Virusi NIPAH
E ka marr emrin nga vendi i zbulimit t tij (Nipah, Malajzi me 1999.) Megjithse ka shkaktuar pak shprthime, aftsia e tij pr t'u shndrruar e lvizur nprmjet kafshve e njerzve dhe vdekshmria e lart e bn kt virus nga m t tmerrshmit e smundjeve t reja. Mendohet se barts sht lakuriqi i nats, por smundja sht par dhe tek derrat, qent e macet. Njerzit e marrin kt virus duke u ushqyer me mishin e kafshs s infektuar ose nga grvishtjet e tyre. Periudha e inkubacionit sht 4-18 dit, dhe duket si gripi n fillim. Pastaj vazhdon e prek trurin, duke sjellur konvulsione e m pas gjendje kome. Gjysma e t smurve vdesin e nuk kemi trajtim pr t.

H5N1 (Avian Flu)
N Maj 1997 ekspertt botror t gripit u friksuan se mos po prhapej nj Pandemi e madhe gripi e nj masiviteti t till t papar q nga koha e Gripit Spanjoll (1918). Shkaku? Nj djali 3- vjear n Hong Kong i kishte rn gripi i pulave. Normalisht virusi i gripit pson ndryshime (mutacione) gjat kalimit nga shpendt t derrat e m pas tek njerzit. Por ky tip kishte kaprcyer barriern e specieve (llojeve), duke sjell nj tip t ri virusi t gripit pr t ciln njerzit nuk kan rezistenc natyrale. Pr gripin nuk ka kur e pr kt tip t ri nuk ka vaksin. Ai sht riaktivizuar shum gjat vitit t kaluar n Azi dhe s fundmi ka br nj krdi edhe n Evrop.

nvCJD (Lopa e mendur)
Kjo smundje u zbulua n vitet 20 si gjendje e rnd q prekte moshat e vjetra. Smundja e quajtur KRAUTZFELD-JAKOB (CJD Creutzfeldt-Jacob disease) sht forma njerzore e smundjes, t ciln tek kafsht e quajm smundja e "Lops s mendur" - (BSE ose mad co disease). Por m 1996 Grupi Special Kombtar pr monitorizimin e ksaj smundjeje (CJD) n Britanin e Madhe (me qendr n Edinburgh) identifikoi nj tip t ksaj smundje t panjohur m par nga shkenca, variant i ri i CJD, ku mosha mesatare e viktimave ishte 29 vje! Jan gjetur lidhje me ekspozimin, ndoshta nprmjet ushqimit, nj smundje e ngjashme tek lopa e quajtur Encefalopatia Spongjiforme Bovine (BSE - Bovine Spongiform Encephalopathy ose Smundja e Lops s mendur). N fillim t ksaj smundje pacienti kalon n depresion dhe nj ndjenj t uditshme si ngjitje e lkurs. M pas kemi humbje t balancs dhe n stadin e vdekjes i smuri sht komplet i imobilizuar dhe memec. Nuk dihen numrat e sakt n t gjith botn, por n Britani kjo smundje ka prekur 100 vet. sht fatale 100%. Nuk ka shrim.

Lyssavirusi Australian
Nntor 1996, nj grua 39- vjeare nga Queensland, q sapo kishte filluar t kujdesej pr lakuriqt e nats, smuret. Humb ndjeshmrin n krahun e majt, gradualisht kalon n koma e m pas vdes. Kjo sht e para q vdiq nga nj smundje e cila prek t gjith popullatn e lakuriqve t nats n Australi. Nj tjeter person vdiq, dy vjet m von. Deri tani nuk ka kur pr kt problem.

HHV8, Sarkomes Kaposi
M 1995 doktort pan lezione ngjyre vishnje n t zez, n lkurn ose organet e brendshme t t smurve me SIDA. Ishte nj form e re dhe e rrall e kancerit t lkurs. Faktikisht kjo vjen nga nj variant i virusit herpes dhe n ata q kan sistemin imun t dmtuar, mund t prhapet te gjendrrat limfatike e mushkrit me pasoja fatale. E vetmja tentativ ngelet Kemioterapia, por rezultatet jan t paknaqshme.

Virusi Sabia
Gusht 1994, nj virolog shkoi n Klinikn e Mjeksis Tropikale n Universitetin e Yale-it (USA) me ethe dhe dhimbje kurrizi. U konstatua q ai kishte nj form komplet t re t nj virusi, indentifikuar pr her t par n Afrikn e Jugut, i cili kishte rrshqitur nga nj epruvet e plasaritur. Vetm dy raste jan raportuar: nj vdiq me hemorragji t organeve t brendshme e tjetri mbijetoi pas vuajtjeve t paprshkrueshme, t tmerrshme. Ky virus njihet fare pak e ska trajtim pr t.

Virusi Hendra
Ngjan me virusin Nipah, por gjendet n Australi. sht hasur tre her n njerz, t gjith e morn nga kontakti me kuajt. Dy prej tyre vdiqn.

Virusi Sin Nombre
Ky virus ose Hantavirusi i Sindromes Pulmonare - HSP u gjend pr her t par n 1993, pas hetimeve t bra pr nj smundje fatale respiratore q u vu re n shtetet jug-perendimore t USA. Q ather, 100 raste jan raportuar n 20 shtete amerikane, shumica n perndim. Veoria e ksaj smundje? Ndryshe nga shumica e smundjeve q zakonisht sulmojn njerzit me mbrojtje (sistem imun) t dobt, kjo smundje ka prekur m t shndetshmit e me t fortt. Vjen nga minjt e pyllit (i quajturi mi i drerit), pra nga rodentt. Pasi ekspozohen ndaj feeve t ktyre rodentve, pacientt kan ethe e dhimbje muskujsh, deri 5 jav m von, e ndjekur kjo me pas me marrje fryme, pasi mushkrit gradualisht mbushen me lng, n raste ekstreme kjo sjell vdekje. Ska trajtim pr kt virus.

Vibrio Kolera 0130
Ky sht bakteri prgjegjs pr Kolern Aziatike, i izoluar pr her t par n Peru (n 1991). Prhapet tepr shpejt nprmjet ujit t ndotur e me pas arrin proporcione epidemike: Nga mbi 1.000.000 pacient t prekur n hemisfern perndimore (nga 1991-1995) pati mbi 10.000 t vdekur. Smundja fillon menjher! Periudha e inkubacionit sillet, nga 6 or - 5 dit. Pacienti ka ngre abdominale, t vjella e dehidrim. Vdekja vjen nga dehidrimi (humbja e lngjeve). Antibiotikt ndihmojn pr t shkurtuar smundjen.

Virusi Guanarito
N Shtator t 1989-s, doktort n Venezuel filluan t shihnin nj smundje me ethe tepr t larta n mesin e popullsis s fshatit. Shum nga pacientt u shtruan n spitale, sepse ethet nuk pushonin, kishin dobsi t prgjithshme, dehidrim dhe hemorragji t brendshme. Mbi 100 raste jan konfirmuar, rreth 1/3 e pacienteve vdiqn. Mendohet se prhapet nga minjt. Njohurit pr kt virus jan minimale.

Hepatiti C
Ky infeksion viral i mlis sht shkak madhor n sjelljen e kancerit t mlis, verdhsit e vdekjes nga helmimi i gjakut. Zbuluar pr her t par n 1989, prhapet nga kontakti direkt me gjakun e njeriut, p.sh nga transfuzionet e gjakut apo kontakti seksual. N mnyr globale mendohet se jan mbi 170 milion persona me kt infeksion kronik, e do vit ksaj armate i shtohen 4 milion t tjer. Nuk ka vaksine pr Hepatitin C.

Hepatiti E
sht zbuluar n 1988-n, ngjan me Hepatitin C, prve se mund t transmetohet nga ushqimet ka m pak shanse t jet fatal.

Virusi HIV
M 1983 u zbulua HIV, virusi q sht prgjegjs pr SIDA-n, Sindromin e imuno-deficiencs s fituar. Nj smundje kjo e indentifikuar pr her t par n burrat homoseksual n Amerik. Q ather prhapja e ksaj smundje sht br me virulente ndrmjet heteroseksualve, veanrisht n Afrik e Azi. Shprndahet nprmjet gjakut e lngjeve trupore. Nuk ka kur (shrim) dhe as vaksin pr t, por nj forme e re trajtimi me ilae e quajtur terapia treshe po jep rezultate inkujaruese.

Escherichia coli
Ky variant i rrezikshm i Escherichia coli u zbulua pr her t par n 1982-shin, pas nj shprthimi t nj diarreje t tmerrshme e gjak me origjin nga hamburger-t e kontaminuar. Pas ksaj, shumica e infeksioneve kan ardhur nga ngrenia e mishit t grir t pa gatuar plotsisht. T rriturit e shndetshm, zakonisht e marrin veten, por mund t jet vdekjeprurse te fmijet e vegjl e tek t moshuarit.

Campylobacter jejuni
sht shkaku kryesor i diarres n vendet e zhvilluara. Identifikuar n 77-n, ky bakter prek do knd, por fmijt nn 5 vje dhe t rinjt jan m n rrezik. Campylobacter jejuni shpesh gjendet n puln e pagatuar, n qumshtin e pazier, pasi bakteria bartet nga kafsht e mizat npr ferma.

Cryptosporidium parvum.
Tjetr fajtor pr diarren, prek nj n 40 persona n Europn perndimore.

Rotavirusi
Kjo sht nj endemi mbar botrore, prgjegjs pr gjysmn e shtrimeve n spitale nga diarreja t fmijve. Zbuluar n 73-n vjen nga prgatitja e ushqimit me duar t palara, zakonisht n shtepi. Mbi 1.000.000 fmij vdesin nga pasojat e rotavirusit do vit!

Smundja e Legjionarve.
Mori kt emr n 1976-n kur nj shprthim i pneumonis u pa ndrmjet pjesmarrsve n takimin e Legjionit Amerikan n Filadelfia. Qindra-mijra persona infektohen prej saj n t gjith Botn do vit, 5 - 30% e tyre vdesin. Prhapet nga sistemi i ajrit t kondicionuar. Kapur n fazn e hershme trajtohet me rezultat.

Ebola
Ethet hemorragjike Ebola, jan nj smundje vdekjeprurse te njerzit e majmunt, shihet n mnyr sporadike q nga zbulimi i saj n 1976. Merr emrin e nj lumi (Ebola) n Kongo (ish Zaire). sht tepr infektiv nprmjet kontaktit me lengje trupore, sjell temperatur t lart e t vjella masive. Shumica e viktimave vdesin brenda nj jav nga fillimi i infeksionit, pasi gjith organet e brendshme t tyre bjn kolaps total. S`ka kur (shrim)!

Smundja Lyme
U pa n fillim kur po vrojtohej artriti n fmijt e qytetit Lyme (Connecticut, USA). Shkaktohet nga bakteri Borrelia burdorferi e transmetohet me pickim. Rrall sht fatale, por nse skuqja fillestare nuk trajtohet sjell invaliditet nprmjet smundjes se kyeve e lodhje kronike.