutshme t mbrojtjes s
    trsis s atdheut, t cilit po i shkputej tani nj pjes m e rndsishme dhe
    jetike.

  2. #22
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    27,833
    Postimet n Bllog
    4

    Pr: Historia e Malsis

    Shqiptart e Malit t Zi festojn 50-vjetorin e Beslidhjes s Malsis

    Nga Samir Kajosevic 14:57 | 29/06/2020

    Emri:  Hodza-skup-stara-e1593174323400.jpg

Shikime: 40

Madhsia:  47.3 KB
    Foto nga takimet para Beslidhjes n Tuz. Foto: Stjefen Ivezaj.

    Kt qershor shqiptart n Mal t Zi shnuan 50-vjetorin e Beslidhjes s Malsis ku u mor nj zotimi historik pr t hequr dor nga gjakmarrja, e cila kishte shkatrruar komunitetet e tyre pr shekuj me radh.

    Emri:  Hodza-skup-stara-e1593174323400.jpg

Shikime: 40

Madhsia:  47.3 KB
    Foto nga takimet para Beslidhjes n Tuz. Foto: Stjefen Ivezaj.

    Komuniteti etnik shqiptar i Malit t Zi sht krenar pr mnyrn se si ata kan mbajtur nj marrveshje t arritur 50 vjet m par, n qershor 1970, pr t ndaluar gjakmarrjen q pr shekuj me radh ngujoi komunitetet atje n konflikte gjysm t harruara.

    M 28 qershor 1970, fise dhe familje nga zona me shumic etnike shqiptare e Malsis n afrsi t Podgorics njoftuan “Beslidhjen e Malsis”.

    Ata u zotuan t hiqnin dor nga kodi i tyre i lasht dhe t’i jepnin m n fund vrasjeve t pamshirshme t njerzve t pafajshm.

    Nj nga pjesmarrsit e Beslidhjes, Martin Ivezaj, tha se njerzit e Malsis e kishin mbajtur fjaln e tyre. “Ne vendosm t bnim nj marrveshje rreth bess, e cila sht pjes e nj tradite q e respektojn shumica e shqiptarve. Tashm kan kaluar 50 vjet dhe un dhe t gjith t tjert n Malsi mund t dshmojm se si njerzit e mbajtn premtimin e tyre”, tha Ivezaj pr BIRN.

    Gjakmarrja shkaktoi mijra vdekje

    Gjat disa shekujve, tradita e vrasjeve sy pr sy u prhap n t gjith Shqiprin, Kosovn dhe pjes t Malit t Zi dhe sht akoma e pranishme n disa prej ktyre komuniteteve.

    Sipas tradits, familje t tra mbahen prgjegjse, ose fajtore, pr veprimet e ndonj prej antarve t tjer t tyre. Vrasjet pr gjakmarrje besohet se kan shkaktuar mijra vdekje, n disa raste duke shuar familje t tra.

    Vrasjet pr gjakmarrje bazohen n t ashtuquajturin Kanuni i Lek Dukagjinit, i krijuar n shekullin XV midis fiseve t veriut t Shqipris, nga nj fisnik vendas i quajtur Lek Dukagjini.

    Sipas Kanunit, familja e nj personi t vrar e kishte pr detyr t hakmerrej pr vrasjen dhe viktimat mund t ishin do antar mashkull mbi 18 vje i familjes s vrassit.

    Nj imam vendas dhe pjesmarrs n marrveshje, Rexhep Lika, tha se kjo kishte shkaktuar nj sr hakmarrjes t dhunshme n Malsi dhe madje edhe jasht saj.

    “Pr shekuj me radh, n Malsi kishte gjakmarrje dhe vrasje t njerzve t pafajshm”, tha ai pr BIRN.

    “M von, ndrsa kufijt u hapn dhe njerzit tan shkuan n Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera, konflikte lindn n Shtetet e Bashkuara, por njerzit vriteshin n Malsi dhe anasjelltas”, tha Lika pr BIRN.

    Fiset dhe vllazrit ndaln grindjet vdekjeprurse

    Emri:  Pater-Gjergji-3-e1593174776229.jpg

Shikime: 41

Madhsia:  68.6 KB
    Peshkopi katolik Gjergj Marstjepaj n nj nga takimet n Malsi. Foto: Arkiva e kishs katolike n Tuz.

    Gjat gjysms s par t vitit 1970, u formua nj bord koordinimi pr t biseduar me familjet, fiset dhe vllazrit pr ndalimin e mosmarrveshjeve vdekjeprurse.

    N kryesimin e takimit morn pjes figura lokale prfshir Gergj Daku Gjokaj, klerik katolik si frat Gjergj Marstjepaj dhe drejtues t komunitetit islamik si Rexhep Lika.

    Mbledhja prfundimtare u parapri nga takime me fshatra, vllazri dhe fise n t gjith Malsin. Pas disa muajsh bisedime, mbledhja e fundit u mbajt n nj kinema lokale n Tuz me qindra pjesmarrs.

    Kreu i bordit t koordinimit, Gjergj Daku Gjokaj, u bri thirrje pjesmarrsve t’i jepnin fund gjakmarrjes q kishte shkaktuar vdekjen e dhjetra t rinjve. N at koh, 40 familje n Malsi ishin prekur nga gjakmarrja dhe t paktn 150 njerz ishin vrar jasht vendit.

    “Ligjet tona tradicionale drguan n varr para kohe shum nga vllezrit tan. Nuk sht e nevojshme q do problem t zgjidhet me arm”, tha Daku n mbledhje.

    N mbledhjen e tyre t fundit, t gjith prfaqsuesit njzri ran dakord se vrasjet duhet t ndshkohen nga shteti, jo nga ligjet tradicionale.

    M 28 qershor 1970, u shpall “Beslidhja e Malsis”. Ajo thoshte se “hakmarrja” do t kryhej nga shteti dhe se familjet nuk duhet t rrezikohen nga hakmarrjet personale.

    Sipas marrveshjes, pasi nj vrass vuan dnimin e tij me burg, ai nuk duhet t marr ndihm nga t afrmit e tij, pasi ai do t vazhdoj t jet fajtor pr t gjith pjesn tjetr t jets s tij dhe se duhet t kujdeset vet pr veten e tij.

    Vrasja n Podgoric e vuri n prov marrveshjen

    Emri:  Liko-Mani-Cunmuljaj-e1593174894929.jpg

Shikime: 42

Madhsia:  18.0 KB
    Liko Mani Cunmulaj. Foto: BIRN.

    Autori i librit “Tridhjet vjet t Beslidhjes”, Nikolle Berishaj, tha se ky ishte akti i par i till midis shqiptarve kudo n rajon.

    “Beslidhja ishte, n praktik, nj marrveshje sistematike, e cila i dha fund akteve t hakmarrjes. M von n Kosov pati me qindra pajtime, por nuk kishte asgj q i bnte njerzit t ndalonin vrasjet si bm ne”, tha ai pr BIRN.

    Marrveshja u vu n prov vetm dy dit pas mbledhjes n Tuz. M 30 qershor 1970, Mark Kola Lucaj vrau Leke Kola Gojcajn ndrsa ai ishte duke shkuar n pun. Disa media raportuan se marrveshja n at moment kishte marr fund.

    Mijra njerz u mblodhn n funeralin e Gojajt pr t dgjuar se far do t thoshte xhaxhai i tij, Nuo Vuksani Gojcaj, pr hakmarrjen. Nj nga pjesmarrsit e Beslidhjes dhe nj antar i kshillit t pajtimit, Liko Mani Cunmulaj, tha se Juncaj mori nj vendim historik pr t ardhmen e Malsis.

    “Ai falnderoi Malsin dhe i edhi keq pr veten dhe vllazrin e tij. Pastaj u ngrit dhe tha: ‘Vllai im u vra, por ai sht i vogl n krahasim me Malsin. Malsia sht shum e madhe dhe un do ta fal vllain tim pr Malsin. Malsia le t vazhdoj n rrugn q ka vendosur.’ T gjith e duartrokitm”, tha tha Cunmulaj pr BIRN.

    Q prej marrveshjes, grindet midis familjeve n Malsi kan rn ndjeshm. Ka pasur disa vrasje lokale, por jo m gjakmarrje.

    Gjakmarrja ende realitet n Kosov dhe Shqipri

    Pavarsisht marrveshjes n Malsi, gjakmarrja sht akoma nj realitet si n Kosov ashtu edhe n Shqipri. N Shqipri, m shum se 1,600 familje jetojn nn nj dnim me vdekje t prhershme pr shkak t gjakmarrjes. Para vitit 1992, kur fushata e pajtimit n Kosov mbaroi, atje ishin vrar t paktn 1,200 vet.

    Emri:  Lek_dukagjini.jpg

Shikime: 43

Madhsia:  31.5 KB
    Portret i Lek Dukagjinit nga Simon Rrota. Wikipedia.

    Rexhep Lika mendon se ka ardhur koha q t gjith shqiptart n rajon t bien dakord pr ta ndalur gjakmarrjen.

    “Tani nuk ka nevoj t hakmerret sepse policia dhe shteti bjn punn e tyre,” tha ai.

    “Mendoj se shqiptart do ta marrin nj dit kt vendim, sepse nuk sht e nevojshme t vriten njerz, si ndodh akoma n Shqipri, Kosov dhe gjetk”, prfundoi Lika.

    BIRN

  3. #23
    SHKOZA
    Antarsuar
    28-08-2004
    Vendndodhja
    Prizren
    Mosha
    49
    Postime
    618

    Pr: Historia e Malsis

    Malsia
    Malsia sht nj prej krahinave prbrse t pjess veriore t trojeve shqiptare. Populli i gjith ksaj treve shfaq tradita t prbashkta dhe ruan gojdhna q lidhin fiset e ndryshme me njri-tjetrin, e q, prtej verifikimit t vrtetsis s tyre historike, i japin Malsis nj karakter t prbashkt q krkon studimin e saj n trsi si krahin etnografike.

    Ndr fiset shqiptare t Malsis, pr t cilat kemi shkruar ose do t shkruajm artikuj t veant n t ardhmen, jan:

    Rezultatet gjenetike n Malsi (eng: DNA results from the Albanian Highland)
    Rezultatet gjenetike n Malsi
    Bytyi
    Gashi
    Gruda
    Hoti
    Kastrati
    Kelmendi
    Krasniqja
    Kui
    Lohja
    Nikaj
    Rei
    Rrjolli
    Shkreli
    Trieshi
    Vendndodhja, kufijt, pjest prbrse
    Sipas Rr. Zojzit, Malsia si krahin etnografike, sht zhvilluar kryesisht n trojet q n Mesjet ishin pjes e Pultit. Megjithse sot vetdija e prbashkt e prejardhjes nga popujt e Pultit thuasje sht shuar, emri “Pult” ende prdoret si emr krahine, por vetm pr trojet e fiseve Xhan, Plan e Kir. Pas shembjes s sistemit mesjetar feudal t principatave arbrore, emri “Pult” vazhdoi t prdorej pr disa shekuj, por me organizimin e ri shoqror n Male, e gjith krahina filloi t prmlidhej n termin “Malsi”.

    Disa prej traditave q e dallojn popullin e Malsis si nj grup i veant i shqiptarve t veriut, si prdorimi i lahuts, vallja e shpatave, Eposi i Kreshnikve, Kanuni i Maleve, organizimi shoqror me baz Malet si dhe vet-emrtimi si Malsi e malsor (kjo e fundit haset edhe n treva t tjera, si psh. “Malet e Dibrs”). Po ashtu, fiset malsore kan trashguar gojdhna q i lidhin me njera-tjern: sipas nj gojdhne shum t njohur, fiset Hot, Triesh, Krasniqe, Nikaj, Piper e Vasojevi rrjedhin nga nj paraardhs i prbashkt; po ashtu, fiset Kastrat, Bardht e Gashit, nj pjes e Lohjes, Reit, Rrjollit dhe Kirit, thuhet se jan me prejardhje nga Kui, sot n Mal t Zi; fisi Byty dhe Markajt e Margegajt e Krasniqes mbahen nj fis me Shkrelin, nj pjes e Planit mbahen me prejardhje nga Kelmendi, etj.

    Malsia n Shqipri sipas Rr. Zojzit
    Malsia n Shqipri sipas Rr. Zojzit
    Zojzi tregon se Malsia prfshin gjith trevat nga Lumi i Skatins (kufiri Tropoj-Has) n lindje, duke vazhduar prgjat Drinit si kufi jugor, deri n Liqenin e Shkodrs dhe skajet m veri-perndimore t trevave shqiptare, q sot gjenden n Mal t Zi. Brenda ktij territori ka edhe popuj q sipas tradits kan ardhur nga zona e Dukagjinit, si Shala e Shoshi, q u vendosn n toka q sot njihen edhe si Dukagjini i Ri, dhe nj pjes e Mrturit q u vendos mbi Drin, n jug t Nikajve. Pjes e grupit t bajraqeve t Dukagjinit u bn m von edhe fiset t tjera t territorit t Malsis, si Toplana, Temali dhe fiset e Pultit. Kurse ndr 12 Malet e Malsis, Zojzi numron nnt q formuan Malsin e Madhe: Trieshi, Hoti, Gruda, Piperi, Vasojevii, Kelmendi, Kastrati, Shkreli dhe Kui; dhe tri q formuan Malsin e Vogl, ose si njihet ndryshe sot, Malsin e Gjakovs: Krasniqja, Gashi e Bytyi.

    Me qen se n zonat fushore q Zojzi prfshin n Malsi ka pasur lvizje t shumta t popullsis, n rezultatet e mposhtme do t prmendim vetm ato nga trevat malore t Malsis s Madhe n Shqipri e Mal t Zi – mbi Koplik dhe deri n Plav –, nga tri fiset e Pultit t cilat politikisht jan lidhur me Dukagjinin e Ri, por n gojdhna lidhen m ngusht me fiset malsore, dhe nga Malsia e Gjakovs.

    Rezultatet gjenetike n Malsi
    Deri sot (maj 2021) kemi 106 rezultate nga Malsia, sipas fisit: Berish (4), Byty (4), Gash (8), Grud (3), Hot (7), Kastrat (4), Kelmend (12), Kir (2), Krasniqe (22), Lohje (5), Nikaj (6), Plan (3), Re (7), Rrjoll (1), Shkrel (11), Shoshi (1), Triesh (1), Xhan (2), pa fis (3). Numri i prgjithshm sht i mjaftueshm pr t nxjerr disa prfundime t qndrueshme, por pr t dhna m t plota dhe prfundime m t hollsishme do t duhen m shum rezultate sidomos nga trevat e fiseve Triesh, Grud dhe Koj e Kuit, nga Plava, Gucia, Juniku dhe Pulti. Shprndarja e haplogrupeve dhe nndegve n Malsi (n=106), dhe n dy nnndarjet kryesore, Malsi e Madhe & Pult (n=60), dhe Malsi e Gjakovs (n=56) sht si m posht:

    Search:
    Haplogrupi Nndega Gjithsej Malsia e Madhe
    & Pulti Malsia e Gjakovs
    E-V13 35.8% 40% 30.4%
    E-Z5017>CTS9320>Z16988>BY62310 13.2% 21.7% 2.2%
    E-Z5018>S2979>L241>PH2180 10.4% 5% 17.4%
    E-Z5018>S2979>FGC33614>Y93102 3.8% 8.7%
    E-Z5018>Y145455 1.9% 3.3%
    E-Z5017>CTS9320>Z17107 0.9% 1.7%
    E-Z5017>Z19851>A18833 0.9%
    E-Z5018>S2979>Y3183>BY168279 0.9% 2.2%
    E-V13 pa nndeg t prcaktuar 3.8% 6.7%
    J2a-M410 (M67) 1.9% 3.3%
    J2b-L283 41.9% 28.3% 58.7%
    J-Y21045>PH1751>Y52453 25.5% 58.7%
    J-Y21045>PH1751>FT134628 3.8% 6.7%
    J-Z1297>Y23094>Y82533 7.5% 13.3%
    J-Z1297>Z1295>Y81278>FT125046 3.8% 6.7%
    J-Z1297>Z1295>Z631>Z1043 0.9% 1.7%
    J2b-M205 (Y22059) 4.7% 8.3%
    R1a-M417 (Y2608) 1.9% 3.3%
    R1b-M269 14.2% 15% 13%
    R-Z2103>BY611>Z2705>A24000 3.8% 8.7%
    R-Z2103>BY611>Z2705>FT49932 2.8% 5%
    R-Z2103>BY611>Z2705>Y32147 2.8% 5%
    R-Z2103>BY611>Z2705>BY147912 1.9% 3.3%
    R-Z2103>BY611>Z2705>BY218801 0.9% 2.2%
    R-Z2705 pa nndeg t percaktuar 1.9% 1.7% 2.2%
    Si dallohet n tabeln e msiprme, malsort jan nj popull mjaft homogjen, pasi mbi 90% e gjith linjave atrore u takojn vetm tri haplogrupeve: E-V13, J2b-L283 dhe R1b-M269. Duke par nndegt dallohet se homogjeniteti vjen kryesisht nga prhapja e gjer e nj numri relativisht t ult fisesh t mdha. Pr shembull, rezultatet nga Krasniqja jan n pjesn drrmuese t linjs J2b-L283>Y52453, t Shkrelit J2b-L283>Y82533, t Kelmendit E-V13>BY62310, t Bytyit R1b-Z2705>A24000, etj. Kjo mund t dallohet fare qart edhe n hartn e rezultateve, ku shenjat me ngjyr t njjt gjenden pran njra-tjetrs. N fakt, ndr gjith trojet shqiptare, Malsia shfaq karakteristikat m t forta t bashksive t tilla t ndrtuara mbi lidhjet e gjakut n vij atrore. Brenda Malsis, treva m homogjene sht Malsia e Gjakovs (Tropoja) dhe m pas pjesa veriore e Malsis s Madhe, kurse Pulti, dhe sidomos Rranzat, shfaqin diversitetin m t lart.

    Lidhjet gjenetike mes dy njsive prbrse t Malsis prmblidhen sidomos n linjat atrore rreth 1200-1500 vjeare E-V13>PH2180, J2b-L283>PH1751 dhe R1b-Z2705, t cilat prbjn rreth 26-30% t linjave atrore n Malsi t Madhe dhe Pult, dhe rreth 90% t linjave atrore n Malsi t Gjakovs. Kto lidhje duhet t jen mjaft t vjetra, me gjas q nga Mesjeta e hershme, pasi deri tani, nuk sht gjetur asnj lidhje gjenetike m e re se 1000 vjet.

    Nga ana tjetr, linjat atrore E-V13>BY62310, J2b-L283>Y82533, J2b-L283>FT125046, J2b-M205>Y22059 shfaqen n Malsi t Madhe dhe mungojn ose gjenden rrall n Tropoj, kurse E-V13>Y93102, e cila lidhet me fiset Berish dhe Mrtur, gjendet dendur n Tropoj por mungon n Malsi t Madhe.

    Malsia si pjes e Gegris
    N krahasim me trevat e tjera t Gegris, Malsia paraqet disa veori. S pari, bie n sy prqindja e lart e haplogrueve q lidhen me popujt paleo-Ballkanik, sidomos e haplogrupit J2b-L283, i cili sht edhe shum i larmishm n kt rajon. Edhe E-V13 ka prqindje e larmi t lart, kurse R1b-M269 sht relativisht e rrall, por nndega R-Z2705 gjendet shpesh dhe ka larmi t lart.

    Nga ana tjetr, haplogrupet q lidhen me popujt q u vendosn n Ballkan gjat mijvjearit t par e.s., jan n prqindje shum t ult, gj q sugjeron se gjurmt e dyndjeve gjermanike, avare, sllave, etj., ndr popullsin e Malsis jan pothuajse t paprfillshme. Raste m t vona (psh rreth Mesjets s von) t asimilimit t ndrsjellt gjuhsor, nse kan ndodhur, me siguri duhet t ken prfshir kryesisht pasardhs t popujve t lasht t Ballkanit. N treva t tjera shqiptare, I1-M253, R1a-M417 dhe I2a-Y3120 gjenden n dendsi m t lart.

    Tabela e mposhtme thekson veorit gjenetike t malsorve, sipas haplogrupit:

    N E-V13 R-M269 J-L283 I-Y3120 R-M417 I-M253 J-M410 J-M267 I-M223
    J-M205 E-M123
    Malsort 106 35.8 14.2 41.9 1.9 1.9 4.7
    Gegt e tjer 601 26 21.1 18.1 6 7.3 6.7 1.3 2.3 0.7 0.5 1.5
    N nivel nndegsh, veorit kryesore jan prqindjet dhe larta t E-BY62310 dhe J-Y82533 q jan m t rralla tjetrkund. Prve prhapjes s gjer e n fise t ndryshme, E-BY62310, E-PH2180 dhe R-Z2705 paraqesin edhe larmi t lart, dhe jan gjetur edhe ndr familjet anase, pra duhet t ken prani t hershme n Malsi. Kurse disa deg t shpesta n troje t tjera shqiptare, si E-Z17107, E-Y17322, E-Y146086, R-Y168201, R-FGC40202, R-L1029, I-Y3120, J-L70 dhe I-S25733 deri tani ose mungojn trsisht, ose jan shum t rralla. Nuk prjashtohet q disa prej tyre t gjenden n Malsi n t ardhmen, por rezultatet e deritanishme tregojn se nuk jan ndr linjat kryesore atrore t krahins.

    Gojdhnat pr prejardhje nga Bosnja
    Nj pjes e madhe e fiseve malsore kan ruajtur gojdhna q e lidhin prejardhjen e tyre me treva n veri e veri-perndim t trojeve shqiptare, n Bosnje. Zojzi ngre hipotezn se mbrritja e tyre n Malsi daton n shekujt e par t mijvjearit t dyt. T dhnat gjenetike nuk e mbshtesin mundsin e prejardhjes nga Bosnja t paktn prej fillimit t Mesjets, ndoshta edhe m hert. Secili prej fiseve Hot, Kelmend, Byty, Ku, Kastrat, Shkrel kan lidhjet e tyre gjenetike 1000-1500 vjeare me rezultate nga treva m jugore e lindore si Lura, Dibra, Kruja, Elbasani e Librazhdi. Fiset Krasniqe, Nikaj e Gash i Gurit, prve lidhjeve rreth 800 vjeare mes tyre, lidhen m tej me rezultate t tjera nga veriu i Shqipris, Kosova, Dibra, etj. Lidhur me gojdhnat rreth Bosnjes, mund t lm t hapura tri mundsi: ose gojdhnat jan t gabuara n kt rast, ose lvizje t tilla kan ndodhur gjat Mesjets s hershme dhe m hert, ose me termin “Bosnje” mund t jet kuptuar treva e Sanxhakut n Mal t Zi, me t ciln ekzistojn m shum lidhje gjenetik.

    Fiset e Malsis n Kosov dhe n ultsirn veri-perndimore
    Gjat shekujve, fiset e Malsis kan lvizur vazhdimisht nga zonat malore drejt atyre m fushore, n disa raste pr kullota dimrore, n raste t tjera pr t’u vendosur prfundimisht n ultsir ose n qytete. Prania e familjeve t vetdijshme pr fisin e prejardhjes n fushat e nn-Shkodrs, n Kraj e Anamal, si dhe n shum pjes t Kosovs, ka shtyr shum autor t hamendsojn mbi prejardhjen e ktyre familjeve.

    Nga krahasimi i 71 rezultateteve nga familje t tilla me ato t fiseve t njjta n Malsi, del se rreth 55-60% e ktyre familjeve kan “kushrinj” gjenetik n Malsi (ktu kemi llogaritur vetm antart nga Kosova ose zonat fushore t Shqipris q ruajn gojdhnn se vijn nga nj fis malsor, pra antart e fiseve t Dukagjinit si Berish, Tha, Shal, Fan, etj., dhe familjet e ktyre zonave q nuk i takojn asnj fisi, nuk jan prfshir). Rreth 30-40% mund t jen bashkuar me fiset malsore pa patur lidhje gjaku me ta. Bashkime t tilla me kan qen t shpeshta, pr arsye politike dhe ekonomike. Duhet theksuar se prqindja e lidhjeve gjenetike mund t psoj rritje t leht nse rezultate t reja zbulojn lidhje q nuk jan shfaqur deri tani. Po ashtu, duhet prmendur se ka pasur edhe raste kur t fiseve ose vllazrive malsore q jan shprngulur trsisht, dhe pr kt arsye nuk kan lidhje me malsort e sotshm, pavarsisht prejardhjes nga e njjta trev. Sidoqoft, sht e qart q n trevat fushore veriore ka pasur ndrthurje mes familjeve malsore dhe atyre vendase.



    Prditsimi i fundit: 24.05.2021



    Burime:

    Zojzi, Rr. (2018)[1962]. Ndamja krahinore e popullit shqiptar. Gegnia, 6-2018. Marr me 17 prill 2020 nga www.bibliotekashkoder.com.

    Doja, A. (1999). Morphologie traditionnelle de la socit albanaise. Social Anthropology. 7 (1): 42. doi:10.1017/S0964028299000038.

    Durham, E. (1909). High Albania. London: Edward Arnold.
    ATDHEU MBI TE GJITHA

Faqja 2 prej 2 FillimFillim 12

Tema t Ngjashme

  1. Mosekzistenca historike e "Jezusit" dhe e "Pavlit"
    Nga Qafir Arnaut n forumin Agnosticizm dhe ateizm
    Prgjigje: 153
    Postimi i Fundit: 06-03-2015, 11:37
  2. Pasqyra e temave historike
    Nga Fiori n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 4
    Postimi i Fundit: 31-05-2011, 15:43
  3. Historia e Grudajve
    Nga RaPSouL n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 12-01-2009, 21:37
  4. Perse Duhet Studiuar Historia E Luftes Se Ftohte?
    Nga Brari n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 14-11-2005, 02:57
  5. Menyrat e shkruarjes se historise (Historia Virtuale)
    Nga Eni n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 12-11-2002, 15:40

Fjalt Kye pr Temn

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •