Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 2
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e Brari
    Antarsuar
    23-04-2002
    Postime
    18,827
    Faleminderit
    59
    120 falenderime n 110 postime

    Vshtrim analitik nga Mergim Korca

    nga g55

    Data: 28/07/2006, ora


    Vshtrim analitik

    Vrasa, simbas kanunit maleve.


    Nisur nga fakti se prgjat diktaturs Kanuni i Maleve tona shum sht prfolur e goditur e aq m shum sht hedhur balt mbi t, vendosa ti a shtroj vetes detyrn e nj analize analitike t tij (Kanunit). Piksynimi im sht q t analizohet ai duke i u shmangur, me aq sa mundem ekstremumeve, e pra, jo vetm duke mos e ndjekur shmbullin e studjuesve t kohs diktaturs komuniste e t marr kahun diametralisht t kundrt, por duke u munduar ti analizoj pozicionimet e Kanunit me aq drejtpeshim sa kam un munds.

    N vazhdim do t vihet r e m pas edhe do t kuptohet qart se prse, ndonse bir i nj korari si edhe i nj gjirokastriteje, e ndjej nevojn q duke trajtuar nj tem e cila thelbsisht ka t bj me si rregulloheshin normat e etiks si edhe t moralit t malsorve t trevave t Veriut, tu drejtohem lexuesve n t folmen gege !

    Pr me kuptue lexuesi i ktyne rreshtave gjndjen tme shpirtnore, emocionet qi ndij si edhe knaqsn qi kam qi mu dha rasa mi pre disa prej kujtimeve tmija t rinis hershme n shtyp, duhet me m fal ... por duhet t ktheheni sbashkut me mue mbi gjashtdhet vjete mbrapa ...

    Kish jav t tna qi bijshem me fjetedhe u ojshem n ndje prej gjumit me mndimin e ngulun se kur, i ndjmi m At, kish me vndos e t shkojshim me t nOrosh te Kulla e Gjomarkajve ku na kishin ftue, me bujarne tyne t zakonshme At edhe Bir, Kapidani i Mirdits Gjoni si edhe i biri, Marku i Gjomarkajve. E nji dit t bukur Prndvere edhe ajo dit erdh ! Nuk kam me u zgjat tue diftue se si deri n Milot udhtuem me vetura e mandej atje, (ku axha Marku edhe u ndal mu ndrrue e mu vesh me veshjen mirditore), i-a hypme kualve ... edhe e majtme frymn bash nOrosh. As nuk kam mu ndal e ta prshkruej Kulln e gurt t Markagjonve e ndrtueme ajo mbi nji kresht kodre, gj e cilla pa ta diftue kush, me madhshtne saj e paraqitte vedin se cilla edhe e kuj ish! T tna kto i prshkrova fluturim me tvetmin qllim t dyfisht qi lexuesi, i cilli mnderon sot tue e lexue kt analiz, ta kuptojn se me tvrtet kam arsye me u nde shumi prekun shpirtnisht. Kurse, mn tjetr, tju diftoj edhe se interesi m lidhun me tkuptuemt e interpretimit t Kanunit t Maleve, shkndn fillestare e pati prgjat diskutimeve qi bjshin m At me Kapidan Gjonin si edhe me djalin e tij, Markun, (qi ishte njofts edhe spjegues sa i thlledhe i holl i Kanunit t Maleve n at ras si edhe n vazhdim, me kalimin e vjeteve). Prgjat ksaj hullje nuk mndem me kalue pa e theksue edhe nji fakt i cilli merr rnds pr vet temn qi trajtohet : Kapidan Marku ishi diplomuem njurisprudenc, pra ish nji specialist nfush t drejtss si edhe t ligjeve e ksisoji te aj ishin ngrthye njoftja e dokeve edhe e zakoneve t mbreme prgjat nneve t Kanunit me thrmin e prvojs popullore ndr shekuj, ndrthur kto edhe me optikn e tpamit edhe tgjykuemit t tyne simas optiks nji juristi.

    E bna kt hymje pr dy arsynat qi spjegova nfillim, kjo shte kjart. Por mn tjetr, megjithse vetm dy net kjene ato tkalueme nOrosh, shte vrtet, por diskutimet e atyne dy netve ma ndzne fantazin tme e ksisoji nvazhdim, sa her qi diskutohej rreth problemesh tKanunit nmjes Gjomarkajve, Mustafa Merliks, Imzot Luigj Bumit, si edhe me miq tjer t tm Eti, un veshti bjshem ppza ! Ksisoji fati m mi pas ndigjue ato biseda prej dore tpar njoftsash tKanunit, e doemos mandej tue e lexue e rilexue Kanunin prgjat vjetesh, sa vte edhe me gjykim gjithmonedhe m tpjekun, m bn me i shtrue sot disa probleme rreth tij tcillt kam vjete, bil dhetvjear qi bluej nmnde tmen. Me analizue gjnsisht e mos me ln i prpa ia ve pikn nkrye, sht e kjart se jo vetm qi del prej caqeve t nji shkrimi gazete, pa xn ngoj se del ndoshta edhe caqesh njoftunsh tmija. Por, tue e pas fatin mi pas ndigjue gjykimet rreth Kanunit prej gojsh personalitetesh prej m tshquemeve nlm t kulturs nprgjiths e mndej edhe tKanunit nveant, mndoj se nji far interesi kish me njall me ve n dukje spari dialektikn e tshtruemit t problemeve e mandej edhe hapjen e horizontit qi bhet lexuesit premja para tij se si ata intelektuali interpretojshin pikat kardinale t Kanunit. Nisun tash prej prvojs atyne msimeve po mundohem, sbashkut me lexuesin, me ia hye disa arsyetimeve e xjerrjes edhe t disa prfundimeve qi tna e shtrojn rrugn me gjet nji mnues tprbashkt me gjykue Kanunin pa paragjykime.

    sht e kjart se prgjat periudhs diktaturs Kanuni sht kn trajtue si barts i t tna t kqijave tasaj bote edhe bil kje reduktue nspjegim sikur Kanuni i gjithi sish gj tjetr ve nji kod gjakmarrjeje. Kjo boshs njoftunsh si edhe informacioni krejt tnjianshm e tcunguem, por dashakeq, nuk kish se si mos me pas ndikue mandej n brzat e mvonshm, tcillt nuk kan faj se ashtu jan kn edukue nshkolla e universitete, e sot sa her qi vriten dy trafikanta a hajduta ordiner, me grma kapitale gazetat i titullojn artikujt e tyne sensacional: U vran tre veta n Shkodr. Veproi edhe nj her Kanuni ! Mn tjetr, specialistat e fushs t s drejts civile apo penale qi nkoh t diktaturs prgjat dhetvjearve e kishin marr me tap tknit akademik, njna pal sot heshtin (e bjn mir qi heshtin), kurse jan nji takm qi edhe sot duen mu paraqit gjuja specialista edhe nfush tKanunit. Amani more, nuk ju mjaftuene dhetvjear tue predikue e gjykue nbaz moralit komunist po edhe sot, kah flitni pr Kanunin, vazhdoni e propagandoni se si Kshillat Nacional lirimtare synim kryesuer kishin pajtimin e gjaqeve!? E kush na paska pajtue gjaqet, komunistat qe ndezne luftn civile? Ata qi me atentate vrane e zhdukne njerzit e shquem t kombit ton? Lene mandej qi ata qi nuk u vrane me atentate u pushkatuene prej gjygjeve tashtuquejtun t popullit ! Ky kje pajtimi i gjaqeve, nkundrshtim me Kanunin? A mos Bataljoni Hakmarrja u krijue mi pajtue gjaqet ? Po kta specialista, edhe sot e quejn se si Kanuni i ka marr nepr kmbedhe t drejtat e grave. Dakord. E pranojm pr nji ast. Po uni pves kta zotnij, Kanuni a ka veprue n Mesjetn e hrshme apo n tnjizetenjitin shekull? Si bhet pra qi me synin e tgjykuemit tsotshm dona me dnue Kanunin? E prgjat ksaj hllje jam kah bij nji krahasim sa me shte lexuesin sadopak nmndime. Mndoj se kushdo e konsideron traditn juridike romake qi ka b mn tashm nt tn botn me Kodin e Justinianit t vjetit 529 (mas K.), tquejtun Corpus Juris Civilis, i vazhduem prej shkolls juridike bolonjeze tIrnerios famshm t datueme n vjetin 1100 (mas K.), si pararndse t drejtss italiane tsodit. Apo jo? Mirpo a nuk duket pr sri kah t pohoj se grat italiane e kan fitue t drejtn e vots hi m par por nvjeten 1925 ?! E nkjoft se ky kish me kn caku m i shmtuem ntrajtim tgrave ngjiun e nji kombi tcivilizuem, kish me kn gjysa e skeqes ! Por ka edhe m pr sri se nji vnd si Zvicra, ku 80 vjet m par e ka pas selne saj Lidhja e Kombeve e cilla duhej mi zgidh t drejtat e popujve t tn rruzullimit, t drejtn grave me votue ju a ka dhn hi m par por n vjetn 1972 ?! Pra, pa dasht me shkue m thell nksi argumentash, i prna kta qi kah t gjykohet rreth Kanunit t jem sa m me kmb ntok.

    Nji tjetr problem qi duhet shestue sht edhe aj i asaj kategorje hulumtuesash m trij nmosh, por prepseprep pinjoj tatyne juristave komunist, tcillt tshkolluem n Prndim, (ku ve ata muejshin me shkue), qi duhet ta kuptojn se Kanuni jo qi nuk duhet me prb objekt zhgjetimi nvetvedi por prkundrazi duhet me i a ve ndukje nte mira e tejet pozitive qi ka pas nkoh tvet, se ksisoji vee nderojm Kombin ton. E ktu fillon tash e keqja e tyne. Ata, mnjnn nuk kan si mos me kn tndikuem prej trysns prindve ttyne qi Kanunin e dogjne nturr t drve, e mnn tjetr, tue mos pas asnji munds kontaktimi me ata intelektual shqyptar qe njoftne Kanunin me teml, boshllekun gjysshekulluer e plotsojn tue ndigjue krejt nmnyr pindarike pohime ose konsiderata prej njerzish qi Kanunit m shum vetm i a kan nde znin, ose edhe tue bashkpunue me autor prndimor qi Kanunin e kan kqyr me syte ndrruesve idilk qi nt shifshin t zbatuem n praktik prgjat fndshekullit XIX-t e fillimit t XX-tit kodet zakonore t tynet si fjalavjen Magna Carta-n e Anglis t nnshkrueme prej vet mbretit Jovani i Patok nvjeten 1215 e qi ky dokument njifet edhe si temli i pari Common Law-s anglosaksone ! Pr me pshtet kt pikpamje tmen po bij nji shmull. Koloneli Oakley Hill, organizuesi i Xhandarmers Shqyptare prgjat vjeteve t Monarks, i pat thn tm vll n Athin n vjetn 1953, se ndrra e tij kish kn, kur tdelte npensjon, me pas bl disa dle edhe nji dash e me kalue jetn tue shtegtue nBjeshkte Shqypns ! m vll e mori me rezerv kt pohim t kolonel Hillit, tue e quejt shj mirsjelljeje tipike britanike. Mirpo kaluene vjete. I ndollun nLondr me pun m vll krkon me tokue kolonelin, mirpo aj ndrkoh kish ndrrue jet. Atbot i shkon pr vizit ngushllimi sshoqes kolonelit, e ajo nbisede sipr, tue dasht mi diftue mikut shqyptar se sa i lidhun kish kni shoqi shpirtnisht me Shqypnnedhe shqyptart ... ia difton srshmi tm vll at ndrr tparealizueme t tndjemit kolonel Oakley Hillit ! E prna kt shmbull tipik pr me diftue se analiza e Kanunit neprmjet optiks dashamirsve prndimor sht lerg realitetit shqyptar edhe tasaj kohe, lne mandej me gjykue pr m lasht.

    E keqja mandej thellohet edhe m kur studjuesat shqyptar qi xna ngoj m nelt, pr me kn objektiv, citojn prep studjues thuej e mdje edhe bashkpunojn me ta pr punime rreth Kanunit, ku mosnjoftja e ktyne tfndit aspak t historis mjedisit shqyptar tBjeshkve tona, (lne mndej tmentalitetit malcorit ton prgjat shekujve), i bn ata me krahasue Kanunin ton, pr rrepts, me Kodikun e Hammurabit t 1700-ns (para K.) ku ish dallues kushti penal sy pr sy e dhmb pr dhmb!

    Prgjat ksaj hullje po marr dy shmuj tipik, gjykimi i tcillve ta skjarojn pozicionimin tm nvazhdim. Un pohoj se studimet si edhe analizat n t tna fushat, e posae nlm tKanunit, duhen mirprit e gjithashtu duhet mundohena mos mu ndikue aspak (mrnda mundsive) prej paragjykimeve prkundrejt autorve t tyne. Ky kish me kn kriteri m i afrm i svrtets qi krkohet.

    E konkretizoj tash kt pozicionim tmin. Sa i tokon mospasjes asnji paragjykimi prej ans sme, un personalisht kishjem me dasht qi nji prof.Ismet Elezi, (pamvarsisht se ka kn shef i Kolegjit Juridik t Kryeministris nkoh t diktaturs komuniste), apo kushdo i ardhs tij, me prvojn teknike si edhe zgjnimin e fushs njoftunve ttynet tfitueme pr dhetvjear rresht nlm drejtsje si edhe sociologjje, ta analizojshin Kanunin tue i harrue paragjykimet komuniste. Ky kish me kn nji hap i madh prpara nzbatim t pikpamjes sme qi nuk mundet mu levdue kurrses ajo qi nuk njifet ose me ve ndukje vyemje tnji gjsndi qi snjifet. Pra, kompetencn e ksaj kategorje profesorash, une vlersoj shum. Gjithashtu duhet vlersue kah prof.I.Elezi edhe vet detyrohet me pranue se shkrimet e tija jan kn prshkue prej citateve me prmajtje politike e ideologjike, derisa politika edhe ideologjja ishin sunduese. Gjithashtu ai vet pranon se duhen rivlersue si pikpamjet e gjithashtu edhe mendimet e tija tasokohet, (flet pr kohne diktaturs). Deri ktu jam plotsisht dakord qi profesorin nfjal jo qi mos me paragjykue por me mirprit me studime t tijt. Por e keqja sht se ato pikpamje edhe id atij me shok u jan infiltrue ngjak e aj shkon kah shkon e jo vetm prgjat diktaturs kur aj me shok e kan hjedh hapin simas vzet, por edhe sot vazhdojne flasin me bindjet e dikurshme tcillat as qi pranojn mi rivlersue. Konkretisht edhe sot prof.I.Elezi vazhdon e i bjen gozhds nkrye tue prmnd se si Rezolucioni i Konferencs Pezs parashikote pajtim gjaqesh ose xjerr tabne Kshillave Nacionallirimtare lidhun me luftn e tyne tvndosun npajtim gjaqesh ! Kah profesori i nderuem vazhdon edhe beson nato qi prep i prmnd sot, e nuk e shef se ato kshilla e ajo lufte quejtun antifashiste oi n luftn civile ve me marr pushtetin ndor, vrteton pa as m tvoglin dyshim se aj vazhdon me kni indoktrinuem e nuk mundet me gjykue paansisht Kanunin. Aj flet pr Konferenc Peze edhe Kshilla Nacionallirimtare, por nuk sht fut kurr e me analizue se n Pez vazhdote nde me kn ndikimi i Abaz Kupit me shok e lne m mbrapa kur t tn t drejtpeshuemte Lvizjes N.l. si Riza Dani, Sheh Karbunara, Dr.Enver Sazani e Shefqet Bja me shok u pushkatuene si tradhtar. Pra ajo lufte cilla filloi e kamuflueme si Nacional-lirimtare, kje tamam luft civile pr marrje pushteti e mandej nvazhdim edhe dhune egr mbrnda tnjajtit soj, ve pr majtje pushteti !

    Kalojm te rasti i dyt. Vrtet pinjuell i bashkss qe dogji nzjerm Kanunin sht edhe zotni Fatos Tarifa Ph.D. Por vullneti i tij i mir me studjue Kanunin nprgjiths e gjithashtu edhe vet gjakmarrjen simas Kanunit, nmnyr tposame, tue hulumtue sa ka muejt rreth tij, nuk kam se si mos me quejt nji fillim sa t mir e gjithashtu edhe tvyem. Pa hye nhollsina, ve aprior, une kam bindjen se ky studjues sht m pak i indoktrinuem se sa prof.I.Elezi. Pra, pamvarsisht se edhe ky ka shrbye si profesor i shkencave politike, prepseprep jam shum dakord qi, nkjoft se ky ka vullnete dishir mi hjedh mas krahve paragjykimet, kish me kn nji studjues shum m i paanshm i Kanunit se sa prof.I.Elezi me shok. Kjo pak, por e sigurt. Vijm tash te thalbi i problemit. Lidhun me zotni Tarifn un problemin e shtroj ksisoji : Zotni Tarifa ka botue nji shkrim si pjese nji bashkpunimi me prof. Jay Weinstein pr nji vllim rreth Kanunit. Shkrimin e tij aj e fillon tue citue studjuesin e huej John Scriven, i cilli hjedh tezn se malcort kur nuk kishin se me k me luftue, luftojshin nmjedis vedit. Ose vazhdon tue citue J.J.Huttonin qi pohote se shqyptart e Malcive tVeriut jan krenar t vetizolimit tyne. Mandej vazhdon me teorin neomaltusiane t Carleton Coonit e ksisoji citohen jo pak por mbi 18 autor t huej. Dakord. Me sinqeritet e pohoj se e vlersoj mundimin e z.Tarifa me hulumtue rreth Kanunit e shka kan thn thuejt pr t. Por ama nji studjues i mirfilltedhe i paanshm, i cilli don me i u shmng ndikimeve paragjykuese me tcillat e kaluemja e tij mundohet me i a turbullue nenvetdijen e tij, nuk kam se si ta pranoj qi ndr shqyptar ti referohet vetm nji studjuesi tashm t dekun, At Gjeovit. Sparit, i ndjemi mbledhs i Kanunit ka gadi 80 vjet qi sjeton m. Dorshkrimet e tija, pa dasht mu b atyne asnji aluzion negativ, u mbajtne mbi ps vjet pa u botue e ksisoji as vet Ati nuk e mori kurr vesht me dallue se shka ka shkrue vet e shka i sht ve ngoj, mbas botimit. Ktu pr mue tash pika e udhs kryq me zotni Tarifn. Dyshimi mlind, sa i tokon sinqeritetit t studjuesit t nderuem, a ka se si aj me hjek dor prej ideologjs kalueme qi e mbruejti edhe e formoi at, e me u bashkue nhulumtim tpaanshm t problemeve tasaj Kushtetute tpashkrueme qe ka rregullue pr shekuj nvazhdim jetn e banuesve t trojeve tona heroike veriore e qi u quejt Kanuni i Maleve ? E materializoj dyshimin tm i cilli uroj t jeti gabuem. Zotni Tarifa nuk ka se si mos me dijt se pr me dhn nji gjykim t drejtpeshuem rreth dishkaje patjetr se duhen ndigjue si pr-t e gjithashtu edhe kundra-t. Tue knaj i detyruem me u pshtet vetm npohime t thuejve ngjykime tdhnuna rreth Kanunit e gjithashtu edhe vetm shka ka ln tshkrueme At Gjeovi, si nuk i u dh atij e mu tokue pr sgjalli n New York me njrin qi e quejn m ekspertin nfush t sdrejts kanunore, Kapidan Ndue Gjomarkajn ? Kapidan Ndoja, mirose keq sht pinjuell i Kapidan Gjon Markagjonit. Shum t gjne t shtrme e ka aj prvojn e jets nprgjiths e doemos edhe rreth Kanunit, n veant. shti shkolluem n shkolln e mesme me mnin ndr m tfamshmit nEurop, n Terezianumin e Vjens. Ka studjue jurisprudenc n Firenze. Me gjith 90 vjetet qi ka nshpind, kush e njef edhe e tokon ven oroe se aj ruen nji kthjellts mndore me i a pas lakm secilli i ri. E pra ktu edhe udhkryqi m : tue mos e shfrytzue zotni Tarifa mundsn qi ka pas me ndigjue, kur kje ambasador n Washington, edhe kumonn e Kapidan Ndue Gjomarkajt rreth interpretimit t Kanunit, a kish mu gjykue kjo mungese zotni Tarifs nji rasts apo nji munges dishire mu prballue me fakte edhe interpretime tcillat kishin me ia shpupursh atij vijn qi ka caktue vedit aj paraprakisht me ndjek ? Un, prej ns tme, mostokimin e studjuesit F.Tarifa me Kapidan Ndue Gjomarkajn e shof si nji humje rasti fatkeqe pr vet studjuesin, pr mos me shtye vedin m thll nsupozime. Megjithat, Zoti i dhasht Kapidan Ndues jet t gjat e me shndet t plotashtu si e ka, kurse studjuesit n fjal Zoti i dhasht drejtpeshim edhe urts qi veprimet e tija nvazhdim nfush hulumtimi rreth Kanunit, brznte ardhshme, ti gjykojn pozitive.

    Mbasi saktsova e vna besoj nqndr tvemndjes t ndigjuesve kriteret nbaz tcillave e shof un t pshtetun ntemele shkencore tgjykuemte vlerave edhe t mangsve eventuale tKanunit tMaleve, po e nx fill diskutimin e disa synesh.

    Qysh nlashts tkohve, kur njerzimi filloi me u zhvillue, padyshim qi u nde nevoja me prcaktue karshi veprimeve tpadrejta tindividve tveant edhe dnime t drejta. Vetm pshtetja nkto temele ka lind qetsn si burim i lumtuns njerzimit, objekt ky kryesuer i secillit bashkshoqnim t shoqnis njerzore. Me pak fjal, prcaktimi saktsisht i tdrejtave tnjrit edhe garantimi i ushtrimit tktyne tdrejtave, jan baza e organizimit shoqns njerzore mbi temele drejtsje. Nkohn kur ka veprue Kanuni i Maleve, te na as qi mund tbhej fjal pr ligje tshkrueme prderisa na nuk kena pas nji shtet tonin. Prandej Kanuni merr vlera shum tmdhaja sepse aj shtrote para banorve tkrahinave ku veprote t drejta si edhe detyrime. Aj i prcaktote t drejtat, kjo sht m se e vrtet, por mn tjetr i nenvizote edhe veprimet e ndalueme si jan kn krimet e gjithashtu difton edhe detyrimet tcillat u dote mi dijt secilli. Ksisoji, npamje tprgjithshme, e ndij nevojn me shtrue nji problem themeluer : me marrjen e pushtetit prej komunistave primja e prgjithshme kje me u ra vz tna caqeve tmbrrijtuna ntkaluemen e me fillue me diftue se Shqypnja e ka fillue historne saj prej xeros me vndosjen e Pushtetit Popullor. Nkt mnyr historija jon komtare u reduktue nmaksimum, shka don me thn nminimum tvlerave tsaja ! E pra edhe Kanuni u dnue me ostracizim ttijin, (ostracizmi ish nji institucion juridik i demokracis n Athinne Lasht, me tcillin u prjashtojshin prej saj pr 10 vjet ata qe rrezikojshin gjytetin. Simas Aristotelit ostracizmin e ideovi Clisteni n vjetin 510 p.K.). Ky qindrim i majtun karshi Kanunit n nji koh qi sht ve ndukje jo vetm prej At Sh.Gjeovit, por edhe prej studjuesish t tjer se ka tprbashkta tmdh nmjes Kanunit si edhe Kodit t famshm t Man-s t Indis, (1280 880 p.K.). Kurse prej tlergtit fundvjet 1944 e deri n 1990-n Kanuni kje identifikue ve me gjakmarrjen edhe e keqja sht se edhe sot e ksaj dite pak a shum vazhdohet edhe i bihet njasaj bire fyelli tcilln aq keq e kan shfrytzue t tn antishqyptart !

    Kanuni i Maleve i cilli u botue n vjeten 1934, ps vjet mbas vrasjes At Gjeovit, (simas shnimeve t tija), sht i prbm prej 12 tashtuquejtun librash. Secilli libr mandej dahet n krn, kta dahen n nyje e secilla nyje n paragraf. Pr me trajtue problemin qi kena shtrue vedit, padyshim qi kriteri shkencuer krkon qi nkandr t merret parasysh analiza e raporteve statistikore qi xn krent, nyjet si edhe paragrafet qi trajtohen. Pra nshumatore Kanuni i Maleve 12 librat e tij i ka tdam n 24 kren (sht rasts qi numri i krnve tokoi dyfishi i numrit librave), 159 nyje si edhe 1263 paragraf.

    E gjith kjo larm 1263 paragrafesh mishnon at i cilli pr shekuj kje Kodi Civil si edhe aj Penal i malcorve t Shqypnis Veriut si edhe Kosovs.

    Shqyrtue tash kta elemente formuese tKanunit, lidhun me gjakmarrjen, e cilla trajtohet prej kreut t XXII-t, i prbm prej 23 nyjeve t tijat tdme n 168 paragraf qi prbjn saktsisht : si numr nyjesh 14,6 % t nyjeve tprgjithshme t Kanunit, kurse si paragraf kena tbjm me 13.3 % t totalit.

    Shtroj tash pvetjen aspak retorike por shum tthemlt : a ka logjik qi i gjith Kanuni i Maleve t identifikohet krejtsisht me nji prbs t tijin i cilli sht ve nji e shtata pjese tij, past kn ky prbs qoftedhe m djallzori ndrmjet tmuejtshmve ? Jam i mendimit se askush, i drejtpeshuem edhe i paindoktrinuem, nuk kishte me thn PO !

    Tue marr parasysh se mas gjys shekulli prbaltje edhe shpifjesh kundra Kanunit, sht krejte natyrshme qi jan brza t tn tcillt nrasn m t mir ... nuk e njofin hi Kanunin. Mos mu shtye m tnej e mu thellue se si propaganda kundra Kanunit ka b qi edhe kush i ka ndigjue nji fjal ktu e nji tjetr atje, krejt pa prgjegjs e vetm me u b servilte diktatorit, kan shkrue edhe vepra tue e b lamsh tvrtetn kanunore shto ktu edhe faktin qi edhe me pas ndor e me lexue Kanunin ... ata nuk ishin ngjndje me kuptue gegnishten e tij. Kjo situat tash mue ma shtron shtegun e ma bn shum m tkollajt me trajtue at qi e kan prftue si shmtimin e shmtimeve, trajtimin e gjakmarrjes, pra kreun e XXII-t.

    Prej 168 paragrafsh t kreut XXII-t, jam kah ndalem ndr m trndsishmit e themelort e tij, simas meje, sepse vet koha nuk ma lejon tmerrem me secillin.

    Krye i njizete dyt :

  2. #2
    i/e regjistruar Maska e Brari
    Antarsuar
    23-04-2002
    Postime
    18,827
    Faleminderit
    59
    120 falenderime n 110 postime
    vazhdimi

    ...


    Krye i njizet’e dyt : Vrasa.

    Nye e njiqind’e tetmbdhet : Prita

    822. Prita sht nji sjellje, me t cilln malet e fushat e Shqypns u vjn pusjt gjaksorvet a kuejtdo, qi t kt menden me vr. ( Me dal n prit; me ndj n prit, me v priten, me r n prit ).

    Gjithsecilli qi e lexon me shum kujdes fjal pr fjal formulimin e paragrafit t par t kreut Vrasa, e kupton mirfilli se sa i drejt’e i ndershm sht kn konceptimi i vet ktij paragrafi : prita sht prkufizimi i njaj veprimi tejet pozitiv edhe t’levdueshm m’e kap pr m’e gjykue me Kanun ose po t’mos dorzohej m’e asgjsue kriminelin mas veprs kryeme, e gjithashtu m’e ndal kriminelin potencial m’e krye nji krim. Mendoj se kushdo q’e lexon tash kt konceptim origjinal simas Kanunit i thot vedit ... na e kem dijt se pritn e vn njerzit qi duen me krye nji krim. Kjo pikpamje pasqyrohet edhe n Fjalorin Drejtshkrimor t Gjuhs s Sotme Shqipe, ku fjala PRIT spjegohet : grupi i njerzve q prgjojn n nj vnd t fsheht pr t sulmuar dik n befas. Prita partizane. Natyrshm shtrohet pvetja : Cili prkufizim sht m prqendrues edhe 100 % pozitiv ? Padyshim Kanuni ! Me Kanun termi prit nenkupton nji veprim ligjuer n t’mir t’krahins ku aj vepron e ka tagr, (prkufizim i caktuem shekuj e shekuj t’shkuem). Kurse prkufizimi simas gjhs normative shqype i vjetit 1980 kuptimin e ka t bigzuem : pa hye hi n’konsiderata interpretimi politik (prita partizane pozitive apo negative), ajo nenkupton se prita mund jet’e ngrehun prej kriminelash apo edhe prej njerzish qi krimin e bjn tue mendue se kan t drejt m’e krye at. Nuk e bj aspak me faj kt prcaktim, prkundrazi e theksoj se ky prkufizim ka ardh’e sht bigzue me kalimin e shekujve sepse si etika edhe morali i shoqnis kan ndryshue. Kurse 822 i cilli nuk ishte vetm prshkrues si fjalori por e rregullote vet jetn e Malcive t’ona kur as bhej fjal pr Shtet Shqyptar po lne m institucione drejtsje, ishte nji prcaktues qi m’njn’n dnote vrassin e m’n tjetr i delte prit prhapjes krimit !

    Un e shtroj tash ashtjen ksisoji : ky paragraf i cilli sht’edhe i pari e temeli i kreut rregullator rreth vrasjes, jo qi nuk flet kurrsesi pr nxitje vrasjesh po prkundrazi, pr dnim krimesh t’kryeme e pr parandalim krimesh n’vazhdim. Por m’n tjetr, e v n’dukje edhe e theksoj, se po e gjykueme ket paragraf simas Karts ONU-s t 1948-s “Mbi t Drejtat e Njeriut”, e gjithashtu krahasue me normn se prp u vrtetue faji mund t quhesh vetm i pandehun por jo fajtuer, ose edhe m thll me shkue e m’e gjykue simas kritereve t orientimit m’e hjek dnimin me vdekje prej kodit penal cilidoqoft faji i kryem prej t’pandehunit, jena kah e gjykojm Kanunin e Maleve si t’dojshim m’e pvet Aleksandrin e Madh se sa kish aj me i a ve mimin e shitjes nji veture Mercedes Benz !(???) Kurse un, n’dain m’e gjykue Kanunin t’on t maleve drejtsisht e pa paragjykime, i ftoj studjuesit t bjn krahasime da me Kodin e Urukagins (2360 p.K.) qi ishin dispozita ligjore t Mesopotamis lasht, da edhe me Kodin e Ur-Nammus (2050 p.K.), i cilli parashikote trup gjykues si edhe dshmtar nen betm, da me Kodin e Man-s (1280-880 p.K.) i cilli njerzit i klasifikote n’baz rangut shoqnuer por, edhe dnimet i nepte m t’rrepta sa m i privilegjuem t’ish fajtori sa i tokon klass prej s’cills rridhte, ose edhe me Kodin e Drakonit (621 p.K.) ashprsja e neneve t t’cillit sht proverbiale. N’kt kontekst duhet gjykue Kanuni e me pae se ’perl drejtsje sht kn aj ! I gjykuem simas ksaj optike t pshtetun n’kritere shkencore e hi voluntariste, asgj tjetr s’kish m’u b vese kish m’u ve n’dukje se ’vlera t mdh i jan mohue Kombit t’on kah politika ish’ ajo q’e drejtote edhe shkencn historike !

    N’vazhdim, pr pa dasht m’e mrzit lexuesin qi sht kah m nderon me durimin’e tij, sht’ e kjart se nuk kam me paraqit paragraf mas paragrafsh si edhe analiza t tyne t tezgjatuna, por as pr pa i vulgarizue e thjeshtue problemet aq sa qi studjuesit t’a ndijn vedin jasht loje, po vazhdoj e n’fluturim e sipr po due me i a hjek plhnin q’i ka mlue disa prej paragrafve kryesuer t kreut t’mrtuem VRASA, pa u b aspak komente e as analiza, por sa m’i ve n’dukje ata ashtu si jan kn e jo ashtu si jan paraqit neprmjet reflektimit t tyne n pasqyra shprfytyruese.

    835. Prita gjuen pushk mb burra e jo mb gr, fm, mb shp e mb bagt.

    836. Po qiti pushk prita mb gra, fm, shp a mb bagt, punon kundra Kanunit e, po nuk e muer n’kujdes kt dhun Bajraku i prittarvet qi t’i ndeshkoj mas Kanunit, atbot ka me hye pushka shp me shp, mandej fis me fis, katund me katund e s mbrmit Bajrak me Bajrak.

    Nuk kam se shka u bj koment ktyne paragrafve q’e nderojn Kanunin si rregullues e mbajts t rndit atje ku shtet e as ligje nuk kish.

    856. Shpija e t’vramit, po i dha bes dorrsit, ky edhe ps e vrau, ka me shkue n mort e n gjm m’e prcjell t’vrmin deri n’vorrim e me ndj pr drek. Kjo bes njat 24 or.

    Ky paragraf sht i treti i nyjes njiqindenjizetedyt. Pr ilustrim due m’u pre nji prvoj t’shkueme t’cilln miku m, i ndjemi kompozitori Tish Daija, ma ka pas diftue rreth dhet vjetve t’shkueme kur erdh e na vizitoi n Amerik. Kish shkue Tishi aty kah vjeti 1949 apo 1950 n Shllak me mbledh folklor muzikuer. E kish xn nata n nji shpi. Kah ishin t’ulun prskj zjermit me t’zn’e shpis e bisedojshin, ve kur u ndien dy krisma pushke, m’diftote Tishi. I zoti shpis ve kish thn pushk’e keqe kjo, edhe e kishin vijue bisedn. Kish kalue nji koh’e shkurt’ e kur dikush vrret jasht’e krkon bes. Hajde bujrum i a kish kthye i zoti i shpis. Hn’i shpupurishun floksh e dyll’i vrdh nji burr’i ri i cilli t’zot shps fill’i kish thn se ish ngatrrue me diknd t’panjoftun e fjala, fjaln … ky e kish vr. I zoti konakut i a ve para filxhanin e raks edhe e vazhdoi bisedn. S’kaloi nji gjys sahati e ve kur dikush vrret prep s’jashtmi. Ishin kn kryetari edhe sekretari i Kshillit t’katundit. Masi ishin ul edhe ata, ishin prshndosh edhe i a kishin hjedh n’prhn njnitjetrit me t’zon’e shpis kutt’e duhanit, e kish fillue bisedn kryetari e diftue se si n’katund kish ndoll nji vras. Dorrsi nuk dihej se kush ish e kah kish shkue, kurse i vrmi kish kn … djali i bash nj’atij konakut ! Kah m’a diftote Tishi mas tridhet’e sa vjetesh at ndoll, atij i dridhej zni. Plaku i shpis nuk e kish dhn vedin. As i kish luejt qymja e mustakut e ve kish thn, tue i u drejtue Tishit t ndjem … a s’ta thash se ish pushk’e keqe ajo qi r ? Mas pak u hap dera e disa burra e prene prmi vig djalin sokol t’asaj shpje ! Nata kish kalue tuj e ruejt t’dekunin. Te kryet e t’birit, plaku e n njnin krah Tishi kurse n’tjetrin dorrsi ! Kur ishin mbldh t’nesrmen kallablleku m’e vorrue t’dekunin, dorrsi kish dasht me rrshqit’e m’u largue. Mirpo plaku, synin zhgjet, e kish ndl e i kish thn se aj kish detyrim me shkue e me ia shte n’dh t’birin. Mas vorrimit prep i kish thn t’huejit, (t’cillin krkush ve Tishit s’e njifte prej tn njerzve t’ndodhun n’gjm), se i a kish borxh m’u ul n’sofr t dreks djalit t’vrm. E kur kish mrr fund edhe ajo ceremon, plaku u kish thn t’pranishmve t’a falshin pak se kish m’e prcjell at mikun e huej deri te kufni katundit. Atbot atyne u kish shkue n’mnd se si kish kn puna. Sa ish largue plaku me mikun n’bes, i kishin pas thn Tishit se aj, n’baz Kanunit, kish m’e prcjell deri n’kuf t’bess, kish m’i dhn strajcn’e buks pr shtegtim e mandej kish m’u ndae prej tij. E bash nj’ashtu kish pas ndoll se Tishi nuk ish largue shpijet prpa e ndigjue prej gojs plakut at pjes sjelljesh t’tijat qi Tishi nuk kish pas ras m’i pae !

    I vetmi koment t’cillit nuk mundem me i u shmng kish me kn pvetja se si mund t emrtohet Kanun gjakatar aj Kanun qi paragraf themeluer t nyjes Besa t kreut Vrasa, ka paragrafin 856 ?

    Vijoj me nji paragraf i cilli n’ashtje gjaku vn nji baraz qi me t’habt.

    887. mimi i jets njrit sht nji, si pr t’mirin si edhe pr t’keqin.

    890. M’e pas ln shtegun e veimit t gjaqevet, t keqin pr duk e pr fisnik, “firukun” kishin m’e vra edhe pa pun; ishin shtue vraset si mos t kishte dal kush me lyp arsye pr vras t t’keqit e t’ firukut.

    892. Kush t’a vras njrin pra, kje burr a grue, djal a cuc a edhe ferishte djepi, i mir a shmtim pr duk, krye, plak a strplak, i pas a i pa-pas, fisnik a firuk, ndeshkimi sht nji doret, si pr vras t mashkullit 6 qese, 100 desh e gjys kau gjob.

    Mendoj se jo pa interes kish me kn trajtimi prgjat ksaj hullje edhe i problemit qi trajton nyja e njiqindenjizetenand-t qi flet pr Gjaku pr pun t lig.

    920. Ata, qi kan shtat e dhun bashk, po u vrn t dy n pun t keqe, shkojn gjak-hups.

    924. Prindja e t mrruemve nuk mund t’i krkojn pr gjak por do t’i apin dorrsit fishekun e prishun me “T lumt dora”.

    Sa i tokon ktij aspekti t trajtimit t normave t moralit, po prshkruej nji sken q’e kam prjetue vet. N’mos gaboj, ishte vera e vjetit 1950. Me nji shok t’min t ngusht, Bardh Shirokn, ishim para Farmacis nr.1 n Shkodr n Fush el. Ish e dille e shum njerz po shetitshin ndej pari. U ndigjuene dy krisma. Kthyeme kryet e pame n’trotuarin prball nji malcuer me kobure n’dor e n’kmbt’e tija nji trup t plnduem pr tok. N’at ast malcori ngt vrap n’drejtim t nji dugje e atje qt edhe nji her pushk mbi diknd. Atbot’e kapne edhe e lidhne. Historia : nji kapterr me shrbim n Shllak, i a prish mnden nji nuses r e ajo ik’e ln katndin me ardh’e me shetit gisht pr gisht n’Fush el t Shkodrs me kapterrin ashik. I shoqi nuk ia fal edhe e ndjek iftin. I Vret. Dorrsi quhej Pal Mhilli. N’veprim e sipr, njna predh e gjuejtun prej tij ka plague gabimisht edhe nji oficer ushtrije i cilli, kur u zhvillue gjygji kundra Palit, doli dishmitar tue i a fal varrn Palit e krkoi qi edhe trupi gjykues t’ia falte jetn atij. Por gjykata, pr vrasje t’kryeme, Palin e dnuene me pushkatim edhe e ekzekutuene simas ligjit.

    Mirpo edhe rapsodi populluer nuk e la rasn me kalue hup edhe kndoi n’iftel :

    Plumat kryq kur kan kalue / Nji oficer aty u vorrue / N’gjygj aj kur ka dal /

    Po i ndimon Palit me fjal / Un pr Palin krkoj fl / Se ky bash ish kn’djal /

    Kush lufton pr ndr’e f / Patriot sht pr Atdh / Pr Shqypni aj s’ds por l !

    Pa as m t’voglin paragjykim, un e kuptoj se ky veprim vetgjyqsije t’bm prej malcorit jo vetm qi ishte zbatim i gabuem i 920 t Kanunit, por edhe i zbatuem jasht kohe. Apo jo ? Megjihat, m’i dal krah s’vrtets e aspak Kanunit, edhe n’at aspekt, ky veprim kish m’u diftue i dnueshm prej Kanunit. Pse ? Sepse Kanuni e ka pas lejue vetgjyqsn n kushtet e Gjaku pr pun t lig, por ama kur objektet u kapshin n’pun t lig’e sipr.

    Ksisoji duhet m’e gjykue Kanunin paansisht e me kuptue se edhe n’kt ras Kanuni kishte m’e pas gjykue edhe dnue dorrsin pr aq sa aj mbate prgjegjs n’shkelje t norms kanunore. N’kt kontekst tash nuk mundem me i u shmng edhe nji diskutimi tjetr. Kanuni, pr kohn e vet n’thells t’shekujve e mandej prgjat Mesjets, tue fillue me 920 e tue vazhdue deri te 931, prcakton normat edhe shkeljet e moralit si edhe dnimet e tyne. Edhe un e pranoj se ishin rregulla shum strikte e dnimet ndoshta t’skjshme. Por duhet marr parasysh se ’prej kur kto norma ishin rregulli i shoqns asaj kohe, kan rrjedh aq shekuj e kena mbrre e po jetojm n rrethana ku e drejta ligjore ka fillue e i miraton edhe martesat homoseksuale !(?) Pvetja qi shtroj sht : A munden me u quejt t drejtpeshuem gjykimet n’drejtim dnimit Kanunit t asaj kohe me mentalitetin e sodit ?

    Tash u erdh radha edhe paragrafve t nyjes njiqindetridhetetret t’cillt jan, s’pakut simas meje, shum me interes.

    958. Po vrau kush vedin, gjaku i shkon hups.

    961. Po vrau i biri t’n, as s’e ndjek kush, pors i biri, dorrsi, grhet a prej fisit a edhe katundisht.

    962. Me vr i biri t’mn, bjen n’gjak me prindt e s’ms.

    963. Me vr i shoqi t’shoqen, bjen n’gjak me prindt’e grues.

    964. Me vr e shoqja t’shoqin, prindja e ksaj bijn n’gjak. (Ka ndoll qi prindja e ka gre t’bijn q’e ka b kt shmtim).

    Mjafton me mendue rezultatet e vdekjeve qi kishin me ndoll si rezultat vndimesh pr dnime kapitale prej trupash gjykuese shtetesh ku dnimi me vdekje sht n fuq, edhe rezultati i krahasuem me Kanunin kish me kn jek’e jek, apo jo ?

    Pr m’e myll me parashtrimin e pikpamjeve t’mija rreth kreut t “gjakut”, e fillova me 822, i cilli sht’i pari i kreut VRASA, e jo rastsisht po due m’e mbyll jo me ndjekje kronologjike paragrafesh, por me 898 - 899 edhe 900 t’cillt flasin jo vetm pr Kanunin, por edhe sikur aj vet u nep gjegje studjuesve t’sotshm t s’dyja kaheve, si vlersuese e gjithashtu edhe asgjsuese.

    898. N Kan t vjetr t Malevet t Shqypnis vetm dorrsi bijte n gjak, ase aj, i cilli trhiqte, shkrepte e shprazte pushkn a ’do arm kundra njrit.

    899. Shpija e t’vramit nuk mujte me ndjek as me vr tjetrknd prej vllaznsh, nipash a kushrjsh t gjaksorit, pos gishtit –dorrsit-.

    900. Kanja e vonshme prshn mashkullimin e shpis s dorrsit mj n ferishte djepi; kushrnin e nipat e ngjat, edhe pse t dm, por pr 24 sahat, n val t gjakut; e mbas 24 sahatash do t’u qitte dorzn shpja e t vramit.

    Dy paragraft e par jan aq specifik sa edhe t’prqndruem n’objektivin e tyne sa qi me hye e m’i komentue, ve ndonji matrahul kish m’e mrr prsypri njat barr.

    Sa i tokon 900, ktu ndryshon puna. S’parit, duhet m’e ve n’dukje, se tet’ fjalt’e para t njatij paragrafi flasin aq … sa nuk po munden me zblue vargj hulumtuesash e studjuesash sa t’huej e jo t’pakt’edhe vndas lidhun me lashtsn e Kanunit. Kanja, e quejtun e vonshme, t tn’e dijm se sht n’jj trup ligjuer i pashkruem q’i ka qeveris (kur nuk kish qever) Malet e Shqypns prgjat Mesjets. Kurse, kah xhet n’goj … N Kan t vjetr t Maleve t Shqypnis, atje vjen puna e bjm’e hjm n’at thells t pashkrueme t historis, (si ishte i pashkruem deri n 1934-n edhe vet Kanuni i Maleve i Mesjets), q’i kalon kufjt’e epoks dyt historike. Prgjat ksaj hullje del n’shesh edhe se formulmi i dy paragrafeve t par i a rrisin shum edhe shtatin moral kreut t gjakmarrjes. Pra natyrshm vjen n’mnde pvetja pse edhe kur ka l nevoja m’e fut n’Kan paragrafin 900 ? E majshem mir n’mnde t’me se si Kapidan Gjon Markagjoni prmndte me termin meremetime kanunore ndryshimet qi ishin b n’Kan n’kushtet e sundimit Otoman, kur nuk ekzistote as shtet shqyptar e aq m keq edhe n’mungs t nji qeverje shqyptare. Kah e pvetshem rreth ktij problemi Kapidan Ndue Gjomarkun n New York, aj m’i pre edhe nji her n’mndje argumentat e t’Et se “… tue u prtre kohnat e me shumimin e popullats, ish kah nderlikohej shum ndjekja e dnimi i dorrsit i cilli rrite i mshehun nd far’edhe fis tue gjet streh t’xt ndr t. Meremetimet e Kans t’bm prej Pars vndit me Gjon Markun n’krye, si rrjedhoj’e zvoglojshin mundsn’e vrassve m’e braktis kulln e tyne e me ik n Kosov tue b qi gjaku i derdhun synesh t’shkote i hupun …”. Kush e mbate rndin edhe i parandalote vrasjet n’ato koh t’errta, e shtron pvetjen Kapidan Ndoji ? Gryka e pushks edhe Kanuni i Maleve, gjegjet aj vet !

    Mbas prbluejtjes pr dhetvjear rndazi t prve si edhe kndrave lidhun me pozicionimin t’m ndaj etiks si edhe moralit t nejeve t ndryshme t Kanunit Maleve, q sot m n’fund muejta m’i paraqit ato n’drit t djellit para lexuesit, ve pr nji synesh e pra pr kreun e njizetedyt t’mrtuem Vrasa. Dukshm vhet oroe se un jam mundue me i u referue n’arsyetim t’min prmjes para lexuesit t kndshqyrtimeve si edhe interpretimeve t’bme prej njerzish qi Kanunin e njifshin bash si xhepat e tyne e qi mue fati i jets m’bni m’i pas njoft e me pas msue prej tyne.

    Pr m’e mbyll qarkun tash due me prvijue nji hull arsyetimi t’cilln ju ftoj t’a gjykoni. Due me marr n’shqyrtim pa as m t’voglin paragjykim, por tamam me kandarin e drejtss, katr pozicionime pr t’njajtn rrethan, por n katr periudha t ndryshme historike.

    I- Jena n’fillimet e shekullit t’kaluem. Shtimi i popullats shtoi edhe rasat e krimeve. Urtja e prsave dote m’e ndalue prhapjen e krimit. Pra, n’munges t’autoritetit shtetnuer u meremetue Kanuni e prej 899 u kalue n 900. Qllimi : aj qi dote m’e krye nji vepr krimi t’ia vte mir gishtin tmthit t’krs para se me veprue. Pra Kanuni e zgjanoi rrethin e veprimit hakmarrs posae m’e parandalue krimin.

    II- Vijm n’mjedisin e shekullit t’kaluem, n’koh t nji shteti qi vepron i pshtetun n t tna institucionet ligjore. Largimi jasht shtetit, simbas ligjit diktaturs komuniste, u quete krim. M’e parandalue kt krim, familjet si edhe soj e sorollopi i t’arratisunit jasht shtetit merrshin edhe i internojshin.

    III- Kalojm tash n fillimin e shekullit XXI. Dy probleme t’shmtueta filluen m’e plazmue ftyrn e shqyptarit n Europ’edhe n bot : trafiku i drogs edhe i prostitucionit. Shteti ekzistote si edhe t tna institucionet ligjore, por e keqja ishte se shtetin e pshtolli n’tentakulat e tija tetkmshi i korrupsjonit, nepr deje t’cillit rridhte prja n’xhepat e drejtuesve t’vndit. Pra u ngrthyen s’bashkut fukaralleku me pasunimin e shpejt. Shka kje rezultati ? Filluen krimet qi keqdashsit e doemos edhe injorantat rreth Kanunit, filluen m’i quejt veprime kanunore.

    IV- Mos t’a zgjasim edhe vijm n’vjetin 2006. T’i lm m’njn’ n propagandat politike. Kundrojm pr shka flasin faktet. Megjithse zbatimi drejtss sht hal me duer t’lidhuna, por fakt sht se shteti ka fillue me veprue e me veprue rrept : prgjat gjasht muejve jan ve n’pranga pjesa m e madhe e bosave t’krimit t’cillt pr tet vjete u majne e bashk me ta edhe ata qi drejtsn duhej t’a kishin zbatue !

    Si e mendoj un t’gjykuemt’ e ktyne rasave :

    Rasa e I-r : N shoqnin pa autoritet shtetnuer meremetimi i 899 oi n parandalimin e njimendt t krimit me zbatimin e 900 .

    Rasa e II-t : Shteti i diktaturs, me nji drejts t egr e vepruese n’kulm t’sajin tue vra n’kuf ke muejte me vra n’tentativ arratisje, i pazoti m’i kap t tn ata qi tentojshin arratn, filloi e veproi si shtet ligjuer por pa autoritet ligjuer, t’cillin e ushtrote diktati. Pa e gjykue n’se arratisja ishte krim apo jo, shteti i diktaturs qllimit i a mbrrni.

    Rasa e III-t : Korrupsjoni shtetnuer padyshim q’i paralizote veprimet e drejtss ku dasht e padasht, edhe kjo e fndit, r pr e korrupsjonit gj e cilla krijoi kushtet qi Shqypnija t transformohej n nji shtet ligjuer pa autoritet shtetnuer edhe kaotik sa i tokon zbatimit ligjeve.

    Rasa e IV-t : Jan vet rezultatet n luftn kundra krimit qi flasin pr nji forcim sa vjen e m efektiv t autoritetit shtetnuer.

    E tash krkoj lje qi mbasi u pshteta n’arsyetimet e mija n qindat e shqyptarve qi me mndet e tyne t’prehta i hartuene edhe i formuluene e mandej i nderuemi At Shtjefn Gjeovi edhe i prmlodhi, t tna materialet q’e prbjn Kanunin e Maleve, t’i referohem edhe un nji autori t’huej, por vetm njnit, Kazuhiko Yamamoto, profesor i universitetit Kyushu, qi s’fndit e ka nderue kombin t’on me studimin e tij t’botuem me titullin “Struktura etike e Kanunit dhe nnkuptimet e saj kulturore” (vepr kjo e prkthyeme n shqyp prej dr.Selahedin Velajt).

    Simas profesorit japonez Yamamoto kodi i jon ligjuer, Kanuni i Maleve, shifet se sht bashkkohs i kodeve t Greqis lasht koh n t’cilln kta kode prbjshin nji bashks vyemjesh qi funksjonojshin n munges t auktoritetit shtetnuer. Kta kode i ndalojshin konfliktet si edhe prshkallzimin e tyne tue e ndalue kaosin n shoqnn’e asaj kohe. Kjo analiz’ e bme prej prof.Yamamotos Kanunit t’on nuk ka se si me kn’e rastsishme. Profesori sht i edukuem me Kodin e s'Drejts Japoneze t 604-s mbas Krishtit i cilli, i prmbledhun n 17 artikuj, thot shprehimisht se Paqa edhe harmonija duhet t respektohen sepse jan shum me rnds pr marrdhnjet n’mjedis grupeve shoqnore e me at kod u krkote me i parandalue konfliktet, kurse sistemi perndimuer krkon m’i zgidh ata mbasi ndollin.

    E ftoj pra auditorin m’i kushtue prqendrim prfundimeve t’xjerruna prej profesorit Yamamoto se s’parit, pozicionimin etik si edhe moral n’Kanunin t’on t Maleve aj e shef nji e t’padm me normat q’e prshkojn Iliadn e famshme t mitologjs greke. Pra Kanunin, n’pikpamje moshe, aj e shtyn me bindje t temelta shkencore n’lashts parahistorike. M’n tjetr profesori Yamamoto e shef Kanunin edhe si nji dishm t autoktons shqyptarve n’trojet e tyne ballkanike, ne mos tjetr s’pakut, bashkkohs me grekt’e lasht !

    Pr pa dasht tashm me u zgjat n’tjerrje paragrafesh e nyjesh t Kanunit lidhun me kreun e XXII-t qi trajton me holls at tem aq t’prfolun qi sht Vrasa, nuk mundem me i u shmng pa i a dhn n dor lexuesve t ksaj analize edhe kriterin baz n t’cillin sht pshtet drejtpeshimi i Kanunit t Maleve. E kam pas ndigjue prej gojs Kapidan Gjon Markagjonit, n’diskutime t tijt rreth Kanunit, e m’a ka prsrit sakt mbas 60 vjetesh n 2002-shin edhe Kapidan Ndue Gjomarku kt kriter drejtsje madhore n njnin prej tokimesh t’mijat me t n New York. Pr mos m’u zgjat po citoj tre paragraf autentik e mandej shkurtimisht disa kalime paragrafsh tjer :

    1126. Dera e Gjomarkut sht temeli i Kans.

    1131. Prtej ksaj Dere s’ka vazhdim ashtjesh.

    1134. N ’do gjygj a pleqn ka tagrin e fjals s kptme.

    Kta paragraf duket se i napin Ders Gjomarkut fuq t’pakufizueme, apo jo ?

    E pr me i u shmng bash njatij fakti, vazhdojn edhe disa pika si p.sh. :

    *Gjomarku nuk shkon kurr pr plak. *Pleq jan krent t trashiguem djal mbas djali. *Gjomarku nuk u przihet n’Kan krenve, vetm kur e shef se krent e kaprcejn kufinin e drejtss. *Po s’rane pleqt n’ujd, shkojn te Gjomarku me u gjykue. *Po s’e pranuene gjygjin e pleqve, palt e ngatrrueme shkojn te Gjomarku por s’bashkut me pleqt. Po nuk kje i drejt gjygji i pleqve, atbot vendos Gjomarku. *Me ra krent n’kundrshtim me Gjomarkun, ky ka tagr m’e mbledh popullin burr pr shp e mandej vndimit t popullit Gjomarku i rrin !

    Ksisoji a ka gj m t’bukur se pr m’e b drejtsn tamam t pshtetun n’kriterin e drejtss popullore, e pra ku Zni i Popullit sht Zni i Zotit, (pa as m t’voglin ndryshim prej s’Drejts Romake e cilla thote Vox Populi vox Dei e kjo e fundit dihet se sht bmun edhe gur temeli i drejtss moderne), megjithse n’Kanun auktoriteti i Ders Gjomarkut duket i pathyeshm, edhe ajo Der’e Madhe e ul kryet edhe i bindet vullnetit suprem populluer !

    E me qi jena bash te kreu Vrasa, qe edhe nji shj barazije tjetr madhuer :

    *Gjaku i Gjomarkut baraz me ’do gjak. Shpirt pr shpirt, se dukn e ka fal Zoti !

    Para se t’a mbylli kt analiz t kreut m t’sulmuem t’Kanunit Maleve prej studjuesish apo edhe artistsh t’cillt kush pr konformizm e kush prej padje, (por i indoktrinuem), e hodhne vallen simas vzs zyrtare t diktaturs, due me ve n’dukje se prkrah kreut Vrasa, un kishjem n’mnd m’e trajtue edhe pozicionimin e Kanunit karshi fmns e cilla mbas vajznjet ishte s’parit bashkshorte, mndej nn’e s’fndit edhe gjyshe e fmijve t’konakut. Kah trajtimi i kreut Vrasa m’krkoi m shum koh se sa e mndojshem, nuk jam kah vazhdoj m me problemin e fmns n’Kanun, por n’kt drejtim due m’e pre nji kujtim t’min i cilli flet pr nji problem skjshmnisht serioz.

    E mbaj mnd si t’ish dje kur Kapidan Mark Gjomarku, n’bised’e sipr i pat thn nji her Patr Anton Harapit, se prgjat atyne ps vjeteve prej vrasjes At Sh.Gjeovit e deri n’botim t Kanunit, Kleri Franeskan ka pas ve dor n’Kanun. Patr Antoni i kje gjegj pozitivisht e me arsyetimin se ishte rregullue e meremetue ndonji gj e cilla duhej b patjetr si fjalavjen problemi i prishjes kunors. Ky fakt m’ka pas mbet n’mnden t’me por ... i pa krye. Mbas mbi nji gjys shekulli, kah e pves Kapidan Ndue Gjomarkun, ky jo vetm q’e pranoi se ish ve dor n’Kanun, por edhe m’a spjegoi psehin. Arsyja e mosvirgjins, simbas Kanunit, i a nepte t drejtn dhndrit, t’nesrmen e martess, m’e kthye nusen n’gjin e dera e saj e babs nuk kish asnji hak me marr n’dhndr. Mirpo klerit katolik i hapte nji problem tejet madhuer se duhej prish kunora e prishja e saj bhej vetm me lje t Paps n’Vatikan. Ksisoji kleri e hoqi prej Kanunit at paragraf, i cilli Kishs i hapte problem t madh, kurse pals me besim musliman nuk i a lejote zyrtarizimin e njaj veprimi i cilli n’vazhdim krijote nderlikime jo t vogla. Pra edhe me kt kategor besimi ky veprim ish i drejt.

    E xna n’goje kt moment, i cilli ka lidhje me etikn e problemit t trajtimit fmns n’Kanun, sa me ju a b me dije lexuesve se nji her tjetr, me vullnes t Zotit, kam m’e trajtue edhe kt kapitull aq t’prfolun t Kanunit e ndoshta e trajtoj edhe nyjen e 112-t edhe 113-t t kreut XXV-t, (Vjedhnja e Grabja) me pae se si kish m’i gjykue Kanuni i hershm veprimet e sodit t disa drejtuesve t shtetit t’on !


    Mrgim Kora

Tema t Ngjashme

  1. Veshtrim kritik i romanit ''I huaji ''- Albert Kamy.
    Nga Biondina n forumin Mentori akademik
    Prgjigje: 11
    Postimi i Fundit: 10-10-2011, 19:47
  2. Vshtrim
    Nga sabit idrizi n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 3
    Postimi i Fundit: 17-04-2009, 08:18
  3. Nj vshtrim i shkurtr historik rreth debatit mbi filoque
    Nga Kryeengjelli n forumin Komuniteti orthodhoks
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 12-12-2006, 07:52
  4. Vshtrim i shkurtr historik pr fisin e Kelmendit
    Nga Eni n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 23-04-2002, 03:57

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •