Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 4
  1. #1
    Sami Frasheri Maska e Arrnubi
    Antarsuar
    19-07-2003
    Vendndodhja
    dynja
    Mosha
    39
    Postime
    741

    Premisa t gabuara

    Ismail Kadare dhe identiteti shqiptar Vshtrim kritik mbi pikpamjet e shkrimtarit t shprehura n librin e tij: Identiteti evropian i shqiptarve


    Nga Prof. Rexhep Qosja


    T mendojm. T mendojm ndershm dhe, vetm ndershm, qoft edhe kundr t gjithve, sepse ashtu mendojm pr t gjith

    ROMEN ROLAN


    Premisa t gabuara


    Si e kam parapar n parafjaln e saj, trajtesa mbi idet integruese n shoqrin e sotme shqiptare, e botuar me vazhdime n gazetn e Prishtins, Epoka e Re, dhe n gazetn e Tirans, Korrieri e, pastaj, e botuar edhe si libr me titullin Ideologjia e shprbrjes nga shtpia botuese Toena, ka shkaktuar nj sr reagimesh si n Shqiprin shtetrore ashtu edhe n Kosov. Nuk e di a sht m i madh numri i reagimeve pajtuese a numri i reagimeve mospajtuese. Si t parat, ashtu edhe t dytat d s h m o j n , ndrkaq, se shtjet e ngritura n at trajtes ishin t nevojshme t ngriheshin.

    Shkrimtari i madh argjentinas, Horhe Luis Borhes, thot se Libri q nuk e prmban kundrlibrin mund t konsiderohet i panevojshm. do libr, pavarsisht a sht letrar a shkencor, e prmbarojn lexuesit, miq dhe kundrshtar t autorit, qoft duke e pohuar, qoft duke e mohuar. Pr tiu prgjigjur t gjitha reagimeve, do t duhej t shkruaja nj libr m t madh se Ideologjia e shprbrjes, i cili, sigurisht, do t shkaktonte reagime t reja t prshkuara edhe prej m shum ndjenjash se reagimet e deritashme. N vend se t gjithave, do ti prgjigjem vetm reagimit t Ismail Kadares, Identiteti evropian i shqiptarve. Kjo, domethn se mbesin pa prgjigje t gjith reaguesit e tjer ndaj trajtess Ideologjia e shprbrjes:

    1. Predikuesit e identitetit kombtar kosovar, si identitet kombtar i ri n Ballkan
    2. Predikuesit e gjuhs s dyt standarde pr folsit me identitet kombtar kosovar
    3. Thirrsit pr kthimin e shqiptarve mysliman n fen e t parve, si gjoja kusht pr pranimin m t shpejtuar t Shqipris shtetrore dhe t Kosovs n Bashkimin Evropian!

    N reagimin e Ismail Kadares Identiteti evropian i shqiptarve, do t prgjigjem pr kto arsye kryesore: e para, pse e ka shkruar nj shkrimtar dhe publicist i njohur, me popullorsi t veant; e dyta, pse n kt reagim sht i prmbajtur nj shprdorim dhe nj shtrembrim i disa pikpamjeve t mia, sidomos, i pikpamjeve mbi ndikimin e mundshm integrues t vetdijeve t tejshquara fetare n shoqrin e sotme shqiptare; e treta, pse ky reagim ka shkaktuar jehon ndr lexuesit shqiptar, si n Shqiprin shtetrore ashtu edhe n Kosov dhe, e katrta, e m vendimtarja, pse n kt reagim jan shprehur ide e jan krijuar prfytyrime, q nuk e nderojn kulturn shqiptare. Sprova e Ismail Kadares, Identiteti evropian i shqiptarve, sht e mbshtetur n premisa t gabuara: n prpjekje pr t dshmuar, n njrn an kundrshtit kulturore midis Evrops e Lindjes myslimane, kurse, n ann tjetr, siprin e identitetit evropian ndaj identiteteve t tjera, para s gjithash, ndaj identitetit mysliman! Dhe, kjo sipri sht t prdor nj togfjalsh t Zhan-Pol Sartrit sipri raciste.

    Gjykimet e ktilla t Ismail Kadares, gjithsesi shum befasuese, nuk mund t mos shikohen si rrjedhoj e disa dukurive dhe disa disponimeve t prtashme politike e fetare n bot. Nuk mund t mos mendohet se tani, kur si pasoj e fundamentalizmit islamik, t tejshkallzuar mbas pushtimit amerikan t Irakut, sht rritur disponimi kundrmysliman n disa vende perndimore; kur kryetari Xhorxh Bush bn mobilizimin politik t krishterimit; kur emri i profetit Muhamed dhe fjalt islam, mysliman, xhami, shkaktojn sndisje n mjedise t ndryshme perndimore; kur, si thon studiuesit, po kthehet epoka e konflikteve midis krishterimit e islamit dhe e kryqzatave; kur disa politikan shqiptar n Kosov e quajn politikisht t leverdishme pr karriern e vet t ndrrojn fen; kur, si pasoj e sjelljeve shprfillse t disa politikanve shqiptar ndaj dinjitetit t fes myslimane, gjithnj e m shum shqiptar mysliman n Kosov e n Shqipri ndihen t diskriminuar, ja, tani, Ismail Kadare pandeh se i ka ardhur asti i dshiruar q t dgjohet pr disa oktava m lart zri i tij, m par i pshpritur, kundr identitetit mysliman, n t vrtet kundr prbrsve mysliman n identitetin e prbashkt, t prgjithshm, historik, t shqiptarve!

    Pr kt arsye, sht shum e nevojshme q kto ide dhe kto prfytyrime t Ismail Kadares t hidhen posht me koh dhe pa hamendjesime. Do ta bj kt vendosmrisht edhe pse me shum keqardhje, pr shum arsye n kt prgjigje detyrimisht t gjat. Nuk e bj kt, pse e kam emrin mysliman Rexhep. Jo.Nuk e bj kt pse shkoj n xhami a pse falem pes vaktet e dits! Jo. As nuk shkoj n xhami pr tu lutur, as nuk falem n asnj vakt t dits. Jo. E bj kt pr hir t perndive t mi: t Vrtets dhe t Drejts. E bj kt pr t njjtn arsye, pr t ciln kam shkruar mijra faqe gjat shum viteve t kaluara: pr t mbrojtur bashkkombsit, bashkqytetart, prej padrejtsive t pushtetit, prej dhuns s shtetit serb dje, dhe prej diskriminimit, pavarsisht kush e bn kt diskriminim sot.

    E bj kt pr t njjtn arsye, pr t ciln n vitin 1994 kam mbrojtur krishterimin shqiptar prej disa shpjegimesh t disa bashkqytetarve tepr t prkushtuar si mysliman, pr ka dhe kam shkruar n librin Tronditja e shekullit. E bj kt pr t qen ku duhet t jet gjithmon intelektuali i vrtet: n ann e liris, t t voglit, t t pambrojturit, t t diskriminuarit. E bj kt pr t qen shpirtrisht i lir, pavarsisht prej mimit q paguaj pr kt liri. E un jam i lir, sepse kam zgjedhur t Vrtetn dhe t Drejtn.

    Gjykimet e ktilla t Ismail
    Kadares, gjithsesi shum
    befasuese, nuk mund t mos
    shikohen si rrjedhoj e disa
    dukurive dhe disa disponimeve t
    prtashme politike e fetare n bot

    Sprova e Ismail Kadares, Identiteti evropian i shqiptarve, nuk sht reagimi i tij i par mospajtues ndaj pikpamjeve t mia letrare e kulturore. N shkrimin Rreth ndikimeve t huaja dhe karakterit kombtar t letrsis, botuar n gazetn Zri i popullit, m 8.4.1973, me t cilin i prgjigjej shkrimit tim Letrsia kombtare dhe letrsia botrore ose afrimi prmes ndryshimeve, botuar n prmbledhjen Panteoni i rralluar n vitin 1972, ai m akuzonte si tellall i kozmopolitizmit, q, me gjuhn e athershme politike do t thoshte se po predikoja evropianizimin dhe amerikanizimin e letrsis shqipe. Tani, 34 vjet m von, ai m akuzon se kinse po e mohoj at q ather e predikoja! Un, natyrisht, nuk po e akuzoj Ismail Kadaren tani se, para 34 vitesh, duke predikuar veimin e Shqipris dhe identitetin stalinist, n t vrtet predikonte kundrevropianizimin! Un vetm po v n dukje se perndia i shndrrimeve Protej, i cili e ka dhuruar Ismail Kadaren edhe me dhuntin e nxitimshndrrimeve pr t qen politikisht sa m i koniunkturshm, ia ka parathn edhe kt nxitimshndrrim, fryt i t cilit sht sprova Identiteti evropian i shqiptarve. Po ti lm njher pr njher kto dy shkrime t nj kohe t kaluar dhe t merremi me reagimin e tanishm t Ismail Kadares Identiteti evropian i shqiptarve, ndaj trajtess sime Ideologjia e shprbrjes, n t vrtet ndaj kreut t ksaj trajtese Identiteti kombtar dhe vetdija fetare, q sigurisht nuk do t jet nxitimshndrrimi i tij i fundit. Dhe t shohim sa t vrtetn dhe sa t drejtn do tia flijoj qllimit t tij: shprfilljes s identitetit mysliman si njri nga prbrsit fetar t IDENTITETIT KOMBTAR SHQIPTAR. Shprehit e vjetra Kritikn e pikpamjeve t mia mbi ndikimin e mundshm integrues t vetdijes s tejshquar fetare n shoqrin e sotme shqiptare, prandaj edhe n identitetin kombtar, Ismail Kadare e fillon ashtu si filloheshin shkrimet politike e ideologjike n kohn e komunizmit: duke zbatuar metodologji ideologjike - duke ia vn gishtin tregues komplotit t armiqve t brendshm dhe t jashtm politik e klasor dhe duke krkuar likuidimin e tyre moral! Dy ngjarje politike i shrbejn Ismail Kadares pr t br politikisht e ideologjikisht t dyshimta, n t vrtet kombtarisht t dnueshme, pikpamjet e mia mbi shtjen e trajtuar: e para, ardhja e kryekomisionarit t Bashkimit Evropian, Baroso, n Tiran n lidhje me nnshkrimin e afrm t marrveshjes s Shqipris me Evropn dhe, e dyta, fillimi i bisedimeve pr statusin e ardhshm t Kosovs, q sapo kishin filluar n Vjen. Un isha ai q, ja, me veprimtari mendore dhe politike po sabotoja fitoret q sapo dukeshin n horizontin shqiptar! Po tia japim fjaln vet Ismail Kadares: Sa m shum q nnshkrimi i marrveshjes s Shqipris shtetrore me Evropn afrohej, aq m fort ndiheshin murmurimat. Sa m shum q afrohej caktimi i statusit t Kosovs, me fjal t tjera, besimi i Evrops e i Ameriks se Kosova mund t hynte si shtet i pavarur n familjen kontinentale, aq m kmbngulse bhej krrokama se shqiptart ishin si mish i huaj, pra i padashur pr Evropn.

    Dhe, m tej: Sishte mbushur as java e fillimit t bisedimeve t Vjens pr statusin e Kosovs, e skishin kaluar ve disa or q avioni i kryekomisionarit evropian, Baroso, ishte ulur n Aeroportin e Tirans, kur murmurimat disi kaotike u shtuan. Ato u shfaqn, madje, edhe atje ku priteshin m pak, si pr shembull, n ndonj deklarim t akademikut nga Kosova, Rexhep Qosja.

    Meqense presjet i v edhe ku sduhet, nuk sht e uditshme pse Ismail Kadare nuk e v pikuditjen ku duhet: n fund t ksaj fjalie. Po t lm rregullat e piksimit e t gramatiks e t shohim logjikn. Pr t par sa larghedhse sht kjo logjik politike po i kthejm dy pasuset e cituara n trajtn e bashkbisedimit, sepse kshtu do t msojm m mir ka n thelb mendon autori dhe si mund ti prgjigjet ndonj lexues.

    ka po ngjante ndr shqiptart n astet kur po afrohej nnshkrimi i marrveshjes s Shqipris shtetrore me Bashkimin Evropian?

    Po ndiheshin murmurimat.
    (Mungon pikuditja).

    ka po ngjante n astet kur po afrohej caktimi i statusit t Kosovs, me fjal t tjera besimi i Evrops e i Ameriks se Kosova mund t hynte si shtet i pavarur n familjen kontinentale?
    Aq m kmbngulse bhej krrokama se shqiptart ishin si mishi i huaj, pra i padashur, pr
    Evropn!

    Cilt ishin kta krrokats?
    Ska prgjigje!



    ka ngjau pak para se t mbushej java e fillimit t bisedimeve t Vjens pr statusin e Kosovs, e skishin kaluar ve disa or q avioni i kryekomisionarit evropian, Baroso, ishte ulur n Aeroportin e Tirans?
    Murmurimat kaotike u shtuan edhe m shum.

    Prej nga erdhn ato murmurima kaotike?
    Prej nga priteshin m pak.

    Prej nga priteshin m pak?
    Nga ndonj deklarim i akademikut nga Kosova, Rexhep Qosja.

    Akademiku nga Kosova? Pse e quan akademiku nga Kosova? A vetm nga Kosova?
    Ai n zemr se ndan Shqiprin nga Kosova. Pr ta larguar prej Shqipris shtetrore apo pr t treguar se nuk njihet n Shqiprin shtetrore?
    Ska prgjigje!

    Mos kur thua se priteshin m pak, do t thuash se, megjithat, nuk sht q nuk priteshin fare murmurima kaotike prej gojs s tij?

    Megjithat, murmurima t tilla kaotike priteshin edhe prej tij?

    Si mund t priteshin murmurima t tilla q ti i pandeh kaotike prej tij, kur ai ka shkruar mbi 3500 faqe pr shtjen e Kosovs dhe shtjen shqiptare n prgjithsi dhe t gjitha kto faqe jan dshmi e prpjekjeve t tij pr tu elur dyert e shtpis s madhe evropiane edhe pr shqiptart?

    Si mund t priteshin murmurima t tilla kaotike prej tij, q ti i pandeh kundrevropiane, kur aq prpjekjet mendore dhe politike ka br dhe bn ai pr t sjell vlerat dhe standardet evropiane n jetn e popullit t vet?
    Ska prgjigje!


    N fund t shtjellimit t
    siprthn sht e kuptueshme t
    shtrohet pyetja: ku i on shqiptart
    prdorimi i till i tejshtrir e i
    tejmadhruar fetarisht i emrit, i
    portretit dhe i veprimtaris s Nns Terez


    Dhe, ja sesi e dshmon Ismail Kadare pohimin e tij, se edhe prej meje priteshin murmurima kaotike kundr ardhjes s kryekomisionarit evropian, Baroso, n Tiran n lidhje me nnshkrimin e marrveshjes me Shqiprin dhe kundr bisedimeve t Vjens pr caktimin e statusit prfundimtar t Kosovs, domethn pr kthimin e Shqipris shtetrore dhe t Kosovs n familjen mm. Prve nervozizmit t paprligjur ndaj asaj tradite kulturore q ka qen lidhur me katolicizmin e hershm shqiptar, nervozizm q nuk l pa prekur mbajtjen e portretit t Nn Terezes n institucionet e Kosovs, n kto shkrime (pra n shkrimet e Rexhep Qosjes- R.Q) spikat dika e errt dhe e rrezikshme: ndarja e identitetit shqiptar. Nuk ka dyshim se Ismail Kadare nuk sht i ngatht nga mendja q t mos e kuptoj t vrtetn dhe t drejtn, por Ismail Kadare sado prpiqet t lahet e t shprlahet nga e kaluara politike dhe ideologjike, nuk arrin t lirohet prej shprehive mendore t krijuara n at t kaluar. Ato shprehi bjn q n shkrimin tim t mos shoh ka n thelb ka dhe q n shkrimin tim t fus ka nuk ka! N trajtesn pr idet integruese n shoqrin e sotme shqiptare askund, me asnj fjali, nuk jam marr me traditn kulturore q ka qen e lidhur me katolicizmin e hershm shqiptar.

    N qoft se n kt shkrim me asnj fjali nuk jam marr me at tradit kulturore, shtrohet pyetja: ku e gjen Ismail Kadare at nervozizm t paprligjur t Rexhep Qosjes ndaj tradits kulturore, q ka qen e lidhur me katolicizmin e hershm shqiptar?N veprat e mia? Jo.

    N shkrimin pr Gjon Buzukun, Nj vazhdim a nj fillim i madh, t paraqitur n sesionin shkencor, n Ulqin n vitin 1995, me rastin e 440-vjetorit t Mesharit? Jo.

    N Antologjin historike t letrsis shqipe, t botuar nga Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Msimore t Kosovs n Prishtin n vitin 1985, n t ciln jan prfshir edhe Formula e pagzimit dhe prkthime e shkrime t Buzukut, Lek Matrangs, Frang Bardhit, Pjetr Budit, Pjetr Bogdanit, Gjon Nikoll Kazazit, Ndue Bytyit, Filip Shiroks, Ndre Mjedjes, Zef Skirovit, Luigj Gurakut, Hil Mosit? Jo.

    N Historin e letrsis shqipe, Romantizmi I-II-III, t botuar pr her t par n vitin 1984-1985, n t ciln, prpos autorve t besimit ortodoks dhe mysliman, natyrisht, jan paraqitur edhe autort katolik, mes t cilve edhe Zef Skiroi, t cilit Ismail Kadare ather mund tia prmendte emrin vetm dnueshm? Jo

    N studimet, trajtesat, sprovat e mia t botuara n revista n Prishtin pr Ndre Mjedjen, Filip Shirokn, Luigj Gurakuqin, Gjergj Fishtn? Jo.

    N studimin mbi periodizimin e letrsis shqipe prej Rilindjes e deri sot, t botuar pr her t par n vitin 1973 dhe t mbajtur, mandej, si ligjrat edhe n Akademin e Shkencave t Shqipris, n t ciln sht folur edhe pr Gjergj Fishtn dhe sht folur n nj koh kur Ismail Kadare pr t shqiptonte akuza tepr t rnda me t cilat e zhvlersonte krijimtarin e Fishts dhe, n prgjithsi, letrsin e klerikve katolik? Jo.

    N librin Tri mnyra t shkrimit shqip, n t ciln flitet edhe pr Gjon Buzukun, Pjetr Budin, Frang Bardhin, Pjetr Bogdanin, Ndre Mjedjen, Gjergj Fishtn? Jo.

    Askund n veprat e mia n monografit, studimet historike, trajtesat, sprovat, antologjit e mia, askund nuk mund t gjendet far nervozizmi i paprligjur ndaj asaj tradite kulturore q ka qen e lidhur me katolicizmin e hershm shqiptar. Prkundrazi: pr secilin q gjykon ndershm, mund t gjendet nj prkushtim, vrtet, i madh, si edhe ndaj gjith letrsis shqipe.

    Ku e gjen ather Ismail Kadare at nervozizm t paprligjur t Rexhep Qosjes ndaj tradits letrare q ka qen e lidhur me katolicizmin e hershm shqiptar? Ku, vrtet?

    Mos n nxitimet e tij t tanishme pr t qen politikisht i koniunkturshm, duke u paraqitur si mbrojts kinse i asaj tradite q dikur e zhvlersonte, madje e mallkonte politikisht, ideologjikisht dhe artistikisht? Mos pr ti krijuar vetes edhe mundsin e prligjur q t bhet politikisht dhe letrarisht i koniunkturshm, duke mbrojtur gjoja edhe nj figur politikisht fort t koniunkturshme sot: duke mbrojtur Nn Terezen prej meje thuajse ajo tradita kulturore q ka qen e lidhur me katolicizmin e hershm shqiptar dhe Nn Tereza pashmangshm jan n lidhje historiko-letrare?

    E bn kt lidhje t paligjshme Ismail Kadare pr t pasur mundsin e ligjshme q t shpreh habin e tij- t mbrojtsit tmerrshm t vonuar t asaj tradite kulturore q ka qen e lidhur me katolicizmin e hershm shqiptar- se si mendja ime e mbrojtsit t asaj tradite, kur ai e mohonte dhe fyente nuk e arsyeton mbajtjen e portretit t Nn Terezes n institucionet e Kosovs.

    Dhe, ktu, pikrisht n mospajtimin tim me mbajtjen e portretit t Nns Tereze e t Paps n institucione partiake e administrative t Kosovs, Ismail Kadare pandeh se paska zbuluar Djallin e Tasmanis, pr ka do ti shprehet mirnjohje nga shqiptart n Kosov e n Shqiprin shtetrore, ndoshta n Evrop apo, pse jo, edhe n Nju-Jork! Zbulimi i ktij Djalli q u ngritka edhe kundr vnies s portretit t Nns Tereze n institucionet n Kosov e bn shum t koniunkturshm katekizmin politik dhe ideologjik t Ismail Kadares. Prdorimi politik i emrit t Nn Terezes

    Po cila sht e vrteta pr qndrimin tim ndaj mbajtjes s portretit t Nns Tereze n institucionet e Kosovs, n t vrtet n nj institucion partiak dhe n nj institucion administrativ t Kosovs?

    Nuk sht e vrtet se jam ngritur me nervozizm kundr mbajtjes s portretit t shenjtores, Nna Tereze, n institucionet e Kosovs; e vrtet sht, vetm, se jam ngritur dhe ngrihem pa nervozizm kundr prdorimit politik t emrit, t portretit dhe t veprimtaris s misionares e humanistes, Nna Tereze, prej disa fundamentalistve fetar dhe disa koniunkturistve politik gjithnj pr interesat e tyre fetare - n rastin e par dhe pushtetore n rastin e dyt. T them se menjher pas vdekjes s saj, pr nj sprov dhe kam dhn dy deklarata: njrn t krkuar prej BBC-s e tjetrn prej mediave t Prishtins. Qndrimi im ndaj emrit dhe portretit t Nns Tereze sot nuk mund t mos jet i kushtzuar nga prdorimi fundamentalist fetar dhe politik i atij emri dhe atij portreti. Mbas gjith asaj q sht br dhe po bhet rreth Nns Tereze, domethn mbas gjith ktij prdorimi e shprdorimi politik t emrit, t portretit dhe t veprimtaris s saj si misionare e humaniste, nuk e quaj kombtarisht t menur mbajtjen e portreteve t saj, qoft n institucionet politike e shtetrore t Kosovs, qoft n institucione politike e shtetrore t Shqipris shtetrore. Jo.

    sht tejtheksuar se veprimtaria prej humanisteje e Nns Tereze sht e pandar, madje, e kushtzuar, nga veprimtaria e saj prej misionareje katolike. Papa Gjon Pali i Dyt ka shpallur disa qindra t shenjt, gjithsesi, thon njohs t tij, m shum se t gjith papt para tij. Ndr shenjtort dhe shenjtoret q ka shpallur Ai dhe q kan shpallur papt para tij natyrisht se nuk ka ortodoks, hebre, hindus, mysliman. T gjith jan shpallur shenjtor dhe shenjtore sepse ishin t jashtzakonshm si katolik. sht e kuptueshme se prej t gjith atyre q e shikojn portretin e Nns Tereze, kudo qoft i vn ai, q e shikojn shtatoren e saj kudo qoft e ngritur ajo, q e lexojn emrin e saj kudo qoft shkruar ai, Nna Tereze perceptohet si shenjtore katolike. Kot prpiqen t na e mbushin mendjen prdoruesit fetar dhe politik t emrit, t portretit dhe t veprimtaris s saj humaniste, se Nna Tereze meriton t jet portreti, shtatorja, mbishkrimi mbizotrues n institucionet politike e shtetrore, n institucionet kulturore t qyteteve shqiptare, sepse sht fituesja e vetme shqiptare e mimit Nobel. mimi Nobel i sht dhn edhe shkenctarit e humanistit shqiptar, Ferid Murati, zbulimi shkencor i t cilit sht i rndsishm pr t gjith njerzit n t gjitha kontinentet e jo vetm pr t smurt, t varfrit e t braktisurit e bots, para s gjithash, t Indis. Por, Ferid Muratit nuk i ngrihet kund nj shtatore, nuk stoliset me emrin e tij ndonj institucion kulturor, nuk vihet portreti i tij n ndonj institucion politik e shtetror. Pse? Sepse Ferid Murati nuk sht i krishter, prandaj emri dhe portreti i tij nuk mund t shprdoren pr nevojat e mobilizimit politik t krishterimit dhe pr nevojat karrieriste t koniunkturistve tan politik dhe kulturor. N

    fund t shtjellimit t siprthn sht e kuptueshme t shtrohet pyetja: ku i on shqiptart prdorimi i till i tejshtrir e i tejmadhruar fetarisht i emrit, i portretit dhe i veprimtaris s Nns Terezs? ka u sjell shqiptarve, t cilt u takojn jo vetm dy a tri, po pes feve (katolike, ortodokse, myslimane, protestante dhe ateiste) prdorimi aq irracional i emrit, i figurs dhe i veprimtaris s nj shenjtoreje sa edhe emri i Aeroportit t Tirans pagzohet me emrin e saj: NNA TEREZE, edhe pse dokush mund ta dij se prej atij aeroporti, ashtu si edhe prej do aeroporti n kt bot, mund t ngrihen nesr edhe aeroplan luftarak, q do t bombardojn fshatra e qytete e t vrasin burra, gra, fmij, t varfr e t smur, t cilve ajo ua kishte kushtuar jetn?

    ka do t thot ky mitologjizim n thelb fetar, pr arsye fundamentaliste fetare dhe t koniunkturshme politike, i nj shenjtoreje n nj vend shumfetar? Logjika e jep kt prgjigje: do t thot nxitje e pjestarve t feve t tjera, para s gjithash, t fes myslimane, q e njjta gj t bhet me emrat dhe me portretet e figurave t shquara fetare t fes s tyre. Pr kt arsye emri, portreti dhe shtatorja e Nns Tereze duhet vn n mjedise fetare, humanitare dhe shndetsore e jo edhe n Aeroportin e Tirans, e jo edhe n institucione politike e shtetrore, e jo edhe n sheshe t qyteteve. Bashkjetesa e harmonishme mes feve t cilave u takojn shqiptart, baraspesha historike midis ktyre feve, interesat historike t popullit shqiptar e krkojn sot si dje, nesr si sot, q emrat, portretet dhe shtatoret e figurave t njohura, t shquara e t mdha kombtare, historike e kulturore, si jan Gjergj Kastrioti- Sknderbeu, Gjon Buzuku, Marin Barleti, Pjetr Budi, Frang Bardhi, Konstandin Kristoforidhi, Vaso Pasha, Abdyl, Sami dhe Naim Frashri, ajupi, Fan Noli, Faik Konica, Ismail Qemali, Hasan Prishtina, Gjergj Fishta, Ndre Mjedja, Eqrem abej Aleksandr Moisiu dhe t sa e sa piktorve, skulptorve, kompozitorve, shkenctarve, krijuesve e artistve t tjer t mos zvendsohen nga emra, portrete, shtatore kleriksh, shenjtoresh, q perceptohen para s gjithash si vetje fetare katolike, myslimane, ortodokse. T siprprmendurit jan emra vetjesh q mbahen mend pr veprat kulturore q kan ln a pr bmat historike q kan br, q kan pasur, kan dhe do t ken funksion integrues n jetn e popullit shqiptar, sepse vepra e tyre, krijimtaria e tyre, veprimtaria e tyre kulturore, shoqrore, politike i shrbente Shqipris, u shrbente t gjith shqiptarve. Pavarsisht se cils fe i takojn, ata perceptohen ndryshe se perceptohet Nna Tereze: perceptohen kryekput si krijues e veprimtar atdhetar e jo si fetar.

    Identiteti dhe identitetet Prve, si e pam, pr nervozizmin q nuk l pa prekur mbajtjen e portretit t Nns Tereze n institucionet e Kosovs, Ismail Kadare m fajson edhe se po e ndaj identitetin evropian t shqiptarve n identitet mysliman dhe n identitet t krishter. Dhe, kjo ndarje q bkam un i ngjan atij si nj muzik e njohur, q e ka dgjuar shum her. I shqetsuar prej tingujve t ksaj muzike t dgjuar shum her, sht e kuptueshme pse ai ua prkujton lexuesve shum i sndisur pasojat e nj ndarjeje t till, domethn t nj muzike t till! N vend t gjith fjalive, n t cilat numrohen ato pasoja, po e citoj vetm fjalin prmbyllse:

    Prartje t tilla, n prag t afrimit t portave t Evrops, prpara se t ishin komike, jan thellsisht tragjike. Si t tilla, ato krkojn nj prgjigje t qart, serioze dhe pse jo, t prer. N raste t tilla parimi kryesor sht se nj popull sht ai q sht dhe ska nevoj as pr pudr zbukurimi e as pr bloz prmuese.

    Bukur apo jo! Nj popull sht ai q sht.
    Ska dyshim.

    Dhe, ska nevoj pr pudr zbukurimi. Padyshim.
    As pr bloz prmuese. Pa dyshim.

    Kur e zbukurojm nj popull me pudr zbukurimi?
    Kur e quajm evropian dhe t krishter, padyshim.

    E kur e shmtojm me bloz prmuese?
    Kur e quajm joevropian dhe mysliman, padyshim!

    Domethn: pudra zbukuruese mund t qitet vetm n fytyrn evropiane dhe t krishter, kurse bloza prmuese vetm n fytyrn joevropiane e myslimane!

    Kjo sht prgjigjja e qart, serioze dhe, pse jo e prer e Ismail Kadares!
    Bukur apo jo!

    Muzika ngjan shum e njohur apo jo!

    Po, ti kalojm njher pr njher gjykimet e ktilla serioze, serioze n mnyr raciste, t Ismail Kadares dhe t merremi pak me katekizmin e tij t identitetit. Prej sprovs s tij Identiteti evropian i shqiptarve shihet se Ismail Kadare e trajton identitetin si dika t dhn njher e prgjithmon, q e prcaktojn gjeografia, lidhja gjinore, ngjyra e lkurs dhe... hajde gjeje ka m!

    Sduhej ndonj filozofi pr t kuptuar se fet mund t ishin t ndryshme, por identiteti, ashtu si lidhja gjinore, mbetej gjithmon nj! Kultura materiale dhe shpirtrore, feja, tradita, zakonet, historia si t mos ishin fare: ato nuk ln kurrfar shenjash n identitetin e vetjeve, grupeve etnike dhe popujve! Ku sht dgjuar kjo? Maturanti q do t gjykonte ashtu pr identitetin n Bashkimin Evropian dhe n SHBA-t do t prsriste klasn. Ndikimin e fes n prbrjen e identitetit Ismail Kadare jo vetm se e mohon, por edhe e prbuz! Thuajse nuk ka par dhe thuajse nuk ka dgjuar se fet jan prbrs shum i rndsishm i identitetit, aq t rndsishm sa shum her dhe shumkund jan br prcaktues t tij. Po t mos ishte kshtu nuk do t flitej, pr shembull, pr qytetrimin e krishter dhe pr qytetrimin islamik. Dhe, po t mos ishte kshtu nuk do t shkruante Semjuel Hantingtoni veprn e tij Konflikti i qytetrimeve, n t ciln baz t qytetrimeve q ai, fatkeqsisht, i pandeh n konflikt, quan fen myslimane, n njrn an, dhe fen e krishter, n ann tjetr! N sprovn e tij Ismail Kadare gjykon dhe bn prgjithsime pr identitetin, duke mos pasur parasysh se kemi identitet t veant dhe identitet t prgjithshm; identitet vetjak dhe identitet kolektiv; identitet konvencional dhe identitet t ri; identitet historik dhe identitet kulturor; identitet politik dhe identitet mendor; identitet fetar dhe identitet shtetror. E t tjera. T gjitha kto identitete, q jan identitete m pak a m shum t veanta, t nj rrafshi m t ngusht, bashkohen n nj prgjithsi, n nj t tr, q do ti themi identiteti kombtar. Dhe, m konkretisht: kemi shqiptar me identitet kosovar, shqiptar me identitet lab, shqiptar me identitet geg, shqiptar me identitet tosk, shqiptar me identitet mirditas, shqiptar me identitet malsor, por t gjitha kto identitete t veanta bashkohen n at prgjithsin, t prgjithshmen, t trn, q i themi identiteti kombtar shqiptar.

    Dhe, m tej: kemi shqiptar me identitet katolik, shqiptar me identitet ortodoks, shqiptar me identitet mysliman, shqiptar me identitet protestant dhe shqiptar me identitet ateist, por t gjitha kto identitete t veanta, m t ngushta, m t vogla, n saj t prbashktave t prmbajtura n secilin prej tyre bashkohen n at prgjithsin, n at t prgjithshmen, n at t trn q i themi IDENTITETI KOMBTAR SHQIPTAR.

    Ai q i ka t qarta kto, ai q ka kuptim pr marrdhnien e t veantave me t prgjithshmen, nuk do t akuzoj se po ndan shqiptart n t krishter dhe n mysliman, vetm pse konstaton se kemi shqiptar me identitet t krishter dhe shqiptar me identitet mysliman- se ata si t krishter (katolik, ortodoks, protestant) dhe mysliman jan t gjith shqiptar: jan shqiptar n saj t prbashktave shqiptare t prmbajtura n seciln prej feve t tyre.

    Pse, ather, Ismail Kadare el dern e elur prej meje para tij?! Evropa shumkulturore Ashtu si nuk do ta kuptoj drejt marrdhnien e identiteteve fetare shqiptare me identitetin kombtar shqiptar, po ashtu Ismail Kadare nuk do ta kuptoj drejt as marrdhnien e identitetit kombtar shqiptar me identitetin evropian! Nuk sht e vshtir pr t par se togfjalshin identitet evropian ai e njjtson me projektin politik evropian, domethn me Bashkimin Evropian, si bashksi e shteteve dhe popujve evropian, n njrn an dhe me krishterimin, n ann tjetr. Nuk ka dyshim se shtetet dhe popujt, q do t prbjn Evropn e Bashkuar, do t ken nj identitet politik shtetror, si nj prgjithsi, si nj e tr, si nj e prbashkt e t veantave politike dhe shtetrore t shteteve q do ta prbjn. Evrops s Bashkuar t gjitha shtetet q do ta prbjn do tia dhurojn, t mos thuhet do tia flijojn, t veantat e tyre politiko-shtetrore, por nuk do t mund t thuhet se Evrops s Bashkuar do tia flijojn, s paku tani pr tani, identitetet e tyre kombtare, n t cilat jan t prmbajtura veantit q nnkuptojn historia, gjuha, feja, tradita, kultura, zakonet e t tjera. Nuk e di si do t jet sot pesdhjet a sot njqind vjet, por sot pr sot shihet se t gjith popujt evropian, q prbjn Bashkimin Evropian, kujdesen t ruajn prbrsit e identitetit t tyre kombtar: historin, gjuhn, fen, kulturn, traditn e prbrsit e tjer. Bashkimi Evropian bhet Evrop e kombeve.

    Prpos me projektin politik evropian, domethn me Bashkimin Evropian, togfjalshin identitet evropian Ismail Kadare e njjtson edhe me krishterimin. Ky njjtsim, historikisht i shikuar, nuk sht i sakt. Kontinenti evropian nuk ka prejardhje vetm t krishter. sht i madh numri i intelektualve dhe i politikanve evropian, t cilt vitin e kaluar e kan kundrshtuar nismn pr t futur n Kushtetutn e Bashkimit Evropian konceptin mbi prejardhjen e krishter t kontinentit. Shkrimtari dhe teoriku i njohur italian, Umberto Eko, e kundrshton at nism pr dy arsye:

    e para, pr arsye politike, dhe,
    e dyta, pr arsye historike.


    Arsyeja politike: nuk duhet t futet n Kushtetutn e Bashkimit Evropian koncepti mbi prejardhjen e krishter t kontinentit, sepse Evropa e ardhshme duhet t jet, thot ai, projekt politik dhe vizion antropologjik e kjo, projekt politik dhe vizion antropologjik, pr t e nnkupton Evropn shumkulturore, shumfetare dhe, gjithnj e m dukshm, shumracore, shumngjyrshe jo vetm t bardh.

    Arsyeja historike: nuk duhet t futet n Kushtetutn e Bashkimit Evropian koncepti mbi prejardhjen e krishter t kontinentit sepse e kaluara e kontinentit, thot ai, nuk sht plotsisht e krishter. Kulturn evropiane e kan pasuruar: matematika e Indis, mjeksia arabe, filozofia dhe shkenca greke, kur e kur e zbuluar n Evrop prmes arabve, filozofia dhe shkenca romake, gjuha latine si gjuh e ritualeve t shenjta, mitet dhe adetet pagane me trajtat e politeizmit,monoteizmi i hebrenjve. E t tjera. Ide raciste Nuk mund t them a sht a ssht Ismail Kadare i nj mendjeje me intelektualt dhe politikant evropian, q jan ngritur kundr futjes n Kushtetutn e Bashkimit Evropian t konceptit mbi prejardhjen e krishter t kontinentit, por mund t them se disa ide dhe disa mendime t tij t prmbajtura n Identitetin evropian t shqiptarve do t priteshin mir prej publicistes s njohur italiane, Oriana Falai, dhe prej kultshkrimtarit francez, Mishel Uelbek, q n vendet e tyre jan akuzuar pr ide raciste!

    Pse do t mund t priteshin mir prej asaj publicisteje dhe prej atij shkrimtari disa ide e mendime t shkrimtarit ton?

    Sepse jan ide raciste. Letrat e Shqipris shkruan Ismail Kadare n Identitetin evropian t shqiptarve jan t qarta. Populli shqiptar nuk ka identitet gjysmak, t shtir apo t fshehur pas lajlelulesh mashtruese. Identiteti i tij sht gjithashtu i qart, pavarsisht se dikush nuk dshiron ta shoh, e dikujt nuk i intereson ta shoh.

    Kush jan ata q nuk dshirojn ta shohin kt identitet t qart t shqiptarve?
    Ska prgjigje!

    Kush jan ata t cilve nuk u intereson ta shohin identitetin shqiptar, q nuk sht i fshehur pas lajlelulesh mashtruese?
    Ska prgjigje!

    A ka identitete t fshehura pas lajlelulesh mashtruese?
    Ska prgjigje!

    Pse sthuhet se edhe letrat e Kosovs jan t qarta?
    Ska prgjigje!

    ka thuhet m tutje?
    Thuhet: Gjeografia, gjja m kokfort n bot, dshmon e para evropianitetin shqiptar. Zelli i atyre q me do kusht duan ta zbehin disi edhe kt fakt kokfort, arrin disa her t krijoj prshtypjen se Shqipria sht n skaj t Evrops dhe fill pas saj nis Turqia, ose Azia. Ndrkaq, kur hedh syt n hart vren se gjer n at kufi shtrihen s paku tri shtete t tjera: Maqedonia, Greqia dhe Bullgaria. Pr t mos prmendur at q quhet Turqia evropiane. Popullsia shqiptare, ashtu si e gjith kontinentit evropian, sht e bardh. Ashtu si gjuha, ajo quhet, n rastin m t favorshm, pasardhse e ilirve, n m t pafavorshmet, e trakoilirve.

    A sht e mundshme? Shkrimtari sht br msues i gjeografis: po na tregon se Shqipria sht n Evrop. Nxnsit q do t prgjigjeshin sakt do t merrnin not dhjet!

    A sht e mundshme! Muzika, vrtet, ngjan si e njohur! Tragjikisht e njohur. Shqipria dhe Kosova, kur sht fjala pr identitetin, i paskan letrat e ndara! E msuam prej gojs s Ismail Kadares se letrat e Shqipris jan t qarta, por far jan letrat e Kosovs. far jan letrat e shqiptarve n Maqedoni? far jan letrat e shqiptarve n Mal t Zi? far jan letrat e shqiptarve n Luginn e Preshevs?
    T paqarta!

    Pse nuk qenkan t qarta letrat e Kosovs? Pse nuk qenkan t qarta letrat e gjith shqiptarve t tjer kudo qofshin ata? Prgjigjen na e jep, natyrisht, vet Ismail Kadare: duke i ndar letrat e Kosovs prej letrave t Shqipris shtetrore! Dhe, kjo prgjigje nuk sht e bindshme pr arsye se gjeografia, gjja m kokfort n bot, at q e dshmon pr Shqiprin shtetrore do t duhej ta dshmonte edhe pr Kosovn dhe shqiptart e tjer, s paku n Ballkan. Gjeografia sht nj gj shum e dashur nga shkrimtari yn. Pse? Sigurisht pr dy arsye:

    e para, pr arsye se e dshmon evropianitetin e shqiptarve t Shqipris shtetrore
    dhe, e dyta, pse Evropn e ndan, n saj t Gjirit t Bosforit, t Mesdheut, dhe t Gjirit t Gjibraltarit, prej Azis dhe prej Afriks!

    Ismail Kadare sht i gzuar pse Shqipria shtetrore sht m larg prej Azis se disa shtete t tjera evropiane me identitet evropian. Ai sht i gzuar pse midis Shqipris shtetrore dhe Azis shtrihen tri shtete: Maqedonia, Greqia dhe Bullgaria. Pr t mos prmendur at q quhet Turqia evropiane! Dhe, kt erekshtetin tjetr, Turqin evropiane, ai e fut n thonjza! Pas ktyre margaritarve gjeografik, me t cilt e stolis qafn e Shqipris, shkrimtari yn na e dhuron kryemargaritarin gjeografik, me mimin e t cilit shpreson t na bj t lumtur t gjithve:
    Popullsia shqiptare, ashtu si e gjith kontinentit evropian, sht e bardh.

    N qoft se gjeografia u ka caktuar shqiptarve dhe evropianve t tjer fatin q t jen t bardh, mos gjeografia ua ka caktuar fatkeqsin aziatikve dhe afrikanve q t jen t verdh, t vrugt, t zinj? Mos ngjyra sht arsyeja pse Ismail Kadare dshiron t na mbaj sa m larg prej tyre? Nuk sht gjeografia e vetmja frymzuese e ides raciste t Ismail Kadares: frymzim t njjt mund ti sjellin atij edhe historia e arkeologjia.Dgjojeni: Ashtu si gjuha, ajo quhet (popullsia shqiptare R.Q) n rastin m t favorshm, pasardhse e ilirve, n m t pafavorshmet, e trako-ilirve!
    Meqense, si e thon studiuesit e tij, racizmi sht botkuptim q spranon ti moj dinjitetet t barabarta, ather na del se rumunt e shkret, si pasardhs t dakve, fis trakas, nuk mund t ken dinjitet t barabart me pasardhsit e ilirve, madje, as t iliro-trakasve.Po, ti lm pr pakz idet raciste dhe t merremi me frymzuesen e tyre kryesore: me gjeografin.

    Gjeografia lvizse Esht e uditshme pse Ismail Kadare, megjithse do t ket qen n kontinente t ndryshme, sigurisht, n Amerik, n Azi dhe n Afrik, nuk do t shoh se deri ku arrin roli i gjeografis n prcaktimin e identitetit t popujve dhe t grupeve t ndryshme etnike. Nuk sht shum e vshtir, edhe n qoft se nuk kemi pasur fatin q, prpos Evrops, t shohim edhe kontinente t tjera, t pranojm se gjeografia, vrtet flet shum pr identitetin e popujve e t grupeve etnike por, megjithat, nuk i thot t gjitha pr t. Prpos gjeografis, edhe nj sr faktorsh t tjer marrin pjes, cili m pak e cili m shum, n prcaktimin e identitetit t tyre. Mund t thuhet se dikur, para, fjala vjen, katr-pes shekujsh, gjeografia, vrtet, e prcaktonte plotsisht ose prafrsisht plotsisht, identitetin e popujve dhe t grupeve t ndryshme, por m von ky ndikim i saj do t vij duke u paksuar gjithnj e m dukshm. Zbuluesit e kontinenteve e t vendeve t reja, Kristofor Kolombo, Ferdinand Magelani, Amerigo Vespui dhe hulumtuesit e kontinenteve t zbuluara, mandej, posarisht t Afriks, Azis dhe Ameriks Jugore do t jen t merituar do t thoshin kozmopolitt apo do t jen fajtor do t thoshin kundrshtart e tyre pse lartmadhria e saj gjeografia pothuaj ka rn prej fronit t lart t identitetit.

    Pse mund t thuhet kshtu? Mund t thuhet kshtu, sepse jan t shumt shembujt q e dshmojn shfronsimin e gjeografis n mbretrin e identitetit. Nuk ka dyshim se dikur, para zbulimit t kontinenteve t reja, gjeografia e kontinentit t Australis e prcaktonte identitetin (fizik, shoqror dhe kulturor) e aborixhanve; gjeografia e Ameriks e prcaktonte identitetin e majve, inkve, shoshonve, ejenve, apave, komanve e t fiseve t tjera indiane; gjeografia e kontinentit t Afriks e prcaktonte identitetin e zezakve, t arabve dhe t popujve a grupeve t tjera q n at kontinent jetonin; gjeografia e kontinentit t Azis e prcaktonte identitetin e persianve, tani t quajtur iranas, t afganve, t kinezve, t japonezve, t vietnamezve, t hindusve, t tajlandezve e t tjerve. Ajo koh, ndrkaq, ka kaluar prgjithmon dhe nuk do t kthehet m. Kontinentet e reja, Amerika dhe Australia, jan banuar me popullsi t kontinenteve t vjetra, para s gjithash, me popullsi t Evrops, t Afriks dhe t Azis. Prej gjysms s dyt t shekullit njzet lvizjet e njerzve prej shteti n shtet, prej kontinenti n kontinent jan br m t shpeshta. Tani njerzit sikur e marrin gjeografin me vete: n shpin dhe n shpirt.

    ka po shohim tani? Tani po shohim, natyrisht ata q duan t shohin, se anglezt, skocezt dhe irlandezt, fjala vjen, t cilve dikur ua prcaktonin identitetin ishujt britanik, e kan ruajtur identitetin e tyre historik edhe n Amerik, n Kanada, n Australi dhe n Republikn Jugafrikane, natyrisht, t pasuruar me prbrs apo me ngjyresa prbrsish, q ka sjell koha dhe q ka sjell bashkjetesa me popuj t tjer n ato kontinente. Apo jo? Arabt jetojn n dy kontinente, n kontinentin e Azis dhe n kontinentin e Afriks, prej t cilve Ismail Kadare, pikrisht pse arabt jetojn atje, prpiqet aq shum ta largoj Evropn, sidomos, Shqiprin, por arabt e kontinentit aziatik pothuajse nuk ndryshojn prej arabve t kontinentit afrikan: kan t njjtin identitet arab, me prejardhje, me gjuh, me fe, me kultur, me qytetrim pothuaj t njjt.

    Ti afrohemi edhe m tepr Evrops. Turqit jetojn n kontinentin e Azis dhe n kontinentin e Evrops, q jan t ndar nga Bosfori, por turqit e Turqis evropiane nuk ndryshojn me asnj prbrs t identitetit prej turqve t Azis. Rust jetojn edhe n Evrop edhe n Azi, por rust e kontinentit evropian kan t njjtin identitet q kan rust aziatik. Shqiptart jetojn n Ballkan, n kt pjes t skajshme t Evrops, e jetojn edhe n SHBAt, n Kanada e n Australi, por shqiptart ballkanik, q kan pasur rastin t vizitojn bashkkombsit e tyre n ato kontinente, nuk thon se e kan ndryshuar identitetin, s paku jo ata q kan lindur n Ballkan. Prkundrazi. Thon se shqiptart q jetojn n kontinente t tjera nuk jan m pak shqiptar se ne n Ballkan: e kan tejuar atje identitetin kombtar dhe e ruajn traditn kulturore me shum dashuri. Se sa sht br i paqndrueshm roli i gjeografis n prcaktimin e identitetit t popujve e t grupeve t ndryshme etnike n kt planet m s miri, ndoshta, e tregojn hebrenjt. Fati tragjik historik i ka shprndar n disa kontinente, n vende t ndryshme t kontinentit evropian, t kontinentit aziatik dhe t kontinentit amerikan, por, prap, edhe nse prpiqen shum q tu prshtaten kushteve politike, shoqrore, kulturore n vendet ku jetojn, prap e ruajn identitetin historik t hebrenjve.

    Por, sa i paqndrueshm sht br ndikimi i gjeografis n identitetin e popujve e t grupeve t ndryshme na e thot edhe deklarata e shkrimtares s njohur amerikane, Emili Dikinson. I takonte brezit t ashtuquajtur brezi i humbur i shkrimtarve amerikan; kishte vendosur t jetonte nj koh larg Atdheut t vet n Evrop, n Paris. Kur, m nj rast, miqt evropian e pyesin: a friksohet se duke jetuar aq gjat larg atdheut, larg SHBA-ve, do t mbetet pa rrnj, ajo do t prgjigjet:
    ka m duhen rrnjt n qoft se nuk jan rrnj q mund ti marr me vete. Kjo shkrimtare, me popullorsi, kryesisht t pakt, por, megjithat, shkrimtare gjeniale, para Lufts s Dyt Botrore e kishte vrejtur at q ne as shtatdhjet vjet pas saj nuk po e vrejm: se gjeografia nuk sht m ka ishte.

    Kush ju beson t dhnave sendore mund t bindet se t njjtn fjali t shkrimtares amerikane do t mund ta shqiptonin edhe Fani Noli, Faik Konica, Arshi Pipa, q kan jetuar dhe kan vdekur n SHBA-t, Naim Frashri e Sami Frashri, q kan jetuar dhe kan vdekur n Azi, n Stamboll; Vaso Pasha q ka vdekur n Azi, n Liban; Andon Zako ajupi q ka vdekur n Afrik, n Egjipt; Filip Shiroka q ka jetuar dhe ka vdekur n Azi, n Liban, dhe sot, Naum Prifti e Naim Balidemaj, q jetojn e krijojn n Nju-Jork.

    ǒduan t thon t gjitha kto t dhna? Duan t thon, ndoshta, se gjeografin mund ta shpallin edhe m tej faktor vendimtar n prcaktimin e identitetit t popujve e t grupeve t ndryshme etnike vetm ata politikan e intelektual, t cilt, kur flasin pr gjeografin dhe identitetin, n thelb mendojn pr gjeografin e kohs s Kristofor Kolombos. Harrojn se, prpos lvizjeve t njerzve prej kontinenti n kontinent, edhe teknika e teknologjia, mediat elektronike, interneti dhe globalizimi i egr, ndikojn n identitetin e popujve m shum se gjeografia e shfronsuar.

    ǒduan t thon t gjitha kto? Duan t thon, ndoshta, se q nga zbulimet e Kristofor Kolombos e kndej e, sidomos, q nga Revolucioni i Madh Francez, n 1789-n e kndej, shumfish m tepr se gjeografia sht gjeopolitika, pra, politika e t fuqishmve dhe e t pasurve, ajo q luan rol t perndishm n identitetin e vartsve t t gjitha llojeve.

    Identiteti dhe kultura Prpos gjeografis, Ismail Kadare do ta vr edhe kulturn n shrbimin e prpjekjeve t tij pr t qruar hesape njher e prgjithmon me prbrsit mysliman t identitetit t shqiptarve. sht bindur, m n fund, se vetm me gjeografin nuk e ka kryer punn. Prpos nocioneve, m s shpeshti t pasqaruara a t keqkuptuara, ai do t prdor edhe krahasime, metafora e simbole pr ti mohuar e, kur nuk arrin ti mohoj, pr ti zhvlersuar ata prbrs. Si shkrimtar do ta quaj t arsyeshme apo, ndoshta, edhe t obligueshme q m s pari t qroj hesape me letrsin e bejtexhinjve, e cila, sipas tij, sht fryt i lufts q bnte Perandoria Otomane, pr zbehjen e identitetit shqiptar dhe zvendsimin me at otoman, edhe pse kjo letrsi nuk ka luajtur ndonj rol t veant n krijimin a mbajtjen e identitetit t shqiptarve mysliman. N kt betej fitoren e pandeh t paracaktuar, pr arsye edhe mund t shkruaj: Letrsia e bejtexhinjve, pr shembull, njfar brumi i przier shqiptaro turk, u thye prfundimisht, si nj sajes prej qerpii prej murit hijernd e monumental, ndonse t ftoht, t tradits s letrsis dygjuhshe shqiptaro-latine. Sa m kujtohet, as Osman Myderrizi, as studiuesit e tjer t pakt para tij apo pas tij t letrsis s bejtexhinjve, nuk kan shkruar se autort e saj ishin t detyruar prej pushtetit turk q t shkruanin ashtu si shkruanin, domethn se ajo letrsi ishte e till far ishte sepse n Perandorin Otomane kishte nj doktrin teorikeletrare dogmatike, s cils, deshn sdeshn, ishin t detyruar ti prmbaheshin shkrimtart, n radh t par shkrimtart shqiptar. Sa dihet, n Perandorin Otomane nuk kishte nj formacion letrar, q do t quhej realizmi otoman apo, realizmi despotik. Perandoria Otomane, si e thon historian t saj evropian, q kan jetuar n Stamboll si prfaqsues diplomatik t vendeve t tyre evropiane, ishte nj shtet, kur m pak e kur m shum despotik, si mbretrit e asaj kohe n Evrop. Ka, madje, historian evropian q thon se Perandoria Otomane, s paku deri n shekullin XIX, ishte shtet q e karakterizonte toleranca etnike. Mos t ishte kshtu, thon ata, nuk do t mbahej aq gjat. N kt mbretri ngjante, sigurisht, shpesh, q fatkqijt e shpallur fajtor t nguleshin n hunj, por edhe n mbretrit evropiane ngjante q fatkqijt e shpallur fajtor t digjeshin n turr t drurve! Mund t besohet se ndonjri nga t dnuarit m par do t zgjidhte djegien n zjarr se nguljen n hu, por mund t kishte edhe t till q m par do t zgjidhte nguljen n hu se djegien n zjarr! Barbaria politike ishte ligji i kohs edhe n Azi edhe n Evrop.

    Bejtexhinjt shqiptar shkruanin ashtu si shkruanin jo pse ishin t detyruar ti nnshtroheshin lufts s Perandoris Otomane pr zbehjen e identitetit shqiptar dhe pr gjymtimin e trurit t tyre, por pse vet, vullnetarisht, kishin vendosur t shkruanin ashtu: przishm! Letrsia e bejtexhinjve shkruhej prej vetjeve, q kishin kryer far shkolle fetare n gjuhn turke, arabe a persiane, ashtu si shkruhej letrsia e krishter prej vetjeve q kishin kryer far shkolle a fakulteti n gjuhn latine. Ajo shkruhej prej vetjeve t cilt, si shumher dhe shumkund gjat historis, e kishin pranuar pushtetin, gjuhn, kulturn, politikn, ideologjin, zakonsin, rendin shoqror t pushtuesit: t pushtuesit despotik i cili, megjithat, vllezrit e tyre t besimit katolik dhe ortodoks i lejonte t shkruanin qoft shqip, qoft latinisht, qoft greqisht apo italisht. E till far ishte ajo prfaqsonte pr ta dhe lexuesit e tyre shijen e kohs, besimin dhe iluzionin e kohs. Letrsia e bejtexhinjve ishte, pra, shprehje e vullnetshme e autorve t saj, ashtu si ishte letrsia katolike apo ortodokse shprehje e vullnetshme e autorve t tyre, ashtu si ishte letrsia e realizmit socialist shprehje e vullnetshme, edhe teorikisht e mbshtetur, e Ismail Kadares n kohn e komunizmit. Letrsia e bejtexhinjve shkruhej mbi temat fetare, si edhe letrsia e krishter. Letrsia e bejtexhinjve, ndrkaq, m shpesh se letrsia e krishter, shkruhej edhe mbi tema laike dhe kjo do t thot se tematikisht ishte m e pasur se ajo. Po ti vlersojm artistikisht, pa paragjykime fetare, letrsin e bejtexhinjve dhe letrsin e krishter do t mund t themi se nuk dallojn shum njra prej tjetrs, me prjashtim t sibilave t Pjetr Bogdanit q shquhen me vler estetike: jan letrsi me vlera kryesisht modeste artistike. Por, aq sa e ul vlern e letrsis s bejtexhinjve leksiku i huaj-turk, arab dhe persian, po aq e shton vlern historike gjuhsore t letrsis s krishter, n mnyr t veant t letrsis katolike, pikrisht gjuha shqipe e prdorur n t sado me shum shtresa t huaja. Ismail Kadare na bn me dije, i gzueshm, se letrsia e bejtexhinjve na qenka thyer prfundimisht si nj sajes prej qerpii prej murit hijernd e monumental, ndonse t ftoht, t tradits s letrsis dygjuhshe shqiptaro-latine. As historia e letrsis shqipe, as historia politike e popullit shqiptar nuk e dshmojn kt pohim poetik. Letrsia dygjuhshe shqiptaro- latine asnjher, gjat asnj shekulli, nuk ia ka vn prpara letrsis s bejtexhinjve murin e saj hijernd e monumental, prandaj edhe nuk e ka thyer, si thuhet, si nj sajes prej qerpii. Letrsit nuk qrojn hesape mes vetes as me mure, as me qerpi! Letrsit dygjuhshe shqiptaro-latine, shqiptaro-greke dhe shqiptaro-turke, shqiptaro-arabe kan bashkjetuar, duke mos u takuar apo duke u takuar rrall e tek, deri n gjysmn e dyt t shekullit nntmbdhjet. Jo ato njra tjetrn, po vetm letrsia e Rilindjes Kombtare, q n jetn e popullit shqiptar sjell iden laike as katolike, as ortodokse, as myslimane, q kryetem t saj bn Kombin n vend t Fes, do ti tregoj historikisht jo prkatse, historikisht t tejkaluara ato letrsi. Shkrimtart e Rilindjes do ti pranojn ato si tradit t veten pavarsisht prej ideologjive fetare n t cilat mbshteteshin jo pr arsye artistike sa pr arsye se, duke i pranuar q t tria, mund t ndrtohej ideologjia kombtare shqiptare mbi sloganin: fe e shqiptarve sht shqiptaria.

    Ata i trajtonin ato letrsi t barasvlershme qoft edhe pse ishin t vetdijshm se nuk kishte arsye as etnike, as shoqrore, as ideologjike q autort e njrs prej tyre t shpalleshin m t aft, m t talentuar se autort e t tjerave. Mendja e shndosh nuk do ti quante m t pa dhunti krijuese bejtexhinjt se krijuesit e letrsis s krishter vetm pse ishin mysliman. Sado letrsia e Rilindjes kombtare e bnte historikisht t tejkaluar, letrsia e bejtexhinjve, si edhe letrsia e krishter, do t vazhdoj t shkruhet edhe m von, n Kosov, madje, deri te Lufta e Dyt Botrore. Qndrimi tepr subjektiv, nga pikpamje historiko-letrare i paarsyeshm i Ismail Kadares ndaj letrsis s bejtexhinjve nuk merr fund me kaq. Ai shkruan se gjat kohs s komunizmit u bn shum prpjekje pr ta rehabilituar kt letrsi, me qllimin meskin pr tia kundrvn letrsis tradicionale mesjetare, sidomos asaj katolike, q regjimit nuk i plqente kurrsesi. Dhe, kto prpjekje pr rehabilitimin e saj bheshin pavarsisht pse studiuesit q e morn npr duar, e pan se prve q ishte qesharake pr nga niveli, ajo ishte thellsisht e pamoralshme.

    E pse ishte qesharake, pr nga niveli kjo letrsi? Ishte qesharake pr nga niveli pse nuk prshkohej prej besimit t krishter si letrsia e krishter, sidomos ajo katolike, po prej besimit mysliman!

    E pse ishte thellsisht e pamoralshme kjo letrsi? Ishte thellsisht e pamoralshme jo aq pr shkak se pjesa e saj erotike ishte e mbushur me motive ashiksh e dylbersh, q Shqipria mund tia paraqiste Evrops sot si dshmi t habitshme t vizionit t saj t emancipuar pr homoseksualizmin, dy shekuj prpara Evrops s sotme, por pse e ashtuquajtura letrsi erotike, n nj pjes t madhe t saj sishte gj tjetr vese bejte dhe lavde pr pedofilin. Ne vazhdon Ismail Kadare i dgjojm kto kng edhe sot, por shtiremi sikur nuk i marrim vesh thon. Ato gjmojn disa her npr lokalet e nats, madje, n programet televizive, e ne prap shtiremi se nuk i kuptojm.

    Kjo q thot shkrimtari yn sht e vrtet: n pjesn erotike t ksaj letrsie kishte, si t themi, pornografi, kishte homoseksualizm, kishte ashik e dylber, kishte, ndoshta, edhe bejte dhe lavde pr pedofilin! Kishte shum ka nga ato q mund t shihen e mund t dgjohen edhe n nj pjes t nnkulturs s sotme masive. Por, lexuesit e sprovs s Ismail Kadares Identiteti evropian i shqiptarve, q mund t ken dgjuar dhe lexuar se kush ishte kush n kohn e komunizmit, mund ta pyesin Ismail Kadaren: ti q ishe gjat deputet i Kuvendit t Republiks Popullore t Shqipris, q ishe, njkohsisht, nnkryetar i Frontit Popullor t Shqipris, q edhe deputet, edhe nnkryetar i Frontit Popullor ishe przgjedhur si prfaqsuesi m i shquar i letrsis, nj, si mund t thuhet, ideolog i krijimtaris artistike komuniste, pse nuk e ngrije zrin kundr rehabilitimit t letrsis s bejtexhinjve dhe kundr diskriminimit t letrsis s krishter, sidomos asaj katolike? Do t kishe argumente t fuqishme:
    ruajtjen e masave popullore prej atyre q kndoheshin n at letrsi: prej homoseksualizmit, q aq fort e dnonte komunizmi dhe prej pedofilis, q aq fort e dnonte edhe komunizmi dhe e gjith bota? Pse i lejoje vetes t shkruaje n sprovn Mbi ndikimet e huaja dhe karakterin kombtar t letrsis, me t ciln i jepje prgjigje sprovs s Rexhep Qosjes Letrsia kombtare dhe letrsia botrore ose afrimi prmes ndryshimeve: Nuk ishte pak pr letrsin ton (t realizmit socialist R.Q) q n kta tridhjet vjet t jets s saj t ngrihet si nj protest kundr bots s vjetr, t ndante llogarit nj her e prgjithmon prej letrsis reaksionare zyrtare, dekadente dhe klerikale t s kaluars...?

    Po mir, t mos krkojm shum prej Ismail Kadares, n at koh kur nuk ishte e lehtt thoshe lirisht ka mendoje, sidomos ka mendoje n kundrshtim me mendimet zyrtare, sado n Shqipri edhe n at koh kishte intelektual dhe qytetar t zakonshm q e thoshin mendimin mospajtues pavarsisht prej pasojave. Por, hajde, ta krkojm t drejtn dhe t vrtetn prej Ismail Kadares sot! N qoft se me t drejt ngre zrin kundr pornografis tradicionale n letrsin e bejtexhinjve e n kngt popullore, pse nuk ngre zrin edhe kundr pornografis n nnkulturn ton t sotme? Mos pse ajo e para shprehet n gjirin e ideologjis fetare myslimane, kurse kjo e dyta nuk sht n lidhje me kt ideologji fetare? N qoft se Ismail Kadaren e shqetsojn lokalet dhe televizionet n t cilat, ja, kndohen kng pr ashikt, dylbert, pedofilt, pse nuk e shqetsojn po aq edhe filmat pornografik, n t cilt vajza t reja prjetojn pruljen m t shtazrishme q mund t imagjinohet e q jepen rregullisht n shum televizione n bot, q i shohin t rinjt dhe qytetart tan, q duan ti shohin? N qoft se sinqerisht e shqetsojn kngt pr dylberat, ashikt dhe pedofilt, pse nuk e shqetsojn edhe kngt e shfrenimet pornografike n klubet e nats, n t cilat pr joshje ashikrie prdoren edhe lloje t ndryshme t drogs? Pse nuk e ngre zrin edhe kundr ktij zhgruanimi, zhburrrimi e zvetnimi moral t pashembullt?

    Mos pse ajo e para na qenka Lindje, kurse kjo e dyta Perndim? Mos pse kjo e dyta sht dshmi e identitetit modern evropian, kurse ajo e para ishte dshmi e identitetit lngaraq, si e quan Ismail Kadare identitetin mysliman, t cilin identiteti shqiptar, si nj luan i zgjidhur nga zinxhiri, bnte prpjekje ta hidhte si leck! Bukur! Identiteti, si luan me zinxhir n qaf! Ku sht par luan i till? Me zinxhir n qaf! Betejs s pabarabart mes identitetit mysliman dhe identitetit shqiptar pas lirimit nga Perandoria Otomane i jep fund vet Ismail Kadare kur thot: Kombet nuk ndryshohen as nga pushtimet e as nga konvertimet. Pr t dshmuar sa serioz, sa shkencor, sa i qndrueshm sht ky pohim i Kadares po e japim nj t dhn. N Enciklopedin linguistike t Kembrixhit, t autorit Dejvid Kristal, shkruan se deri sot, n bot, jan shuar rreth njzetmij gjuh, q ishin gjuh t grupeve t vogla etnike, t fiseve dhe t popujve. Me to mund t besohet se jan shuar a jan prvetuar nga popuj t tjer edhe folsit e tyre. Dhe, mund t besohet se numri m i madh i ktyre grupeve, fiseve dhe popujve jan shuar a jan prvetuar nga popuj t tjer si pasoj e pushtimeve dhe e kolonializmit. Edhe historia shqiptare e prgnjeshtron prgjithsimin teorik t Ismail Kadares: pushtimi turk ka sjell konvertimin e mbi dy t tretave t popullit shqiptar, kurse ky konvertim ka sjell nj identitet fetar, identitetin fetar mysliman, si prbrs i identitetit t prgjithshm, historik shqiptar: i identitetit kombtar shqiptar. Domethn: kombet mund t ndryshohen shum edhe nga pushtimet, edhe, sidomos, nga konvertimet.


    Thirrje pr kthim n fen e t parve

    Myslimanofobia e Ismail Kadares, vrtet, sht delirante!
    Dhe, sht e leverdishme!


    Prpos n Shqiprin shtetrore, ku, thot Ismail Ka d a r e , prkraheshin prej komunizmit, bejteve, muziks, kngve, veshjeve, n prgjithsi, tradits myslimane, shqiptart do tia shohin sherrin edhe n ish-Jugosllavin. Dhe, do tia shohin sherrin jo vetm n Jugosllavin mbretrore, por edhe n Jugosllavin komuniste. Duke filluar prej viteve t 50-ta t shekullit njzet, shkruan ai, shqiptart po treteshin: i gjith ngjyrimi kombtar po zbehej me shpejtsi. uzika po orientalizohej m fort se m par, veshjet e famshme tradicionale, ato q edhe gjat periudhs s gjat otomane ishin ruajtur, po zvendsoheshin, jo prej veshjeje t kohs si kudo, por me petka arabe, q nuk ishin njohur kurr n kt vend. Jugosllavia, kjo primadon e "bots s tret", po i ofronte ksaj bote popullsin m t padshiruar t saj, shqiptart. Ajo prpiqej q kta t ngjanin sa m pak evropian e aq m shum afrikano-verior e aziatik". Megjithse n fund t ksaj fjalie do t duhej t vihej, s paku nj pikuditje, Ismail Kadare e v nj pik t zakonshme! Jugosllavia, "primadona" e bots s tret, po i afronte asaj bote popullsin m t padshiruar: shqiptart n ndryshorin (variantin) afrikano-verior dhe aziatik! Domethn: popullsia m e padshiruar e ksaj bote nuk ishin shqiptart, po vetm shqiptart q ngjanin "m pak evropian e aq m shum afrikanoverior e aziatik"! Prfundimi i gjykimit t ktill t Ismail Kadares sht ky: afrikano-veriori dhe aziatiku, pr shkak se dallojn prej evropianit, nuk kan dinjitet t barasvlershm me t.

    Ja edhe nj shprthim racist i shkrimtarit ton - edhe nj qrim hesapesh me turqit dhe me arabt! Nuk ka dyshim se si n Jugosllavin mbretrore ashtu edhe n Jugosllavin komuniste jan br prpjekje t ndryshme pr shkombzimin e shqiptarve. Prpjekje pr shkombzimin e tyre, gjithsesi shum djallzore, ishte regjistrimi pa i pyetur, i nj numri shqiptarsh si mysliman apo si turq! Por, as n Jugosllavin mbretrore, as n Jugosllavin komuniste shqiptart as nuk jan kandisur, as nuk jan detyruar q t orientalizojn muzikn e tyre, veshjen e tyre, pamjen e tyre vetm e vetm q t ngjajn sa m pak evropian e sa m shum aziatik, domethn turq dhe afrikano-verior, domethn arab. Jo. Prkundrazi: ka ngjar q detyrueshm t "aziatizohen" dhe t "afrikanizohen"! Kshtu, pr shembull; grave, n shum raste, me dhun u sht hequr ferexheja. Aziatizim dhe afrikanizim folklorik i shqiptarve n Kosov, "duke filluar prej viteve t 50-ta t shekullit njzet", nuk ka ngjar. As n Jugosllavin mbretrore, as n Jugosllavin komuniste, turqit nuk jan prbuzur, prkundrazi: jan muar. Kudo ishin n Jugosllavi - n Kosov, n Maqedoni, ata ishin nj si shtres e lart; n Kosov ata ishin ytetart e qytetruar t Kosovs, fisnikt e Kosovs. Ata trajtoheshin kshtu qoft edhe pr shkak se si Jugosllavia mbretrore ashtu edhe Jugosllavia komuniste kishte marrdhnie politike dhe shtetrore me Turqin t mira, n situata t veanta, jashtzakonisht t mira, kurse babai i Turqis moderne, Ataturku, kishte qen mik i mbretit Aleksandr, ashtu si kishte qen kryetari i mvonshm, gjeneral Evreni, mik i Josip Broz Titos. N Serbi dhe, n prgjithsi, n Jugosllavi nuk prbuzeshin si i prbuz Ismail Kadare as veshja, as muzika turke apo arabe. Si muzika e veshja ashtu edhe veori t tjera orientale t kulturs serbe shiheshin si nj mbetje historike, q do t duhej t ruhej n muze, n teatr apo n festivale t kngs popullore. T rinjt shqiptar, q kan studiuar n universitetin e Beogradit, mbajn mend se n dekanatin dhe sallat e Fakultetit t Gjuhs dhe t Letrsis Serbe mbahej portreti i madh me fes n kok i themeluesit t gjuhs letrare serbe, Vuk Stefanoviq Karaxhiqit, i cili njihet edhe si autor i sloganit ku jeton qoft edhe nj serb sht tok serbe, q do t bhet slogani i nacionalizmit pushtues serb, duke filluar prej gjysms s par t shekullit nntmbdhjet. N teatrot serbe, qoft edhe n Beograd, m shpesh se asnj shfaqje tjetr do t shihej shfaqja e punuar sipas drams s shkrimtarit serb, Borisllav Stankoviq, Koshtana, n t ciln t gjith personazhet jan t veshur si ishin veshur n kohn e Perandoris Otomane - allaturka dhe argtoheshin si ishin argtuar ather - allaturka! Ata q urreheshin n Jugosllavi, ata q prbuzeshin n Jugosllavi, n Jugosllavin mbretrore dhe n Jugosllavin komuniste, mund t ishin vetm shqiptart. Ata ishin t paracaktuar pr t br punt m t rnda dhe m t pista n Beograd e n qytete t tjera si m t mdha n t dy Jugosllavit: pr t bartur qymyrin dhe pr t fshir rrugt.

    Dhe ata q ishin t paracaktuar pr dajakun e policis dhe pr plumbat e ushtris serbe kudo e, sidomos, n kufirin me nnn Shqipri, ishin ksulbardht - shqiptart, q mbanin n kok qylafin, q i binin fyellit dhe iftelis! Vetm ata, thuhej n Klubin kulturor serb, ku prpunohej strategjia e zgjidhjes prfundimtare t shtjes shqiptare e ku ishte paraqitur edhe projekti i Vasa ubrilloviqit Shprngulja e arnautve -para Lufts s Dyt Botrore dhe n UDB-n e Rankoviqit pas Lufts s Dyt Botrore, e mbajn kombin sepse vetm ata nuk e ndrrojn qykn leht! N kohn kur Sllobodan Millosheviqi e kishte filluar t ashtuquajturin jogurt - revolucionin, me qllim q t prmbyste autonomin e Kosovs t njohur n vitin 1974 dhe, ashtu, mandej, t'i ndryshonte marrdhniet kushtetutore mes republikave t ish- Jugosllavis, serbve q prej Kosovs shkonin npr Serbi pr ta shprehur zshm mosdurimin e tyre ndaj shqiptarve, n Novi Sad t Vojvodins, u thuhej: kthehuni atje prej nga keni ardhur dhe qrojini hesapet me ato kokat e gjipsuara! Vetm ata ju vijn haqesh ju! Jo shqiptart q Ismail Kadare i pandeh t veshur n rroba turke (aziatike -thot ai) dhe arabe (afrikanoveriore - thot ai) po shqiptart, me kok "t gjipsuar", ishin ata q duhej t dboheshin prej Kosovs, sepse prej tyre, prej vitalitetit t tyre, prej qyks s tyre, friksoheshin serbomdhenjt. Do ta provojm kt n vitin 1998 dhe n gjysmn e par t vitit 1999: fshati shqiptar ishte ai mbi t cilin u derdh gjith trbimi i shtazrishm i paramilitarve, i policive n uniforma t ndryshme dhe i ushtris serbe dhe i cili u "pastrua etnikisht", pr fat, vetm prkohsisht. E, kta, "primadona e bots s tret", Jugosllavia, nuk do t denjonte t'i vishte n veshjet e miqve t athershm politik: t turqve dhe arabve.

    Qllimin e ktyre bredhjeve t tij fetare, politiko-historike, npr Jugosllavin mbretrore dhe Jugosllavin komuniste, Ismail Kadare do ta shpjegoj vet kur shkruan: "Nj shekull m pas - thot ai - duke e zgjatur harkun kohor n nj shekull edhe pse rrfimin pr orientalizimin e shqiptarve n Jugosllavi e kishte filluar nga vitet e 50-ta t shekullit njzet - kundr propagands serbe q kmbngulte t'i jepte shqiptart si turq apo aziatik t ardhur von n Ballkan, dhjetra mijra t rinj mysliman shqiptar m 1981-shin e 1991-shin, krkuan rrnjt e krishterimit t hershm shqiptar, aspak pr arsye fetare, por thjesht pr t treguar se populli i tyre kishte qen ngulitur n Kosov shum shekuj prpara sllavve". Sa shum do t befasohen "t rinjt mysliman shqiptar" kur ta lexojn kt pohim propagandistik t koniunkturshm t Ismail Kadares. Rinia studentore dhe shkollore e Kosovs, as n vitin 1981, as n vitin 1989-1990, nuk sht ngritur n demonstrata "pr t krkuar rrnjt e krishterimit t hershm shqiptar". Demonstratat e vitit 1981 dhe t vitit 1989-1990 nuk jan br as pr t krkuar rrnjt e paganizmit ilir, as t krishterimit t hershm, as t krishterimit t vonshm, as t myslimanizmit t hershm a t vonshm. Jo dhe jo. Krkimi i rrnjve t krishterimit t hershm do t bhet zbulim i komunistve t kthyer shpejt e shpejt n gjoja demokrat pas viteve t '90-ta, t cilt do ta kuptojn se duke i krkuar ato rrnj do t mund t prfitojn politikisht pr karrierat e tyre! Dhe, disa prej tyre edhe do t prfitojn: do t dgjohet pr ta dhe do t jen t ndihmuar n prparimin e tyre. T rinjt e ngritur n demonstratat e vitit 1981 dhe 1989-1990 nuk do t krkojn rrnj, sepse ata rrnjt i kishin me vete si n shtpi, n shkolla e n fakultete ashtu edhe n demonstrata. N qoft se, megjithat, do t pranojm se do far rrnjsh i krkonin, ather duhet t thuhet e vrteta: t vetmet rrnj q disa prej tyre krkonin m 1981, fatkeqsisht, ishin rrnjt marksiste-leniniste!

    Ata nuk ishin ngritur n demonstrata as "pr t treguar se populli i tyre kishte qen ngulitur n Kosov shum shekuj prpara sllavve". Ata brohorisnin: jemi shqiptar jo sllav, jo pr t thn se shqiptart jan rrnjs, banor m t hershm t Kosovs se serbt, po pr t thn se Kosova as etnikisht, as historikisht s'i takon Jugosllavis. Ata nuk ishin ngritur n demonstrata as pr arsye fetare,as pr arsye arkeologjike, historike a linguistike. Pr kt as nuk kishin nevoj, as nuk kishin koh. Ngulitjen e popullit t tyre n Kosov prpara sllavve e kishin dshmuar arkeologt, historiant dhe gjuhtart e shquar shqiptar: Hasan Ceka, Sknder Anamali, Muzafer Korkuti, Vangjel Toi, Neritan Ceka, Aleks Buda, Arben Puto, Kristo Frashri, Stefanaq Pollo, Kristaq Prifti, Ali Hadri, Gazmend Shpuza, Eqrem abej, nj varg shkenctarsh t huaj - gjerman, francez, italian, bullgar, kroat, boshnjak, madje, edhe ndonj serb. Ata nuk e lodhnin mendjen ather t shqiptojn n demonstrata parullat fetare q Ismail Kadares do t'i duhen dhjet a njzetepes vjet m von pr koniunkturn e tij politike dhe letrare. Ata ishin ngritur n demonstrata pr ta br botore nj krkes shum m t rndsishme: krkesn pr Kosovn republik e cila, mbasi t bhej republik, do t mund t bashkohej me, si thuhej ather, shtetin am - Shqiprin.

    Cili s'sht misioni i Shqipris

    Nxitimi pr t qen politikisht i koniunkturshm atje ku ai shum dshiron t jet i koniunkturshm, do t bj q Ismail Kadare t predikoj nj ide politike oh sa t palejueshme pr Shqiprin dhe nj ide politike, oh sa t palejueshme pr t si krijues!

    Ta dgjojm me 'vetbesim e predikon kt ide ai. "Klisheja krejtsisht e gabuar e prftimit t Shqipris si vend ndrmjets, nj sandui midis Lindjes dhe Perndimit, nj qytetrim as ashtu, as kshtu, thn ndryshe nj "vend i as-asit", s'na bn kurrfar nderi. S pari, sepse nuk sht e vrtet, s dyti, sepse t lakmosh nj cilsim t till, sht njlloj si t vetshpallesh "gjysmak", q n shqip midis t tjerash do t thot "tarrallak". Ideja e prhapur andejkndej, dhe fatkeqsisht e prkrahur nga Qosja, se "fati yn historik sht i paracaktuar pr t sendrtuar zbutjen e kundrshtimeve midis Lindjes dhe Perndimit", t kujton nj nga njollat (e) historis shqiptare, kapardisjen e Shqipris komuniste pr kinse misionin e saj planetar pr mbrojtjen e marksizm-leninizmit. Ide t tilla delirante, ato me t cilat, Shqipria, pr nj koh t gjat, u b gazi i bots, u kan ardhur n maj t hunds shqiptarve".

    far margaritari politik!
    far margaritari diplomatik!
    far margaritari historik!
    far margaritari gjuhsorstilistik!

    Pr ta kuptuar plotsisht, me t gjitha ngjyresat politiko-diplomatike, dhe tragjiko-komike kt katekizm politik t Ismail Kadares sht e nevojshme ta kthejm n trajt t bashkbisedimit.

    ka sht pohimi i Rexhep Qosjes se fati historik i popullit shqiptar sht i paracaktuar pr t sendrtuar zbutjen e kundrshtimeve midis Lindjes e Perndimit?

    sht nj klishe krejtsisht e gabuar e prftimit t Shqipris si vend ndrmjets, nj sandui midis Lindjes e Perndimit. Thn ndryshe? Thn ndryshe do t thot nj vend i as-as- it.

    ka s'na bn ky pohim i Rexhep Qosjes?
    S'na bn kurrfar nderi.

    Pse s'na bn kurrfar nderi pohimi pr Shqiprin si vend ndrmjets, q mund t zbus kundrshtit midis Lindjes dhe Perndimit?
    Sepse, kjo s pari nuk sht e vrtet.

    E s dyti? S dyti, sepse t lakmosh nj cilsim t till, t lakmosh t bhesh ndrmjets sht njllojsi t vetshpallesh gjysmak
    .
    ka do t thot gjysmak n shqip? Gjysmak n shqip, midis t tjerash, do t thot "tarrallak".

    A sht kjo ide q i pari e paraqet publikisht Rexhep Qosja?
    Kjo sht ide e prhapur andej-kndej?

    Nuk m kujtohet q pr kt ide t kem lexuar n gazetat tona a t kem dgjuar n mediat tona elektronike.
    S'ka prgjigje! Idet e prhapura andej kndej kan nj shqiptues t par.
    S'ka prgjigje!
    Duket, megjithat, se shqiptues i par publik i ksaj ideje djallzore, ksaj klisheje, t jet Rexhep Qosja.
    S'ka prgjigje!

    ka t kujton kjo ide e Rexhep Qosjes e prftimit t Shqipris si vend ndrmjets, nj sandui midis Lindjes dhe Perndimit, nj qytetrim as ashtu, as kshtu?
    M kujton nj nga njollat e historis shqiptare, kapardisjen e Shqipris komuniste pr kinse misionin e saj planetar pr mbrojtjen e marksizmleninizmit?

    h! Po cili sht kontributi yt n kapardisjen e Shqipris komuniste pr kinse misionin e saj planetar pr mbrojtjen e marksizm-leninizmit?
    S'ka prgjigje!

    Sa kap numri i vjershave, tregimeve, romaneve, sprovave, artikujve, referateve, intervistave me t cilat ti i ke shrbyer posarisht shum asaj kapardisjeje t Shqipris n kohn e komunizmit pr kinse misionin e saj planetar pr mbrojtjen e marksizm-leninizmit?
    S'ka prgjigje!


    A dshiron t'i prkujtojm titujt e tyre dhe t shnojm ndonj citat si m t gjat?
    S'ka prgjigje!

    Si mund t cilsohet ideja e Rexhep Qosjes pr prftimin e Shqipris si vend ndrmjets, nj sandui midis Lindjes dhe Perndimit, nj qytetrim as ashtu, as kshtu?

    Mund t cilsohet si ide delirante?

    Deri ku ju kan ardhur idet e tilla delirante shqiptarve?

    Idet e tilla delirante, me t cilat pr nj koh Shqipria u b gazi i bots, u kan ardhur n maj t hunds shqiptarve.

    E pse idet e tilla delirante ju kan ardhur n maj t hunds shqiptarve? A vetm pse i shqipton Rexhep Qosja?

    Sepse idet e tilla po "shkaktojn oroditjen kryesore n politikn shqiptare. Nj pjes e madhe e politikanve flasin gjith ditn pr Evropn dhe Perndimin, por mendjen, me sa duket, e kan nga Lindja. Nga Lindja n t gjith gamn q ajo ngrthen: Lindja e Mesme, ish-lindja sovjetike, e po t mos mjaftoj kjo, edhe ajo kineze maoiste".

    E pabesueshme! Vrtet delirante! Lindjefobi! Myslimanofobi!

    Politika e kshtjellzimit


    Prirja e Ismail adares pr t
    qen me do kusht i koniunkturshm
    politikisht, nuk sht m vetm shtje e tij: kjo
    sht, tani, mzir e letrsis dhe e
    kulturs son



    Shkrimtari Ismail Kadare jo vetm se kundrshton, dnon, zhvlerson, duke e quajtur, madje, njoll n historin e Shqipris, pohimin tim se fati yn historik sht i paracaktuar pr t sendrtuar zbutjen e kundrshtimeve mes Lindjes e Perndimit, por njkohsisht merr n thumb t gacatores s tij edhe at pjes t politikanve shqiptar, q bjn politikn e bashkpunimit politik, diplomatik, ekonomik dhe, pse jo, kulturor t Shqipris me t gjitha vendet pa dallim race, kombsie, feje, ideologjie. Shihet qart: Ismail Kadare e ngre zrin, zshm, vendosmrisht, kundr do kontakti t Shqipris me vendet e Lindjes s Afrme e t Lindjes s Mesme, domethn me vendet islamike, duke prfshir ktu, madje, edhe ish-republikat aziatike sovjetike, si vende me popullsi kryesisht myslimane. A sht e mundshme? Dhe, prpos vendeve myslimane, Ismail Kadare e ngre zrin edhe kundr do bashkpunimi t Shqipris me Kinn e cila pr t vazhdon t jet maoiste, si n kohn kur e ka shkruar romanin Dasma jehonn e revolucionit kulturor kinez n letrsin shqipe! Si e kshillonte dikur Shqiprin komuniste q t mbahej larg, sa m larg, prej imperializmit perndimor dhe sa m larg prej revizionizmit sovjetik, Ismail Kadare e kshillon tani Shqiprin demokratike q t mbahet larg, sa m larg, prej vendeve islamike! A ka nevoj fare t shpjegohen burimet dhe frymzimet e ksaj myslimanofobie n t vrtet t ktij kshtjellzimi t ri n mnyr t koniunkturshme t Ismail Kadares? Jo.

    Por ka nevoj t thuhen edhe disa fjal pr zhvlersimin politik dhe historik q i bn ai mendimit tim mbi fatin e paracaktuar historik t Shqipris pr zbutjen e kundrshtimeve midis Lindjes dhe Perndimit. Pr fatin e popujve t tyre, dhe pr fatin e kulturave e t qytetrimeve t tyre sht i madh numri i intelektualve n Perndim dhe n Lindje t cilt as n kohn e Lufts s Ftoht nuk jan pajtuar me kshtjellzimin e popujve e t shteteve t tyre, t cilt kan predikuar dhe t cilt predikojn lidhjet, bashkpunimet, bashkmarrveshjet midis Perndimit dhe Lindjes, midis qytetrimit t krishter dhe qytetrimit mysliman. Dhe, fatmirsisht, numri i tyre tani sht n rritje si pas Lufts s Dyt Botrore. Jan kta intelektual t cilt jo vetm se nuk e kundrshtonin dhe nuk e kundrshtojn, dhe jo vetm se e predikonin dhe e predikojn, por e quanin dhe e quajn t fism misionin historik t vendit t tyre pr zbutjen e kundrshtimeve midis Lindjes dhe Perndimit. Dhe, pr m tepr, kt fat t rnd, t vendit t tyre e quanin dhe e quajn t shenjt. Po e citoj njrin prej tyre: po e citoj shkrimtarin grek, Nikos Kazanxhakis, i cili n romanin e tij t lavdishm, nj kryevepr e letrsis botrore, Letr El Grekos, prkthyer n shqip nga Mio Gubera e botuar nga shtpia botuese Eugen, n vitin 2001, prpos t tjerash, shkruan: Pozicioni i Greqis sht me t vrtet tragjik; prgjegjsia e Greqis s sotme sht drrmuese; ajo ngarkon mbi supet tona nj detyr t rrezikshme, t vshtir pr tu plotsuar. Forca t reja ngrihen nga Lindja, po ashtu forca t reja ngrihen nga Perndimi dhe Greqia qndron gjithmon midis ktyre dy shtysave q prplasen e bhet edhe m shum vendi i vorbullave. Perndimi ndjek traditn e logjiks e t krkimit, turret pr t pushtuar botn; Lindja, shtyr nga forca t tmerrshme t subkoshiencs, prpiqet edhe ajo t pushtoj bot. Greqia, ndrmjet tyre, kryqzimi gjeografik e shpirtror i bots, ka detyr srishmi ti pajtoj kta dy sulmues t mdhenj, duke arritur sintezn e tyre. A do t mundet? Fat i shenjt, tmerrsisht i hidhur.

    Bni krahasim! Sa i thjesht sht mendimi im pr fatin e paracaktuar historik t Shqipris pr t zbutur kundrshtit midis Lindjes dhe Perndimit n krahasim me mendimin e autorit grek, i cili nuk ishte njeri pa paragjykime politike dhe ideologjike, por, megjithat, ishte humanist i vetdijshm pr misionin q historia ia kishte caktuar vendit t tij: jo vetm pr t zbutur, si them un pr Shqiprin, kundrshtimet mes Lindjes e Perndimit, po pr t br sintezn e tyre
    .
    Bni krahasim! Sa kundrhistorik e sa shkurtpams sht mendimi i Ismail Kadares, gabimisht i pandehur si i koniunkturshm sot, me t cilin ia mohon Shqipris, me mbi dy t tretat e popullsis-myslimane, misionin q ia kan paracaktuar historia dhe gjeografia, pr t luajtur rol, vrtet, ndrmjetsues,pr t qen jo sandui, po subjekt historik, qytetrues, moral n zbutjen e kundrshtimeve mes Lindjes e Perndimit sot! Sa prjashtues dhe moralisht i mjer sht mendimi i Ismail Kadares n krahasim me mendimin e gjeniut grek, Nikos Kazanxhakis, i cili Greqin, me fare, fare pak popullsi myslimane dhe jo greke, e sheh si ndrmjetsuese, madje si vend pajtimi, ku do t arrijn sintezn e tyre Lindja e Perndimi, i cili Greqin e sheh ka ajo ishte e do t jet: kryqzimi gjeografik e shpirtror i dy botve. E kush e sheh njmendsin shqiptare t till far sht, kush e sheh njmendsin shqiptare pa paragjykime fetare e politike, kush e sheh njmendsin shqiptare pa e shprnjohur pr shkak t leverdive t veta t astshme, do t thot: m par se Greqia me fare pak popullsi myslimane dhe jogreke, sht Shqipria (me Kosovn dhe Maqedonin Perndimore) me mbi dy t tretat popullsi t besimit mysliman, sht, pra, Shqipria ai kryqzimi gjeografik dhe shpirtror i dy botve, i Lindjes dhe i Perndimit, q ka misionin historikisht t paracaktuar pr zbutjen e kundrshtive t tyre.

    E kuptueshme. Tokat shqiptare jan ato n t cilat, m dukshm e m krijueshm se kudo n Ballkan apo n bot, ka ngjar takimi i Lindjes dhe i Perndimit, sht arritur bashkimi midis qytetrimit t krishter dhe qytetrimit mysliman. Kultura dhe qytetrimi shqiptar, ashtu si i ka trashguar brezi yn brezi q i afrohet fundit t jets, sht dshmia e ksaj. Dhe, bashkjetesa shumshekullore e harmonishme fetare n tokat shqiptare sht dshmia e mrekullueshme e ksaj. Dhe, ky mision i paracaktuar i Shqipris nuk e nxjerr Shqiprin sot as gjeografikisht, as shpirtrisht, as politikisht prej Evrops. Prkundrazi, pikrisht pr shkak t ktij misioni, do t duhej ta bnte m t dshiruar pr Bashkimin Evropian. Mos mendojm ne se Evropa dhe Amerika do t na mojn, vrtet, pse prodhojm kso mendimesh prjashtuese, si t Ismail Kadares, q na kthejn n kohn e Lufts s Ftoht? Mos mendojm ne se Amerika dhe Evropa do t na mojn, vrtet, m shum pse ministrin spanjoll t Punve t Jashtme e presim gojkyur vetm pse kishte ardhur n Tiran pr t frymzuar pikrisht rolin zbuts t Shqipris, me nj pjes t madhe t popullsis s besimit mysliman, n marrdhniet e sotme midis Lindjes myslimane dhe Perndimit t krishter? Mos mendojm ne se Amerika dhe Evropa duan t na konvertojn n t krishter pr t na prdorur n luftn fetare midis qytetrimit t krishter dhe qytetrimit islamik? Jo. Kjo nuk sht ardhmria jon. Dhe, kjo nuk sht ardhmria e qytetrimeve. Dhe, kjo nuk sht politika e Perndimit. Kjo nuk duhet t jet dhe historikisht nuk do t mund t jet politika e Shqipris. Kjo mund t jet vetm rrshqitje politike dhe intelektuale e Ismail Kadares. Identiteti i nnmuar Prej hidhrimit mospajtues me t cilin reagon ndaj pohimit tim se n identite tin shqiptar jan t prmbajtur prbrs t krishter dhe prbrs mysliman, se identiteti kombtar shqiptar n t vrtet sht nj prgjithsi, nj e prbashkt, nj e tr e gjer, e identitetit fetar t krishter dhe e identitetit fetar mysliman, n t cilt jan bashkuar edhe prbrs historik, kulturor, zakonor, moral e t tjer edhe m t prparshm; prej przgjedhjes s njanshme t disa t dhnave apo trillimit t disa t tjerave; prej analizs dhe shpjegimit t njanshm t tyre, kur e kur t cekt e t njanshm deri n naivitet dhe, m n fund, prej disa prgjithsimeve q bn, del qart se Ismail Kadare mohon t vrtetn dhe t drejtn pr identitetin shqiptar, i till far sht dhe madhron nj identitet evropian shqiptar, sot t mbajtur prej tij n shemrim t supozuar me identitetin mysliman t Lindjes. Qndrimi shprfills ndaj identitetit mysliman n identitetin e gjithsishm shqiptar nuk ka se si t prjetohet ndryshe, prpos si fyerje prej shqiptarve mysliman, q si prbrs t identitetit t vet kombtar e mojn edhe fen myslimane me t gjitha t veantat e saj shpirtrore, morale dhe qytetruese. Mund t thuhet kshtu sepse n gjykimet e tij jan shprfillur:
    adetet q shoqrojn ceremonit e lindjes, t martess dhe t varrimit; mnyra t jets n shtpi e n shoqri; ceremonit fetare n ndrtesat dhe n vendet e kultit; veshjet me t cilat shum gra myslimane vishen n shtpit e tyre apo edhe dalin n qytete; muzika popullore me veori t muziks orientale; vallet popullore me veori t valleve orientale; kuzhina popullore me veori t kuzhins orientale; arti popullor n t cilin jan t prmbajtura motive dhe veori t tjera t artit popullor turk e arab; krijimtaria letrare, fetare, iluministe, pedagogjike, morale, dokumentare e shkruar me alfabetin arab; monumentet fetare kulturore, si jan xhamit, teqet dhe tyrbet, numri i t cilave, posarisht i xhamive, sht i madh n Shqipri, n Kosov e n t gjitha trevat ku jetojn shqiptar n Ballkan; urat dhe kshtjellat e ngritura n kohn e Perandoris Otomane, vlera kulturore historike e t cilave sht e madhe; objektet e arkitekturs bashkkohore, n t cilat shihen prbrs t arkitekturs tradicionale orientale; qytetet e njohura shqiptare si Shkodra, Berati, Vlora, Prizreni, Gjakova, Peja, Gjirokastra e t tjera, n t cilat arkitektura evropiane paraqitet von, kryesisht, gjat Lufts s Dyt Botrore dhe n kohn e komunizmit. N turrin e tij shprfills t prbrsve mysliman, n t vrtet t identitetit mysliman n identitetin e gjithsishm shqiptar, Ismail Kadare ka shkuar aq larg, sa ka shprfillur edhe emrat e mbiemrat e disa miliona shqiptarve e kjo do t thot se ka shprfillur qytetrimin q ika krijuar ata!

    Dhe, jo vetm kaq. N kt turr shprfills, Ismail Kadare ka shkuar edhe m larg: ka shprfillur edhe emrin e vet, Ismail, sigurisht duke mos dashur ta pranoj se edhe emri i tij e nnkupton nj qytetrim se sht shprehja e tij dhe nj identitet se sht dshmia e tij. Domethn: n kt turr t myslimanofobis s tij, t supozuar t leverdishme sot, ai ka shprfillur nj qytetrim - nj sistem vlerash materiale e shpirtrore, zakonesh, rregullash, shprehish, virtytesh e vesesh, q karakterizojn identitetin mysliman t shqiptarve mysliman e q, bashk me identitetin e krishter t shqiptarve t krishter, sht i prmbajtur n identitetin e prbashkt: n identitetin kombtar shqiptar.

    A sht e mundshme? Mos ka dashur Ismail Kadare ti bj t verbr he ti bj t shurdhr evropiant q kan qen ndonjher n Shqiprin shtetrore, n Kosov dhe n Maqedoni? Dhe, mos ka dashur Ismail Kadare t na bj edhe ne t verbr e t shurdhr: t mos shohim ka shohim dhe t mos dgjojm ka dgjojm! Dhe, t mos jemi edhe ka jemi! Po, kjo sht e drejta e tij: njeriu mund t bj me veten ka t doj. Nuk mund t bj ka t doj, ndrkaq, me t tjert: me identitetin e tyre. Mbas prmbysjes s komunizmit kjo quhet shkelje e t drejtave e lirive themelore t njeriut.

    Si ta sjellim Evropn n jetn ton Nuk ka dyshim se rruga q ka ndjekur Ismail Kadare pr ta treguar evropian identitetin ton, sht e gabuar dhe sht e gabuar pr dy arsye:

    e para, pse prej identitetit ton sht prpjekur t heq ato q nuk mund t hiqen,
    dhe, e dyta, pse n jetn ton nuk po i sheh ato q do t duhej t hiqeshin.

    Duke vrapuar npr histori, ai nuk u sht afruar pothuaj fare shtjeve kryesore n jetn e sotme shqiptare. Pse Evropa po i afron shqiptart m ngadal se popujt e tjer t Ballkanit? Sigurisht, jo pr shkak se n identitetin e tyre, n at prgjithsin, n at t trn, q i themi identitet kombtar i shqiptarve, sht i prmbajtur edhe identiteti mysliman i numrit m t madh t tyre. Si shkruan Rexhep Meidani n artikullin Eurobarometri dhe barometri shqiptar, t botuar n gazetn Panorama, m 11 janar 2005, Agjencia e Komisionit Evropian pr Hulumtimin e Opinionit dshmon se vetm 33 pr qind e qytetarve evropian e prkrahin pranimin e Shqipris n Bashkimin Evropian, kurse Bosnjn e Hercegovinn 40 pr qind. Kjo e dhn dshmon mjaftueshm se nuk sht feja myslimane e shumics s shqiptarve arsyeja pse ata dshirohen m pak se t tjert n Bashkimin Evropian se, po t ishte feja arsyeja, ather m pak se shqiptart do t ishin t dshiruar boshnjakt. Arsyeja e vrtet pse shqiptart dshirohen m pak se t tjert n Bashkimin Evropian, n t vrtet sht joevropa e sotme n jetn e tyre t sotme politike e shtetrre, jan mentalitetet, shprehit, sjelljet, veprimet, t brat e palejueshme, jodemokratike, primitive n politikn e tyre t sotme, q po ua vrasin syt evropianve q na vizitojn, a q jan n Kosov, q u kan ardhur n maj t hunds edhe shqiptarve, e pr t cilat Ismail Kadare nuk e quan t nevojshme t bj fjal n sprovn e tij Identiteti evropian i shqiptarve. Dhe, kto mentalitete, shprehi, sjellje, veprime, t bra t palejueshme, jodemokratike, n thelb cenuese pr identitetin ton n syt e t tjerve aq sa jan orientale jan edhe oksidentale, aq sa jan burimore jan edhe t msuara prej bots s huaj t djeshme dhe t sotme. N qoft se kjo sht e vrtet, ather pr nj intelektual shqiptar, q do t merrej me shtjen e prbr t identitetit, shum m e arsyeshme se t shemroj identitetin kombtar shqiptar dhe identitetin mysliman, q t shemroj Lindjen dhe Perndimin n kulturn dhe n qytetrimin ton, sht t bj betejn mendore pikrisht kundr ksaj joevrope t sotme n politikn dhe n jetn ton t sotme. sht e rndsishme pr t sotmen dhe pr t nesrmen ton evropiane q t ngrem zrin e t mos lejojm q n heshtje t bhen prbrs i identitetit ton:

    kultura e kuptuar vetm si e drejt e jo, para s gjithash, si obligim;

    shteti i privatizuar q po ngjan n Shqipri e n Kosov;

    shteti i kuptuar kryekput si pushtet mbi popullin e jo si servis i tij;

    politika e kuptuar si sundim urdhrdhniesh e jo si qeverisje demokratike;

    tribalizmi dhe krahinorizmi t dshmuar jo vetm n zgjedhje, n organizimin partiak e n administrat, po edhe n gjykimet politike t njerzve t politiks;

    konflikti i ideve moderne dhe i shoqris s mbyllur folklorike;

    trajtimi i pabarabart i dinjitetit t feve, q mund t cenoj baraspeshn e tyre historike dhe t ndikoj n integrimin e shoqris;

    politika e njerzve t paprgjegjshm q ia msojn popullit paprgjegjsin, shfrenimin, shumfytyrsin, paqndrueshmrin morale, shndrrimet servile;

    lidhja pushtetmedia, q sjell uzurpimin dhe shprdorimin e sovranitetit t popullit dhe shprfilljen e t drejtave dhe t lirive t qytetarve; vetit e pushteteve despotike, si jan vrazhdsia, arroganca, hipokrizia, nnshtrimi para t fuqishmve dhe prmimi i t vegjlve; tirania e vazhdueshme e gnjeshtrave;

    demokracia friksuese-predikimi i demokracis me britm, me krcnime, me gnjeshtra dhe me urrejtje;

    trajtimi i partive si firma tregtare m par se si organizata q reformojn shoqrin; korrupsioni tmerrsisht i prshtrir si n Shqiprin shtetrore ashtu edhe n Kosov, n t cilin jan zhytur prijs politik, familjar, miq dhe t afrm t tyre t tjer;

    plakitja marramendse e prons, dikur t quajtur shoqrore n Kosov nga ana e pushtetarve dhe t afrmve t tyre;

    luksi tragjiko-komik i njerzve t politiks n Kosov, ndrsa 67 pr qind t kosovarve jan t papun, 38 pr qind jetojn n varfri, kurse 17 pr qind jetojn n varfri t skajshme; despott qesharak, t cilt krye m vete, pa pyetur Kuvend, qeveri a popull shpallin: ndrtimin e Shtpis s Bardh, afr Prishtins, si ajo n Uashington dhe ditn e Presidentit, domethn t vetvetes, si dita e stafets s rinis e mareshal Titos;

    despott qesharak t cilt, pa pyetur Kuvendi, qeveri a popull caktojn flamur dhe himn t vendit ende t pabr shtet, caktojn urdhra, medalje e dekorata t folklorizuara, me t cilat i bjn figura kombtare miqt, shokt dhe bashkpuntort e vet;

    politikant t cilt pjes t tekniks nga kabinetet e veta ojn n vilat vetjake, kurse pastruesit e zyrave n institucione i prdorin pr pastrime n shtpit e tyre;

    administrata m e shtrenjt partiake, politike dhe shtetrore n skajet m t varfra t Evrops; gropat e rrugve n kryeqytetet shqiptare;

    telat e korrentit t rn npr arat dhe livadhet e Shqipris shtetrore e t Kosovs; qrimhesapet foljore e trupore, tashm t shpeshta, n Kuvendin e Shqipris;

    kthimi i Kuvendit t Kosovs n kuvend t familjarve, miqve, shokve, kushrinjve t kryetarve, nnkryetarve, sekretarve t partive t prfaqsuara n Kuvend.

    E t tjera e t tjera.

    T gjith shembujt e siprthn t joevrops s sotme n politikn dhe n jetn ton t sotme flasin mjaft pr mbetjet e shumta:

    1. T despotizmit oriental
    2. T tribalizmit primitiv
    3. T totalitarizmit komunist n identitetin ton t sotm.

    Do t duhej t shqetsoheshim: mos shembujt e siprthn dhe shum t tjer si ata, mund ti nxisin institucionet evropiane t mendojn se klass politike, q prodhon aq t kqija n jetn e popullit t vet, i mungon prgjegjsia pr jet t prbashkt institucionale n nj bashksi demokratike, moderne, si sht Bashkimi Evropian! Pr kt arsye sht e nevojshme q parullat e Ismail Kadares pr identitetin ton evropian ti zvendsojm me prpjekje t sinqerta, kmbngulse, t vazhdueshme q t sjellim Evropn n jetn ton: shtetin e s drejts, demokracin e vrtet, kulturn politike, gjedhen kulturore kritike, standardet dhe vlerat evropiane. Vetm kshtu do ta shpejtojm integrimin n Evrop.Nj nga personazhet n romanin Mbreti i xhindeve t shkrimtarit bashkkohor francez, Mishel Turnie, thot se do popull i shquan si virtyte t vetat pikrisht ato q m s shumti i mungojn. Ismail Kadare n sprovn e tij Identiteti evropian i shqiptarve sht prpjekur q ti jap sa m shum t drejt ktij personazhi dhe ta bj prbrs t identitetit ton pikrisht at q m s shumti na mungon: identitetin evropian! Jo rastsisht kt identitet edhe e ka rrgjuar n gjeografin. E kuptueshme!

    Popullorsia e Ismail Kadares, prpos n at pjes t muar t krijimtaris s tij, q i ka shptuar realizmit socialist, n mas t madhe u detyrohet edhe iluzioneve, gjysm t vrtetave dhe t pavrtetave historike e bashkkohore, me t cilat i ka ushqyer ai gjat shum viteve prkushtimet politike, ideologjike, kurse tani edhe anshm fetare t lexuesve e me t cilat sht br edhe frymzuesi m prshtypjelns i atdhetarizmit t rendit t tret n jetn ton kombtare. Pr kt arsye, sht shum e nevojshme, sht n interesin e shkencs letrare shqipe dhe t kulturs shqiptare n prgjithsi, q krijimtaria e tij, aq shum politike dhe e politizuar, t shpjegohet dhe t paraqitet kritikisht, objektivisht, ndershm. Kjo do t jet e dobishme edhe pr vet Ismail Kadaren sepse leximi, shpjegimi, vlersimi glorifikues i krijimtaris s tij e ka br t vetknaqur: i ka krijuar iluzionin se t gjith lexuesit, paraqitsit dhe kritikt pajtohen edhe me koniunkturizmin e tij politik. Ky koniunkturizm sht edhe arsyeja kryesore pse Ismail Kadare, sado krijues me vepr letrare t rndsishme,
    nuk sht br pik referimi n kulturn shqiptare. Dhe smund t bhet. Mjerisht. Prirja e Ismail Kadares pr t qen me do kusht i koniunkturshm politikisht, nuk sht m vetm shtje e tij: kjo sht, tani, mzir e letrsis dhe e kulturs son, sepse letrsia dhe kultura jon prirjen e till po e shprblejn! Dhe, kjo ka nj mim moral, q letrsia e kultura jon e paguajn n dmin e vet! E, kulturs dhe jets son publike, pr shkak t shtrirjes s jashtzakonshme t korrupsionit mendor, moral dhe material n jetn kombtare, sot m tepr se kurr i nevojiten:

    -ndershmria intelektuale
    -intelektual t qndrueshm, me karakter t fuqishm, q nuk shikojn si tiu prshtaten pushteteve dhe opinionit mbizotrues, q t vrtetn e t drejtn nuk pranojn tua flijojn leverdive vetjake:
    -intelektual, q n do koh nuk ngurrojn q si thuhet pr ta n bot- t tregojn terrin q mund t pllakos shoqrin dhe, njkohsisht, t ndezin qiriun q t shohim n at terr.




    Prishtin 19.4.2006
    Sa budalla eshte "Odisea"

  2. #2
    Sami Frasheri Maska e Arrnubi
    Antarsuar
    19-07-2003
    Vendndodhja
    dynja
    Mosha
    39
    Postime
    741
    Kadare nga Enveri tek Antimuslimanizmi

    R.Qosja


    SA ME LARG NGA E KALUARA KOMUNISTE Ata q i kan lexuar veprat publicistike t Ismail Kadares pas daljes n Franc, dhe ata q i kan lexuar a dgjuar intervistat dhe deklaratat e tij t ndryshme n kt koh, dhe ata q sadopak i kan prcjell paraqitjet e tij botore n Atdhe, n Evrop e n SHBA, ata nuk e kan pasur t vshtir t binden se ai po bnte shum prpjekje pr t krijuar prfytyrim t ri pr veten: nj prfytyrim q, vetkuptohet, do t ndryshonte plotsisht prej prfytyrimit q pr t ishte krijuar n kohn e komunizmit. Dhe, kto prpjekje as nuk ishin t papritura, as nuk ishin shum, shum t uditshme. Nj varg shkrimtarsh, nga vendet ish-komuniste, q kishin qen pjestar t nomenklaturave komuniste, q i kishin shrbyer prtokas komunizmit, q kishin qen t privilegjuar si Ismail Kadare apo prafrsisht si Ismail Kadare nga udhheqjet komuniste, do t bjn prpjekje q t lahen e t shprlahen sa m fort prej t kaluars s tyre! Por, prpjekjet e Ismail Kadares pr t ikur sa m larg nga e kaluara e tij komuniste, do t jen m origjinale dhe m t veanta se t shumics s bashkmendimtarve e ngjashmvepruesve t dikurshm, qoft n vendet e tjera ish-komuniste, qoft n Shqipri. Ndryshe prej shum shkrimtarve t tjer oborrtar t komunizmit, q do t prpiqen t krijojn prfytyrim t ri pr veten duke e kritikuar komunizmin, n radh t par, si ideologji dhe praktik shtypse mbi lirit dhe t drejtat themelore t njeriut, mbi lirin e krijimtaris dhe lirin e ndrgjegjes, Ismail Kadare do ta prqendroj kritikn kundrkomuniste mbi njeriun q e kishte prkrahur, q e kishte mbrojtur, q e kishte afirmuar, q kishte br t mundshm prkthimin e veprave t tij t para n gjuhn franceze: Enver Hoxhn. Nuk mund t thuhet se Ismail Kadare nuk e dinte, se nuk kishte lexuar, se diktatort nuk lindin diktator, por diktator i bjn, kryesisht, t tjert: iftat e Ismail Kadares - ata q turren pr t’u ngritur, pr t’u shquar, pr t prfituar sa m shpejt duke iu servilizuar sundimtarve. “Nuk qndron problemi te Qezari q triumfon mbi t tjert - shkruante filozofi bask Ortega Y Gaset - por te t tjert q ia bjn t mundshme Qezarit t triumfoj”. Dhuna e diktaturs nuk sht dhun e br me duart e diktatorit, por dhun e br me duart e atyre q n emrin e tij ushtrojn dhun: e vetjeve t etshm pr pushtet - e frikacakve, e servilve, e mashtruesve t ndryshm, e demagogve t ndryshm, e dhuntarve t ndryshm. Diktatori, vrtet, krijon sistemin e dhuns, ngrihet n saj t dhuns, por falangat e dhuntarve e mbajn dhe e zbatojn at sistem. Ismail Kadare e kishte kuptuar se kritika e tij e paskohshme kundrkomuniste, se kritika e tij e komunizmit pas varrosjes s komunizmit, mund t ishte e bindshme dhe, sidomos, prshtypjelnse n qoft se do t prqendrohej n Mitin e komunizmit shqiptar, n Zotin e komunizmit shqiptar - n Enver Hoxhn. T kritikosh komunizmin pas varrimit t komunizmit - kjo ishte dukuri e prgjithshme, kjo ishte pun e thjesht, kt e bnin t gjith, madje edhe ata apo, sidomos, ata, q komunizmit i kishin shrbyer m s prkulshmi n institucione t ndryshme t pushtetit dhe n fusha t ndryshme t jets shoqrore; por t kritikonte komunizmin nj shkrimtar me popullorsi t jashtzakonshme n kohn e komunizmit, t kritikonte Mitin e komunizmit, Zotin e komunizmit biri i tij shpirtror, krenaria e tij letrare artistike dhe, pse jo, teorike ideologjike, si konsiderohej ather Ismail Kadare- e kjo do t thoshte shum m tepr se ’mund t thoshin kritikat e t tjerve, kjo kishte kuptim shum m t madh, kjo kishte jehon shum m t gjer, kjo ishte kritik pambarimisht shum prshtypjelnse. T kritikosh komunizmin, dhunn e tij, patologjin e tij politike, ideologjike dhe, mbi t gjitha, praktike prmes kritiks s Zotit t komunizmit dhe ta kritikosh duke zbuluar edhe t kqijat e supozuara intime t tij - e kt mund ta bnte vetm ai q kishte qen i afrt me t, q kishte shkruar roman-apoteoz dhe apoteoza pr t, e t cilit s’ka se si t mos i besohej. Ikja e Ismail Kadares prej t kaluars komuniste dhe prej Zotit t komunizmit shqiptar, babait shpirtror, Enver Hoxhs, sado jehuese, sado prshtypjelnse nuk do t jet e mjaftueshme pr rehabilitimin, prandaj as pr popullorsin atje ku Ismail Kadare ishte i interesuar t deprtonte, t ishte i pranuar dhe i popullarizuar. Pr kt arsye, Ismail Kadare do t kujdeset t gjej edhe nj tem tjetr pr trajtim intelektual, pr vetrrfim t ndryshuar q do t jet politikisht e koniunkturshme dhe q do t zgjoj kureshtjen pr t dhe pr krijimtarin e tij, q do t’ia el dyert e deprtimit n tregun letrar. Dhe, kjo tem do t quhet: feja.

    QNDRIMET KUNDRMYSLIMANE

    Shihej qart se bota, fatkeqsisht, po hynte gjithnj e m dukshm n kohn e frkimeve fetare, t cilat studiues t dukurive globale do t’i quajn konflikt i qytetrimeve: i qytetrimit islamik dhe i qytetrimit t krishter. Natyrisht, shkrimtari Ismail Kadare nuk mund t qndronte pa thn mendimin e tij pr shtje fetare sepse ai nuk kishte qndruar kurr asnjans, eunuk, ndaj problemeve m t mprehta t prtashsis. Interesat e tij letrare dhe politike e krkonin q Ismail Kadare, kur drejtprdrejt e kur ndrmjetueshm, t’i shprehte pikpamjet e tij fetare. Dhe, ai do ta bj kt si gjat disa retushimeve m siprfaqsore a m rrnjsore t disa veprave letrare ashtu edhe n intervistat, n deklaratat dhe n veprat e ndryshme publicistike. Dhe, do ta bj kt n fillim m kujdesshm e me kalimin e kohs gjithnj e m zshm. Nuk sht e vshtir pr t vrejtur se n ato retushime, shkrime publicistike, intervista e deklarata, ai nuk i trajton t barabarta dinjitetet e fes myslimane dhe t fes s krishter. N njrn an duke folur shprfillshm apo, madje edhe fyeshm ndaj fes myslimane, ai do t bhet propagandues gjithnj e m i prkushtuar i fes s krishter n ann tjetr. Ndryshe prej shkrimtarit anglez me prejardhje pakistaneze, Salman Ruzhdi, i cili do t shkruaj romanin e shpallur kundrmysliman, Vargjet satanike, pr ’shkak, mandej, do t jet i shtrnguar t’i kaloj disa vite n “ilegalitetet”, Ismail Kadare do t jet m i kujdesshm dhe nuk do t shkruaj vepr t veant t till. N qoft se Salman Ruzhdiut nuk mund t’i afrohej me fuqin krijuese, Ismail Kadare do t’ia kaloj atij me vigjilencn, e cila koh pas kohe do t’i dobsohej deri n ditt tona. Qndrimet e tij k u n d r m y s l i - mane, ndrkaq, t shprehura, sidomos, n shtypin e huaj, prpos atyre t cilve Ismail Kadare donte t’u binin n sy, u kishin rn n sy edhe lexuesve shqiptar, prej t cilve do t priten me keqardhje t veant. Do t bhen edhe reagime. Nj prej reagimeve t tilla do t botohet edhe n javoren e Prishtins, Zri, m 27 maj 1992. N t, prpos t tjerash, thuhet: “Qendrat Islame Shqiptaro-Amerikane n Shtetet e Bashkueme t Ameriks, mbajtn nj takim n Xhamin e Qendrs Islame Shqiptaro-Amerikane n Nju- Jork-Nju Xhersi, pr t shqyrtue dhe diskutue bashkarisht, disa qndrime tejet negative, sa absurde aq edhe indinjuese t shkrimtarit shqiptar Ismail Kadare, t shprehun kohve t fundit, si n vepra t tija ashtu edhe prmes t intervistave t tija n shtypin e jashtm, dhe t cilat jan drejtue REXHEP QOSJA direkt kundr myslimanizmit. Takimi i naltprmendun, nuk e kishte pr qllim, me i dal n mbrojtje fes islame, sepse at e mbron kultura e vet mijravjeare dhe themeli i saj q asht libri i shejt: Kur’ani, meq populli shqiptar i takon tri besimeve, ku ma se 70% i takojn besimit islam, dhe kto tri besime, nuk i kan sjell ndonji t keqe, por prkundrazi, gjithmon mirkuptim, harmoni dhe vllaznim, dhe si konseguenc e gjith ksaj, vijm n prfundim, se shprehjet e pakontrollueme t shkrimtarit kriptokomunist Ismail Kadare, i cili islamizmin, t cilin po ta zbrthejsh do t thot PAQE, e krahason me ideologjin komuniste, e cila nuk njef fe as Zot, familje as tradit; dhe me bindje t plot themi: se ky akt asht i drejtuem n radh t par kundr krejt kombit shqiptar... Tue qen se, Ismail Kadare, n dukje i takon besimit islam, tubimi n fjal, u distancua nga qndrimet e padrejta dhe tejet t damshme pr kombin shqiptar t Ismail Kadares, tue i kualifikue ato si t dmshme, t padrejta, antinjerzore dhe antihumane, dhe pr antishqiptare - t mos flasim”. Nuk ka dyshim se krijimtaria e Ismail Kadares n kohn e komunizmit dhe krijimtaria e veprimtaria e tij pas rnies s komunizmit dshmojn se ai e kishte msuar me koh msimin: nj shkrimtar bhet i rndsishm varsisht sa sht politikisht i prdorshm. Ai do t dij t jet politikisht i prdorshm sot jo m pak se dje! Lobi shqiptar tashm i krijuar pr Ismail Kadaren n Nju-Jork, dshmon qart se retushimet fetare t disa veprave t tij, paraqitjet kundrmyslimane dhe, sidomos, propagandimi i kthimit n fen e t parve i premtojn shklqime t reja emrit t tij: prkthime e mime ndrkombtare! mimi i pamerituar i Kshillit Kombtar Shqiptaro- Amerikan ishte njri prej tyre!

    ESADIZMI

    N prgjigjen e tij Pabesia e nj polemisti, Ismail Kadare i shmanget plotsisht diskutimit pr shtjet q kishte ngritur n sprovn Identiteti evropian i shqiptarve. Nuk jam i sigurt pr ciln arsye m shum i shmanget diskutimit: pr shkak se nuk do t heq dor nga qndrimet raciste ndaj Lindjes myslimane, ndaj qytetrimit mysliman, prandaj edhe ndaj fes myslimane, apo pr shkak se nuk do q pr qndrimet e tilla t shkruhet edhe nj her n gazeta. N qoft se n prgjigjen Pabesia e nj polemisti iu ka shmangur rrshqitjes s srishme n racizm, nuk mund t thuhet se i ka shptuar rirrshqitjes n myslimanofobi. Dshmi pr kt sht qndrimi i tij ndaj Haxhi Qamilit- nj figure fare skajore historike. Nuk ka dyshim se ideologjia e Haxhit Qamilit, n qoft se mund t flitet fare pr nj ideologji t tij, ishte e jashtkohshme, prandaj edhe n shprputhje me t prtashmen dhe t ardhmen e Shqipris dhe t popullit shqiptar n prgjithsi. Por, gjithashtu, nuk ka dyshim se Ismail Kadare pr arsye fetare e sheh qimen n syrin e Haxhi Qamilit, por nuk e sheh traun n syt e disa figurave t tjera historike n t njjtn koh. Ai e tejzmadhon rebelimin e nj njeriu, pa far ndikimi t veant politik, kundr feudalve, duke e njjtsuar kt rebelim me nj ideologji pothuaj mosekzistuese filoturke. Nuk mund t besohet se prijsi i nj kryengritje fshatare kundr feudalve dhe kundr sundimit t t huajve, sidomos, serbve e grekve, n Shqipri, nuk e dinte se n vitet 1914-1915 as nuk mund ta bnte Turqin m sovrane t Shqipris dhe t shqiptarve, as nuk do t mund ta onte Shqiprin prtej Adriatikut e Mesdheut dhe ta bashkonte me Perandorin e dikurshme Otomane. Shqipria ishte shtet me kufij t caktuar ndrkombtarisht, t njohur q nga Konferenca e Ambasadorve n Londr dhe ajo ishte br shtet kur ishte liruar nga Perandoria Otomane, q tani quhej e shkatrruar. Pr kt arsye mund t thuhet se shum m e rrezikshme pr Shqiprin shtet dhe pr shqiptart komb ishte politika tradhtare e Esad Pash Toptanit, i cili, n Luftn e Par Ballkanike, ua kishte lshuar Shkodrn malazezve, kurse pas luftrave ballkanike kishte hyr n marrdhnie politike dhe ushtarake me Serbin. Esad Pash Toptani kishte shkuar dy her n Nish n takime me Kryeministrin e Serbis, Nikolla Pashiq, dhe i kishte drguar katrqind ushtar shqiptar, ithtar t vet, n ushtrin serbe, q po merrte pjes n Luftn e Par Botrore. Pr shkak t politiks separatiste dhe pr shkak t pajtimit me pushtimin serb, Esad Pasha do t quhet tradhtar dhe pr tradhti do t jet i vrar n Franc. Esad Pash Toptani dhe Nikolla Pashiqi do ta ekzekutojn Haxhi Qamilin, jo pr shkak t politiks s tij prej turkoshaku, po pr shkak t mospajtimit t tij me politikn tradhtare t t parit dhe t mospajtimit me pushtimin e t dytit. E kjo domethn se do ta ekzekutojn si kryengrits shqiptar. Ta gjykosh tani nj kryengrits, qoft edhe t pajisur me ide turkomane, pr ide q s’mund t sillnin pasoja e t h e s h t s h tradhtin e nj separatisti q bashkpunonte me pushtuesin e tokave shqiptare dhe, madje, t Shqipris shtet, ky gjithsesi nuk mund t quhet atdhetarizm shum i kthjellt. Cila sht m e durueshme: t trajtohesh tradhtar si Esad Toptani a kryengrits turkashak, por kundrserb, si Haxhi Qamili? Po t na dnonte Zoti t zgjidhnim dhunshm, Ismail Kadare, pa dyshim, do t zgjidhte t parin. Dhe, le ta zgjedh e le t jet - esadist! Lindjefobia e kjo domethn myslimanofobia mund t konsiderohet arsye pse, prpos tradhtis s Esad pash Toptanit, Ismail Kadare e hesht edhe politikn, po ashtu, kundrhistorike, t dy figurave t tjera t asaj kohe po ashtu skajore historike: e hesht politikn e Marka Gjonit e t Preng Bib Dods. N qoft se Haxhi Qamili na qenka lektisur kot pas nj pushtuesi t dbuar, q n Shqipri kurr m nuk do t mund t sundonte, Marka Gjoni dhe Preng Bib Doda i bnin dm t dyfisht Shqipris: n njrn an bnin politikn e prkrahjes s pushtimit italian, kurse, n ann tjetr, bnin politikn separatiste t shpalljes s Mirdits autonomi- njri i ledhatuar nga Beogradi e tjetri nga Cetina. Gjykimi i nj kryengritsi pr nj iluzion politik e lnia n heshtje e dy separatistve, politikat e t cilve mund t tregoheshin m t rrezikshme pr Shqiprin dhe pr shqiptart, gjithsesi nuk duket gjykim i drejt historik. Pas gjykimit t till, n njrn an, dhe pas heshtjes s till, n ann tjetr, nuk sht e vshtir t shihen motive ideologjike fetare.


    REAGIMET NDAJ POLEMIKS

    N gazetat e Tirans dhe n gazetat e Prishtins deri sot kur po e shkruaj kt prgjigje jan botuar shum reagime ndaj polemiks midis Ismail Kadares dhe meje. Numri m i madh i reagimeve n gazetat e Prishtins n t vrtet jan reagime m par t botuara n gazetat e Tirans. Si historian i letrsis shqipe nuk di shkrim q t ket nxitur m shum reagime se ka nxitur prgjigjja ime “Realiteti i shprfillur” ndaj sprovs “Identiteti evropian i shqiptarve”, me t ciln Ismail Kadare i kishte kundrshtuar pikpamjet e mia t paraqitura n kreun Identiteti kombtar dhe vetdija fetare t trajtess Ideologjia e shprbrjes. Le t thuhet se m i madh se numri i reaguesve q shtjet e ngritura n kt polemik kujdesen t’i trajtojn objektivisht, pa paragjykime fetare, politike, partiake, ideologjike, pa anime miqsore e t tjera, sht numri i reaguesve, t cilt nuk dshmojn se jan t liruar prej disa paragjykimeve t tilla apo prej animeve miqsore. Nuk sht e vshtir pr t vrejtur se paragjykimet dhe animet e tilla posarisht shprehen n shkrimet e disa gazetarve, publicistve dhe t disa miqve indigo t Ismail Kadares. Ndr mediat q mbajn qndrim objektiv, mjerisht, nuk do t mund t radhitej pa sadopak ngurrim as gazeta “Tirana Observer” dhe nuk do t mund t radhitej n radh t par pr shkak t pyetjes q u bn t ftuarve pr deklarata n lidhje me polemikn: A mendoni se polemika e dmton imazhin e shkrimtarit ton t madh Ismail Kadare? Me t njjtn arsye do t mund t bhej pyetja: A mendoni se polemika e dmton imazhin e shkrimtarit, historianit t letrsis dhe intelektualit ton t madh Rexhep Qosja? Shum m normale, m frytdhnse pr kulturn e diskutimeve intelektuale e politike do t ishte pyetja, q prjashton gara e hierarki sportive: Sa ndrion shtjen e i kontribuon t vrtets kjo polemik? Inkuadrimi i Kryeministrit t Shqipris, Sali Berisha, n kt polemik n ann e Ismail Kadares, sikur i shpjegon kto paragjykime dhe anime t disa reaguesve. Partit n pushtet, po e tregon edhe kjo polemik, ende prcaktojn politikn, etikn dhe estetikn e shumics prej nesh, prandaj edhe t shum gazetave dhe mediave elektronike. Disa nga miqt e Ismail Kadares, si edhe miku i tyre, n reagimet e botuara bjn prpjekje q t’i zhvlersojn pikpamjet e mia-duke i shtrembruar e duke i falsifikuar dhe q t m zhvlersojn mua-duke m fyer kur m but e kur m vrazhd se ai! Bjn prpjekje t krijojn prshtypjen n opinion se kjo polemik n t vrtet sht polemik, si e thot njri prej tyre, midis nj shkrimtari t madh, botror, dhe nj shkrimtari normal, domethn, thot ai, lokal! U mbetet pa thn, si e tha njri q s’i duartroket Ismail Kadares, se kjo n thelb sht polemik midis Goliatit dhe Davidit. Gjedhet mitologjike prsriten! Bariu i vetmuar, Davidi, me nj shkop n dor dhe me llastik n brez, ka marr guximin t’i kundrvihet Goliatit. Pr ta krijuar bindjen se ksaj radhe Goliati do t jet ai q do ta mund mendrisht dhe moralisht Davidin, miqt e Ismail Kadares, bashk me t, do t m bjn nj portret t shmtuar, q do t donin t shihej gjithmon n galerin kombtare t portreteve. ka do t thon ata pr mua? Nj portret pr galeri Pavarsisht pse un pr ta kurr s’kisha thn fjal portretizuese, ata do t thon: se un jam nj enverist, q e mundon nostalgjia pr Enverin, se un jam Enver i Letrave, se m mundon nostalgjia edhe pr Jugosllavin; dhe, Serbin, Se jam njeri q kam ngritur nj flamur t ri, t quajtur flamuri myslimanizmit, se un jam gardian i Lindores, se un jam taliban, se jam blasfemues i religjionit, se po ndrtoj nj politik dhe nj ideologji t re, s cils do t shohin si do t’ia vn emrin; se jam hi m pak se nj delirant, se kam ide fikse, se hidhem n ekstreme, sa jam njeri me karakter autarkik, se kam qejf t m quajn baba i kombit dhe bac i dijes n Kosov, se t gjitha kto q i shkruaj, i shkruaj pr arsye se dshiroj t m trajtojn numr nj e jo numr dy n komb; se n duel me nj ish-kryetar n Kosov humba, se n zgjedhjet lokale n Kosov n vitin 20 humba, se n zgjedhjet e 3 korrikut n Shqipri humba, se jam halldup, se jam grxho, se jam nj nga mbytsit e nj idiome (t gegrishtes), se jam ballabani i vonuar, se jam nacionalist fondamentalist (ndoshta fundamentalist), se jam nj skriboman, se po dua t bj perestrojkn ton, se jam nj shkrimtar lokal, domethn i njohur vetm n Bregun e Diellit, n Prishtin! se jetoj me kompleks gjenerali, se jam gjeneral i pamundsuar, se jam kolos i lidhun! Se, se, se, se, se, se...! Portretizuesve t mi, t dhuruar me dhuntin q t bjn portrete me epitete, q t fyejn t tjer, nuk do t’u prgjigjem n fyerjet dhe n falsifikimet e pikpamjeve t mia. Do t merrem vetm me shtjet, pavarsisht prej cilve reagues jan t ngritura, diskutimin e t cilave e moj t nevojshm. Kjo do t thot se para se t’ia jap fjaln portretizuesit m t talentuar dhe, njkohsisht, m t muar n artin ton figurativ, Kryeministrit t Shqipris, Sali Berisha, do t flas edhe pr disa shqetsime t reaguesve t tjer ndaj polemiks.


    - vijon nesr -
    Sa budalla eshte "Odisea"

  3. #3
    Perjashtuar Maska e ORIONI
    Antarsuar
    10-12-2003
    Vendndodhja
    Shkup-Prishtine-Ulqin-Tirane-Cameri
    Postime
    919
    Kadare, Sovjetizmi dhe Evropianizmi

    R.QOSJA


    Vetm e vrteta i bashkon njerzit


    1. Disa nga reaguesit shprehin shqetsimin se polemika midis Ismail Kadares dhe meje do t shkaktoj ndasi mes intelektualve shqiptar, e ndoshta, edhe mes kosovarve dhe shqiptarve, si po na ndajn ata q bjn prpjekje t kota t krijojn identitetin kombtar kosovar dhe nj gjuh tjetr, standarde pr t. Edhe m i mpreht sht shqetsimi i atyre q thon se kjo polemik, n rastin m t keq, mund t shkaktoj ndasi fetare! sht pr nderim shqetsimi i ktyre reaguesve, por, disa t tjer mendojn se nj shqetsim i till sht i paarsyeshm. Nj polemik, sado e ashpr dhe sado e shtrir, nuk mund t krijoj ndasi, sepse polemikat, q sqarojn shtjet, n thelb synojn mnjanimin e ndasive. Ato edhe s’mund t bhen si duhet midis njerzve q, megjithat, s’do t mund t merreshin vesh. Prvoja historike, kudo dhe kurdo, ka dshmuar se ndikim t padshiruar mund t ushtrojn, n radh t par, problemet e fshehura, problemet kulturore, politike, morale, shoqrore e t tjera q mbulohen me, ta themi, tepih politik. Nuk e thot populli i urt kot: Plaga q fshihet nuk shrohet. Sqarimi i problemeve m par se ’i ndan, i afron njerzit. Nuk e them un i pari se njerzit prhershm bashkohen vetm rreth t Vrtets dhe t Drejts. Rreth mashtrimeve, gnjeshtrave, kodeve t rrejshme, njerzit mund t bashkohen vetm prkohsisht - derisa t mos i shohin e t mos i kuptojn. Hapshmria (transparenca) nuk sht kot nocion aq i muar n vendet me tradita m t gjata demokratike. Meqense e kan shijuar gjat dobishmrin e saj, ato vende jo rastsisht po krkojn q ta zbatojm edhe ne.

    Ku e lam Kosovn?

    2. sht e uditshme dhe, njkohsisht, treguese se si nj numr i reaguesve, kur flasin pr identitetin shqiptar, kan parasysh vetm Shqiprin. Pr kt arsye emrvendi Shqipri bhet zvendsim pr emrnjeriun shqiptar. I pari q e bn kt sht Ismail Kadare kur, duke folur pr identitetin e shqiptarve n sprovn Identiteti evropian i shqiptarve, e thot at fjalin e papranueshme: “Letrat e Shqipris jan t qarta”! Nuk ka dyshim se kjo sht nj piknisje e gabuar pr do gjykim pr identitetin e shqiptarve. Nuk mund t gjykohet shkencrisht pr shtje t identitetit shqiptar duke pasur parasysh vetm Shqiprin, domethn duke mos pasur parasysh t gjith shqiptart n Ballkan dhe shqiptart n diaspor. Gjykimi pr pjesn nuk mund t zvendsoj gjykimin pr trsin. Pjesa, sado e madhe dhe sado e rndsishme qoft, nuk sht trsia. Ata q pr identitetin e shqiptarve do t gjykojn duke pasur parasysh t gjitha trevat shqiptare e jo vetm Shqiprin shtetrore, t gjith shqiptart e jo vetm ata q jetojn n Shqiprin shtetrore, nuk do t’i lejojn vetes q t shprfillin prbrsit e shumt t kulturs e t qytetrimit mysliman n identitetin e gjithsishm, t prbashkt, historik t shqiptarve. Piknisja metodologjike e Ismail Kadares, e formuluar n fjalin prjashtuese ndaj Kosovs “Letrat e Shqipris jan t qarta” si edhe e miqve t tij reagues ndaj ksaj polemike, vetm sa i frymzon prpjekjet e disa vetjeve, disa grupeve dhe ndonj institucioni n Kosov pr krijimin e identitetit kombtar kosovar. E shqiptart n Shqipri, n Kosov, n Maqedoni, n Mal t Zi, n Luginn e Preshevs dhe kudo qofshin sot, vetm s bashku prbjn identitetin e prbashkt, t prbr, t gjithsishm shqiptar. Pr identitetin kombtar shqiptar si pr nj identitet t prbashkt, t gjithsishm, historik mund t flasim vetm kur t’i marrim parasysh t veantat e shqiptarve t krahinave t ndryshme, t dialekteve t ndryshme, t feve t ndryshme dhe t politikave e t fateve t ndryshme historike shqiptare, sidomos prej coptimit t trojeve shqiptare n Konferencn e Ambasadorve n Londr, n vitin 1912- 1913.

    Besimi dhe mosbesimi

    3. Ka nga reaguesit q e quajn t papranueshm konstatimin tim mbi rndsin e prbrsit fetar (mysliman) n identitetin e prgjithshm, historik, shqiptar. Qndrimin e tyre t till e mbshtesin n konstatimin se qenkemi populli m mosbesimtar n Evrop, me ’rast pohimi m mosbesimtar tingllon ktu si vlersim pozitiv. N qoft se, sipas konstatimit t ktyre reaguesve, ne, vrtet, qenkemi populli m mosbesimtar n Evrop - m mosbesimtar se popujt me tradita m t gjata shtetrore e demokratike dhe me tradita m t pasura kulturore, mos do t thot kjo se ne qenkemi populli m i prparuar, m i zhvilluar, m i kulturuar i Evrops? Le ta japin ata vet prgjigjen n kt pyetje, kurse un po shtoj: ndoshta n kohn e komunizmit edhe mund t radhiteshim ndr popujt, si i quajn ata, m mosbesimtar t Evrops, por nuk jam aspak i sigurt se sot jemi aq mosbesimtar sa dje. Dshmi pr shtimin e prkushtimeve fetare t pjestarve t t tri feve mund t shihen e mund t dgjohen kudo: n familje, n kisha e n xhami, n hapsirat para tyre, n shkolla e n fakultete, n institucione t shkencs, t kulturs e, madje, t politiks. Ata q i shpallin shqiptart popullin m mosbesimtar n Evrop sot, mund t mos besojn, ndoshta, n qoft se u thuhet: n institucione shkencore n Prishtin, pr shembull, para, ta themi, njzet vjetsh nuk dihej nse e agjronte kush ramazanin, kurse sot kt e bjn jo pak prej tyre, prpos t tjersh, edhe kshilltar shkencor; n shkollat e mesme n Kosov, para njzet vjetsh, ta themi, nuk dihej nse agjronte ndonj nxns a ndonj msues, arsimtar a profesor, kurse sot dihet pr shum e shum prej tyre; n xhamit e Kosovs para njzet vjetsh nuk dihej nse shkonte t falej ndonj profesor fakulteti, kurse sot sht gjithnj e m i dukshm numri i tyre q t premteve shihen n xhami. N Kosov sot me rituale fetare varrosen edhe antar t ndjer t Akademis s Shkencave e t Arteve t Kosovs; por, n Kosov sot me rituale fetare ngjet t varrosen edhe ish-funksionar t lart, madje, edhe m t lartit, t Komitetit Krahinor t Lidhjes s Komunistve t Kosovs. Si n Kosov, prkushtimet fetare mbas rnies s komunizmit jan shtuar edhe ndr shqiptart n Maqedoni, n Luginn e Preshevs dhe n Mal t Zi. T mos i shohsh kto sot do t thot t mos e shohsh njmendsin. Dhe, t shprfillsh prbrsit e besimit mysliman - q n Kosov e n Shqipri kan ardhur nga Lindja turko-arabe - e kjo do t thot edhe t kulturs me baz besimin mysliman n identitetin e gjithsishm shqiptar, do t thot t shprfillsh njmendsin: t shprfillsh njmendsin qoft pse nuk je n gjendje ta shohsh, qoft - ka, mjerisht, ngjet m shpesh - pse nuk dshiron ta shohsh t till far sht ajo. E kur flitet pr identitetin e shqiptarve n prgjithsi e jo vetm pr identitetin e shqiptarve n Shqiprin shtetrore, do t duhej t dihej se n Kosov, n Maqedoni, n Luginn e Preshevs dhe n Mal t Zi, jetojn sot gati gjysma e shqiptarve n Ballkan, kurse mbi 95 pr qind e ktyre shqiptarve i takojn besimit mysliman. Besimin e autorve t pohimit se shqiptart na qenkan populli m mosbesimtar n Evrop e prgnjeshtrojn edhe t dhna t tjera, ndr t cilat mund t prmendet nj emision i udhhequr prej Alban Dudushit n Top Channel, n t cilin, prpos se u theksua racizmi i Ismail Kadares, u paraqitn t dhna pr rnien e numrit t martesave t prziera e pr shtimin e numrit t konflikteve fetare dhe kto t dhna flasin, ndoshta, pr forcimin, apo, madje, pr tejshquarjen e vetdijes fetare n jetn ton.

    Kshilla e reaguesit tjetr

    4. Njri prej reaguesve ma merr pr t keq se pr njrn prej shtjeve pr t ciln sht folur n prgjigjen ndaj sprovs s Ismail Kadares paskam folur si myftiu i nj qyteti ton. Dhe, kjo - se paskam folur ashtu si paska folur edhe myftiu, nuk e di nse fola un prpara tij apo ai prpara meje - qenka e palejueshme. Mos do t thot kjo se nj intelektual pr asnj shtje nuk do t duhej t fliste si flet nj myfti? Dhe, mos do t thot kjo se do gj q thot nj myfti q prpara qenka e papranueshme? Nuk e di nse shqiptuesit t ktij pohimi i shkon mendja se vetm n kohn e komunizmit ishte e padshiruar, madje, e palejuar q t thuash dika q do t pajtohej me at q pr at dika e paska thn nj myfti, nj kardinal a nj rabin! Nuk e di si mund t kuptohet m par ky qortim: si paragjykim fetar, si myslimanofobi, apo si nj klishe komuniste e strehuar n ndrdijen e qortuesit. Pak m e vrazhd, ndoshta, do t mund t quhej kshilla e reaguesit tjetr, i cili shqiptarve, q mund t mos mendojn si ai, ua tregon udhn e pelegrinazhit, pr t zgjidhur, si thot, brengat e veta! A bash kshtu duhet t flas nj shqiptar ortodoks pr shqiptarin mysliman q pr haxhillk shkon n Qabe, apo nj shqiptar mysliman pr vllain ortodoks q pr pelegrinazh shkon n Patrikann e Stambollit e pr vllain katolik q pr pelegrinazh shkon n Vatikan?!

    Krahasime q s’bhen

    5. Nj reagues tjetr pa ndonj ngurrim dhe pa ndonj hamendsim shprfill kritikn letrare, teorin letrare dhe historin letrare e kjo domethn shkencn e letrsis n krahasim me letrsin. ’m duhet mua, mendon ai, studimi i veprs s nj shkrimtari kur e kam at vepr? ’m duhet mua, thot ai pa ngurrim, monografia e Rexhep Qosjes pr Naim Frashrin? Dhe, un nuk e di a nuk i duhet kjo monografi e pse e paska shkruar Rexhep Qosja, apo pse qenka e shkruar mbi krijimtarin e Naim Frashrit? Ky pohim shqiptohet pr t’u dshmuar pohimet e disa miqve t Ismail Kadares e, pastaj, edhe mendimi i Kryeministrit t Shqipris, se polemika ndaj s cils reagojn ata sht polemik midis dy autorve me popullorsi t ndryshme: nj shkrimtari, nj poeti botror dhe nj kritiku, nj historiani letrar-lokal! Ta lm krahasimin midis popullorsive e t merremi me krahasimin vlersues midis fushave krijuese: midis poezis dhe shkencs, midis poezis dhe trajtave t tjera t veprimtaris mendore t njeriut. Krahasimet vlersuese midis arteve t veanta dhe midis arteve e trajtave t tjera t veprimtaris mendore t njeriut, si jan shkenca dhe filozofia, quhen t tejkaluara, t papranuara, t gabuara, sepse t gjitha artet, t gjitha shkencat dhe filozofia i duhen njeriut, jan shprehje e mundsive t tij dhe i shrbejn jets s tij. I takon nj kohe t shkuar koncepti romantik, sipas t cilit poezia dhe muzika prfaqsojn dshmin m t fuqishme t gjeniut, ashtu si i takon nj kohe t shkuar koncepti hegelian, sipas t cilit poezia (e kjo domethn letrsia) i takon fmijris, kurse filozofia dhe shkenca pjekuris s njerzimit. Pr kt arsye, n kulturat e zhvilluara nuk bhen krahasime vlersuese midis shkrimtarit dhe kritikut, midis shkrimtarit dhe shkenctarit, midis shkrimtarit dhe filozofit. Studiuesi i njohur polak, Henrik Markieviq, thot, fjala vjen, se sot “gjithnj e m dukshm po hiqen kufijt midis letrsis dhe filozofis, shkencs, reportazhit ose publicistiks”; studiuesi francez, Robert Eskarpi, thot se ka shum vepra t shkruara me qllim funksional q mohen si vepra t vrteta letrare; teoriku i njohur i letrsis, Cvetan Todorov, n trajtesn Nocioni i letrsis, fjala vjen, thot se “do tip i ligjrimit q zakonisht e quajm letrar, e ka tipin e ngjashm joletrar, me t cilin sht m i afrt se me nj tip tjetr t ligjrimit letrar”. Krijuesit e ndryshm t arteve, t shkencs dhe t filozofis mohen jo varsisht pse njri sht poet, tjetri shkenctar e i treti filozof po varsisht prej vlers, kuptimit, rndsis s veprave t tyre. Cili intelektual francez do t thoshte, fjala vjen, se Rasini, Kornej a Molieri jan m t muar n kulturn franceze se Dekarti? Asnjri. Cili intelektual francez do t thoshte se Lamartini sht m i muar e m i rndsishm pr kulturn franceze sesa Rusoi? Asnjri. Cili intelektual francez do t thoshte se Pol Valeri n kulturn franceze sht m i muar e m i rndsishm se Henri Bergsoni apo Gustav Lansoni? Asnjri. Cili intelektual gjerman do t thoshte se Gte dhe Shileri pr kulturn franceze jan m t rndsishm se Kanti dhe Hegeli? Asnjri. N letrsin italiane t shekullit nntmbdhjet dhe t shekullit njzet kan krijuar me mijra poet, prozator e dramaturg, por ndr, t themi, pes shkrimtart m t lavdishm t shekullit nntmbdhjet hyn kritiku dhe historiani i letrsis italiane, Francesko de Sanktis, kurse ndr m t lavdishmit e shekullit njzet hyn kritiku dhe esteti Benedeto Kroe. Albert Kamy dhe Zhan- Pol Sartri jan dy nga figurat m t mdha t letrsis franceze t shekullit njzet, por jan aq t mdhenj, aq t muar e aq t rndsishm n kt letrsi dhe n letrsin botrore n prgjithsi, jo vetm si prozator, por edhe si filozof, kritik, eseist, intelektual me formim dhe ndikim universal - Sartri dhe jo vetm si prozator e dramaturg po edhe si mendimtar, kritik, intelektual i gjithanshm - Kamy. ’prfaqsojn mijra e mijra romancier n krahasim me Herodotin, Plutarkun, Livin, Tacitin, Erazmon, Bekonin, Montenjin, Lesingun, Vikon, Volterin, Didron, Renanin, Tenin, t cilt trajtohen shkrimtar t mdhenj sepse jan, para s gjithash shkenctar, mendimtar, moralist t mdhenj? Krahasimet vlersuese midis intelektualve tan, midis krijuesve tan, varsisht prej fushs krijuese me t ciln merren, nuk e tregojn t vrtetn pr rndsin dhe pr rolin e tyre t prgjithshm n letrsin dhe n kulturn kombtare.

    Sovjetizimi dhe evropianizimi

    6. Disa prej reaguesve-ithtar t Ismail Kadares, nuk ngurrojn q n reagimet e tyre t m mbajn ligjrata pr evropianizimin e letrsis shqipe, duke i treguar me gishtin tregues evropianizuesit dhe kundrevropianizuesit e saj, duke e br Ismail Kadaren europianizues e mua kundrshtar t ktij evropianizmi. Jan turrur t marrin nj flamur q nuk iu takon, ndrsa Ismail Kadaren si shum her dhe pr shumka e vn prpara! E ai, pr t’u treguar ka s’ishte e pshtyn edhe njrin nga msuesit e tij t dikurshm: ernishevskin. ’mund t thuhet pr kto pohime dhe pr kto krahasime? Mund t thuhet: mbi tridhjet e pes vjet i ka kaluar Ismail Kadare, duke e sovjetizuar jo vetm me poezi e me proz, po edhe me shkrime kritike dhe “teorike” letrsin dhe kulturn shqiptare. Prmasat e vrteta t ksaj dukurie n krijimtarin e tij mund t shihen n gjith shtrirjen e saj vetm kur t studiohet ajo. E sovjetizimi dhe evropianizimi jan koncepte t paprputhshme, madje, t papajtueshme. E sovjetizimi dhe evropianizmi jan praktika letrare, artistike dhe kulturore n prgjithsi, t ndryshme, t paprputhshme dhe t papajtueshme. Shkrimin e fundit apo, ndoshta, t fundit teorik dhe historikoletrar, me t cilin i kontribuohej sovjetizimit t letrsis shqipe, t shkencs letrare dhe t kulturs shqiptare, Ismail Kadare do ta shkruaj n astet kur po dgjoheshin grahmat e fundit politike, ideologjike dhe sistemore t komunizmit n Evrop dhe po fillonte sovjetizimi i letrsis dhe i kulturs shqiptare: n vitin kur po shnohej dyzet e pes vjetori i lirimit. Ishte kjo fjala teorike dhe historiko-letrare e Ismail Kadares mbi amshimin e realizmit socialist, e paraqitur n Konferencn Shkencore Koha jon, letrsia, shkenca letrare n njrn nga sallat e Pallatit t Kongreseve m 13 nntor 1989, q do t botohet mandej n numrin e janarit 1990 t revists Nntori. Ishte kjo fjala teorike dhe historikoletrare e Ismail Kadares, me t ciln ai zhvlersonte t ashtuquajturn letrsi dekadente, mikroborgjeze, domethn evropiane, me t ciln e shpallte t prjetshme letrsin e realizmit socialist dhe me t ciln e madhronte edhe nj her rndsin e vijs s Partis pr letrsin dhe artet. N Evrop nuk kishte krijues, nuk kishte intelektual, q nuk shihte se n arkivolin e komunizmit po nguleshin gozhdt e fundit, kurse Ismail Kadare i shkruante himn pr pavdeksin! N letrsin shqipe kurr nj poet s’ishte treguar m kundrprofet. Fatmirsisht, nj numr i prozave dhe i poezive t Ismail Kadares nuk e dshmojn teorin e tij, me t ciln propagandohej sovjetizimi i mtejshm i letrsis dhe i kulturs shqiptare. Dhe, fatmirsisht, krijimtaria e tij letrare dhe publicistike, pas rnies s komunizmit, sht krijuar n kundrshtim me at teori. Por, pesmbdhjet vjet vetdije pr nevojn e evropianizimit nuk jan shpagim i mjaftueshm pr mbi tridhjet e pes vjet teori dhe propagand pr sovjetizimin e letrsis dhe t kulturs shqiptare n prgjithsi. N vitet kur Ismail Kadare bnte sovjetizimin teorik dhe, n nj pjes t madhe, praktik t letrsis shqipe, un bja evropianizimin e saj: evropianizimin e gjithanshm t saj. Dhe, kjo dshmohet n referencat e prdorura n veprat e mia pr letrsin shqipe. Dhe, kjo dshmohet n indekset e emrave n veprat e mia pr letrsin shqipe dhe pr kulturn shqiptare. Mbi 95 pr qind e emrave t shkrimtarve, t krijuesve t tjer t arteve t tjera, t filozofve, t shkenctarve n veprat e mia jan emra shkrimtarsh, krijuesish t arteve t tjera, filozofsh dhe shkenctarsh evropian- francez, gjerman, anglez, italian, spanjoll, holandez dhe amerikan. Dhe, kjo dshmohet edhe me pikpamje teorike n sprovn time Letrsia kombtare dhe letrsia botrore ose afrimi prmes ndryshimeve, t botuar n vitin 1972. Dhe, kjo dshmohet edhe me koncepte teorike n veprn Tri mnyra t shkrimit shqip, t shkruar n fund t viteve t shtatdhjeta, n t ciln politizimi dhe ideologjizimi, domethn sovjetizimi, q predikonte e zbatonte Ismail Kadare n njrn an, kurse folklorizmi, n ann tjetr, trajtohen si pengesa pr evropianizimin e letrsis, t arteve, t dijeve, t kulturs son n prgjithsi e kjo domethn si penges e evropianizimit t identitetit ton. T thuash, prandaj, ’thot Ismail Kadare pr veten dhe ’thon magnetofonat e tij pr rolin tim dhe rolin e tij n evropianizimin a evropianizimin e letrsis dhe t kulturs son, do t thot t mos e shohsh t vrtetn dhe t mos e pranosh t vrtetn.

    Si po zgjidhet shtja kombtare

    7. Nj numr i reaguesve, megjithse i vogl, i quajn t jashtkohshme e kjo domethn anakronike diskutimet pr shtje q po diskutohen n kt polemik e n reagimet ndaj saj dhe i quajn kshtu t jashtkohshme, domethn anakronike, sepse u tingllojn shum kombtare. N kohn e globalizmit, q, mendojn, u sjell vetm t mira kombeve, preokupimet kombtare, thon, t largojn prej qllimit kryesor, q sht zhvillimi ekonomik dhe ngritja e mirqenies s qytetarve. Nuk jan kto, natyrisht, deklarimet e para, as t vetmet n disa nga mediat tona n Prishtin dhe n Tiran, n t cilat ideja kombtare quhet tashm ide e tejkaluar. Harrohet se, si po shihet n t gjitha ant e planetit, kombi sht edhe m tej ajo forca e cila, si e thoshte De Goli, e lviz historin. Popujt e mdhenj nuk jan m pak nacionalist se popujt e vegjl, q ende s’kan zgjidhur as shtjen kombtare as shtjen demokratike. Dhe, harrohet se autor perndimor, evropian dhe amerikan, n vendet e t cilve globalizmi predikohet m s shumti, thon se: 1. kapitalizmi me tregun e lir; 2. t drejtat e njeriut me demokracin liberale sekulare; dhe 3. shteti kombtar prfaqsojn tri parimet, mbi t cilat qndrojn e sotmja dhe e ardhmja e Perndimit dhe e njerzimit. Dhe, harrohet se ne, si komb, ende nuk e kemi zgjidhur shtjen kombtare dhe, si duken punt, nuk do ta zgjidhim prfundimisht as n kt cikl historik. sht e vrtet se pozita e shqiptarve n Maqedoni, n Serbin Jugore dhe n Mal t Zi sadopak po prmirsohet dhe sht e vrtet se Kosovs do t’i njihet pavarsia me ose pa far kufizimesh, por sht e vrtet se shqiptart mbesin t ndar, si ishin, n pes shtete! E ashtu i coptuar si shqiptart nuk sht asnj popull evropian. Bashksia ndrkombtare nuk ua ka paracaktuar disa kufizime bisedimeve mbi statusin e Kosovs pr hir t shqiptarve, po, n radh t par, pr hir t serbve. Vullneti i, t themi, 10 pr qind t serbve t Kosovs vihet kshtu mbi vullnetin e 90 pr qind t shqiptarve dhe t tjerve n Kosov. Sikur t mos favorizohej vullneti i serbve, shqiptarve t Kosovs do t’u njihej e drejta e popullit t ndar dhunshm prej shumics s tij: e drejta e bashkimit me Shqiprin. E, sa rndsi t madhe do t kishte bashkimi i Kosovs me Shqiprin edhe pr Kosovn, edhe pr Shqiprin, ndoshta, vetm tani po shihet plotsisht. Prpara mendoja se duke u bashkuar me Shqiprin do t shptonin njher e prgjithmon prej Serbis. Tani mendoj, ndrkaq, se duke u bashkuar me Shqiprin, njkohsisht, do t shptohej Kosova prej Kosovs dhe Shqipria prej Shqipris. Domethn: bashkimi do t kishte rndsi jo vetm ekzistenciale, ekonomike e politike, po edhe shoqrore, intelektuale dhe morale. Vetm t bashkuar shqiptart do t bheshin ka mund t jen, ka s’do t duhej t jen dhe ka do t duhej t jen edhe n pikpamje shoqrore, edhe n pikpamje t shndetit moral. Pr kt arsye, jo diskutimet intelektuale pr shtje kombtare, prandaj edhe pr identitetin, po mohimet e nevojs pr diskutime t tilla mbi shtje kombtare mund t quhen t jashtkohshme dhe t jashtvendshme.

  4. #4
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    14-04-2012
    Postime
    6
    O profesor Qosja per Marksist-Leninist une e kam dite se je i flakte, por se je edhe ultra islamik kete se kam dite.
    Ju z. Qosja merrni ne mrojtje dy fenomenet ma te rrezikshme per kombin tone gjate gjithe historise se tij,qofte islamizmi ,qofte komunizmi jane dy arsyet kryesore qe Shqipnia ashte "dele e zeze" ne Evrope dhe perderi sa te kete itelektuale si Rexhep Qosja per kombin shqiptar ashte fatkeqesi.

Tema t Ngjashme

  1. Dr. Ibrahim Rugova - Presidenti i par i Republiks s Kosovs
    Nga Albanino n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 2055
    Postimi i Fundit: 27-11-2014, 11:11
  2. Pyetje-Pergjigje
    Nga ORIONI n forumin Komuniteti musliman
    Prgjigje: 20
    Postimi i Fundit: 16-05-2006, 07:51
  3. Shenjteria
    Nga Matrix n forumin Komuniteti protestant
    Prgjigje: 17
    Postimi i Fundit: 10-02-2004, 21:14
  4. Traditat Shqiptare: Te Drejta ...apo...te Gabuara?
    Nga tani fast cars n forumin Aktualitete shoqrore
    Prgjigje: 20
    Postimi i Fundit: 25-06-2003, 23:03

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •