-VII-
LAVDIA E PRIFTRIS

Puna e priftris kryhet n tok, por ajo renditet midis ligjeve qiellore. Kjo sht e vrtet sepse asnj njeri, as ngjll dhe as kryengjll, as ndonj fuqi tjetr e krijuar, por vet Parakliti urdhroi kt trashgimni, dhe i bindi njerzit q pr sa koh t ishin n tok t prfaqsonin pushtetin e ngjjve. Prandaj prifti duhet t jet aq i pastr sikur t ishte n qiell, mes ktyre fuqive.
Simbolet q ekzistonin prpara pushtetit t lavdis ishin t frikshme dhe respektnxitse p.sh., kmbanat, shegt, gurt n prkrenare, gurt n kuror, rroba e gjat, kurora e art, e Shenjta e t Shenjtave, qetsia e thell nga brenda. Po n.q.s. marrim parasysh pushtetin e lavdis, do t shohim se kto simbole t frikshme dhe respektnxitse sjan azgj para tij. Thnia pr ligjin sht e vrtet edhe ktu : Sepse ka sht lavdruar nuk sht lavdruar nga kjo pikpamje, pr shkak t asaj lavdie q e shkakton do mas1.
Kur shikoni zotin t sakrifikuar dhe shtrir prpara jush dhe Priftin e lart duke qndruar mbi t e duke u lutur, dhe t gjith ata q marrin pjes t muar nga ai gjak i shenjt, mund t mendoni se jeni akoma mes njerzve n tok? A nuk ju duket se njher keni kaluar n qiell, dhe pasi keni larguar nga shpirti juaj do mendim njerzor, a nuk shikoni prreth me shpirt t zhveshur dhe mendje t pastr gjra qiellore? Oh, far mrekullie! Oh, mirsia dhe dashuria e Zotit pr njerzit! Ai q ulet aty lart me Atin sht n at moment n duart tona, dhe u jepet t gjith atyre q duan ta takojn dhe prqafojn gj t ciln t gjith e bjn me syt e tyre. A mendoni se kjo gj mund t prmohet? Apo se kjo sht dika mbi t ciln dokush mund t ishte superior?
Do t donit ndonj mrekulli tjetr q tu tregonte madhshtin e ksaj pune t shenjt? Imagjinoni me syt e mendjes, n.q.s. mundeni, Elian dhe turmn e madhe prreth tij dhe therores q ndodhet n altar.
Gjith t tjerat jan akoma n qetsi t thell. Vetm prov nga qielli. Kjo sht e mrekullueshme; dhe do t shikoni, profeti lutet. Papritur zjarri bie; jo vetm gjra t mrekullueshme, por gjra q tejkalojn do tmerr, przjer me udi, konfuzion. Pastaj kjo hyri nga kjo sken tek ritet tona. Prifti qndron aty duke zbritur posht, jo zjarr, por Shpirti i Shenjt. Dhe ai ofron lutje t gjat, jo sepse disa flak nga lart mund t konsumojn therore, por q lavdia t bhet mbi t prmes asaj lutjeje, ti ndrioj shpirtet e t gjithve, dhe ti bj ata t duken m t ndritshm sesa argjndi i rafinuar n zjarr. A mund njeri, jo aq budalla e anormal, ta prmoj kt rrit kaq respektnxits? A nuk e dini se asnj qnje njerzore nuk mund ti rezistoj atij zjarri sakrifikues, dhe q t gjith do t ishin shkatruar komplet, po t mos kishin qn ndihma e fuqishme e Lavdis s Zotit?
do kush q merr parasysh se do t thot t mundesh, n gjndjen e tij njerzore akoma i prbr nga mish e gjak, t arrish at Qnje t bekuar dhe tepr t pastr, do ta shikoj shum qart sa i madh sht nderi q lavdia e Shpirtit i ka dhuruar priftrinjve.Nprmjet tyre realizohet kjo pun, dhe nj pun tjeter jo m e pakt se kjo sht mbajtja e vtet e dinjitetit dhe shptimit ton.
Sepse banuesit e toks, duke pasur jetn n kt bot, jan ngarkuar me kujdestarin e gjrave qiellore dhe kan marr nj autoritet t cilin Zoti sua ka dhn as ngjjve dhe as kryengjjve. Dhe as nuk ju tha atyre.. Me t vrtet ju them se gjith gjrat q do t keni lidhur mbi tok, do t jen t lidhura dhe n qiell; dhe t gjitha gjrat q keni zgjidhur mbi tok, do t jen t zgjidhura edhe n qiell2.. Ata q jan zotr mbi tok kan me t vrtet fuqin pr t lidhur, por vetm trupa njerzor. Por kjo lidhje prek vet shpirtin dhe anon nprmjet qiellit. At q priftrinjt e bjn n tok, Zoti i nnshkruan lart n qiell. Pronari vrteton vendimet e skllevrve t tij. N t vrtet ai sju ka dhn azgj m pak sesa gjith autoritetin qiellor. Sepse ai thot, Kujt do tia falni mkatet do ti jen t falura, kujto do tia mbani, do ti jen mbajtur3.. A ka autoritet m t math se ky? Sepse Ati nuk gjykon asnjher, por gjith gjyqin ia dha Birit.4. Por shikoj se Biri na ka dorzuar atyre t gjithn. Sepse ata jan ngritur n kt privilegj sikur ata t ishin uar tashm n qiell e sikur e kishin kalur natyrn njerzore dhe ishin liruar nga pasionet tona. Prsri nse nj mbret i jep t drejtn njrit prej njerzve t tij t burgosin ose lirojn prsri sipas dshirs ai njeri sht i adhuruar dhe t gjith e kan zili. Por, megjithse prifti ka marr nga Zoti nj autoritet aq m t madh se ai, pra qielli sht m i shtrenjt se toka dhe shpirtet m t shtrinjt se trupi, disa njerz mund t mendojn se ai ka marr nj nder kaq t paprfillshm saq ata mund t imagjinojn ndonj q u sht besuar ai dhe e kan prmuar kt dhurat. Zot na shpto nga nj mnduri e till! Sepse sht me t vrtet dika e mendur t prmosh kt pun t madhe pa t ciln ne smund t marrim shptimin apo premtimet e mira t Zotit. Sepse nse nj njeri n t vrtet, n t vrtet po t them se kush nuk ka lindur nga uji dhe nga fryma, nuk mund t hyj n mbretrin e Perndis5. dhe Po t mos hani mishin e Birit t njeriut dhe t mos pini gjakun e tij nuk keni jetn n veten tuaj6. dhe t gjith kto gjra smund t bhen prvese me duart e tij t Shenjta, (d.m.th. t priftit) si mundet njeri, pa ndihmn e tyre, ti shptoj zjarrit t Gehenas apo t fitoj kurorn e tij? Ata jan t vetmit-ata dhe asnj tjetr-q u sht ngarkuar pun shpirtrore dhe jan t prgjegjshm pr lindjen q vjen nprmjet pagzimit. Nprmjet tyre ne veshim Krishtin dhe bashkohemi me Birin e Zotit dhe bhemi gjymtyr t bindura t asaj koke t bekuar. Kshtu ata do t jen jo vetm m t friksur se drejtuesit dhe mbretrit, por m t nderuar dhe se etrit. Sepse etrit na bn ne nga gjaku dhe nga vullneti i mishit; por ata jan t prgjegjshm pr lindjen ton nga Zoti, lindja e dyt e bekuar emancipimi yn i vrtet, adoptimi prsa i prket lavdis.
Priftrinjt e ifutve kishin autoritet pr t kuruar lebrozn e trupit, ose m mir jo pr t kuruar lebrozn e trupit , ose m mir jo pr ta kuruar at por vetm pr t vrtetuar kurn. Dhe ju e dini far rivaliteti ekzistonte pr priftrin ather. Por priftrinjt tan kan marr autoritetin jo pr lebrozn e trupit por pr papastrtin e shpirtit, dhe jo vetm pr t treguar kurn, por pr ta kuruar n t vrtet at. Kshtu q njerzit q i prmojn ata jan shum m t keq se satani dhe kompania e tij dhe meritojn m shum dnim. Sepse ata megjithse quajn t nj cilsi q su prkiste t paktn kishin nj konsiderat t mrekullueshme pr at, si e treguam dhe duke dshiruar kaq shum. Por njerzit pr t cilt po flasim kan br t kundrtn n nj koh kur priftria ka qn kaq i zbukuruar e n rritje. Prandaj krenaria e tyre sht m e madhe. N vlersimin e prmin nuk ka krahasim midis prvetsimit t nj nderi q nuk t prket dhe ndriimin me an t tij. Midis njrs dhe tjetrs ekziston gjith ndryshimin midis adhurimit dhe prmimit. Kush do t ishte kaq mendje leht sa t bnte drit[ndrionte ]me kt bekim t madh? Asnj do t thosha un, prve viktimave t ndonj ndikimi djallzor. Por t kthehemi te shtja nga e cila u largova, Zoti u ka dhn fuqi pushtet m t madh priftrinjve sesa pridrve natyral, jo vetm pr ndshkim por edhe pr ndihm. Ndryshimi midis ktyre t dyjave sht aq i madh sa midis jets s tanishme dhe t ardhshme. Pridrit na sjellin n kt jet; priftrinjt n jetn q vjen. Prindrit nuk e ndalojn dot vdekjen trupore as nuk e shmagin dot rnien e smundjes; priftrinjt shpesh e kan shptuar shpirtin e smur dhe gati pr t vdekur, duke br ndshkimin me t but pr disa, dhe duke i ndaluar t tjert nga vuajtja prej tij, jo vetm nprmjet udhzimive dhe paralajmrimve, por edhe duke i ushqyer ato me lutje. Ata kan autoritet ti ndalojn mkatet, jo vetm kur na bjn ne t rigjenerohemi, por edhe m pas. A sht i smur ndonjri nga ju le t thrras pleqt e kishs dhe ata t luten prmbi t, le ta lyejn me vaj n emr t Zotit, dhe lutja e besimit do ta shptoj t smurin dhe Zoti do ta mkmb; dhe nse br mkate, ato do ti falen7. Prsri. pridrit e tyre natyror nuk mund ti ndimojn bijt e tyre nse ata kan telashe m t dukshme dhe t pushtetshmen, por priftrinjt shpesh e kan qetsuar inatin e vet Zotit, pr t mos thn gj pr drejtuesit dhe mbretrit. A do t guxoj njeri t m akuzoj akoma pr arroganc pas ksaj? Mendoj se pas ksaj q kam thn, nj respekt i till do t mbush mndjen e dgjuesve t mi saq ata smund t akuzojn m pr mashtrim apo supozime, ato q e shmangin kt nder, por vetm ata q e krkojn pr vete dhe jan vendosur ta marrin pr vehte


-VIII-
Vshtrsia e priftris

Nse sht e vrtet se ata q u besohet qeverisja qytetare i shkatrrojn qytetet e tyre dhe gjithashtu shkatrrojn veten, me prjashtim t rasteve kur jan t zgjuar e t kujdesshm, far mund t themi pr njeriun puna e t cilit sht t zbukuroj nusen e Krishtit? Si mendini ju, sa fuqi n vetvete dhe nga lart i duket atij pr tju shmangur dshtimit t plot?
Asnj se donte Krishtin sa e donte Pavli; asnj su tregua m serioz i sinqritetit se ai; asnjher nuk i dha m shum lavdi. Megjithat pr gjith kt ai kaloi prmes friks dhe dridhjes pr atoritetin e tij, pr ata q ishin nn t. Ai thot Por druaj se, ashtu si gjarpri e gnjeu Evn me dinakrin e tij, kshtu edhe mndja e juaj mos prishet duke u shmangur nga thjeshtsia ndaj Krishtit1. Dhe prsri Edhe un kam qn tek ju me dobsi, me frik dhe drithmri t madhe2. Megjithat ai ishte nj njeri q kishte qn i rrmbyer deri n t tretin qiell3 dhe dgjoi fjal t patregueshme4 dhe duroi rrezik pr vdekje5 do dit q jetoi pas bashkbisedimit t tij. Ai ishte nj njeri q sdonte t prdorte t drejtn q i ishte dhn nga Krishti n rast se ndonj nga besimtart do t ofendohej.6
Nse, ather, dukush q bri m shum nga sa ishte urdhruar nga zoti dhe asnjher nuk synonte pr ndonj avantazh pr veten e vet, por vetm pr ata q ishin nn drejtimine tij, ishte gjithmon n frik, sepse gjithmon kishte parasysh madhshtin dhe prgjegjsis s tij. far do t bhet me ne, q shpesh synojm pr avantazhet ton dhe kshtu jo vetm q sbnj m shum nga na ka urdhruar Zoti, shum her thyejm porosit e tij? Kush sht i dobt; thot ai, q t mos jem dhe un kush sht skandalizuar dhe un t mos prlvdohem.7 Kshtu duhet t jet nj prift; ose m mir, jo tamam ashtu, sepse kjo sht shum pak ose asgj n krahasim me at q do t them un.
Dhe far sht ajo? Sepse do t doja, tht ai t isha vet i mallkuar, i ndar nga Krishti, pr vllezrit e mi, pr farefisin tim sipas mishit.8
Nse dikush mund ta thot at: nse dikush ka nj shpirt t mundshm pr kt lutje, ai duhet t fajsohet nse i shmanget priftris. Por gjithkush q sht jasht aitj standarti sikurse dhe un, meriton urrejtje, jo pr shmangien por pr pranimin e saj.
Nse do t ishte shtja pr zgjedhjen e dikujt gjeneral, dhe t prgjegjshmit pr dhnien e nderit do t nxirnin nj zdrukthtar apo nj kpucar ose ndonj zanai tjetr t ktij lloji, dhe t prpiqeshim ta vendosnim n krye t ushtris, un nuk dota prgzoja at t shkret pr mosprpjekjen pr ta nxjerr vetm nga shkatrrimi i pashmangshm.
Esht e mjaftueshme t quhesh thjesht Bari i shpirtrave dhe ta ndrmarsh kt pun megjithat sido q t jet, pa rezike, dhe n fajsoni po desht pr pseudolavdi (lavdiboshe). Po, nse n t kundrt, njeriu q pranon kt prgjegjsi ka nevoj pr zgjuarsi t madhe edhe para zgjuarsis, lavdin e Perndis n mas t mir, dhe karakter i drejt, jet e pastr, dhe m shum se mirsi njerzore, ather mos e kurseni faljen tuaj pr mua sepse nuk dua t mallkoj veten pa shkak ose arsye.
Supozoni dikush solli nj anije t madhe tregtare me tonazh t lart, e kompletuar mir me rrema dhe e ngarkuar me mall t vlefshm, dhe m vuri mua n timon dhe m tha t kaloja Detin Egje apo Mesdhe, do ti kundrshtoja q n fjalt e para. Dhe nse dikush do t m pyeste prse, do ti thosha, T shptoj anijen nga mbytja!. Nse sht vetm paraja q sht n rrezik, dhe rreziku ishte n m t shumtn pr vdekje trupore, asnj sdo fajsonte nj njeri pr kujdesin pr ka vjen prpara, por kur fati i prmbytjes sht t biesh, jo n det, por n humnern e zfarri, dhe far i pret ata nuk sht vdekja q ndan shpirtin nga trupi, por vdekja q gjithashtu t on n ndrshkim t prjetshm, do t inatoseshit me mua dhe do t m urrenit q su hodha me kok n nj rrezik t till? Ju lutem, ju falem t mos m urreni e di sesa i dobt dhe i vogl sht shpirti im. E di rndsin dhe vshtirsin e madhe e asaj detyre. Dallg m t mdha e trondisin shpirtin e priftit sesa stuhia q shqetson detin. Para s gjithash sht shkmbi i frikshm i lavdis boshe, m i rndsishm se shkmbi i sirens pr t ciln poett tregojn pralla t mrekullueshme. Shum kan pasur fuqi ta kalojn kt shkmb dhe kan pasur fuqi ta kalojn kt shkmb dhe kan shptuar pa probleme. Por pr mua ai sht aq i rrezikshm sa dhe tani, q asnj detyrim sm shtyn drejt majs s tij, nuk mund t mos ndikohem nga kjo gj e tmershme. Nse dikush do ma kishte besuar kt prgjegjsi, ai sdo kishte br gj tjetr m shum sesa do m lidhte duart pas kurrizit dhe do m onte para bishave t egra q jetonin n at shkmb, q t m coptonin do dit. Dhe cilat jan ato bishat? Inati, dshparim, zilia, mashtrimi, kundrshtimi, akuzimet, gnjeshtra, hipokrizia, intriga, mallkimi ndaj atyre q skan br asgj t keqe, knaqsia ndaj nj sjelljeje t pahijshme me priftrinjt e tjer, dshprim pr suksesine tyre, dshira pr lavdrime, lakmia pr t qn i preferuar (e cila m shum se do gj tjetr e on shpirtin njerzor n shkatrrim), msim sa pr tu knaqur, lutej t kopjuara, e t pandershme, prmi pr t varfrit, servilizm ndaj t pasurve, ndere absurde dhe forcave t dmshme q vn n rezik dhnsin ashtu si edhe marrsin, frik servilizmi q sht e prshtatshme vetm pr m t ultin e skllevrve, kufizim n t folurin e qart, shum pretendime dhe jo prulje e vrtet, dshtim n kritika e qortime, ose, pr m shum t bsh kshtu jasht arsyes me t prulurit ( ti kritikosh) ndrkoh q asnj sguxon as t lag buzt prkundrejt atyre q kan fuqi. Gjith kto bisha dhe n mos m shum rriten n at shkmb. Dhe njerzit q kapen njher nga ato nuk mund ti rezistojn skllavris q i bn ata ti bjn e ti ribjn ato, edhe t knaqin grat e gjra q smund t prmenden.
Ligji Hyjnor nuk i prfshinte grat n kt pushtet, po ato forrisht hyn, do gj e vjn me ndrmjets, ato kan kaq fuqi sa t caktojn apo dhe t heqin pritrinj sipas dshirs. Nga e prapta (mund ta shihni sa e vrtet sht proverbi) ndjeksit drejtojn udhheqsit shum keq, nse ishin gra, pra ato jan gra, dhe pikrisht ato t vilave su lejohet t japin msim. A thash t japin msim? Shn Pavli nuk i lejonte ato as edhe t flisnin n Kish. Por kan dgjuar t thuhet se ato kan fituar aq liri fjale saq ehe qortojn peshkopt n Kisha dhe i kritikojn ata m ashpr sesa pronart kritikojn skllevrit e tyre.
Po mos mendoni se po i sjell kto gjykime kundr gjith klerikve. Jan shum ata q u kan shptuar ktyre ngatrresave, - me t vrtet m shum sesa ata q jan mpleksur me to. Dhe nuk guxoj t fajsoj detyrn e priftris pr kto t kqija. Zot mos lejo q t jem kaq budalla! T zgjuarit nuk fajsojn thikn pr vrasjen, as vern pr dehjen, as fuqin pr mosrespektin, as kurajon pr pakujdesin, moskokarjen. Jo; ata fajsojn njeriun q i prdor n mnyr t gabuar dhuratat e zotit dhe dnojn at pr ato. Detyra e priftris shum mir mund t na akuzoj ne pr mos prdorim t drejt. Jemi vet ne q, kemi njollosur njoll pas njolle, duke ia besuar vjerzve t thjesht. Dhe ata e pranojn me zjarr far u ofrohet, pa par njher shpirtet e tyre ose pa par seriozitetin e shtjes. Dhe kure ushtrojn kt pushtet, syt e tyre verbohen nga mungesa e eksperienvs dhe i mbushin kishat q u jan besuar me njmij e nj telashe.
Kjo ishte tamam ajo q m ka ndodhur mua vetm se Zoti m shptoi menjher nga kto rreziqe, pr mshir t Kishs s Tij dhe shpitit tim. M thoni, ku e kan burimin t gjitha rregullsit n Kisha? Mendoj se burimi i vetm sht n mnyrn e pakujdesshme e ordinere sipas s cils zgjidhen dhe emrohen klerikt. Sepse drejtuesi duhet t jet pjestari m i fort, n mnyrn q t jet n gjndje t kontrolloj frytin e keq q prparon nga pjesa tjetr e trupit dhe ti rregullojn ato n mnyr t drejt. Por nse ai sht vet i dobt, ai smund ti ndaloj ato goditje infektive, dhe bhet m i dobt se sht nga natyra, dhe shkatrron pjesn tjetr t trupit bashk me veten e vet. Pr t ndaluar ndodhjen e ksaj n shembullin e tanishm, Zoti m ka mbajtur t sigurt me kategorin e kmbve ku un e kisha vendin q n fillim.


Karakteri dhe tundimet e nj Peshkopi.

Ka edhe shum cilsi t tjera, prve atyre q kam prmendur, q duhet ti ket nj prift e q un si kam.
E para sht, ai duhet ta pastroj trsisht shpirtin e tij nga ambicja par detyr. Sepse nse trhiqet nga detyra, kur ta marr at do ti hedh benzin zjarrit dhe duke qn i udhhequr nga ambicia ai do toleroj do gj t keqe pr t qn i sigurt edhe duke u servilosur ose duke u nnshtruar trajtimeve t pavlefshme e t ulta, ose duke hartuar shum. Po e l mnjan, nga frika se mos them gjra q sia vlen t prmenden, fakti se disa njerz, nga knaqsia pr kt detyr i kan mbushur kishat me vrasje dhe i kan ndar qytetet n grupe rivale.
Mendoj se rruga e drejt sht t kesh nj vlersim t prshtatshm pr kt detyr, t mos pressh gjykimen e t tjerve nse ke br nj mkat q se lejon t vednossh n at detyr, t mos pressh gjykimin e t tjerve nse ke br nj mkat q se lejon t vendosesh n at detyr, por ta paraprish at e t largohesh vetnga kjo detyr. Ndoshta n kt mnyr do t nxis mshirn e Perndis. Por nse u ngjitt n nj post pr t cilin nik sht i prshtatshm, ai e privon vehten nga do lloj faljeje dhe e provokon m shum inatin e Perndis duke br nj gabim t dyt e m t rnd. Po asnj sdo t ishte i knaqur duke br kshtu, sepse ekziston n t vtet nj tundim i tmershm pr t dshmuar nj nder t till. Dhe duke thn kshtu un nuk e kundrshtoj Shn Pavlin, por jam dakort plotsisht me at q thot ai. Cilat jan fjalt e tij? kjo fjal sht e sigurt: N.q.s. dikush dshiron t bhet peshkop dshiron nj pun t mir.1 doja t thoja se sht e tmerrshme t dshirosh dhe jo punn, por autoritetin dhe pushtetin e plot.
Mendoj se njeriu duhet t heq nga mendja kt ambicje me kujdesin m t madh dhe mos ta lr vehten e tij t drejtuar nga kjo ambicje as edhe pr nj ast, n mnyr q t veproj gjithmon me liri.
Sepse nse ai nuk dshiron t marr form n nj pozicion t till autoriteti, as nuk do ta rezikoj humbjen e tij. Dhe nse ai nuk ka frik pr kt, mund t veproj gjithmon me lirin q karakterizon njerzit e krishter. Por ata q kan frik dhe i tmerohen largimit prej ksaj detyre vuajn nj skllavri t hidhur plot me t kqija dhe shpesh nuk e ndalojn dot ofendimin q i bjn njeriut dhe Perndis.
Por shpirti nuk duhet t jet n nj gjndje t till. Asht sikurse n luft shikojm se ushtart q kan moralin lart luftojn me zjarr e bien si trima ashtu edhe ata q kan ardhur n kt administrat duhet t jen gati si pr tu emruar n kt detyr ashtu dhe pt tu liruar nga ajo, si u ka hije t krishterve, duke ditur se nj zbritje largim i till nga detyra t on n fitoren e nj kurore jo m t pakt sesa vet detyra.
Sepse nse atij i bhet nj gj e till nga dikush tjetr sepse ai nuk i nnshtrohet asgjje q sht e parealizueshme dhe e pavleshme pr pozitn e tij, ai fiton nj ndshkimi m t madh pr ata q me pa t drejt e heqin nga detyra, dhe nj shprblim m t madh pr veten. Lum ju thot Zoti yn, kur do tju shajn dhe to tju prndjekin dhe duke gnjyer, do t thon t gjitha t zezat kundr jush, pr shkakun tim. Gzohuni dhe ngazllohuni, sepse shprblimi juaj sht i madh n qiej, sepse kshtu i kan prndjekur profett q qen para jush.2 Kjo sht e vrtet edhe kur dikush pushohet nga puna e nga njerz t rangut t tij, si nga zilia dhe pr t knaqur t tjert apo nga urrejtja e ndonj motiv tjetr i gabuar. Por kur ai trajtohet n mnyr t till nga armiqt e tij, nuk mendoj se duhet ndonj argument pr t treguar se far nderi i bjn atij me ligsin e tyre. Kshtu duhet t jemi plotsisht t kujdesshm kundrejt ambicies dhe t shikojm veten me kujdes q t mos lem asnj shkndij t saj t shprthej s ndonj vend t padukshm. Ka shum pr t dshiruar te ata q kan qen t lir m par nga ky infektimi t cilt duhet t jen n gjendje t vazhdojn ta shmangin dhe kur marrin prsipr kt detyr. Por nse dikush ushqen brenda vehtes kt bish t egr e t tmerrshme para se t marr detyr, nuk mund t thuhet se n far furrnalt e ka hedhur veten ai, pasi e ka marr at detyr. Pr sa m prket mua dhe mos mendoni se un mund tiu gnjej pr vetvlersim, e kam kt ambicie n shkall shum t lart. Dhe ky fakt, po aq sa dhe shkaqet e tjera, m alarmuan dhe m nxitin t largohem ashtu si bra. Sepse ashtu si dhe dashuruesit e nj njeriu human durojn nj tronditje t tmerrshme pasioni pr aq koh sa jan pran objekteve t dashuris s tyre, por e largojn eksitimin kur largohen aq sa munden nga at t cilt duan; ashtu edhe ata q dshtojn n kt detyr u duket e keqja e patolerueshme kur jan pran saj; por e shuajn dshirn bashk me pritjen, porsa heqin dor nga shpresa.
Kjo, pra, ishte nj arsye e fort, edhe dhe nse ishte fare e vetme, do t kishte qen e mjaftueshme pr t larguar mua nga ky dinjitet. Megjithat, n t vrtet ekziston dhe nj arsye tjetr po aq e fort. Cila sht ajo? Prifti duhet t jet serioz i ndjeshm e i kujdesshm dhe duhet t ket nj mij sy pr t par n do drejtim, sepse ai nuk jeton vetm pr veten e tij por pr nj shumic njerzish. Por un jam i ngatht i shkujdesur dhe aspak i mjaftueshm pr shptimin tim, ashtu si do ta pranonit dhe ju, megjith se shumica prej jush do ti fshihte fajet e mia pr hatr t dashuris.
Mos m flisni tani pr Kreshm, vigjilenc dhe fjetje n tok dhe disiplina t tjera trupore. E dini dhe sesa i met jam dhe n to. Por nse un do ti rregulloja me kujdes kto ushtrime, prsti ato do t ishin t pamjaftueshme pr t m pasuar mua pr kt prgjegjsi, ndrkoh q ngathtsia ekzistonte akoma. Ather do t ishim nj ndihm e madhe pr dik t mbyllur n vetvete dhe q kujdeset vetm pr shpirtin e tij. Por kur dikush trhiqet nga kjo shimic njerzish, dhe trashgon gjith kujdesjet vetjake t atyre q jan nn kontrollin e tij, farq ndihme t vleshme mund t japin praktika t tilla pr prmirsimin e tyre, prve se n rastet kur ai zotron nj shpirt t shndetshm? Mos u udisni nse pr ve ktij durimi un u jap nj ekzemplar tjetr force shpirtrore. Mund t shohim se prmimi pr ushqimin, pijet, dhe krevat t rehatshm vjen shum leht t disa, veanrisht t natyra m t pasofistikuara t rritur n at mnyr q nga fmijria, por edhe n shum t tjer. Sepse prbrja trupore si dhe praktika e zbusin ashprsin e ktyre ushtrimeve. Por nuk ka shum, n t vrtet vetm nj a dy tek-tuk, q mund t durojn ofendimin, durimin, gjuhn banale dhe ngacmimet nga ata q jan m posht, t thna drejtuara n mnyr formale, si dhe ankesat e bra enkas nga udhheqsit e t udhhequrit. Shikoni njerz q jan t zott n praktikat asketike aq shum t dhn pas tyre saq bhen m t egr se kafsht e egra. Duhet ti largojm kta njerz sidomos nga kufijt e priftris. Sepse nuk do ti bhej dm jets s thjesht t kishs nse nj klerik do ta vdiste veten pr buk/nga uria, as edhe nse ecte zbathur. Por nj temperament inator i shkakton dme t mdhaja si atyre q e zotrojn ashtu edhe komshijve t tij. Kushdo q zemrohet pa shkak kundr vllait t tij, do ti nshtrohet gjyqit.3 Ashtu si kurse dshiruesi i lavdis boshe i shton benzin sjarrit kur se kontrollon dot veten kur sht vetm apo me t tjer, po shum shpejt shprtyhen n pasion, sht si nj bish e egr e gnjyer nga turma prreth, kur i besohet drejtimi i nj bashksie t tr. Ai vet smund t ket paqe dhe shprndan t keqen n mas t njerzit q jan nn kujdesin e tij.
Asgj nuk e ndot pastrtin e mendjes dhe ndjeshmrin e shqisave aq shum sa nj tmperament i padrejtrueshm q ndryshon egsisht n mnyr anormale. Shkrimi thot Prgjigja e mbl e fashit zemrimin, pa fjal therse e nxit zemrimin.4 Sepse syri i shpirtit ersohet, ashtu si n nj betej nate, dhe se dallon dot mikun nga armiku apo t pavlefshmen nga e vlefshmja. Ai i trajton t gjith sipas radhs njlloj (dhe pse disa pasoja t keqe vijn pas);duke pranuar n mnyr t shkujhdesur do pasoj pr t dhn knaqsi shpirtit, dhe nse kjo do t thot nj telash i madh. Sepse nj temterament i ndezur sht njlloj knaqsie, dhe ai e tiranizon shpirtin m rndshm sesa knaqsia, duke prishur plotsisht gjith gjendjen e tij t shndetshme. Ai i shtyn njerzit shum leht n ofendime, n urrejtje e armiqsi t kota, dhe gjithmon i shtyn ata t gabojn me dshir duke i nxitur t thon i bjn shum gjr t tjera po aq t kqija. Sepse shpirti zhduket me ritmin e fort t pasionit dhe ska asnj bazament pr t a mbshtetur fuqin e tij dhe ti bj ball nj goditjeje t till.
Vasili: Nuk mund ta duroj dot m shtirjen tnde. Kush e di m mir se un sa i lir je nga kjo smundje?(Fja.15.1)
Joani: Ather, shoh i dashur pse dshiron t m trheqsh pran turrs s druve dhe t gnjesh bishn q po fle? A nuk e di se liria ime nga ky gabim nuk sht fal mirsis time t lindur, por nga dshira pr t pushuar? sht gj e mir pr kdo q n kto kushte (mos t themi pr kto q ka rn n humnern e ankthve t rnda) t mbetet vetm ose t mbaj shoqri me nj apo dy shok, dhe khstu arrin t shmang ndezjen nga pasioni. Sepse ndryshe, ai nuk trheq vetm veten e tij por dhe shum t tjer me vete n buz t shkatrimit, dhe i bn ata m t shkujdesur pr arritjen e nj karakteri m t but. Sepse masa e njerzve nn udhheqje, jan n shumicn e rasteve t prirur pr t par karakterin e udhheqsve t tyre si shembull, dhe t bhen dhe vet si ata. Si mund dikush t ndaloj shprthimet, nse dhe vet sht pasionant? Cili njeri i zakonshm do t donte t msonte vet prmbajtjen kur shikon udhheqsin e tij gjaknxeht?
Mangsit e priftit smund t fshihen. Prkundrazi, dhe m e kota merret vesh shpejt. Atleti m i dobt mund ta mbaj sekret dobsin e tij pr aq koh sa sht n shtpi dhe nuk konkurron me asnj, por kur ai shfaqet n gar, shum shpejt ajo tregohet. Kshtu ndodh dhe me t tjert: ata q jetojn nj jet t qet e pasive e kan vetmin e tyre si mbules pr gatimet vetjake; por kur shfaqet n jet publike jan t detyriar ta zhveshin qetsin si nj rrob dhe ti tregojn t gjithve shpirtin e zhveshur nprmjet lvizjeve t jashtme. Ashtu sikurse prej veprimeve t mira t tyre prfitojn shum dhe n t njjtn koh ato bhen sfid, ashtu edhe gabimet e tyre i bjn t tjert t shkujdesur n krkimin e virtytit, dhe inkurajojn ata ta shmangin punn e vshtir pr gjrat q ia vlejn. Prandaj bukuria e shpirtit t tij duhet t shklqej prreth n mnyr q ti gzoj dhe ndrioj shpirtet e atyre q shikojn.
Mkatet e njerrzve t zakonshm bhen n errsir, se t thuash, dhe shkatrrojn vetm ata q i bjn ato. Por kur nj njeri bhet i famshm dhe sht i njohur nga shum, veprat e keqe t tij shkaktojn plag te t gjith. Ata i bjn t prapambeturit akoma m dembel n prpjekjet e tyre pr t mirn, dhe i ojn n dshprim ata q duan t prmirsohen. Prve ksaj, gabimet e t parndsishmit, edhe kur bhen n publik, nuk dmtojn asnj seriozisht. Por ata q jan vendosur n maj t ktij nderimi vetm q trheqin vmendjen e gjithkujt; m tepr se kaq, sado t paprfillshme t jen gabimet, kto gjra t vogla u duken t mdha t tjerve, pasi t gjith e masin mkatin jo nga masa e gabimit po nga pozita e mkatuesit.
Prifti duhet t armatoset me arm eliku-seriozitet i madh dhe ndjeshmri konstante jete dhe ai duhet t vzhgoj n do drejtim, n mnyr q asnj tmos i gjej pik t zhveshur e t pambrojtur e ti jap goditje pr vdekje. Sepse t gjith rrin rreth tij gati pr ta plagosur dhe pr ta rrzuar prtok, jo vetm armiqt e tij, por dhe shum prej atyre q bjn sikur e duan. Prandaj duhet t zgjedhim shpirte ashtu si hijeshie, e Zotit dikur i provoi trupat e shenjtorve n furrnaltn e Babilonis.
Ushqimi i ktij zjarri nuk jan degt, por dika akoma m e keqe se kjo. Ata nuk jan t ekspozuar ndaj zjarrit material, por flakt gjithprfshirse t urrejtjes i rrethojn ata, q ngrihen prreth i godasin dhe krkojn jetn e tyre m shum sesa zjarri jett e atyre t rinjve. Kur ata gjejn gjurmn m t vogl t rrnojave, e zaptojn dhe djegin pjesn e prishur, ndrsa gjith pjesa tjetr e ndrtess, dhe pse m e ndritshme se rrezet e diellit, digjet dhe nxihet komplet nga zjarri.
Pr aq koh sa jeta e priftit sht e rregullt n do pik t veant, intrigat e tyre nuk e lndojn. Por nse ai anashkalon ndonj detaj t vogl, si sht e mundshme pr nj qnie njerzore n udhrimin e saj prmes oqeanit t valzuar t jets, t gjith veprat e mira t tij jan t pavleshme pr ta lejuar ti shptoj fjalve t akuzuesve t tij. Ai gabim i vogl i mbetet si hije gjat gjith jets stij. T gjith duan ta gjykojn priftin, jo si nj njeri prej mishi, jo si nj qnie njerzore, por si nj ngjll i lir prej dobsive t t tjerve.
T gjith e kan frik e i servilosen tiranit pr sa koh ai ka fuqin, sepse smund ta pushojn dot. Por kur e shohin q fuqia e tij po rrzohet, ata q sapo ishin miqt e tij e zhveshin sjelljen hipokrite dhe bhen armiqt e tij. Kur ata i kan zbuluar gjith dobsit e tij, i vrsulen dhe e rrzojn nga pushteti. Kshtu ndodh dhe me priftrinjt. Ata q sapo i jan servilosur dhe e kan dashur kur ishte n fuqi, sapo kan gjetur mudnsin m t vogl, bjn plan me zjarr si ta pushojn, jo vetm si tiran, por si dika m e keqe se kjo. Po ashtu, si ka frik tirani nga bodigardi (truproja) e tij, ashtu dhe ai u tmerrohet gjith komshijve dhe kolegve t tij. Sepse njerzit e tjer nuk e dshirojn aq shum pushtetin e tiranit, as mbi t gjitha, nuk e shohin mir punn e tij, ashtu si njohin kta njerz punn e priftit. Duke qen aq pran tij, ata i msojn prpara t tjerve se far gabimesh mund t ndodhin. Nse ata bjn deklarata t rreme pr t. Shum leht mund t fitojn kredi, dhe nse ata ekzagjerojn gabimet, e bjn viktim t vzhgimeve t tyre. Sepse thirrja e famshme e Apostullit sht kthyer n: Dhe nse vuan nj pjestar, t gjith t tjert vuajn, kurse po t nderohet nj pjestar, t gjith pjestart gzohen bashk me t.5 Prvese kur me vetvendosje ndonj mund ti mbijetoj gjith ksaj.
Ather po m drgoni drejt ksaj lufte t tmerrshme! A e gjykuat mjaftueshm shpirtin tim pr nj betej t till t ndshkuar e t ngjeshur? Ku e gjett informacionin dhe nga kush nse e zbuloi Perndia m tregoni orakullin dhe un do t bindem. Por nse se bni dot kt dhe po m gjykoni sipas opinionit njerzor, ather mos e mashtroni m veten. Sepse ju duhet t m besoni dhe as nj tjetr pr vehten time, prderisa asnj nga njerzit nuk i njeh gjrat e njeriut, prve se fryma e njeriut q sht n t.6
Mendoj se me kto argumenta duhet tju kem bindur tani, nse jo m par, se do ti kisha br si veten time dhe ata q m zgjodhn qesharak po t pranoja kt detyr dhe se duhet t isha kthyer prsri n rrugn e jets n t ciln jam tani, por pas nj mimi t lart. Sepse nuk sht vetm keqdashja, por dika m e keqe se ajo ambicia pr detyr q zakonisht e mbledh shumicn e njerzve kundr atij q e zotron kt detyr. Dhe ashtu si djemt cmiranjos nuk i urojn etrvet t tyre jet t gjat, n at mnyr edhe kur disa nga kta njerz shikojn se dikush po e mban detyrn e priftit pr nj koh t gjat, mezi presin ta rrzojn at, sikur zor se do ishte e drejt ta vrisnin at. Sepse ata jan t gjith ambicioz pr ta zvendsuar at dhe secili pret q detyra ti caktohet atij.

Tundimet e msuesit

U kam dhn prova t mjaftueshme t eksperiencs q i duhet nj msuesi pr t luftuar pr t vrtetn. Por kam dhe dika tjetr pr t shtuar te kjo, nj shkak, i rreziqeve t patreguara, n nj far mnyre nuk do tia vija dhe aq shum fajin ksaj gjje sa atyre q nuk din ta prdorin at tamam si duhet; kur ajo sht n duart e nj njeriu t sinqert dhe t mir, ajo t on drejt shptimit dhe shum prfitimeve. Dhe far sht ajo? Ajo sht puna madhshtore q bhet pr predikimet q bhen n publik pr besimtart.
N radh t par, shum prej tyre q jan n pushtet refuzojn ti trajtojn predikuesit si msuesit e tyre. Ato ngrihen mbi statusin e dishepujve dhe pranojn at t telespektatorit q gjykon fjalimet e shenjta. N rastin e tyre, publiku ndahet n dy pjes, dhe disa mbajn ann e nj folsi dhe t tjert mbajn ann (mbshtesin) e tjetrit. Kshtu pra n kish ata ndajn dhe bhen partizan, disa t ktij predikuesi, disa t atij, duke dgjuar me plqim apo me mos plqim fjalt e tyre. Dhe kjo nuk sht e vetmja vshtirsi; gjendet dhe nj tjetr jo m pak e rndsishme. N se ndodh q nj predikues ndrthur me fjalt e tij punt m t mira t t tjerve, ai bie n nj fatkeqsi akoma m t madhe se sa nj hajdut i zakonshm. Dhe shpesh kur ai nuk merr asgj hua ai do t prjetoj n dyshim fatin e nj njeriu t dnuar pr nj krim t rnd. Por prse duhet t prmendim punn e t tjerve? Ai nuk lejohet q t prsris shum shpesh punt e tij. Shum njerz e dgjojn zokonisht nj predikues pr knaqsi, jo pr t prfituar si pjestarrt e juris q do t gjykojn nj film apo koncert. Fuqia e rrjedhshmris (s t folurit) t ciln ne sapo e kundrshtuam, sht m shum e domosdoshme n kish sesa n nj debat t profesorve t retoriks kundr njri-tjetrit. Gjithashtu, ktu nj njeri ka nevoj m shum pr nj mendje t ndritur sesa pr nj shpirt t vogl timin, nse ai do t rregulloj, ta oj n rrug t mbar kt knaqsi t rregullt dhe t paprfitueshme t njerzve t zakonshm, dhe ta drejtoj vmndjen e tyre drejt dikaje m t rndsishme, ather njerzit e kishs do ta ndjekin dhe do ta respektojn, por jo se ai do t udhhiqet nga dshirat e tyre. Do t ishte e pamundur t fitoj kt forc pa pasur kto dy cilsi: ndjenja e lavdrimit pr Zotin dhe forca e rrjedhshmris. Nse mungon njra, tjetra q mbetet smund t fuksionoj pr shkak t mungess s tjetrs. Nse nj predikues do t prmoj lavdrimin e Zotit, msimdhnia e tij nuk do t jet gjithnj me hir, indrequr me krip, ai sht i prmuar nga njerzit, dhe nuk do t prfitoj asgj nga shprehia e tij sublime (e mir). Dhe n.q.s. ai kt gj do ta tregoj shum mir, por sht skllav i duartrokitjeve, prsri i njjti rrezik do ta krcnoj si at ashtu dhe njerzit sepse me pasionin q ka pr lavdrimin e Zotit, ai ka pr qllim t flas m shum pr knaqsi sesa pr prfitimin e dgjuesve t tij. Njeriu tek i cili nuk kan efekt pritjet madhshtore (duartrokitjet), i paaft n predikim, nuk mund ti jap knaqsi njerzve; por njerzit nuk mund as t prfitojn m shum nga ai, sepse ai nuk di far t thot. Po e njjta gj ndodh dhe me at q ka dshir t jap fjalime lavdrimi pr Zotin, ai mund t ket aftsin pr t prmisuar sjelljen e njerzve por ai zgjedh duke na dhn asgj tjetr vese argtimit. Ky sht mimi q ai paguan pr duartrokitje madhshtore. Ather, drejtuesi m i mir duhet t jet i fort n t dy cilsit, t ndaloj anullimin e njrs pr shkak t tjetrs. Kur ai ohet n kmb prpara besimrarve duke thn fjal q do t thumbonin t pavmendshmit, por nse ai m von do t bj ndonj gabim dhe do t ndaloj dhe ndihet ngusht ndrsa krkon fjalt, gjja e mir q u arrit do t zhduket menjher. Ata q sjan dakord, t irrituar nga fjalt e tij, dhe t paaft pr ta dmtuar n nj mnyr tjetr, qeshin me paaftsin e tij duke maskuar kshtu turpin e tyre. Kshtu, si nj udhheqs i mir i karrocs me kal, predikuesi duhet t ket arritur nj prsosmri n t dyja cilsit, me qllim q t jet i aft pr ti prdorur t dyja si duhet. Vetm kur ai vet t jet i prsosur n syt e donjrit, do t jet i aft, megjith autoritetin q dshiron, t ndshkoj apo fal t gjith ata q jan nn prgjegjesin e tij. Por deri at her nuk do t jet e leht.
Por kjo shprehi sublime nuk duhet t vihet n prdorim vetm pr ndjenjn-dshirn e duartrokitjes ajo duhet t shkoj dhe m thell n.q.s. n t kundrt nuk duam t humbasim prfitimin e saj. far tjetr duhet ai t prmoj? Mashtrimin dhe zilin. Mnyra m e mir nuk sht as t tregosh frik dhe shqetsim pr ofendimin e drejtuar gabimisht (sepse presidenti duhet t toleroj kritikn pabaz) as thjesht ta injorosh (mos prfillsh) at. Ne duhet t prpiqemi t shuajm kritikat menjher, edhe nse ato nuk jan t vrteta dhe jan t drejtuara pr ne nga njerz kaq t thjesht. Asgj nuk do ta zmadhonte nj raport t mir apo t keq aq shum sa nj turm e padisiplinuar. Duke qn t msuar t dgjojn dhe flasin n nj mnyr jo duke kritikuar, ata flasin t nxituar pr do gj q u ndodh pa marr parrasysh t vrtetn. Kshtu ne duhet ta kemi n konsiderat numrin e njerzve, t mundohemi ti largojm dyshimet e kqija duke i bindur akuzusit tan sado t paarsyeshm mund t jen ata. Ne smund t lm asgj paprovuar q mund t shkatroj nj raport t keq. Por nse skemi m t bjm, kritikuesit tan nuk do t binden, ateher m s fundi kthehemi te prmimi. Pr kdo q do t arrij poshtrimin m t tilla gjra, nuk do t fitoj asgj t mir apo t admirueshme. Sepse humbja e shpress dhe shqetsimi i vazhdueshm kan nj fuqi t tmerrshme pr t thar shpirtin nga do ndjenj dhe ta bj at dukshm t pafuqishme. Prifti duhet ti trajtoj ato q ai i udhheq ashtu si i trajton babai fmjt e vegjl. Ne nuk shqetsohemi nga ofendimet, t shtnat me pllmb, apo lott e fmijv; as nuk mendojm shum pr qeshjen apo aprovimin e tyre. Kshtu pra me kta njrz, ne nuk duhet as t gzohemi shum me lavdrimine tyre pr Zotin, por as t dshprohemi nga ensura e tyre, kur i marrim kto gjra prej tyre jo n kohn e duhur. Miku im kjo gj nuk sht e leht, bile mendoj dhe e pamundur. Nuk dim se ka ndonj q mos ti ket plqyer/shijuar lavdrimi ndaj Zotit. Sigurisht q ka qejf ta dgjoj at nse e shijon/e knaq. Dhe nse do ta dgjoj, nuk mund ta ndaloj dhimbjen dhe dshprimi q do ndiej nse e humbet at. Njerzit q jan t pasur e kan t vshtir t jeton n varfri, dhe ata q jan msuar n luks, nuk mund t durojn dot jetn e thjesht. Gjithashtu njerzit q jan t dashuruar pas duartrokitjeve, i ndjejn shpirtrat e tyre t uritur jo vetm kur kritikohen papritur/rastsisht por edhe kur dshtojn pr t qn gjithmon t lavdruar. Kjo gj ndodh zakonisht kur ata jan rritur me duartrokitje ose kur shikojn q t tjert lavdrohen.
far vshtirsish dhe shqetsimesh mendoni se mundet nj njeri t duroj nse ai i hyn predikimeve me nj ambicje t till pr duartrokitje. Deti kurr ssht pa val; as dhe shpirti i tij smund t jet pa dhimbje e trishim. Nj njeri edhe pse ka nj talent/forc t madhe si fols (t cilin zor se e gjen) ai prap i vazhdon prpjekjet e tij t vazhdueshme. Sepse arti i t folurit vjen nga instruksionet (msimet) dhe jo nga natyra, prandaj edhe nse nj njeri arrin kulmin e perfeksionit n t, n qoft se nuk kultivon forcn e tij me ushtrime dhe aplikime t vazhdueshme, ai mund ta humbas at. Kshtu t talentuarit kan edhe m shum pun t vshtir sesa t paaft. Pasi dnimi pr neglizhenc nuk sht i njjt pr t dy, por ndryshon n baz t arritjeve t tyre. Asnj nuk do t qortonte nj t paaft nse ai nuk do nxirrte asgj n shesh. Nse t talentuarit nuk do t arrijn t japin at ka do njeri pret prej tyre, athere ankime do t ken nga mbas tyre nga t gjith njerzit. Prve ksaj i paafti mund t fitoj nderime/lavdrime pr arritje t vogla, por edhe pr t tjert po ashtu, ata do t humbasin jo vetm lavdrimin por do t ken nj sr kritiksh, nse prpjekjet e tyre nuk do t jen t knaqshme dhe t shklqyeshme.
Pr shkak se besimtart nuk gjykojn m shum predikimin sesa reputacionin e predikuesit, kur dikush ia kalon kujtdo tjetr n fjalim, ather atij i duhet mbi t gjitha nj kujdes shum i madh .Ndonj her nuk i lejohet t mos ket suksese/eksperienca t zakonshem kjo e gjith pjess tjetr t njerzimit. N rast t kundrt, nse predikimet e tij nuk do t arrijn at ka pritet nga ai, ai do t largojet nga altari si nj viktim e ankimeve dhe talljeve t panumrta. Asnj nuk e mendo se nj moment depresioni, dhimbjeje, shqetsimi apo n shum raste nervozizmi mund t mjegulloj qartsin e mendjes s tij duke penguar q puna e tij t dal e pastr; pra shkurt, duke qn njeri, ai jo gjithmon do t jet i sukseshm apo ai nuk mund t arrij gjithmon t njjtin standart (nivel) por natyralisht do t bj shum gabime dhe padyshim do t bjer nn nivelin e tij real t aftsis. Por njerzit nuk kan dshir ti pranojn kto faktor sikur t ishin ulur aty pr t gjykuar nj ngjll. Megjithat kshtu e kan njerzit, nuk i vn re arritjet e komshinjve sa do shum apo madhshtore t jen, por nse njdifekt del n pah, sado i zakonshm apo sado q ka koh q ka ndodhur, vihet re menjher, pas t cilit ata kapen, dhe q kurr sharrohet. Kshtu nj gabim edhe pse i vogl e i parndsishm bn q t bjer lavdia e shum arritjeve t mira.
E shikon pra mik i dashur, se folsi i aft ka m shum nevoj pr nj aplikim t kujdesshm, dhe jo vetm kaq, por pr m shum toleranc se t gjith ata q kam prmendur deri tani. Pasi shum njerz e sulmojn at pa shkak. Ata e urrejn at pa ndonj shkak, vetm pr popullaritetin universal. Dhe ai duhet t duroj zilin e tyre t hidhur me qetsi. Prdesisa ata nuk mbulojn dhe nuk e fshehin kt urrejtje me t ciln knaqen pa shkak, e mbushin at me ofendime dhe ankime, dhe gjra t pavrteta t dhna fshehtazi, dhe me keqdashje haptazi. Dhe shpirti smund ta ndal dhimbjen dhe shqetsimin q pr shkak t ktyre gjrave q fillojn t jetojn te ai. Ata nuk e sulmojn at vetm me prpjekjet e tyre por edhe me ann e t tjerve. Zakonisht gjejm nj njeri q nuk ka aftsi pr t folur dhe e mbushim me lavdsime dhe e admirojm m shum se meriton. Disa kt e bjn vetm me injoranc dhe t tjer me injonc dhe zili s bashku pr t shkatrruar kshtu reputacionin e folsit t mir, dhe jo pr t pasur admirim pr nj q se meriton. Dhe ky njeri me mendje t ndritur duhet t luftoj jo vetm kundr ktij kundrshtari por shpesh edhe kundr injorancs (mosdijes) s nj bashksie t tr. Sepse sht e pamundur q besimtart t jen t tr me cilsit nga m t mirat apo njerz t njohur; zakonisht ndodh q pjesa m e madhe e kishs jan njerz t paditur. Pjesa tjetr jan superior ndaj tyre por ata kan shum m pak njerz me aftsi kritike sesa mazhoranca (pjesa m e madhe) ka, apo zor se kan patur nj diskriminim t vrtet ata nj apo dy q kan qn prezent. Dhe kshtu sht br e paevitueshme q nj fols m shum i aft t marr m pak duartrokitje, dhe ndonjher t largohet pa ndjonj shenj aprovimi. Ai duhet ti prballoj me nj shpirt t pastr e t ndritur kto ngjarje t mira e t kqija, t fali ata q opinioni apo mendimi u vjen nga padituria, ti vij keq pr ata q mbajn nj qndrim t till nga zilia, si krijesa t pakndshme pr t cilat ndjen keqardhje, dhe mos ta lejoj at t mendoj se ka pak forc. Se nse nj piktor shumi talentuar i cili ua kalonte t tjerve pr nga aftsit, do t shikonte q pikturn e tij t cilm ai e kish pikturuar me aq kujdes, ta tallinin njerz q jan t paditur n fushn e artit, ai nuk duhet t dshprohet as ta shikonte pikturn si nj piktur t varfr pr shkak t mendimit t nj t padituri; dhe pr m tepr ta konsidetoj nj vepr me t vrtet t varfr,t bukur e trheqse sepse kshtu e mendoi dhe e admiroi i padituri.
Le t lm mjeshtrin m t mir t gjykoj punn e tij t dors, dhe le ti radhisim punt e tij sipas bukuris apo dobsis (varfris) kur ky t jet vendimi i mndjes s vet personit q i ka krijuar ato. Por le t mos ta marrim n konsiderat mendimin nga paaftsia apo mendimin e paqndrueshm. Po ashtu njeriu q ka pranuar punn e msuesit nuk duhet ti kushtoj dhe aq rndsi lavdrimit t t tjerve, sa ti shkaktoj dshprim. Kur ai krijon pr knaqsin e Zotit predikime (dhe le t jet ky vetm rregulli dhe niveli i tij i oratoris s mir n predikime dhe jo duartrokitje apo lavdrime) dhe nse ai aprovohet nga njerzit, sduhet ta refuzoj lavdrimin e tyre. Por nse dgjuesit e tij nuk aprovojn at, ai sduhet as ta krkoj as t dshprohet pr kt. Do t ishte nj inkurajim i mjaftueshm pr prpjekjet e tij, dhe nj gj akoma m e mir nse ndrgjegja e tij do ti tregonte se ai po organizon dhe rregullon msimdhnien e tij q t knaq Zotin. N t vrtet as prpjekjet e tij t mdha as forca e tij nuk do t ishtin t vlefshme nse te ai do t mbizotronte dshira pr lavdrim t pamerituar. Duke mos qn n gjndje t duroj kritikn e pa logjikshme t mass, shpirti i tij do humbas kujdesjen dhe rndsin pr predikimin. Kshtu nj predikues duhet mbi t gjitha t msohet t prmoj lavdrimin. Sepse pa kt, nuk do t ishte e njaftueshme njohuria mbi teknikn e t folurit pr t siguruar nj fjalim t fuqishm.
Edhe nse mendoni t shikoni me kujdes njeriun q nuk e ka talentin e rrjedhshmris, do t zbuloni se dhe ai ka po aq nevoj pr t prmuar lavdrimin. Nse ai e l veten t dominohet nga opinioni/mendimi i shum njerzve, ai padyshim do t bj shum gabime. Duke mos pasur aftsin q tua arrij predikuesve t shquar n rrjedhshmri, ai nuk do t hezitoj t kamplomentoja kundra tyre, ti kt zili, ti kritikoj pa shkak, dhe tu shkaktoj shum gjra t tjera t pakndshme. Ai do bnte gjithka, dhe shpirtin e tij do sakrifikonte, vetm e vetm q reputacioni/fama e tyre t binte n nivelin e tij t parndsishm, t ult. Prve ksaj, do t linte punn e shumt, pasi shpirtin e tij e ka pushuar nj lloj ftohtsie. Sepse njafton pr ta dekurajuar nj njeri q nuk e prmon lavdrimin dhe pr ta br at nj dembel t madh, kur ai punon shum dhe fiton shum pak lavdrime. Kur nj fermer punon nj tok t shkret dhe sht i detyruar t kultivoj nj tok shkmbre, ai e l menjher punn e tij nse nuk ka m entuziazm pr punn e tij ose shtyhet nga frika e uris.
Nse ata q mund t predikojn me nj forc t madhe kan nevoj pr praktik pr t mbajtur talentin e tyre, po ato q nuk kan asnj gj n dor por q kan nevoj pr praktik predikimi tashm duke predikuar? Sa vshtirsi, pasiguri mendore, shqetsim duhet t duroj ai q t jet n gjendje t krijoj pak burime nga shum pun. Dhe nse ndonj nga kolegt e rangut inferior do tia kaloj atij n nj pun t veant, ai me t vrtet q ka nevoj pr nj frymzim Hyjnor q t ndaloj pushtimin e tij nga zilia apo t ndaloj dshprimin. Nuk krkon ndonj karakter t zakonshm (dhe sigurisht jo nj si timin) por nj prej hekuri, q nj njeriu t rangut superior tia kaloj nj inferior dhe q ai t duroj at me dinjitet. Eksperienca do t jet e durueshme nse njeriu q ua kalon sht i respektueshm dhe modest. Por nse ai sht i ashpr, mburravec dhe shum krevar, ai q ishte superior do t lutet pr t vdekur do dit, jeta e tij do t ishte e pakndshme nga mosrespektimi, tallja mbrapa krahve t tij, shpesh nga ulja e autoritetit, duke menduar kshtu se ai i ka t gjitha. Dhe rivali i tij do ti ket kto t sigurta, pasi njerzit e lejojn at t thot t doj, t ket interes t ngroht nga shumica pr t, dhe admirim nga ata q jan nn kontrollin e tij.
Ose e dini ju pasion pr oratorin trheq tani t krishtert? A e dini ju se adhuruesit e saj respektohen m shum se kushdo tjetr, jo vetm nga t jashtmit por edhe nga besimtart? Ather si mund ta duroj dhimbjen e rnd q i shkakton nj njeriu, pritja e predikimit t tij me nj qetsi boshe dhe me ndjenja mrzitjeje nga dgjuesit e tij q mezi presin t mbaroj predikimi si t ishte nj lirim pas lodhjes; ndrsa predikimin e dikujt tjetr e dgjojn me kuriozitet megjithse i gjat, dhe u vjen keq kur vjen fundi dhe mrziten kur ai vendos t mos thot m gj?
Ndoshta kjo mund tu duket nj problem i vogl dhe i parndsishm pasi nuk keni eksperienc/ por ajo mjafton pr t vrar entuziazmin dhe paralizoj energjin shpirtrore, nse nj njeri nuk e zhvesh vetveten nga do pasion njerzor,dhe mson t jetoj si shpirtrat e ndar nga trupi te t cilt nuk jeton zilia, apo krenaria e madhe apo ndonj smundje tjetr e ktij lloji. Nse do t gjendej ndonj njeri q t nnshtroj kt monstr t pakapshme, t pafitueshme, t egr (nn kuptoj)? t pres kokat e tij t shumtaose t pengoj rritjen e tyre s bashku, ai do t vj kto sulme t dshtojn lehtsisht dhe t shijoj nj pushim t qet hyjnor. Por nse ai nuk e ka liruar vetveten nga ai, shpirti i tij do t prfshihet n nj luft plot intriga, n nj pasiguri t vazhdueshme, n aktivitetin plot zhurm, energji t dshprimit dhe t do ndjenje tjetr. Pse duhet q ti rradhis gjith vshtirsit t cilat asnj smund ti prshkuaj apo kuptoj pa eksperienc personale?


Nevoja pr pastrti t shpirtit

Kaq shum pr kt bot. Por far do t bjm kur momenti q ne duhet t japim llogari pr far kemi br, t vij? Dnimi athere sdo t jet vetm turpi; dnimi i prjetshm na pret. Smund t rri pa prmendur ktu nj pjes q e kam prmendur dhe m par.Dgjoni t part tuaj dhe nnshtrohuni atyre, sepse ata rrijn zgjuar pr shpirtrat tuaj, si ata q duhet t japin llogari. Frika e ktij krcnimi e shqetson vazhdimisht shpirtin tim, por ai q di t skandalizoj nj prej kture t vegjlve q besojn t un, do t jet m mir pr at ti varet n qaf nj gur mulliri (q e sjell rrotull gomari) dhe t zhytet n thellsi t detit; dhe kur m kaloni kshtu kundr vllezrve, duke plagosur ndrgjegjen e tyre t dobt, ju mkatoni kundr Krishtit: cili do t jet fati dhe dnimi atyre q shkatrrojn q jan jo nj apo dy apo tre, por njerz t shumt? Ata nuk mund t shfajsohen pr mos prvoj, apo t shptojn prej mosdijes, apo t detyruar t krkojn t falur. Do t ishte m mir q nj njeri pa ndonj prgjegjsi n detyr, ta prdor kt krkim faljeje pr mkatet e tij nse do t ishte e mundur, sesa udhheqsit e tyre ta rdornin at, pr mkatet e njerzve t tjer. Sepse ai prgjegjsia e t cilit sht t korrigjoj padijen e t tjerve dhe ti paralajmroj kur konflikti me fjallin t jet afr, nuk do t jet ngjendje ta prdor padijen pr t krkuar t falur ose pr kt Nuk e dgjova alarmin ose Nuk e dija se po vinte konflikti. Si thot dhe Ezekiel Bir njeriu, t jam caktuar si roje pr shtpin e Izraelit; kur t dgjosh ndonj fjal nga goja ime, do ti lajmrosh nga ana ime. Edhe nse viktimat do t jen jo m shum se nj, dnimi i tij nuk anullohet. por n rast se sogjetari sheh shpatn q po vjen thot Ezekiel dhe nuk i bie boris pr t paralajmruar popullin, dhe shpata vjen dhe merr me vehte ndonje prej tyre, ky do t ohet tutje pr shkak t paudhsis s tij, por pr gjakun e tij do ti krkoj llogari sogjetarit.
Mjaft m shtyre drejt ktyre dnimeve t pahevitueshme. Sepse po flasim pr virtyte egjllore dhe jo pr urdhra apo mbretri ushtarake. Sepse shpirti i priftit duhet t jet m i pastr se rrezet e diellit, q Shpirti i Shenjt mos ta lr at t shkret, dhe q ai t jet n gjendje t thot Un u ktyqzova bashk me Krishtin dhe nuk rroj m un, por Krishti rron n mua
Edhe heremitt q jetonin n shkrettir, larg qytetit, tregtis dhe trheqjes s vmendjes q ato shkaktojn, edhe pse vazdimisht prjetojn parajs dhe det t qet, nuk duan t ken at siguri jetese, por shtojn mbrojtje t tjera t panumrta, dhe kudo e kufizojn vehten e tyre. Me qllim q ti afrohen Zotit me sinqeritet edhe pastrti t pastr me aq mundsi sa ka njeriu ata kujdesen q t jen t sakt n gjithka q thon dhe q bjn. Pr sa aftsi dhe forc mendoni se ka nevoj nj prift q ta bj at q ta mbaj shpirtin t painfektuar dhe bukurin shpirtrore t padmtuar? Ai ka nevoj pr m shum pastrti se ata. Dhe prderisa ai ka m shum nevoj, ai sht pre e m shum tundimeve, t cilat mund ta shkatrrojn at nse ai bn q shpirti i tij mos ti pranoj duke praktikuar mohim dhe disiplin t rrept vazhdimisht. Ka shum q e shqetsojn shpirtin e tij-n qoft se nuk i sht thar dshira pr kontrollin t vetvetes-fytyrat e bukura, lvizjet trheqse, nj ecje me delikates, syt e lyera, mollza t lyera, stile t komplikuara floksh, flokt e krera, rroba t shtrenjta, bizhuteri floriri, parfume me er t mir, dhe t gjitha intrigat e zemrs.
Nuk ht udi q nj burr t trhiqet nga kto gjra. Por far sht komplet e uditshme dhe konfuze sht fakti se me t kundrtat e tyre gjithashtu djalli mund t gadas e shkatrroj shpirtin e njerzve. M par disa njerz q u shptuan ktyre kurtheve ran n disa kurthe t tjera kaq t ndryshme. Edhe nj pamje jo e rregullt, flok t palara, rroba t papastra, ftyr t e pa lyer, sjellje e thjesht, gjuh pa art, nj ecje epamsuar, nj z natyral, nj jet t varfr, nj jet t prmuar t pambrojtur, t vetmuar, mund t vj at q e shikon n fillim ti vij keq e pastaj t bjer posht si njeri. Shum q i kan shptuar kurthit t par, q kishte t bnte me zbukurim florir, parfume dhe rroba, dhe t tjera, t ndryshme dhe duhe ti nnshtrohen dhe dnimit pas vdekjes.
Konfuzioni do t lind n mendjen e atij q e shikon si pasurin dhe varfrin, q lyhet apo ka nj pamje t rregullt, me mnyra origjinale ose jo, shkurt t gjitha ato q kam prmendur, dhe lufta do ta krcnoj kudo. Pra ku do ta gjej paqen, qetsin me gjith kto kurthe q e rrethojn? ǒvend pr tu fshehur do t gjej, nuk kuptoj me kt vetm pr ti shptuar kapjes (sepse kjo nuk sht dhe aq e vshtir) por pr mos ta shqetsuar mendjen me mendimet q mund t shkaktojn nj numr t keqiash. Ato t prezantuara nga femrat shkatrrojn mujskujt e kontrollit, dhe shpesh i shkatrrojn ato t gjitha, kur nj njetri nuk di si t kontrolloj vazhdimisht tundime t tilla t padukshme. Sa pr ndetimet/respektimet e burrave n se do njeri nuk i merr ato me dinjitet t madh, ai bie n kurthin e dy ndjenjave t kundrta nga shpirti i servilizmit t sotm dhe nga mburrja e mendur. Ai sht i detyruar t jet nn urdhrat e atyre q duket se e respektojn por q jan superior ndaj tij, dhe ky ndjehet superior ndaj vllezrve n Krisht pr shkak t nderimeve t padronve t tij, duke rn kshtu n greminn e arrogancs.
Un thjesht i prmenda kto probleme; por asnj smund ti kuptoj ato pa nj eksperienc t vetn, pa i provuar vet ato. Sepse nuk jan vetm kto tundime por t tjera gjithashtu, m t shumta e m t rrezikshme se kto q i sulmojn njerzit kur jan n kulmin e jets s tyre. do njeri q e ka qejf vetmin ka imunitet ndaj ktyre; ose nse nj imagjinat (fantazi) keqbrse do ti sugjeronte atij disa ide t tilla, kjo fantazi do t ishte e dobt dhe e leht pr tushuar sepse nuk ka lnd djegse rezerv pr zjarrin q ushqehet me pamjen nga bora e jashtme. Dhe murgu ka frik pr veten e tij: ose nse do t merrte prgjegjsin pr t tjert i detyruar, ata jan prap m pak se ata n kisha, dhe u sjellin kujdestarve t tyr shqetsime shum t vogla jo vetm se jan m pak por gjithashtu se jan t lir nga aktivitetet e bots s jashtme dhe skan t bjn me fmij apo gjra tjera t ktij lloji. Kjo i bn ata q t jen t bindur, q ti binden drejtuesit t tyre dhe q t ken nj shtpi t prbashkt kshtu q nj njeri mund ti shikoj dhe ti korrigjoj dshtimet e tyre mekujdes; dhe kjo gj-kontrolli i vazhdueshm i drejtuesit-kontribon mjaftueshm t virtyti i tyre. Por ata q jan nn autoritetin e priftit jan t lidhur me shqetsimet e bots s jahstme, dhe kjo i bn ata m t dobt n kryerjen e detyrave shpirtrore. Prandaj drejtuesi duhet t mbell fidan do dit,kshtu me an t persritjes, fjala e msimdhnies do t kapet shpejt nga ata q e dgjojn. Sepse pasuria e teprt, pushteti i madh, dembelizmi q vjen nga luksi dhe shum gjra t tjera mbysin fidant q jan mbjell. Shpesh rritja e dendur e gjembave nuk lejon q as n tok mos t bjer ajo q sht mbjell. Dhe shpesh e kundrta e ktyre-shum vuajtje, varfri, ofendime t vazhdueshme, dhe shqetsime t tjera t ktij lloji-dobsojn shqetsimin e njerzve pr gjrat e Zotit. As edhe nj pjes e vogl e mkateve nuk dihen nga priftsinjt. Si mund t jet ndryshe, kur ata nuknjohin pjesn m t madhe as si pamje?
Kto jan vshtirsit e prgjegjsive t tyre kundrejt njerzve. Kto vshtirsi nuk do t ishin asgj po ti krahasonim me ato t detyrs ndaj Zotit, prderisa pr kt krkohet nj kujdes m i madh. ǒnjeri duhet t jet dikush q sht ambasador i nj qyteti-jo, jo vetm i nj qyteti; i gjith bots-dhe i lutet Zotit t ket mshir pr mkatet e t gjith njerzve, jo vetm pr ata q jetojn por edhe pr ata q kan vdekur? Edhe besimi i Moisiut apo i Elias nuk mendoj se mjafton pr prfundimin e ktij diskutimi. Ai i afrohet Zotit si t ishte i prgjegjshm pr botn, si t ishte ati i tr njerzve, duke u lutur q t pushoj lufta kudo, q t mbarojn rrmujat, duke u lutur pr paqe e zhvillim, lirim t menjhershm nga t gjitha smundjet, t nj apo shum personave, q krcnojn do njeri. Ai duhet tua kaloj t gjith atyre q prfaqson n t ghjitha cilsit, si nj me autoritet duhet medoemos tua kaloj atyre q jan nn kotollin e tij. Por kur ai prmend Shpirtin e Shenjt dhe afron nj sakrifikim t tmerrshm dhe kur vazhdon t flas pr drejtuesin e t gjithve, m thoni ku duhet ta rendisim? far besimi dhe pastrtie duhet ti krkojm atij? Mendoni sesa t pastrta duhet t jen duart q administrjn kto gjra, sa e shenjt gjuha q shqipton kto fjal. Duhet q kushdo t ket shpirt m t pastr e m t shenjt se nj q duhet t mirpres kt Shpirt t madh? N at moment, engjjt shoqrojn priftin, dhe i gjith podiumi dhe kisha jan t mbushur me fuqi hujnore pr nderin e Atij q shtrihet atje.
Ritet q ndiqen n at moment mjaftojn pr ta treguar kt. Por gjithashtu kam dgjuar dik q e lidh me historin q pason. Nj burr i moshuar dhe i respektuar, i cili shihte shpesh vizione, i tregoi atij se ishte i privilegjuar q e kishte par at. N at moment, me aftsin e tij, papritur kishte par, disa endjjt me rraso t dnritshme, q kishin rrethuar altarin dhe ulnin kokat e tyre si ushtart q prkulen para mbretit t tyre. Un personalisht e besoj historin. Dhe dikush tjetr m tregoi, jo thoshte them por si nj njeri q ishte lejuar t shihte dhe dgjonte at, se n momentet e fundit, njerzit q i kan prjetuar misteret me nj ndrjgegje t pastr, se para se t vdesin, nj truproj engjjsh i nderon pr at q kan marr, pr at q kan prjetuar.
Nuk keni frik q po sillni nj shpirt si timin n nj ceremoni solemne dhe q po bni prift nj njeri t veshur me rroba t papastra t cili Krishti vet e przuri nga shoqria e miqve?
Shpirti i priftit duhet t ndrioj si drita q ndion botn; por shpirti im sht n errsir kur shpalos at me an t ndrgjegjes keqbrse, q e fsheh gjithmon vetveten dhe q smund ta shoh n sy Zotin. Priftrinjt jan kripa e toks. Por kush mund ta toleroj budallallkun dhe padijen time t plot prve jush me respektin tuaj t zakonshm t tepruar pr mua? Nj prift duhet t jet jo vetm i pafajshm, si i shkon nj t zgjedhuri kaq t lart si prifti, por edhe i pjekur dhe me nj eksperienc t gjer. Ai duhet t jet n dijeni t problemeve t zakonshme si do njeri tjetr q jeton n mes t tyre, dhe pr m shum duhet t jet larg atyre m shum se sa murgjrit q jetojn n mal.
Prderisa ai duhet t przihet me njerz q jan t martuar dhe q kan fmij, q mbajn shrbtor, kan pasuri t madhe, marrin pjes n jetm publike, kan pozit t lart, ai duhet t jet i gjithanshm. Them t gjithanshm-por nuk nnkuptoj nj sharlatan, dredharak, apo hipokrit; por absolutisht i hapur dhe i sinqert, i aft pr tu prulur pr qllimin e mir, kur ta krkon situata, dhe t jet i but apo i ashpr. sht e pamundur ti trajtosh t gjith njerzit njsoj, ashtu si dot ishte e pamundur pr doktorin q ti kuronte pacientnt njsoj apo si pr kapitenin e anijes q t dinte vetm nj mnyr pr t luftuar errat. Kjo anije q krcnohet nga stuhira t vazhdueshme; dhe kto stuhi sulmojn jo vetm nga jaht por kan hyr dhe brenda. T gyja krkohem, prulja e madhe dhe rreptsia e madhe. T gjitha kto metoda t dnryshme kan n qendr: lavdin e Zotit dhe prmisimi i Kishs.

Pushteti i fjals

Krkesa jon e tanishme nuk sht pr shtje si gruri dhe elbi, apo qet e delet, apo ndonj gj tjetr t ktij lloji. Ajo ka t bj me vet Trupin e Jisuit. Sepse Kisha e Krishtit sht vet Trupi i Krishtit, sipas Shn Pavlit1, dhe njeriu t cilit i sht besuar ajo duhet ta mbaj n shndet t prkryer e bukuri t jashtzakonshme, duke mos ndalur kurr vigjilencn pr t parandaluar qoft edhe njolln apo rrudhn m t vogl apo gabime t tjera t ktij lloji q t mos prish hijeshin dhe dashurin e saj. Me pak fjal, ai duhet ta bj at t vleshme, aq sa mundsi pushteti njerzor, pr at kok t pastr e t bekuar pron e t cils sht.
Njerzit q duan t mbajn trupin n form kan nevoj pr doktor, drejtues dhe pr nj diet t kujdesshme si dhe ushtrime t vazhdueshme e nj sasi kujdesjesh t tjera. Sepse neglizhimi i nj detaji t vogl n kto gjra rregullon e prish gjith planin. Ather mund t themi pr ata puna e t cilve sht t kujdesen pr kt Trup i cili nuk duhet t luftoj kundr mishit dhe gjakut, por kundr fuqive t papara? Si mund ta mbajn ata pa njolla e t shndosh, veten n qoft zotrojn zgjuarsi mbinjerzore dhe e kuptojn plotsisht trajtimin e duhur pr shpirtin? Apo a nuk u duket dhe juve se ky Trup sht i prekshm nga m shum smundje e goditje sesa mishi yn, dhe infektohet m shpejt e kurohet m ngadal? Doktort q merren me trupin e njeriut kan zbuluar nj trsi ilaesh dhe lloje t ndryshme pr t smurt. Dhe karakteri i klims m vete shpesh sht i mjaftueshm pr t ruajtur shndetin e pacientit. Dhe ndonjher nj periudh gjumi tamam n kohn e duhur e liron doktorin nga rreziku. Por n rastin ton ska asgj t till tek e cila mund t mbshtetemi. Kur jan thn e br t gjitha, mbetet vetm nj mnyr dhe vetm nj metod trajtimi e mundshme, dhe ajo ht ti msosh t tjert me fjal goje. Ky sht mjeti m i mir, dieta m e mira e klima m e mir. Ajo z vendin e ilait, dizinfektantit dhe kirurgut. Pra t gjith t tjerat jan t kota. Nprmjet asaj ne rrisim energjin e shpirtit ose paksojm infeksionin. Ne heqim pjest e teprta dhe vm ato q mungojn, dhe, me pak fjali gjithshka q bn mir pr shndetin e shpirtit.
Duke zgjedhur mnyrn m t mir t mundshme jetese, ju mund t nxiteni pr zhvillim nga shembulli i drejt tjetr; por kur shpirti vuan nga nj doktrin e rreme, fjalt jan nj nevoj urgjente, jo vetm prsigurin e pjestarve t Kishs, por gjithashtu pr ti br ball sulmeve t t jashtmve. Nse mbani spatn e Shpirtit dhe mburojn e besimit aq vendosmrisht saq mund t bni mrekullira dhe t mbyllni gojt e t pacipve me ogure; ju sdo t keni nevoj pr ndihmn e fjals, ose m mir do thosha se dhe ather fjala sdo t ishte e kot, por shum e domosdoshme. Sepse Shn Pavli e prdorte at, megjithse ai bnte mrekullira kudo me shnjat q bnte. Nj apostolik tjetr na nxit ti kushtojm vmendje ksaj fuqie, duke thn. Jini gjithnj gati pr tu prgjigjur n mbrojtjen tuaj kujtdo q ju krkon shpjegime pr shpresn q sht n ju, por me butsi e me druajtje2. Mbi t gjitha, ata ishin t gjith dakort tia vesonit dhe shokve t tij kujdesin pr vejushat pr asnj arsye m tepr sesa pr faktin q ata tia dedikonin veten pushtetit t fjals. Sigurisht q sduhet t jemi aq t paduruar pr t, nse kemi burimin e mrekullive. Por prderisa nuk ka mbetur m shum se nj gjurm nga fuqia e saj, dhe akoma disa armiq kmbnguls na godasin prreth, mbetet e domosdoshme pr ne t armatosemi me kt mbrojtje, t shmangim goditjet nga predhat e armiqve tan e ti godasim ata me tonat.
Prandaj duhet t bjm shum kujdes q fjala e Krishtit t gjej vend mir brenda nesh. Sepse prgatitja jon nuk sht vetm kundr nj lloj sulmi. Kjo luft jon merr forma t ndryshme dhe bhet nga armiq t shumt. Ata nuk prdorin t gjith arm t njjta dhe nuk jan strvitur n mnyr t njt pr t na goditur ne. Gjithkush q merr prsipr t luftoj me ta duhet ti dij artet e t gjithve. Ai duhet t jet shigjetar e munds n t njjtn koh, kalors e kmbsor, ushtar privat e gjeneral, oficer kalorsie e oficer kmbsorie, marinar e inxhinier. N nj luft n ushtri secilit i jepet nj detyr e vent dhe ai e prz sulmuesin n po at mnyr t veant. Por n luftn ton ssht kshtu. Derisa njeriu q ka ndrmend t fitoj t kuptoj do aspekt t artit, djalli e di se si ti paraqes agjentt e tij n pikn e vetme t neglizhuar dhe kshtu e grabit tufn. Por ai tronditet kur sheh se Bariu e ka n dor gjith tufn dhe i kupton mir rengjet e tij.
Kshtuq duhet t armatosemi mir n do pik. Pr sa koh nj qytet sht i rrethuar me mure rreth e qark, ai tallet me ata q e rrethojn dhe sht n siguri t plot. Por sapo n mur krijohet nj e ar, jo m e madhe se nj port, rrethimi si bn m pun dhe pse gjith pjesa tjetr mbetet e sigurt. Kshtu ndodh dhe me qytetin e Zotit. Pr sa koh zgjuarsia dhe mprehtsia e Bariut e rrethojn at si mur prreth, gjith mnyrat e armikut prfundojn me turp e qesharake dhe banort mbeten t paprekur; por kur dikush arrin t thyej nj pjes t ksaj mbrojtjeje, dhe pse sarrin ta shkatrroj t gjithn, q nga ai moment i gjith qyteti sht i shkatrruar nga ajo pjes. far do t bhej nse ifutt do ta vidhnin Kishn ndrkoh q ajo lufton n mnyr t sukseshme kundr grekve? Ose nse ajo i ka t dy kta nn drejtim, por plakitet nga Manikint? Ose pasi ia kan dal mban edhe ksaj, prbrsit e sestimi s do t thernin delet q ishin n vath? A sth e nevojshme ti numroj gjith herezit e djallit? Por n qoft se Bariu nuk di si ti refuzoj t gjith kto tamam, ujku mund t hyj vetm nga njra prej tyre i prlan shumicn e deleve.
N rastin e ushtarve, duhet t jemi t bindur gjithmon se fitorja apo mundja varet nga ato q rrin e luftojn. Por n rastin ton kjo sht shum ndryshe. Shpesh beteja kundr t tjerve u siguron fitore njerzve q nuk hyjn n t dhe t duronin mundimin e saj, por qndronin duke mos br asgj. Dhe nse dikush bie mbi shpatn e vet pr shkak t mos eksperiencs s gjer n kto konflikte, ai bhet objekt talljeje pr miqt e pr armiqt.
Do t prpiqem tua shpjegoj kt me nj shembull. Ata q pranojn gjepurat e msuara nga Valentinus dhe Marcion, dhe t gjith ata q jan infektuar nga smundja e tyre, e refuzojn ligjin q Perndia i dha Moisiut nga kanuni i shkrimit t shenjt. Nga ana tjetr ifutt e mbanin at me aq respekt saq prpiqeshin ta merrnin t gjithin me kokfortsi, n kudnrshtim me vullnetin e Zotit, megjithse rrethanat i pengonin. Por Kisha e Zotit, duke shmangur t dyja ekstremet, ndjek nj drejtim t mesm,dhe as nuk e l veten t nnshtrohet nga pozita e saj, as nuk i lejon njerzit ti ulin vlerat, por e lavdrojn at, megjithse ajo sht pezulluar sepse ishte n shrbim n kohn e vet. Khtu dokush q ka ndrmend ti kundrshtoj t dyja kto pal duhet ta kuptoj kt balancim. Nse ai dshiron tu msoj ifutve se jan jasht mode duke u mbajtur fort pas legjislacionit t tyre t vjetr, dhe fillon papushuar tia ul vlerat atij, ai i ndihmon heretikt q duan ta shkatrrojn at. Por nse, n vendosmrin e tij t hesht pr kt grup, ai lavdron ligjin n mnyr t ekzagjeruar dhe e adhuron sikur ai t ishte i domosdoshm n kohn ton, ai u hap goj ifutve.
Prsri, ata q jan ndikuar nga budallallku i Savellaisit apo nga mendurit e Ariosit n t dyja rastet jan larguar nga besimi i vrtet duke shkuar n ekstreme. T dyja kto pal kan emrin t krishter, por nse shikoni doktrinat e tyre do t shihni se grupi i par ssht m i mir se ifutt me ndryshim t emrit, ndrsa t tjert kan nj ngjashmri t madhe me herezin e Pavlit nga Samosata; dhe t dyja jan prtej t vrtets. Ather, ka rrezik t madhe n rastet t tilla, dhe rruga sht e drejt dhe e ngusht, me pjerrsi t menjhershme nga t dyja ant. Ka do lloj arsye pr ta pasur frik at, ndrkoh q prpiqemi t godisni nj armik, do t goditeni nga tjetri. Nse dikush thot se Kryezoti sht nj, Sakellius i jep form tjetr ksaj shprehjeje menjher, pr t favorizuar budallallkun e tij, nse, n ann e tjetr, dikush bn nj dallim dhe thot se Ati sht nj , dhe Biri nj tjetr, dhe Shpirti e Shenjt tjetr. Ktu ohet Ariosi, duke e kthyer dallimin e ktyre personave n nj ndryshim substanc. Ne duhet t prpiqemi ta shmangim kt ngatrrim q i mungon respekti pr Zoti nga t nj pale dhe ndarjen e mendur t pals tjetr duke rrfyer se krye Zoti Ati e Biri dhe Shpirti t Shenjt sht nj, po duke shtuar se jan 3 persona. Sepse n kt mnyr ne do t jemi n gjendje t mbrojm veten ton nga sulmet e t dyjave.
Mund tju tregoj dhe shum beteja t tjera nga t cilat sdo shkputeshin dot leht sepse do tiu kushtonin nj ndjenj faji e dshprimi t madh, vetm n qoft se do t luftonit me kuraj e me kujdes. Ka nevoj t prmend dhe spekullimet pa baza t vet njerzve tan? Ato jan aq t shumta sa edhe sulmet nga jasht, dhe i shkaktojn msuesit edhe n shum telashe. Disa njerz, nga kurioziteti i pamas, duan t shpjegojn pa baza e n mnyr t paprgjegjshme doktrina q nuk sjellin ndonj prfitim atyre q i kuptojn ato, ose q jan aktualisht t pakuptueshme. T tjer therrasin n n ndihm Zotin pr gjykimet etij dhe prpiqen t masin thellsin e madhe. Sepse psalmisti thot: Gjykimet e tua jan si nj humner e madhe.3 Do t shikoni se shum pak jan t interesuar thellsisht pr besimin dhe sjelljen, por shumica i shikojn kto teori t detajuara dhe zbulojn pyetje pr t cilat ska prgjigje dhe zbulimi i t cilave rrit inatin e Perndis. Sepse kur prpiqemi t msojm gjra t cilat vet Zoti sdonte q ne ti dinim, ne sdo t kemi kurr sikse, si do mundeshim, kundr vullnetin t Perndis? Dhe nuk dot t fitojm as gj nga zbulimet prve rrezikut ton.
Por, kur dikush e prdor autoritetin pr tu mbyllur gojn njerzve q ndjekin kto enigma, ai do t njihet pr arroganc dhe injoranc. Khtu q edhe ktu presidenti duhet t ket takt t madh q t largoj njerzit nga spekullimet e paprshtatshme dhe pr ti shptuar kritikave q kam prmendur un. Pr gjith kto shtje asnj ndihm tjetr nuk na sht dhn prve fjals. Dhe nse dikush sht primar nga kjo fuqi, shpirtet e atyre q jan nn t (dua t them m t dobtit dhe spekulativt) nuk do t jen m mir sesa anijet e goditura nga stuhia n det. Kshtu q prifti duhet t bj gjith sa mundet pr t fituar kt fuqi.
Vasili: Ather pse ishte Pavli aq entuziast pr t fituar perfeksion n kt cilsi? Ai nuk ka turp nga varfria e tij n t folur, Dhe megjithse jam i thjesht n t folur, nuk jam i till n dituri; madje me t gjitha mnyrat dhe n t gjitha gjrat jua kemi treguar.4 Dhe ai e thot kt kur ju shkruan korintasve q adhuroheshin pr elokuencn e tyre dhe krenoheshin me t.
Johani: Ky sht tamam shfajsimi q ka shkatruar shumicn e njerzve dhe i ka br m formal rreth doktrins s vrtet. Duke mos qen n gjendje t shqyrtojn me kujdes thellsin e mendjes s Apostullit apo t kuptojn fjalt e tij, ata kan shpenzuar gjith koh e tyre duke pohuar me kok e duke hapur gojn pr gjum, dhe duke vlersuar jo formn e padijes q pranon Pavli, por nj form nga e cila asnj njeri nn qiell ska qen ndonjher i lir.
Por le t qndroj hy pohim tani pr tani. Ndrkoh un them: le t supozojm se si sishte ekspert n kt cilsi, si mendojn ata; lidhje ka kjo me argumentin e tanishm? Ai kishte nj fuqi m t madhe se e folura, nj fuqi q ishte n gjendje t jepte rezultate m t mdha. Thjesht nga prezenca e tij, dhe pa asnj fjal, ai tmerronte djajt. Nse njerzit e sotm do t bashkonin gjith fuqit e tyre, ata sdo t mundeshin me asnj sasi lutjesh e lotsh t bnin as aq sa dikur bnin shamit e dors t Pavlit. Pavli ngrinte t vdekurit me lutjet e tij dhe bnte mrekulli t tilla saq shikohej si Zot dhe nga ata q sishin fetar. Dhe para se ta linte kt jet u mendua t ishte i vlefshm pr n qiellin e tret dhe t dgjonte gjra q sjan t ligjshme pr tu dgjuar nga lloji njerzor. Por sa pr njerzit e sotm-dhe sdua t them ndonj gj t pahijshme e t ashpr: me t vrtet jo, sepse nuk po flas q ti qortoj ata, por vetm me ngazllim, si mund ta shmangin ata tronditjen kur krahasohen me nj njeri kaq t madh? Sepse nse i anashkalojm mrekullit e tij dhe vijm te jeta e shenjtorit e shikojm sjelljen e tij engjllore, do t shohim atletin e krishter edhe ktu konkurues m shum sesa n mrekullit e tij. Ka nevoj t prmend seriozitetin e tij, durimin, rreziqet e vazhdueshme, kujdesin e prhershm, shqetsimin e tij t pafund pr kishat, keqardhjen pr t dobtit, shqetsimet e tij t shumta, persekutimet e tij t pa para ndonjher, vdekjet e tij t prditshme? Cili vend n bot, cili kontinent apo det nuk mori vesh pr prpjekjet e ktij njeriu t drejt edhe shkrettira e njohu at dhe shpesh e strehoi kur ai ishte n rrezik. Ai duroi do lloj intrige. Ai fitoi do lloj fitoreje. Por prpjekjet e tij nuk pushuan kurr, por as edhe nuk pushuan s kurorzuari.
Por nuk e di si po ia lejoj vetes q ta ofendoj at. Sepse arritjet e tij tejkalojn do lloj prshkrimi; sigurisht q e kalojn prshkrimin tim po aq sa oratort e praktikuan m kalojn mua. Megjithat pr derisa shenjtori nuk do t m gjykoj nga rezultatet po nga qllimet, nuk do t ndaloj derisa t t kem thn nj fakt q sht po aq mbi ato q kam thn ashtu si dhe ai sht mbi do njeri tjetr. Dhe far sht ky fakt? Pas gjith ktyre arritjeve pas fitimit t ndereve pa mumr. Ai lutej q t shkonte n ferr dhe t vuante ndshkim t prjetshm, n mnyr q ifutt, q shpesh e kishin gjuajtur me gur dhe kishin br ishte e mundur pr ta mar, t mund t shptoheshin e t vinin te Krishti. Kisha e dshironte Krishtin ashtu si ai.-Nse mund ta quajm me t vrtet dshirim dhe jo me nj emr m t fort. A mundemi, ather, t vazhdojm t krahasojm vetet tona me t, kur kujtojm hijeshin e madhe q ai mori nga lart dhe virtytin e madh q ai shpaloste n vetvete? far gjje mund t jet m e qart se kjo?
Tani do t priqen t tregoj gjithashtu se, prve gjith ksaj, ai nuk ishte joekspert n t folur; asthu si mendojn kta njerz. Sepse ata nuk ia japin titullin thjesht njrit i cili sht i paditur n theksimin e detajeve t vogla t retorikave t t pafeve, por gjithashtu atij q nuk kupton si t luftoj pr doktrinn e s vrtets. Dhe ata jan n rregull. Por Pavli nuk tha q nuk ishte ekspert n t dyja kto cilsi; vetm n t parn. Pr t vednosur kt fakt ai bri me kujdes dallimin duke thn se ai ishte joekspert n ligjerat, por jo n njohuri. Tani nse do t isha duke vn n dyshim pastrtin e Izaktatit dhe madhshtin e Demosdens dhe dinjitetin e thusiditit dhe Sublimitetine Platos, do t ishte e drejt t m vinit prball dshmis s Pavlit. Por n fakt po i anashkaloj t gjitha ato cilsi dhe zbukurimet e tprta t shkrimtarve pagan. Nuk e marr n konsiderat theksin dhe stilin. Le t jet theksi i nj njeriu i vargr dhe prbrja fjalore e thjesht e pa art, por ai t jet ekspert n njohurin dhe deklaratat e kujdesshme t doktrins. Dhe mos e lini at t privoj shenjtorin (pr t mbuluar ngathtsin e vet) nga vilsia e tij m e madhe dhe kryesorja e pohimeve t tij pr lavdrimin.
M thoni, si i mundi ai ifutt q ndodheshin n Damask, kur nuk i kishte filluar akoma mrekullit e tij? Si i kundrshtoi Grekt? Pse u drgua n Rarsus? Ai nuk ndodhi kjo sepse ai ekzistonte gjithkund fuqishm me an t fjalve t tij, dhe i drgonte ato aq larg saq ato u provokuan pr ta vrar,duke mos qen n gjendje t duronte humbjen e tyre? Ather ai skishte filluar akoma t bnte mrekullira dhe asnj smund t thoshte se turmat e mendonin t mrekullueshm pr shkak t fams s mrekullive t tij apo se njerzit q e kundrshtonin ishin prmbysur nga fama e tij. Sepse n at koh fuqia e tij e vetme ishte ajo e t folurit. Si i kundrshtoi ai me me ata q prpiqeshin t jetonin si ifut n Antioki?6 Ai nuk e ndoqi Areopagitin, i cili i prkiste po atij qyteti superstiveoz7, bashk me gruan e tij vetm pr shkak t fjalve t tij? Si na ai ra nga drijtarja? A nuk ndodhi kjo sepse ai ishte futur n t thella deri n mesnat n fjalt e msimit t tij? far ndodhi me Selanikun dhge Korinthin? Po n Efes dhe Rom? A nuk kaloi ai dit e net t tra n vazhdimsi duke shprnar Shkrimet? A ka nevoj t prmendim debatet e tij me Epikuseant dhe Stoikt? Nse do t doja ti tregoja do t kishte nj zgjatje t teprt. Por kur ai n mnyr t dukshme prdorte shum argumentin, si para se t fillonte mrekullit e tij dhe pasi i kishte filluar ato, si mund ta quaj njeri t paaft n t folur njeriun i cili fitoi adhurimin e t gjithve mbi t gjitha me at t debareve t tij dhe ligjratave n publik? Pse e likaomiant menduan se ai ishte Hermesi? Ideja se ai dhe Barnba ishin zotr ishte si merit e mrekullive t tyre; por ideja se ai ishte Hermesi ishte si merit e elokuencs s tij dhe jo mrekullive. Ne far gjrash i kalonte Shn Pavli Apostujve t tjer? Dhe si ndodhi q n gjith botn ai sht n gojn e t gjithve? ǒndodh q, jo thjesht midis nesh, por midis ifutve dhe grekve gjithashtu, ai adhurohet m shum se do njeri tjetr? A nuk sht kjo pr shkak t prsosmris s letrave t tij? Nprmjet ksaj ai ka ndihmuar dhe do t ndihmoj dhe, pr sa koh t ekzistoj rraca njerzore, nuk do t ndaloj s ndihmuari besimplott, jo vetm ata t kohs s tij por q nga ajo dit t gjith q dot besojn deri n ardhjen e Krishtit. Sepse shkrimet e tij fortsojn kishat n gjith botn si mur eliku. Dhe taniai qndron midis desh si kampion i ndritur, duke rrzuar imagjinatat dhe do gj t lart q lavdrohet kundr njohuris s Zotit. Ai i bn t gjitha kto me an t Shkrimeve t mrekullueshme q na ka ln ne, plot me menuri hyjnore.
Shkrimet e tij nuk jan t vlefshme pr ne vetm pr refuzimin e doktrinave t rreme dhe vendosjen e t vrtetave, por ato na ndihmojn shum, gjithashtu dhe n t jetuarit nj jet t mir. Sepse me an t prdorimit t tyre dhe sot presidentt edukojn dhe udhzojn Virgjirin e pastr t ciln vet Pavli e mbshteti si Krishti, dhe e drejtoi n bukurin shpirtrore. Me an t tyre ata gjithashtu largojn smundjet q e sulmojn at, dhe ruajn shndetin e mir q ka ajo. E till sht cilsia dhe fuqia e ilaeve q ky njeri na ka lan ne, njeri i cili ishte i ngadalt n t folur!
Ata q i prdorin ato shpesh ua din vlern.
Kto fakte jan t mjaftueshme pr t treguar se ai pati mundime t mdha n kt pjes t puns s tij. Por dgjoni gjithashtu se far u thot ai dishepujve t tij n nj letr: Kushtoju leximit, kshillimit dhe msimit derisa t vij un8: dhe prsri sepse shrbrori i zotit nuk duhet t zihet, por t jet i but me t gjith, i aft pr t msuar njerzit e i durueshm.9 Dhe m tej ai thot. Por ti q ndro n ato q msove dhe u binde plotsisht, duke e ditur prej kujt i msove, dhe se q nga fmijria i njeh shkrimet e shenjta, t cilat mund t t bjn t ditur pr shptimin me an t besimit q sht n Krishtin Jisu10 dhe prsri I gjith Shkirimi sht i frymzuar nga Perndia dhe i dobishm pr msim, bindje, ndreqje dhe pr edukim me drejtsi, q njeriu i Perndis t jet i prkryer, trsisht i pajisur pr do vepr t mir.11 Dhe dgjoni far shton ai n udhzimet e tij pr Titon rreth emrimit t peshkopve: Sepse peshkopi si administrues i shtpis s Perndis duhet t jet i paqortueshm, jo arrogant, jo zemrak, jo i dhen pas vers, jo i dhunshm, jo njeri q lakmon fitim t turpshm, por mikprits, mirdashs, i urt, i drejt, i shenjt, i prmbajtur, q mban fort fjaln besnike si i sht msuar, q t jet n gjendje me doktrinn e shndosh t kshilloj e bind ata q kundrshtojn.12 Si mund ather, nse ai sht jo ekspert n t folur, si thon, do t jet n gjendje t bind kundrshtart dhe t mbyll gojt e tyre? Dhe pse duhet gjithkush tu kushtohet leximit dhe shkrimeve, nse sht e rregullt ti mirpressh t till njerz, jo ekspert? Kjo e gjitha sht nj pretendim e justifikim dhe nj pretekst pr shkujdesje dhe prtaci.
Vasili: por kjo prgjegjsi u sht dhn priftrinjve.
Joani: Mir, argumenti yn pikrisht tani sht pr priftrinjt. Por t msoni se ai i jep ato dhe pr ata q jan nn mbukqyrje, dgjoni ca kshtilla q ai ia jep t tjerve n nj letr tjetr: Fjala e Krishtit banoft n ju me begatin e vet13 dhe prsri T folurit tuaj t jet gjithnj me hur, i ndrejqur me krip, q t dini si duhet ti prgjigjeni gjithsecilit.14 Dhe komanda t jini gjithnj gati pr tu prgjigjur15 iu dha t gjithve njlloj. Duke iu shkruar Thesalonikasve, Pavli thot: Ngushlloni njeri-tjetrin dhe ndrtoni njeri-tjetrin ashtu sikur edhe bni16. Por kur flet pr priftrinjt ai thot: Pleqt q e drejtojn mir parsin n Kish, le t nderohen dyfish sidomos ata q mundohen me fjal e me msim17, sepse ky sht qllimi prfundimtar i msimeve t tyre: t udhheqin dishepujt e tyre, si me ato q bjn dhe me ato q thon, n rrugn e asaj jete t bekuar q urdhroi Krishti. Vetm shembulli nuk sht udhzim i mjaftueshm. Dhe ky pohim ssht i mimi, por i vet Shptimtarit. Sepse ai thot: Ai q do t;i veri n praktik dhe do tua msoj t tjerve do t quhet i madh n mbretrin e qiejve18. Tani, nse t vsh n praktik do t ishte e njjt me tua msosh t tjerve, fjala e dyt do t ishte e teprt. Do t kishte qen e mjaftueshme t thuhej Ai q do ti ver n praktik. Por n fakt duke i dalluar kto t dyja ai tregon se shembulli sht dika dhe udhzimi dika tjetr, dhe se secila krkon tjetrn pr prfitim t prkryer.
A ju kujtohet se far vegla e zgjedhur19 e Krishtit u tha pleqve t Efesit? Prandaj rrini zgjuar, dhe mbani mend se pr tre vjet me radhe, dit e nat, nuk pushova kurr t paralajmroj secilin me lot.20 Pse duheshin atje lott dhe paralajmrimi me gjal, kur jeta e Apostullit shklqente aq shum? Pr mbajtjen e porosive jeta e tij e shenjt mund t jet nj ndihm e madhe pr ne-megjithse dhe ktu nuk do t thosha se shembulli vetm mund t arrij gjithshka. Por kur kemi konlikt n shtjet e doktrins dhe gjith luftuesit mbshteten n t njjtat shkrime, far peshe do t mbante jeta e tij ather? far vlere kan punt e shumta t nj njeriu, kur pas gjith prpjekjeve t tij ai bie n herezi pr shkak t mungess s theksuar t eksperiencs dhe shkputet nga trupi i Kishs, si, me sa di, m kan br shum? far ndihme n fakt, sjell prpjekja e tij papushum?asnj lloj ndihme ne fakt, ja m shum sesa nj besim ishnsosh i kombinuar me nj jet t tjert duhet t ket eksperienc n kto konflikte doktrinave. Sepse megjithse ai vet sht i sigurt dhe nuk lndohet nga kundrshtart e vet, ata nuk fajsojn paaftsin e tij pr humbjen, por doktrinn e tij t pashndetshme. Kshtu nga mungesa e eksperiencs s nj njeriu gjith bashksia prfundon n shkatrim t plot. Megjithse ata mund t mos bashkohen me armikun, prsri ata mund t vazhdojn t dyshojn, ndrkoh q m par ishin t bindur n vetvete. Atyre me t cilt konsultoheshin me besim t patundur nuk mund tju drejtohen m me t njejtn siguri. Nj stuhi e till i pushton shpirtet e tyre pr shkak t humbjes s msuesit t e tyre t cilin armiku e on t fundit n shkatrrim. far shkatrrimi i tmerrshm, far zjarr djegs shtohet n kokn e atij njeriu t shkatrruar pr secilin nga kto shpirte q digjen, nuk ka nevoj tua tregoj un, prderisa ju t gjith e dini shum mir.
A sht kjo pr shkak t arrogancs, t lavdis boshe, nse un do t refuzoja t isha shkaku i ndshkimit t prjetshm t shum njerzve dhe t siguroja pr vete nj dnim akoma m t ashpr se ai q m pret mua tani n botn tjetr? Kush mund t thot kshtu? Asnj, vetm n qoft se ai do t donte t bnte vrejtje kritike dhe t spekullonte mbi fatkeqsit e nj tjetri.
__________________________________________________ ___________________________________________

Lavdia e priftris.
1. 2 Kori. 3:10
2. Mat.18:18
3. Joan 20:23
4. Joan. 5:22
5. Joan. 3:5
6. Joan. 6:53
7. Jak. 5:14-15

Vshtirsia e priftris.
1. 2 Kor. 11:3
2. 1 Kor. 2:3
3. 2 Kor. 12:2
4. 2 Kor. 11:23
5. 1 Kor. 9:12
6. 2 Kor. 11:29
7. Rom. 9:3
8. 1 Kor. 14:34

Karakteri dhe tundimet e nj Peshkopi.
1. 1 Tim. 3:1
2. Mat. 5:11-12
3. Mat. 5:22
4. Fja. 15:1
5. Kol. 12:26
6. 1 Kor. 2:11

Pushteti i Fjals.
1. Kol. 1:24
2. 1 Pjetri.3:15
3. Psal. 36:6
4. 2 Kor. 11:6
5. Gal. 2:11
6. Vep. 17:34
7. 1 Tim. 4:13
8. 2 Tim. 2:24
9. 2 Tim. 3:14-15
10. 2 Tim. 3:16-17
11. Titi. 1:7-9
12. Kol. 3:16
13. Kol. 4:6
14. 1 Pjet. 3:15
15. 1 Thes. 5:11
16. 1 Timo. 5:17
17. Mat. 5:12
18. Vep. 9:15
19. Vep. 20:31