Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 6
  1. #1
    Rising Star and Legend Maska e Davius
    Antarsuar
    20-04-2003
    Vendndodhja
    Underground
    Mosha
    37
    Postime
    11,960

    Biblioteka e Lees, 300 dorshkrime pr Shqiprin

    Bibliotekn e Provincs s Lees ruhen rreth 300 libra e dorshkrime q flasin pr Shqiprin dhe Sknderbeun. Sipas drejtorit Alessandro Laporta ka ende pr t zbuluar pr Heroin Kombtar

    Biblioteka e Lees, 300 dorshkrime pr Shqiprin

    Alma Mile

    Shum flitet pr t, megjithat figura e Sknderbeut mbetet e rrethuar nga hije misteri. Pr shqiptart sht nj hero, pr t huajt nj diplomat e strateg, por mbetet shum pr t zbuluar. Prof. Alessandro Laporta, drejtori i Biblioteks n Provincn e Lees, thot se ka nj boshllk n histori, n lidhje me pozicionin e Gjergj Kastriot Sknderbeut i cili duhet mbushur me informacione q padyshim fshihen n arkivat italiane n Vatikan, Rom, Napoli Vetm n Bibliotekn e Lees ai thot se ruhen rreth 200-300 dorshkrime dhe libra antikuar q flasin pr Shqiprin e Sknderbeun. Jan kryesisht libra studimor dhe historik, q forcojn imazhin e nj heroi q jo vetm u prball me Perandorin Osmane, por edhe krijoi terrenin e duhur tek fqinjt q i mirpritn arbresht n eksodin e par n shek. XV.

    sht i njohur fakti q studiues apo shkrimtar t huaj, mes tyre edhe italian kan shkruar gjithnj rreth figurs s Sknderbeut. sht e mundur q n bibliotekn e provincs s Lees t gjenden t tilla vepra?

    N bibliotekn e Lees ka libra t ndryshm mbi historin e Sknderbeut. M s shumti kemi veprat e disa studiuesve nga Lee, q kan studiuar raportet mes Italis dhe Shqipris. Do prmendja njrin prej tyre, Luigi Giuseppe de Simone, i cili ka studiuar, publikuar dhe n Bibiotekn e Lees ruhen disa dorshkrime. Ai sht nj prej nga ata shum t 800-s, q do t thot se sht nj tradit e gjat, q e sjell Sknderbeun n ditt tona. Do vija n dukje faktin q provica e Salentos sht shum pran Shqipris dhe pr shkak t kolonive shqiptare n Itali, nj arsye m shum pr ekzistencn e ktyre dorshkrimeve.

    Sa dorshkrime, apo libra antikuar gjenden n bibliotekn tuaj?

    N fondin e dorshkrimeve n bibliotekn ton nuk mund t them se jan shum. Mendoj 2-3 kartela me dorshkrime. Nuk mund t them ndonj numr me siguri, por jan t paktn 200-300 libra q flasin pr kt argument dhe pr Shqiprin n prgjithsi. Jan libra studimor, historik, mbi arkeologjin, etj. Vepra letrare, t paktn n hapsirat pulieze, t Lees nuk kam hasur, por m tej ka relacione q autor italian kan br poezi, poema e romane mbi Sknderbeun.

    Si paraqitet figura e Sknderbeut n kto dokumente?

    sht pikturuar gjithnj mir. Ai njihet jo vetm si mbrojts i Shqipris, por edhe Italis nga pushtimi turk. Por flitet gjithashtu edhe pr dhuntit e tij drejtuese politike t kombit dhe q e bri t leht t parin emigracion t shqiptarve, pas vdekjes s tij, n kohn e t birit Gjonit, dhe m pas. Pr hir t tij shqiptart jan mirpritur gjithnj n Napoli, deri n vitet 900.

    far ofrojn kto dokumente pr kt figur si diplomat dhe pr marrdhniet mes Italis dhe Shqipris?

    E vrteta sht q ka nj boshllk n histori dhe arsyeja pse jemi mbledhur ktu sht pikrisht kjo. Mbi fushatat e Sknderbeut n Itali nuk sht hedhur shum drit. Fatkeqsisht nuk i kemi t dhnat pr t kuptuar mir se ka br Sknderbeu n Itali dhe pas kaq shekujsh nuk ka dal askush, asnj historian q t rendis mir ngjarjet dhe t na qartsoj se si kan rrjedhur gjrat. Nse n Shqipri kto gjra jan t qarta, nuk dihet se ka br ai n vitet 1461-1462, sa i prket jo vetm luftrave, por edhe raporteve diplomatike me papatin, me mbretrit e Napolit. Pra ka shum pr t zbuluar. Edhe prej studimeve t de Simones nuk mund t shohim se kush fshihej pas Sknderbeut, Franca, Spanja, Venecia Kush e drejtonte Sknderbeun, pr t lvizur n nj mnyr t atill. Duhen br hulumtime dhe studime t hollsishme npr arkiva, n Napoli, Rom, Venecia ku gjenden edhe dokumente. Apo n arkivat e Vatikanit, q jan nj ar i vrtet dhe ku ka shum gjra pr t zbuluar. Pr shembull un mendoj dhe jam i bindur se ekziston nj biografi e Sknderbeut, Lincunabelo dell Antivarino, gj q ne nuk e kemi gjetur n origjinal, por se ku sht. Do isha i lumtur q bibliotekar, apo studiues italian e shqiptar t mblidheshin e t diskutonin mbi kt shtje. Fatkeqsisht edhe studiues nuk ka. Jan shum t pakt.

    Sa i njohur sht heroi n rajonin tuaj, prtej srs s studiuesve?

    Nuk sht shum i njohur dhe un personalisht n librat e mi jam munduar ta thelloj jetn dhe figurn e Gjergj Kastriotit, sidomos pr studentt, q t paktn t mund ta njohin se cili ishte Sknderbeu, pasi fatkeqsisht nuk njihet, ndrkoh q sht e nevojshme, jo vetm n Salento, por n gjith Italin.
    My silence doesn't mean I am gone!

  2. #2
    i/e larguar Maska e GL_Branch
    Antarsuar
    02-11-2003
    Vendndodhja
    Arbany
    Postime
    1,593
    Arkivi sekret i Vatikanit, rndsia e tij pr historin e popullit shqiptar


    do arkiv ka identitetin e tij
    dhe nuk mund dhe as nuk
    duhet krahasuar me t
    tjert" - sht ky nj ndr mendimet
    aksiom q dgjohet
    shpesh n mes t studiuesve q
    kan hulumtuar dhe mbledhur
    prvoja t ndryshme n arkiva t
    shumt. Gjithmon sht e vshtir
    t tregosh se si funksionon nj
    arkiv i caktuar, por kur vjen fjala
    pr t prshkruar Arkivin Sekret
    t Vatikanit, n mnyr t kuptueshme
    pr studiuesit apo t interesuarit
    q duan t din pr t,
    vshtirsia dhe prgjegjsia sht
    shum m e madhe, pr shkak
    t vllimshmris dhe shumllojshmris
    s dokumenteve,
    dorshkrimeve, librave dhe thesareve
    q prmban ky arkiv. Jan
    shkruar libra t tr me udhzime
    dhe studime me qllimin e mir
    q t mund t ndihmojn sado
    pak pr t gjetur fillin e Arians
    n labirintin e ktij arkivi, por
    gjithmon e m tepr ai vazhdon
    t mbetet nj sekret edhe pr studiuesit
    me shum prvoj, t cilt
    kan kaluar nj jet t tr, duke
    br studime, gjurmime dhe hulumtime.
    Megjithse jan publikuar
    tashm biblioteka t tra
    me dokumente t ktij arkivi dhe
    me interpretime t tyre sidomos
    pr vende t tilla si: Itali, Gjermani,
    Belgjik, Angli, Ukrain,
    Hungari dhe vendet nordike, etj.,
    grupe studiuesish t ktyre
    vendeve, si dhe t vendeve t
    tjera, vazhdojn t prfshihen n
    projekte serioze pr zbulimin e
    dokumenteve t pabotuara akoma
    nga fondet e ktij arkivi dhe
    rezultatet e puns s tyre vazhdojn
    t jen sensacionale, gj q
    tregon se Arkivi Sekret i Vatikanit
    sht nj pus q nuk po shteron.
    Arkivi Sekret i Vatikanit sht
    studiuar mjaft pak nga studiuesit
    shqiptar deri m sot.
    Arkivi Sekret i Vatikanit sht
    studiuar mjaft pak nga studiuesit
    shqiptar deri m sot. Kjo ka
    ardhur veanrisht pr shkak t
    mungess s tradits n studime
    historike dhe arkivistike n vendin
    ton dhe mungess s shkollave
    t gjuhve klasike dhe paleografis,
    q sigurisht kan qen
    t lidhura ngusht me problemet
    ekonomike q ka kaluar dhe po
    kalon vendi yn. Izolimi q iu b
    vendit ton gjat periudhs s komunizmit,
    rezultoi t kthehej n
    asfiksues edhe pr ato prpjekje
    q kishin filluar n fillim t shek.
    XX pr krijimin dhe konsolidimin
    e studimeve historike, duke prfshir
    edhe ato t gjuhve klasike.
    Studiuesit shqiptar q patn
    mundsin dhe rastin t hulumtojn
    dhe studiojn n kt arkiv,
    jan shum t pakt (jo m
    shum se 4-5 veta, gjat gjith
    historis s popullit ton) dhe ata
    nuk kan pasur rastin t hulumtojn
    pr nj koh relativisht t
    gjat n kt arkiv, gj q i ka kufizuar
    ata shum n studimet e
    tyre.
    Mundsia e brezit t ri pr t
    kryer hulumtime dhe studime n
    kto arkiva sht akoma edhe m
    e vogl se e brezave m par, pasi
    jo vetm q paleografia nuk studiohet
    e ushtrohet, por, ajo madje
    po zhduket pothuajse fare edhe
    si koncept npr universitetet
    tona, si shkak se pedagogt q
    ligjrojn kt lnd nuk kan
    prgatitje t duhura dhe nuk jan
    njohs t mir t gjuhve klasike
    greke e latine; duhet theksuar se
    edhe msimi i latinishtes dhe greqishtes
    s vjetr sht reduktuar
    n maksimum npr shkolla e
    universitete, shprehi kto baz
    pr nj pun t suksesshme n
    fardolloj arkivi, aq m tepr n
    at t Vatikanit.
    Nj penges tjetr shum e
    madhe sot sht edhe mungesa e
    mjeteve financiare q do t
    mundsonte nj qndrim relativisht
    t gjat n Rom, pr t kryer
    hulumtime dhe studime t
    themelta n Arkivin Sekret t Vatikanit,
    apo n vende t tjera ku
    ruhen dokumente t shumta pr
    historin. Shteti shqiptar nuk ka
    qen mjaft i fort ekonomikisht
    sidomos vitet e fundit, sa t mund
    t sponsorizonte grupe studiuesish
    apo studiues t veant, specialist,
    q t punojn me "gurt
    e themelit" t popullit ton, si
    bjn pa kursim qeverit e
    vendeve t tjera. Pr nj pun t
    till, sot pr sot, studiuesit shqiptar
    po i prkrahin financiarisht
    organizata t huaja joqeveritare,
    t cilat t interesuara pr t
    ndihmuar vendet e tyre, duke
    nxjerr n t njjtn koh prfitime
    nga politikat q prkrahin
    projektet ndrkombtare, kan
    shtrir projektet e tyre edhe n
    Shqipri, duke u dhn mundsi
    disa studiuesve shqiptar q t
    progresojn n fusha pothuajse
    krejt t pambuluara nga shteti
    shqiptar.
    Deri sot, pr Shqiprin dhe
    shqiptart, kryesisht nga Arkivi
    Sekret i Vatikanit, dokumente
    burimore pr historin e Shqipris
    kan botuar studiuesit e
    huaj.
    Duhet thn q nga Arkivi i
    Vatikanit jan botuar tashm seri
    t dokumenteve pr Shqiprin
    dhe pr trojet shqiptare dhe kto
    kryesisht nga studiues t huaj, si
    p.sh., nga Farlati, Theiner, Miklosich,
    Smièiklas, Valentini, Parrino,
    ... Sella, Vale, Neraliæ, etj., t
    cilve populli yn dhe studiuesit
    tan, u jan shum mirnjohs
    pr punn e tyre.
    Megjithat, duhet thn gjithashtu,
    q kto dokumente t
    botuara jan vetm maja e ajsbergut,
    pasi kta studiues ose kan
    punuar shum hert me kta dokumente
    si p.sh., Farlati (dokumentet
    e prmbledhura nga ai
    duhen redaktuar me aparatus
    criticus), ose nuk ishin drejtprdrejt
    t interesuar n trojet shqiptare
    dhe dokumentet q kan
    botuar pr Shqiprin jan t
    cunguara ose t przgjedhura sipas
    interesave q ata kishin dhe
    kan dhe jo pr t br nj studim
    t mirfillt pr Shqiprin, si
    sht p.sh., rasti i Theiner, Miklosich,
    Smièiklas etj. Kshtu p.sh.,
    Theiner e jep dokumentin me signatur
    Inst. Miscellanea 2526, i
    cili bn fjal pr konvertimin e
    Balshajve nga ortodoks n katolik,
    krejt t prgjysmuar, n
    Monumenta Hungariae II, fq. 86
    nr. 164, pr t ciln vepr, studiuesit
    tan shqiptar flasin me respekt
    t veant, gj q duke krahasuar
    dokumentet origjinale me
    ato t botuara, nuk mund t thuhet
    pa rezerv.
    I mirnjohuri studiues i mesjets
    s Shqipris, Milan Sufflay
    dhe bashkpuntort e tij
    Thallóczy e Jirecek kan botuar
    gjithashtu dokumente nga arkivi
    i Vatikanit (n form prmbledhje
    dhe jo t plota), por edhe kto
    dokumente nuk jan gjithka q
    duhej krkuar dhe gjetur n
    mnyr t planifikuar, sepse Sufflay
    nuk ka qen vet n arkivat e
    Vatikanit pr hulumtime. Pr shkak
    t lufts midis Italis dhe Austro-
    Hungaris, ai nuk mundi ta
    shfrytzonte vet Arkivin Sekret
    t Vatikanit, prandaj n Acta et
    Diplomata res Albaniae Mediae
    Aetatis Illustrantia, ka botuar kopje
    t dokumenteve t prshkruar
    e t przgjedhur q i mori nga
    Pastori, i njohur ndoshta pr lexuesin
    me historin monumentale
    t papve. Kto kan qen dokumente
    sporadike q Pastori i kishte
    hasur gjat krkimeve t tij dhe
    nuk ishin krkuar dhe gjetur n
    mnyr t qllimshme dhe t
    planifikuar pr t ndrtuar pa
    boshllqe historin e popullit shqiptar.
    N nj relacion q ruhet n
    Arkivin Qendror t Shqipris, n
    Tiran, n fondin "Komisioni 25
    vjet vetqeverimi" n dosjen nr.
    21, Sufflay shkruan q materiale
    shum t rndsishme t Arkivit
    Sekret t Vatikanit nuk jan
    shfrytzuar, pasi prof. Pastori nuk
    kishte pr qllim t bnte studime
    specialistike pr historin e
    Shqipris, dhe pr kt shkak
    shprehet domosdoshmria pr
    t‘u kthyer n Rom dhe pr t
    vazhduar krkimet n Vatikan",
    gj q Sufflay nuk arriti ta realizonte
    kurr pr shkak t vrasjes
    s tij nga ana e serbve.
    Dokumente t shumta t
    pabotuara pr historin e shqiptarve
    dhe Shqipris ruhen
    ende t pabotuara n Arkivin
    Sekret t Vatikanit
    Dokumentet q flasin
    pr historin e Shqipris dhe q
    ruhen n Arkivin Sekret t Vatikanit
    jan t shumta, jo aq pr
    shkak t fqinjsis s Shqipris
    me Italin, gj q ka br q kontaktet
    midis dy vendeve t jen
    mjaft t shpeshta dhe gjurmlnse,
    por m tepr pr shkak
    t politiks universale t kishs
    katolike pr t prezantuar besimin
    katolik n t gjith botn.
    Trojet shqiptare zinin vend t
    rndsishm n mozaikun e interesave
    t Kuris s Selis s
    Shenjt, ndaj Ballkanit.
    sht e vrtet q papati
    paraplqente t lidhej diplomatikisht
    dhe politikisht me
    mbretri t konsoliduara apo q
    jepnin shpresa pr konsolidim,
    dhe me kryeipeshkvi, ipeshkvi,
    dhe dioqeza t mdha dhe frytdhnse,
    dhe trojet shqiptare nuk
    ishin nn hegjemonin e nj
    mbreti deri n fillim t shekullit
    t kaluar, pra, n kt pikpamje,
    nuk kishin shum shpresa pr t
    pasur lidhje me papatin. Sidoqoft,
    regjistrohen kontakte t
    shpeshta t ktij t fundit me
    kryeipeshkvit, ipeshkvit dhe
    dioqezat e shumta shqiptare q
    ishin t forta ekonomikisht, pasi
    n mesjet ato nuk ishin aq t
    varfra sa sot, dhe q ishin aq t
    forta shpirtrisht saq delegonin
    misionar n t gjith bregdetin
    dalmat pr t marr prsipr
    poste t tilla t rndsishme fetare
    si at t priftit, ipeshkvit dhe
    kryeipeshkvit etj. Prve ksaj,
    trojet shqiptare ishin n udhkalime
    t rndsishme gjeografike
    pr n thellsi t Ballkanit dhe pr
    n Konstandinopol, si dhe n kufirin
    midis kishs katolike dhe
    ortodokse, gj q u jepte atyre
    pushtet, i cili po t mos vihej n
    duart e papatit do t vihej n duart
    e armiqve t tij. Kshtu, Selia
    e Shenjt, jo vetm q nuk i kishte
    ln jasht vmendjes s saj
    shqiptart dhe trojet e tyre, por
    prkundrazi i ka prkrahur dhe
    shpesh nxitur e prdorur, pr t
    organizuar kryqzata apo fushata
    katolicizmi kundr "skizmatikve"
    t lindjes.
    Arkivi i Vatikanit shquhet
    kryesisht pr pasurin e tij t
    dokumenteve origjinale nga
    fusha t ndryshme. M mir t
    regjistruara jan bulat papnore,
    t cilat dallojn nga dokumentet
    e tjera papnore jo vetm pr nga
    solemniteti i stilit t t shkruarit,
    por edhe se n origjinal mbajn
    nj vul t plumbt, nga e cila
    kan marr edhe emrin bulla.
    Registra Vaticana, nj fond me
    shum rndsi pr historin e
    popullit ton.
    Serin m t famshme dhe m
    t vjetr t ktyre dokumenteve e
    prbjn Registra Vaticana. Kjo
    seri prbhet nga vllime q
    numrohen nga 1 deri te 2020, t
    cilt u dmtuan mjaft rnd, kur
    arkivi u transportua nga Vatikani
    n Paris (1810), me urdhr t Napoleon
    Bonapartit, me kt rast
    humbi vllimi me numr 740.
    Megjithat, meq disa vllime
    prsriten, numrat shkojn deri
    te 2042. Vllimet 29B, 110A dhe
    110B nuk jan vllime me dokumente
    t mirfillta, pasi kto
    vllime prmbajn riprodhime
    fotografike. Regjistrimi sistematik
    i dokumenteve papnore n Registri
    Vaticani fillon me papn Inocent
    III (1198-1216), megjithse
    ekziston edhe nj vllim me letra
    t Paps Gjoni VIII nga vitet 872-
    882, si dhe nj regjistr i Gregorit
    VII me kopje t letrave t Gregorit
    VII nga viti 1073-1085. Seria, n
    formn q ekziston sot, arrin t
    prmbledh dokumente deri n
    periudhn e Papa Piu-t V (1566-
    1572), ku jan shtuar spontanisht
    edhe disa dokumente t Klementit
    VIII pr vitet 1592-1605.
    Ky fond pra mbulon mir nj
    periudh prej disa shekujsh, dhe
    sht konsideruar si burimi m i
    mir pr historin e Evrops n
    prgjithsi e Shqipris dhe popullit
    shqiptar n veanti, sidomos
    pr shek. XII deri XV, dhe jo vetm
    pr historin religjioze, por edhe
    pr at sociale, politike,
    ekonomike, kulturore. E themi pa
    frik fare, meq jemi duke br
    studime pr kt epok, se ky
    fond sht edhe burimi m i mir
    pr historin e Shqipris s ksaj
    kohe, pasi n t gjenden shum
    bula origjinale, t papve t ndryshm
    drejtuar p.sh. Muzakajve
    (Reg. Vat. 109, f. 140, ep. 571),
    Matarangve dhe Blenishtve, t
    cilt Papa Gjoni XXII i quan "baron"
    (Reg. Vat. 109, f. 140, ep.
    572), Marinit, kryeipeshkvit t Tivarit
    (Reg. Vat. 52), drejtuar
    kryepeshkopve t vendeve fqinje
    pr t ndihmuar Andrean,
    peshkopin e Krujs q sht
    dbuar nga mbreti serb, Urosh
    (Reg. Vat. 67, f. 26), drejtuar Zaharis,
    peshkopit t Shasit (Reg.
    Vat. 6 , Bartholemeut, peshkopit
    t Kunavis (Reg. Vat. 70) etj.
    Bulat e papve jan shum
    domethnse ngase prmes tyre
    mund t fitohet nj njohje e
    mrekullueshme e problemeve sociale,
    ekonomike, kulturore dhe
    fetare
    Nga kto bula mund t kuptojm
    shum mir probleme sociale,
    ekonomike, kulturore, fetare
    etj., t zonave t ndryshme t
    Shqipris s asaj kohe, dhe po t
    gjenden t gjitha dhe t prmblidhen
    n nj botim t vetm
    mund t formojn nj mozaik
    shum domethns pr historin
    e popullit shqiptar n mesjet,
    histori q vrtet ka shum pr t
    na br t ndihemi mir q jemi
    pasardhs t ktij populli.
    Duhet pasur parasysh q papati
    n at koh ishte pushteti m
    i lart q njihej n mbar Evropn
    dhe n shekullin e katrmbdhjet,
    madje edhe n Lindjen e
    Afrt e t Largt, n Japoni e n
    Afrik, dhe fakti q ky pushtet
    universal njihte dhe interesohej
    kaq mir pr do gj q ndodhte
    n trevat shqiptare t asaj kohe,
    flet pr vlera t popullit ton.
    Brenda pr brenda fondit, Registri
    Vaticani q shkurt njihet
    edhe si Reg. Vat., prve bulave ka
    edhe vllime me dokumente t
    tjera q klasifikohen n seri m t
    vogla me emra nga m t ndryshmit
    si p.sh., Epistolae, Commune,
    De Curia, Secrete, Diversorum,
    Littere Diverse, Officiorum,
    Officialium, Expectative
    etj., t cilat, n fakt, nuk prmbajn
    strikt, dokumente pr t
    cilat flasin titujt, por shpesh kan
    edhe przierje. Me kto q theksuam
    m lart, kemi prezantuar
    nj ndr problemet kryesore pr
    orientimin dhe pr gjetjen e dokumenteve
    t dshiruara n
    Arkivin Sekret t Vatikanit pr
    Shqiprin dhe shqiptart. Kshtu
    p.sh., ndodh q t vllimin e
    nj pape ta gjejm t przier me
    vllimet e nj pape tjetr, si sht
    rasti i Giulio II dhe Giullio III,
    apo t Paps Pio IV me Papn Pio
    V, dhe madje edhe brenda prbrenda
    nj vllimi qllon q dokumentet
    t mos jen t gjitha sipas
    nj rendi t caktuar, por t
    ket edhe konfuzion, q nuk dihet
    nse sht br gabimisht
    apo qllimisht.
    Registri Vaticani sht formuar
    nga regjistrimi i t gjitha
    letrave papnore, regjistrim ky q
    bhej n Kancelarin Apostolike,
    n Dhomn Apostolike dhe n
    Sekretarin Papnore. Kancelaria
    sht dikasteri i par q shquhet
    pr antikitetin dhe pr kuantitetin
    e bulave papnore. Nga ky
    dikaster, por edhe nga Dhoma
    Apostolike kan dal edhe Registra
    Avenionensia (349 vllime +
    4 apendikse) q jan shum t
    rndsishme pr periudhn e
    papve dhe t antipapve avinionez,
    periudh kjo q korrespondon
    me shek. XIV dhe
    fillimin e shek. XV. Kjo periudh
    karakterizohet nga dy fakte me
    rndsi shum t madhe pr historin
    e dokumenteve t arkivuara:
    fillimi i nj serie t rregullt
    t regjistrave t letrave
    sekrete dhe prezenca n Registri
    Vaticani e nj serie t re regjistrash,
    at q quhet Registri Avignonesi,
    seri kjo q u transportua
    nga Avinioni n Arkivin e Vatikanit
    n vitin 1783. Karakteristik
    pr periudhn e Avinionit
    sht fakti q letrat papnore jan
    regjistruar sipas nj tradite t dyfisht:
    sipas tradits origjinale
    (cartacea) jan regjistruar n
    Registri Avignonesi, dhe n kopje
    (membranacea) jan regjistruar
    n Registri Vaticani, meq papt
    nuk e kishin rezidencn n Vatikan.
    Ky regjistrim i dyfisht u b
    me qllimin e nj kontrolli m t
    mir dhe integrimi reciprok t
    dokumenteve. Meq regjistrimi i
    dokumenteve n Vatikan bhej
    m von, pasi ishte br n Avinion,
    qllon q seria Registri Avenionensi
    prmban dokumente
    q mungojn n Registri Vaticani.
    Pr kt shkak sht e domosdoshme
    q pr studime specialistike
    t studiohen t dy
    serit, megjithse Registra Avenionensia
    sht shum m e
    vshtir pr t‘u lexuar se Registra
    Vaticana. T dy serit e regjistrarve
    jan autoritativ dhe asnj
    nuk e v n dyshim nj dokument
    q sht n Registri Avignonesi,
    por nuk sht n Registri
    Vaticani. Ajo q duhet t ket
    parasysh nj studiues ndrsa
    shfrytzon kto dy seri regjistrash,
    sht konkordanca e
    veant e t dy regjistrave. Kshtu
    p.sh., konkordanca paraqitet
    n formn q vijon: Paps Gjoni
    XXII n Registri Avignonesi (Reg.
    Avin.) i prkasin vllimet 2-47,
    kurse n Registri Vaticani (Reg.
    Vat.) vllimet 63-108. Paps
    Benedikt XII n Reg. Avin. vllimet
    48-55, kurse n Reg. Vat.
    vllimet 119-129. Paps Klement
    VI n Reg. Avin. vllimet 56-120
    me disa fasikula n vazhdim,
    kurse n Reg. Vat. i prkasin vllimet
    147-213. Paps Inocenti VI
    n Reg. Avin. i prkasin vllimet
    121-149, kurse n Reg. Vat. vllimet
    219-234. Paps Urbani V n
    Reg. Avin. i prkasin vllimet
    150-172, kurse n Reg. Vat. vllimet
    252-261. Kshtu p.sh., n
    lidhje me historin e Ndreut, ipeshkvit
    t Krujs q u przu nga
    Uroshi, Mbreti i Serbis, n Reg.
    Vat. gjendet n vllimin 52
    ndrkoh q n Reg. Aven. gjendet
    n vllimin 8. Po kshtu ka
    edhe raste kur nj fjal nuk sht
    e qart, dhe duhet par si sht
    e shkruar n t dy burimet, e
    mjaft probleme t tjera q e
    bjn t domosdoshm nj studim
    t themelt t t dy serive t
    regjistrave.
    Fonde t tjera me interes pr
    shqiptart nga Arkivi Sekret i Vatikanit.
    Registra Lateranensia (2467
    vllime nga viti 1389 deri n vitin
    1897) e kan marr kt emr
    ngaq kur u kthyen nga Parisi n
    vitin 1817 u ruajtn pr nj koh
    n Pallatin Lateran deri n vitin
    1892, kur u dorzuan pr
    mbikqyrje n Arkivin e Vatikanit.
    Disa nga dokumentet q kan
    t bjn me trojet shqiptare n
    kt seri jan Reg. Lat. 538, 539,
    552, 554, 559, 560, 565, [kto
    vllime t cekura kan t bjn
    vetm me shek. XIV!] etj. Kjo sht
    seria q ndoshta mbulon me
    mir se t gjith t tjerat periudhn
    e lavdishme t Sknderbeut
    dhe n t mund t gjenden
    prmbajtjet e korrespondencs
    papnore me Sknderbeun.
    Megjithat, bulat origjinale n
    pergamene t formatit t madh,
    shpesh t zbukuruar me flori
    gjenden n Instrumentia Miscellanea.
    Instrumenta Miscellanea
    zn vendin kryesor n fondet
    diplomatike. Ktu dr. Musa Ahmeti
    ka gjetur shum letra origjinale
    drejtuar Sknderbeut. Ndrsa
    ne kemi gjetur gjithashtu, edhe
    disa dokumente nga shek. XIV
    dhe mendojm se ka shum t
    tjera q mund t gjenden leht
    aty. N Archivium Arcis, (njihet
    ndryshe edhe si arkivi i kshtjells
    s Shn Engjllit) jan ruajtur t
    gjitha regjistrat e privilegjeve t
    dhna nga papati, kurse Archivio
    della Cancellaria della Nunziatura
    Veneta prmbledh dokumente
    nga 31 manastire t Venedikut,
    por q jan shum t pasur sidomos
    pr sa i prket periudhs
    venedikase n Shqipri.
    Pr sa i prket historis
    ekonomike t vendit ton, fonde
    me vlera t paprsritshme jan
    Obligationes et Solutiones (nga
    1295-1555, gjithsej, 91 vllime),
    fond ky q prbhet nga fatura e
    relacione kryesisht me prmbajtje
    financiare, raporte, krkesa
    etj., nga ku mund t nxirren t
    dhna pr pagesat q bnin ipeshkvt,
    abatt etj., te papati.
    Detyrimet ishin dy llojesh: servitia
    communa, t cilat quheshin
    kshtu, sepse taksat q paguheshin
    nga ipeshkvt dhe abatt
    konsideroheshin pr "interesin e
    prgjithshm" t Kolegjit t Kardinalve,
    dhe t Dhoms Apostolike.
    Secila prej tyre kishte t
    drejtn t kishte gjysmn e ktyre
    taksave t mbledhura.
    Ndrsa Servitia minuta ishin
    pagesat q bnin t emruarit tek
    antart e familjes s Paps, dhe
    zyrtarve t Kuris. Ipeshkvi i
    emruar ishte i detyruar q t
    paguante kto taksa, pr t ciln
    duhet t jepte llogari deri m nj.
    Kshtu edhe nse ai largohej nga
    nj ipeshkvi dhe shkonte n nj
    tjetr, vazhdonte t paguante
    borxhin e vjetr nse nuk e kishte
    shlyer. Nse ipeshkvia e tij ishte
    e varfr, ather pagesa e borxhit
    zgjat pr nj koh shum t
    gjat, por nse ipeshkvia sht e
    pasur pagesa bhet brenda kohs
    s caktuar.
    Vllimet e fondit Introitus et
    Exitus (nga 1279-1524, ka 565
    vllime me dokumente t renditura
    kronologjikisht) prmbajn
    dokumente pr shpenzimet dhe
    t ardhurat e Selis Apostolike.
    Fondi Collectoriae Camerae
    (nga fundi i shek. XIII deri n
    fillim t shek. XV ka 504 vllime)
    prmban fatura q kan regjistruar
    parat e dorzuara kolektorve
    t papatit nga secili vend. Kto
    fonde jan burime informacioni
    shum t rndsishme pr t
    vlersuar gjendjen ekonomike t
    dioqezave t ndryshme shqiptare.
    Kur Arkivi Sekret u ngrit
    n vitin 1611, t 80 dollapt e
    ndrtuar n mnyr t veant
    vetm pr t mbajtur dokumentet
    pontifikale, u mbushn me dokumente
    t papve Pal V, Urban
    VIII, dhe Aleksandr VII. Nj e treta
    e gjith dollapve ishte e
    mbushur me pergamente. Dollapt
    shquhen pr prmbajtje t
    shumllojshme dhe pr nj studiues
    nuk mbetet gj tjetr vese
    t‘i prvishet puns aty, sepse asnjher
    nuk do t zhgnjehet nga
    rezultatet e saj.
    Kshtu p.sh., dollapt 1-28
    prmbajn kryesisht Registra Vaticana
    nga viti 872 deri n vitin
    1614; dollapt 29-30 prmbajn
    Diversia Cameralia. Dollapi 31
    prmban kopje t regjistrave kancelarik;
    dollapi 32 letra t papve
    nga shek. XIII deri n shek. XVI;
    dollapi 35 prmban koleksion
    privilegjesh etj.
    Q prej fillimit t tij, ai ka qen
    n zhvillim t vazhdueshm drejt
    nj arkivi qendror t t gjith dokumentacionit
    t shtetit t Vatikanit.
    M 1893 erdhi Arkivi
    Borgez, m 1907 Arkivi Konsistorial
    dhe m 1908 erdhi fondi
    shum i madh i Sekretariatit t
    Breveve etj. N vitin 1892 erdhn
    nga pallati Lateran fonde t
    mdha arkivore t Datari-s me
    dy serit e mdha t rndsishme
    t regjistrave t suplikateve (Registra
    Supplicationum) dhe t
    regjistrave lateranez (Registra
    Lateranensia), si dhe me serit e
    Brevia Lateranensia (erdhi n
    vitin 1906), Minutae Brevium in
    forma gratiosa, Processus Datariae,
    Secretariatus Camerae, Expeditiones,
    Officiorum vacabilium,
    Abreviatores de Curia, Archivio
    dello Scrittore Segreto, Per Obitum,
    dhe Datary Miscellanea. N
    kto seri gjenden suplikata, benefice,
    pensione, lmosha, poste
    q jan pr t‘u shitur, procese informative
    pr emrime ipeshkvsh,
    dhurata etj.
    Fondi Registra Supplicationum
    (Reg. Suppl.) prmbledh 7356
    vllime dhe prmban letra lutjeje,
    krkesash apo falnderimi, dedikimi
    q drgonin klerikt e
    vendeve t ndryshme, ndr ta
    edhe shqiptart, dhe sht ndoshta
    fondi m me interes n kt seri.

    link:

    gazeta-shqip.com/artikull.php?id=9799

  3. #3
    Pasioni pr shkencn Maska e King_Arthur
    Antarsuar
    27-04-2006
    Vendndodhja
    Detroit U.S.A por me zemer dhe shpirt ne elbasanin tim.
    Postime
    2,410
    bukur shume interesante

  4. #4
    i/e larguar Maska e GL_Branch
    Antarsuar
    02-11-2003
    Vendndodhja
    Arbany
    Postime
    1,593
    Mesjeta shqiptare, sipas dorshkrimeve e dokumenteve q ruhen n bibliotekat e arkivat kroate

    Shqipria dhe shqiptart kan qen dhe mbeten nj tem interesante si pr intelektualt e dikurshm, ashtu edhe pr studiuesit e sotm. Studiues t shumt nga vende t ndryshme jan marr dhe merren me studimet pr origjinn, kulturn, traditn, gjuhn, fen dhe gjithka tjetr q ka t bj me shqiptart dhe trojet e tyre etnike.
    Debatet e shumta t mirfillta me baz shkencore, botimet e korpuseve t dokumeteve, analizat studimore dhe librat e shumt, t botuar q nga zbulimi i shtypshkronjs s Gutenbergut e deri sot, jan nj nga dshmit m t forta pr interesin e veant q kishin t huajt pr popullin shqiptar, fatin dhe rolin e tij gjat furtuns shekullore mesjetare, por edhe gjate zhvillimeve t vrullshme t rilindjes dhe iluminizmit evropian dhe atij shqiptar.

    Krahas botimeve t shumta dhe voluminoze, jan pr tu pasur n konsiderat edhe dorshkrimet e vjetra t pabotuara akoma, q her me autor ose edhe pa autor, kan pr tem bosht popullin shqiptar dhe trojet etnike t tij. Zbulimet e ktyre dorshkrimeve, jan nj thesar i vrtet, sepse jo vetm pasurojn shum her zbrazsin n informacione q sht krijuar n epoka t caktuara kohore, duke na ndihmuar q t plotsojm e saktsojm njohurit q kemi deri tani pr ngjarje, personalitete dhe data t rndsishme historike, por edhe na tregojn pr imazhin q kishin shqiptart n syt e bashkkohsve, apo jehonn q kishin veprat e tyre tek brezat e mvonshm. Studimet sistematike npr arkiva e biblioteka t ndryshme, aneknd Evrops, pasurojn fondet e albanologjis dhe historis kombtare shqiptare n prgjithsi. do dokument, dorshkrim apo libr i rrall, i zbuluar rishtas, i panjohur deri tani pr studiuesin dhe lexuesin e gjer, ka nj rndsi t veant. Thesare t tilla, kan vler t dyfisht: e para sepse me an t tyre plotsohet ose argumentohet e kaluara jon kulturore dhe s dyti, njihemi me krijime t reja, t zhanreve e gjinive t ndryshme, gj q na mundson t kuptojm rezonancn q kan gjetur periudha t caktuara historike apo personalitete t caktuara historike n fushat e ndryshme t krijimtaris.

    sht theksuar tashm disa her, se qytetet bregdetare dalmate, ruajn n arkivat e bibliotekat e tyre t shumta, qofshin ato publike, shtetrore, kishtare apo private nj lnd jashtzakonisht t pasur dhe t vlefshme pr shqiptart dhe Shqiprin. sht m se e vrtet se nj pjes e ksaj lnde sht vjelur, fillimisht nga studiues t huaj, e m von edhe nga disa studiues shqiptar. sht e domosdoshme q n mnyr sistematike, me nj prgatitje serioze t bhen hulumtime dhe krkime, n gjith qytetet bregdetare t Adriatikut, sepse ekzistojn t dhna t shumta dhe t sakta pr burime shum t vlefshme, t cilat presin studiuesit dhe hulumtuesit serioz e t prgatitur profesionalisht, si n aspektin gjuhsor, paleografik, diplomatik dhe epigrafik, kur bhet fjal pr dorshkrime, dokumente dhe burime t tjera.

    Dorshkrimi nga Shibeniku
    N Shibenik, n famullin e Shn Lovrit, ruhet nj dorshkrim i at Mate Zoriiqit, me titull: Ogledalo prisvitloga i ponosnoga vojevagna vlastelina Jure Castriochianina, recenoga Scanderbeg, n signaturn: R.K - 17/I. II. Dorshkrimi ka 92 faqe, format t madh, me dimensione 26.3 x 49.5 cm dhe ndahet n dy pjes. Pjesa e par prbhet nga nnt kapituj; ndrsa pjes e dyt ka 13 kapituj, gjithsej, 22 kapituj. do kapitulli i paraprin nj nntitull i shkurtr, i cili n mnyr prmbledhse, tregon se pr far bhet fjal, n tekstin n vazhdim! I tr teksti sht i mbushur me data dhe vite t sakta, gj q e rrit vlern dhe rndsin e tekstit, pastaj me nj korrektsi t jashtzakonshme, jan shnuar emrat e bashklufttarve t Sknderbeut dhe t kundrshtarve t tij. N disa raste, vrehet nj njanshmri e leht n favor t Venedikut, q autori me mjeshtri t veant e arsyeton duke treguar madhshtin, forcn dhe diplomacin e prkryer q kishte Republika e Shn Markut n at koh. Dorshkrimi sht shum i dmtuar, sidomos n faqet e para dhe ato t fundit. Edhe n brendi, n disa vende vshtir lexohet. Lagshtira, e n disa vende edhe ngjyra, e kan grryer letrn, e cila sht e cilsis s dobt. Teksti lexohet leht; sht i shkruar n gjuhn kroate, n dialektin e ikavics. sht i prfunduar m 29 shkurt t vitit 1752. Kt t dhn na e ofron vet autori, n faqen e fundit, /f. 92/. Kjo dat na bn t pohojm, se ky sht njri ndr krijimet m t vjetra, deri sot t njohura, t nj autori kroat, n gjuhn kroate, pr Gjergj Kastriotin Sknderbeun. Ky dorshkrim sht edhe m i vjetr se libri i Andrija Kaiq-Mioshiqit pr Sknderbeun.

    Dorshkrimet nga Arkivi i Akademis s Shkencave dhe
    Arteve Kroate n Zagreb

    N Arkivin e Akademis s Shkencave dhe Arteve t Kroacis, /HAZU-t/, n Zagreb, ruhen disa dorshkrime t shprndara npr fonde t ndryshme personale t krijuesve t shquar kroat. Kto dorshkrime, pr nga volumi, jan m t shumtat. sht i njohur vetm dorshkrimi I. K. Sakcinskit, ndrsa t tjerat deri me sot kan qen t panjohura fare! N fondin e dorshkrimeve t Ivan Kukuljeviq-Sakcinskit, njrit prej historianve, arkivistve dhe bilbiografve m t njohur kroat, dhe njrit prej ideologve t Rilindjes kroate, ruhet nj dorshkrim i nj drame, q i kushtohet heroit kombtar shqiptar t shekullit t XV-t, Gjergj Kastriotit-Sknderbeut. Dorshkrimi ndodhet n signaturn: XV. 23/ C. II. - 7. Daton nga viti 1840. Kt t dhn e gjejm n faqen e fundit, t shkruar nga vet dora e Ivan Kukuljeviq-Sakcinskit. I. Kukuljeviq-Sakcinski sht njri nga studiuesit e shumt kroat, i cili u mor me hulumtimin e historis, kulturs dhe tradits shqiptare. Prve dorshkrimit t drams pr Sknderbeun, ai her pas her sht marr, edhe me shtjen shqiptare deri n gjysmn e dyt t shek. XIX-t, prmes shkrimeve me karakter letrar, historiko-informativ, studimor, dhe botimeve t shumta n shtypin periodik t kohs, si dhe mbledhjes s dorshkrimeve dhe librave t ndryshme, t botuar gjat shekujve. Dorshkrimi i drams n gjendjen e tanishme sht i shkruar n 58 flet t formatit t madh, me dimensione: 27,5 x 51.8cm. Tet faqet e para kan nj format m t vogl, 22,5 x 35cm, n t cilat jepen shnimet paraprake pr jetn dhe veprn e Sknderbeut sipas burimeve dhe autoreve t cilt ka konsultuar Sakcinski. N vazhdim kemi 48 flet t shkruara dhe 2 flet t zbrazta. T gjitha kto flet jan t palosura n dyshe dhe autori ka shkruar vetm n njrn an, n faqen "recto". Dorshkrimi, prgjithsisht, sht i ruajtur mir. Disa flet, ato t aktit t tret dhe dy t fundit jan t prlyera me balt. Si duket kjo sht pasoj e transportit t dorshkrimeve dhe tekstit n to lexohet me vshtirsi.

    Sipas t gjitha gjasave, autorit i sht kthyer disa her ky dorshkrim, ndoshta pr prpunim dhe plotsim, sepse anash, me ngjyr dalluese, ka shnime dhe prmirsime t mvonshme, qofshin ato t natyrs ortografike-drejtshkrimore, qofshin plotsime teksti me fraza t reja, apo edhe ndryshime komplete paragrafsh. Njri ndr problemet m t ndjeshme dhe t rndsishme sht shtja e burimeve historike, n t cilat sht mbshtetur Sakcinski, burime kto q duhet t sqarohen. N shnimet paraprake autori shnon tre autor: Georg Marnaviqin, Andrija Kaiq-Mioiqin dhe J. B. Hamerin, por, sht evidente se Sakcinski ka shfrytzuar edhe burime e autor t tjer t cilt nuk i prmend, por nga leximi i vmendshm, mund t vrejm se cilat jan ato vepra e burime. sht interesant fakti se Ivan Kukuljeviq-Sakcinski nuk i shnon titujt e veprave t tyre n dorshkrimin e tij t drams pr Sknderbeun, por vetm numrin e faqeve q ka konsultuar. Dorshkrimi prmban disa momente t rndsishme. Shkruhet nga penda e njohur e nj historiani t shquar, i cili zbrthen ann faktografike n nj tregim trheqs dhe mjaft t leht pr lexim. Gjuha e prdorur sht e thjesht, e qart dhe shum melodike. Por m e rndsishmja sht se autori ka ruajtur paanshmrin duke qen i kujdesshm q personazhet kryesore t na i paraqes n drit pozitive, por asnjher m shum se sa e meritojn.

  5. #5
    i/e larguar Maska e GL_Branch
    Antarsuar
    02-11-2003
    Vendndodhja
    Arbany
    Postime
    1,593
    Dorshkrime t tjera me vlera t larta artistike dhe

    shkencore nga arkivi i HAZU-t


    Prve dorshkrimit t drams s I. K. Sakcinskit, n Arkivin e HAZU-t ruhet edhe nj dorshkrim i historianit me fam ndrkombtare Ferdo Shishiqit. Mendojm se deri tani ky sht dorshkrimi m i kompletuar pr heroin kombtar shqiptar, Gjergj Kastriotin Sknderbeun, i shkruar nga nj autori kroat. Dorshkrimi prbhet nga dy pjes, prkatsisht katr trsi. Historiani i njohur kroat, pr monografin e tij n dorshkrim, ka shfrytzuar burime t shumta t botuara, por edhe t pa botuara si dhe ka konsultuar nj literatur jashtzakonisht t gjer. Nuk sht shum e qart se si ka mbetur pa botuar nj dorshkrim i till, me vlera t jashtzakonshme shkencore. Pjesa e par, ka gjithsej 63 faqe. Autori n kt pjes analizon situatn politike, ekonomike, shoqrore dhe kulturore t Ballkanit n prgjithsi, e t Shqipris n veanti, sidomos, periudhn para turke. Pjesa e dyt ka 24 faqe, dimensionet jan t njjta me pjesn e par. F. Shishiqi n kt pjes t monografis s tij, shqyrton n mnyr kritike rinin e Sknderbeut, qndrimin e tij pran Oborrit mbretror n Stamboll, lidhjet e tij t ngushta me vendlindjen dhe betejn e Nishit! Ndoshta sht ndr biograft e par t Sknderbeut, q hedh iden se Gj. K. Sknderbeu nuk qndroi koh t gjat pran Sulltanit dhe se kishte lidhje shum t ngushta me Shqiprin, prkatsisht, ishte Sanxhakbe i Dibrs! Pjesa e tret e dorshkrimit, prbhet nga 137 faqe. N kt pjes, autori shqyrton gjith jetn e Sknderbeut, deri n vdekje. N 8 faqet e fundit, i bn nj prshkrim t veant Shqipris pas-Sknderbegiane, veanrisht luftrave t prgjakshme t Krujs dhe Shkodrs. Pjesa e katrt, prbhet nga 21 faqe. Ktu F. Shishiq, ka shnuar me saktsi, gjith literaturn e shfrytzuar, dokumentet dhe burimet. Si shtojc /aneks/ sjell edhe 17 dokumente t panjohura deri tani nga periudha Sknderbegiane. Dokumentet jan t prkthyer n gjuhn kroate, por donjri, posht, n t majt, e ka t shnuar vendndodhjen e sakt, t origjinalit. N Arkivin e HAZU-t, ruhen edhe disa dorshkrime t tjera, prkatsisht nj dorshkrim pr Sknderbeun nga Franjo Raki, prej 27 faqesh, nj tjetr nga T. Smiiklasi, prej 52 faqesh, etj. Botimi i ktyre dorshkrimeve, qoft si monografi t veanta ose si trsi, do t begatonte me burime t dors s par, mjaft serioze, periudhn e Sknderbeut.


    Arkivi Shtetror Kroat, me fonde dhe dorshkrime t shumta

    pr historin e Sknderbeut dhe t Shqipris


    Thesare t muara, pr kulturn dhe historin shqiptare, ruhen edhe n fondin e dorshkrimeve, n Arkivin Historik Shtetror Kroat, n Zagreb. Dorshkrimet jan t fushave t ndryshme. Pr disa nga kto dorshkrime me saktsi prcaktohet viti i shkrimit t tyre dhe autori, por, pr fat t keq, pr pjesn drrmuese nuk mund ta themi nj gj t till. E veanta e ktyre dorshkrimeve sht, se t gjitha jan n gjendje t shklqyer duke i shptuar "dhmbit" t kohs. Deri sot, askush nga studiuesit, qoft kroat, shqiptar apo t huaj, nuk kan br nj studim apo botim t veant pr kto dorshkrime. Ktu ruhen tekste t nj volumi jashtzakonisht t gjr, p.sh. histori t gjata, por edhe nga ato m t shkurtra q jan prmbledhse; ka prmbledhje kngsh popullore, aty nga fundi i shekullit t XVIII-t, pastaj prkthime t pjesshme t kronikave dhe dorshkrimeve q tashm jan t zhdukura; fragmente librash t rrall, etj. I till sht dorshkrimi q mban titullin: "Pisma od Szlavnog Naroda Szlavinzkoga na diku Ungarzke i Arvanezke Gospode iz Kronika od Mudrih vam zibrane kak szlide". Ky dorshkrim nuk e ka t shnuar vitin dhe autorin. Por nga titulli dhe prmbajtja, kuptojm se sht fjala, pr nj prshkrim t nj dorshkrimi shum m t vjetr, q i kushtohej Gjergj Kastriotit - Sknderbeut. Gjurmt e kroniks pr t ciln bhet fjal, nuk gjenden askund! Ky dorshkrim, konsiderohet kopje e br nga shekulli i XVII-t. Prve ktyre dorshkrimeve, n fondin e dorshkrimeve t Milan Shufflay-t, n nj kuti t veant, ruhet prshkrime t dokumenteve origjinale pr Sknderbeun, nga disa arkiva e biblioteka t Evrops. Gjithsej jan 289 dokumente, respektivisht 453 faqe. Asnjri nga kto dokumente deri me sot nuk sht i botuar! Dokumentet jan n gjuhn latine dhe spanjolle. Ksaj kutie i mungojn dokumentet, q M. Shufflay ia kishte huazuar Jovan Radoniqit, e ky i fundit i kishte botuar n monografin e tij kushtuar Sknderbeut me titull: "Đurađ Kastriot Skenderbeg i Arbania u XV veku".


    Shum dorshkrime t pabotuara ruhen edhe n Bibliotekn

    Kombtare Universitare t Zagrebit


    sht fondi i librit t rrall i Biblioteks Kombtare Universitare n Zagreb, q ruan m shum se dhjet dorshkrime mbi jetn dhe veprn e Sknderbeut. Prve shkrimeve t tjera, n kt fond ruhen edhe disa krijime letrare si drama, tragjedi, poema, poezi, etj. T gjitha kto dorshkrime jan t inventarizuara dhe pa vshtirsi mund t shfrytzohen nga studiuesit. Kryesisht jan t shkruara n gjuhn latine dhe kroate, por ka edhe n gjuhn hungareze, gjermane dhe italiane. Dorshkrim me vler t veant sht ai i Gjuro Feriqit, me titull: "Georgi Scanderbegi duella cum Alia Scythico ac Persis..." i cili ruhet n signaturn: R. 3424 [Signatura e mparshme: SM. 32. A. 17]. sht i shkruar n gjuhn latine, por nga vet autori, pra n autograf, sht i prkthyer edhe n gjuhn kroate. Ky dorshkrim sht nj poem e gjat prej 1740 vargjesh. Autori ka shfrytzuar si burim Historin e Barletit dhe at A. K. Mioshiqit. Signatura R. 3617, ruan nj variant t panjohur deri tashi t "Razgovora ugodnoga naroda slovinskoga", me autori Andria Kaiq - Mioshiqin. Si duket, ky dorshkrim, ka qen themel pr t shkruar veprn e tij t njohur Kaiq-Mioshiqi, e cila sht prkthyer edhe n gjuhn shqipe, por n nj variant q rrnjsisht ndryshon nga ky dorshkrim, i cili ka nj vler t madhe, sepse n vetvete ruan ide, debate dhe nj formulim t posam pr figurn psikologjike t Sknderbeut, q n tekstin e botuar nuk e gjejm. N vazhdim, n signaturn: R. 4046, ruhet dorshkrimi n autograf i dramaturgut t njohur kroat me origjin gjermane, Matija Juro Shporerit, me titull: "Juro Kastriotić. Xaloigra u 5 uskazah". Shporeri tekstin e ka prfunduar n vitin 1839. Teksti ka 13 faqe, format i madh i shkruar me shkrim t imt dhe shum t ngjeshur. sht e njohur se Shporeri ka shkruar m von nj tragjedi pr Sknderbeun dhe nj tjetr pr mbretreshn Teut. Ky dorshkrim, mesa duket sht pararends pr t dy tragjedit e mvonshme. sht i shkruar n gjuhn kroate dhe lexohet leht. Dorshkrime, por edhe dokumente t ndryshme, pr Sknderbeun, ruhen edhe n Arkivin e Zars, Senjit, Sinjit, Splitit, Pazinit, Krizhevcit, Trogirit, Karlovicit, etj. Nj lnd e muar ruhet edhe n disa arkiva kishtare, sidomos n ato franeskane, domenikane, jezuite, etj. Studimet sistematike q bhen n kt drejtim, shpresojm se do t japin rezultate t pritura, t cilat do t hedhin drit t re pr figurn madhore t Sknderbeut, marrdhniet e tij me kroatt, e veanrisht me Raguzn /Dubrovnikun/.


    Dorshkrime nga Biblioteka Shkencore e Dubrovnikut

    Biblioteka Shkencore e Dubrovnikut, krahas Arkivit Shtetror Historik Kroat t Dubrovnikut, Biblioteks dhe Arkivit t Vllezrve t Vegjl [Male Braće], Biblioteks dhe Arkivit t Domenikanve, Jezuitve... etj, ruan shum dorshkrime me vlera t veanta pr Shqiprin dhe shqiptart, t cilat deri me sot nuk jan botuar. N fonde t ndryshme, nga autor t njohur, por edhe anonim, jan ruajtur nj numr i konsideruar dorshkrimesh nga shekuj t ndryshm, vlera e t cilave sht tepr e muar. I nj rndsie t veant pr fushn e albanologjis, sht dorshkrimi i Franesko Maria Apendinit, nga gjysma e par e shekullit t XIX-t, q mban titullin: "Shnime mbi shqiptart, gjuhn e tyre si dhe nj gramatik pr gjuhn shqipe me nj fjalorth t vogl, krahasuar me gjuhn italiane". Ky dorshkrim ka 4 flet dhe ruhet n signaturn: Rkp. 608/1-11; int. 8; pjesrisht sht n gjuhn italiane dhe shqipe. Ky dorshkrim sht nj sprov pr nj gramatik dhe nj fjalor n gjuhn shqipe. sht tepr interesant momenti q e shtyn studiuesin dhe historianin F. M. Apendini pr t vepruar n kt drejtim. Dorshkrimi sht autograf, n gjendje t mir dhe lexohet pa vshtirsi. Ka format in folio. Nj dorshkrim tjetr sht ai i nj autori anonim, po nga gjysma e par e shekullit t XIX-t, q mban titullin: "Studim nga burime t ndryshme pr qytetin Sebast n Shqipri, q llogaritet si vendlindje e shn Vllahut, Shenjtit mbrojts t Dubrovnikut". Dorshkrimi ka 14 flet dhe ruhet n signaturn: Rkp. 613/1-13, int. 11; i tri sht n gjuhn italiane. Nj ide e till sht tepr interesante ngase, pr her t par kemi nj t dhn t till, ku shenjti mbrojts i Dubrovnikut, na paraqitet me origjin shqiptare. T dhnat biografike dhe studimet e shumta pr shn Vllahun, lejojn nj hipotez t till, e cila mbetet pr tu verifikuar dhe dokumentuar nga burime t ndryshme, qofshin ato kronika, anale, dokumente apo dorshkrime t tjera t cilat ruhen n arkiva dhe biblioteka t shumta t Dubrovnikut. Dorshkrimi ka format in folio. Dorshkrimi n vazhdim sht ai i konsullit gjeneral francez n Shkodr: Marco Bruere, sht autograf dhe daton para vitit 1814. Dorshkrimi ka gjithsejt 16 flet dhe ruhet n signaturn: Rkp. 821, i tri sht n gjuhn italiane. Ky dorshkrim tregon interesin dhe vazhdimsin e konsujve francez n tokat shqiptare. Me nj stil t holl, me nj simbolizm t fort dhe gjuh t matur, autori paraqet popullin shqiptar si shum t virtytshm, me tradita dhe kultur t lasht, por shum luftarak pr t drejtat dhe lirit e tij. Mesa duket, autori sht tepr i ndikuar nga ngjarjet e vrullshme dhe t bujshme n qytetin dhe rrethinn e Shkodrs, kshtu q lehtsisht mund t kapet nj simpati e veant pr popullin shqiptar dhe qytetin e Shkodrs.

    link:
    http://infoarkiv.com/art/43881/0/Mes...at-kroate.html

  6. #6
    i/e larguar Maska e GL_Branch
    Antarsuar
    02-11-2003
    Vendndodhja
    Arbany
    Postime
    1,593
    Arkivat otomane mund t hedhin drit mbi historin e 30 shteteve, prfshir edhe Kosovn dhe Shqiprin. Drejtoria e Prgjithshme e Arkivave Shtetrore si dhe Shoqata Turke e Historis (TTK) do t bashkpunojn n klasifikimin e arkivit otoman.



    Historiant kosovar i gzohen hapjes s ktyre arkivave. Sipas tyre njpjes e serbve ende jan t verbuar nga nacionalizmi.

    Arkivat otomane prmbajn t dhna dhe dokumente t cilat kan informata t rndsishme lidhur me historin e 30 shteteve, t themeluara pas shprbrjes s Perandoris Otomane, prfshir ktu edhe Shqiprin, q sht shteti i fundit q ka fituar pavarsin nga kjo perandori. Nga hapja dhe hulumtimi n kto arkiva prfiton edhe Kosova, e cila deri n vitin 1912 ka qen pjes e perandoris.

    Dokumentet q ndodhen n kto arkiva, me krkes t tyre, do t'iu sigurohen t gjitha shteteve prkatse. Prkthimi i tyre n gjuhn angleze, gjermane dhe frnge tashm ka filluar.

    Gazeta ditore turke "Todays Zaman" ka njoftuar n nj shkrim se puna e klasifikimit t dokumenteve ishte n zhvillim tashm shum vite m par dhe qllimi i saj sht q t finalizohej n nivel t lart. "N t kaluarn, t dhnat dhe dokumentet e rndsishme ishin t fshehura, ndrsa tash do t lshohet drit jo vetm mbi historin e Turqis, por gjithashtu edhe mbi historin e 30 shteteve n Ballkan, Evrop, Afrik dhe Lindje t Mesme", thuhet n nj artikull t botuar dje n kt gazet.

    T dhnat n arkivat otomane mbulojn periudhn e 400 deri 500 viteve t historis s ktyre shteteve, ku prfshihen Maroku, Tunizi, Algjeria, Libia, Egjipti, Sudani, Jemeni, Arabia Saudite, Katari, Kuvajti, Jordania, Omani, Emiratet e Bashkuara Arabe, Iraku, Siria, Palestina, Izraeli, Libani, Bosnja dhe Hercegovina, Kroacia, Bullgaria, Kosova, Rumania, Moldavia, Maqedonia, Greqia, Shqipria, Gjeorgjia, Armenia dhe Qipro.

    Si njofton gazeta "Todays Zaman", zyrtart nga Drejtoria e Prgjithshme e Arkivave kan veuar se numri i shteteve q mund ta prdorin arkivin otoman jan t pakta, duke shtuar q hulumtuesit individual tashm do t ken qasje n arkiva.

    Fillimisht zyrtaret e Drejtoris s Prgjithshme t Arkivave t Turqis kan hetuar se arkivat otomane prmbajn t dhna dhe dokumente t rndsishme q i prkisnin Armenis, pr t ciln Turqia ofroi hapjen e arkivave me rastin e hulumtimeve q kishin t bjn me t ashtuquajturin gjenocidin armen.

    Gazeta turke gjithashtu njofton se ligji i arkivave kombtare, i prpiluar pas konkludimeve t hulumtimeve dhe puns s klasifikimit n arkivin otoman, pritet q t miratohet pas hapjes s Parlamentit turk me 1 tetor. "Gjat afatit paraprak parlamentar, ligji u negociua prmes Komisionit t Planit Parlamentar dhe Buxhetit, i cili e referoi at pr nn-komision. Ndrkaq qeveria po prgatitet q ta miratoj at ligj menjher sa t mblidhet parlamenti. Ky ligj do t siguroj q arkivat do t trajtohen n prputhje me metodat shkencore", bn t ditur "Todays Zaman". Gazeta gjithashtu prmend se q nga koha kur arkivat e shtetit u ndaluan apo kufizuan, shum dokumente t arkivit pr m tepr, kishin humbur apo dmtuar, prandaj ligji prmban masa t rrepta kundr akteve t tilla. Ligji autorizon Drejtorin e Prgjithshme t Arkivave shtetrore pr prgjegjsin e dokumenteve arkivore dhe dokumenteve t gatshme pr t'u arkivuar, mbrojtjen e tyre, prdorimin e tyre n prputhje me interesat kombtare dhe publike si dhe eliminimin dhe shkatrrimin e tyre nse sht e nevojshme. Historiant kosovar shprehen me gzim ndaj hapjes s ktyre arkivave. Jusuf Bajraktari, drejtor i Institutit t Historis, u shpreh pr Express se dokumentet q jan npr arkivat e Turqis jan shum t rndsishme. "Pa dyshim, pr ne ka shum rendsi, ne jemi n prpjekje pr marrveshje me arkivat turke, ata kan br ndrlidhje prmes zyrs turke e cila ka ndihmuar n kt projekt", tha Bajraktari.

    Ndrkaq, Jusuf Osmani, drejtor i Arkivit t Kosovs, tha se dokumentet m t rndsishme dhe m autentike dhe t besueshme jan pikrisht ato otomane, prandaj sipas tij, hapja e ktyre arkivave sht shum e rndsishme. Ai tregoi se para nj jave sht kthyer nga Turqia, ku u ka br nj vizit ktyre arkivave pr t gjetur mundsin e bashkpunimit me ta.

    "Ne nnshkruam marrveshjen dhe protokollin e pasurimit dhe tashm jemi duke hulumtuar n sjelljen e dokumenteve nga kadastra. Rndsia e tyre qndron n ndriimin e s kaluars n mnyr t besueshme, pastaj shtja e shum pronave, popullsis, etj", tha Osmani. Ai tregoi se deri me tani jan sjell m shum se njzet mij dokumente t digjitalizuara, pastaj sht botuar edhe nj libr: 'Vilajeti i Kosovs, dokumentet otomane', n t cilin jan prfshir dokumente q datojn nga viti 1526 deri n vitin 1912.

    Shkakun se pse kto dokumente jan ndr m t besueshmet, Osmani e shpjegon me faktin se nj pjes drrmuese e administratorve kan qen shqiptar, gj t ciln atij ia ka konfirmuar edhe pala turke gjat vizits q ai e ka br n Turqi.

    Gazeta Shqip - (Dhjetor 2007)

Tema t Ngjashme

  1. far mendoni pr Ahmet Zogun?
    Nga honzik n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 242
    Postimi i Fundit: 03-03-2014, 08:03
  2. Diaspora shqiptare n mbrojtje t shtjes son kombtare
    Nga altin55 n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 09-10-2012, 09:20
  3. Mocioni, Berisha flet pr gjithka, por jo pr Fazlli
    Nga njemik n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 47
    Postimi i Fundit: 19-12-2008, 10:44
  4. Jezuiti italian q adhuronte Shqiprin
    Nga PLaku-i-Detit n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 06-08-2004, 06:50

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •