Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 3
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    13,380

    Ethem Haxhiademi.

    Flet i biri: Nuk duam q vllai t mprkmbet akoma

    LEDIA LLESHI

    13 Mars Ethem Haxhiademi, tragjediani i par q u harrua nga vendlindja e vdiq n burgun e Burrelit

    Kam le nElbasan m 8 mars 1902. Im at Emin Haxhiademi, aktiviteti patriotik, i t cilit fillon qysh mb 1877 domethn prpara Kongresit t Prizrenit, njihet si bashkpuntor i ngusht e Kristoforidhit, dhe i dyti patriot mbas atij n vjetrsi n kt qytet. Kshtu e nis jetshkrimin e tij Ethem Haxhiademi, dramaturgu i par shqiptar, duke treguar fillimet e jets s furishme, por gjithashtu edhe prcaktuese pr veprn e mvonshme. Teksa takon familjart e mbetur t familjes Haxhiademi, nj foto e njeriut q la gjurm n letrsin shqiptare t trheq vmendjen. Veshja europiane, qndrimi stoik dhe sidomos shikimi i tij jan edhe elementt q e dallojn si nj njeri q do t sillte shum, por do t merrte aq pak nga jeta kryenee. Me ndrojtje, vllai i tij Selaudini kujton ato pak aste q ka kaluar me t duke sjell ndrmend edhe periudhn e zymt t burgosjes e cila i shnoi edhe vdekjen n moshn 63 vjeare. Sipas dshmitarve dhe burimeve zyrtare t athershm vdekja e tij ishte pasoj e nj ataku, por sa e vrtet ishte kjo pr vet natyrn e diktaturs, kur njerzit zhdukeshin shum thjesht, nj gj e till nuk u konfirmua asnjher duke e ln enigm vdekjen e t nprkmburit Ethem Haxhiademi.

    Fmijria dhe jeta

    Fmijria do t vendoste gjithka pr t ardhmen e tij, t ndritur dhe t hidhur njkohsisht. Kt gj e ka konfirmuar edhe vet Ethemi n dorshkrimin drguar Lasgush Poradecit t titulluar Shnime mbi jetn time. Nxns i par n Normalen e sapo hapur, ai kujton librat e par shqip t lexuara, i privilegjuar nga i ati i cili prdorte t gjitha revistat dhe gazetat e kohs n gjuhn shqipe. Ethemi duke qen bir i nj atdhetari t shquar dhe nj prej themeltarve t Normales do t ishte i pari i regjistruar n kt shkoll. Prej tim eti kam msue gjuhn shqipe- shprehet ai- qysh prpara shpalljes s Hyrrietit duke qen edhe nxns i par i shkolls shqipe n Elbasan m 1908. Ekzistenca e nj telegrami t drguar nga i madhi Faik Konica vrteton edhe kt fakt historik, por q nuk u firmos asnjher nga regjimi n fuqi.

    N 1919 fillon studimet n Lee t italis n gjimnaz, por koha e provimeve do t ishte nj moment i disfavorshm pr t kur shqiptart ndiqeshin nga italiant pr shkak t lufts s Vlors. Por Ethemi arriti ti rezistoj presionit duke qen i vetmi q mundi t kaloj klasn nga shum shqiptar t tjer. M pas e priste Austria ku do t vazhdonte prfundimin e gjimnazit, dhe t veprave t tragjedianve grek n latinisht dhe gjermanisht.

    M 1924 ai ndodhej n qytetin e Berlinit duke vazhduar studimet universitare pr juridik, si shprehet ai kundra dshirs vet, por me dshirn e prindrve. Poligloti elbasanas nuk harroi n asnj moment literaturn n gjuh t ndryshme, sidomos periudhn antike. Gjat qndrimit n kryeqytetin gjerman, tragjedia, u b pjes e jets s tij papritmas. Vajza me t ciln ishte dashuruar vdiq, dhe kjo shnoi nj goditje pr Ethemin e ri, i cili n vitin 1927 u kthye n Shqipri dhe nj vit m von u emrua nnprefekt i Lushnjes. N vitin 1933, ai ndodhej n Gjirokastr si kryesekretar i prefekturs. N kt koh ishte mbretria e Zogut q udhhiqte vendin dhe vet mbreti pr Ethemin kishte konsiderata pr pregatitjen e tij. Do t ishte pikrisht kjo koh, pavarsisht se Ethemi nuk u przie kurr me politikn, q do t vendoste edhe fatin e tij. N kohn e pushtimit italian, Haxhiademi, qndroi indiferent duke mos marr pjes n asnj lvizje, por n mendimet e tij, lvizja balliste u quajt e drejt. Do t ishte qndrimi i tij gjat pushtimit fashist, q vendosi edhe burgosjen e tij, n burgun e Burrelit gjat diktaturs komuniste dhe q i shkaktoi aq probleme familjes. Vdekja e papritur, u prcaktua si nj atak n zemr, kur Haxhademi nuk kishte pasur vuajtje t tilla. Pikrisht ktu lindt edhe dyshimet pr nj vrasje t mundshme t tij, por sipas familjarve, kjo nuk u vrtetua kurr.

    Tragjedit

    Disa libra t vjetr dhe disa gazeta t kohs do ti jepnin Ethemit ushqimin e gjuhs shqipe. Ato ishin t varfra-shprehet Ethemi n korrespondencn e tij, por pr ne ishin shum t pasura dhe babai i mbante n nj od t posame, ku un i lexoja fshehurazi. Ndoshta ktu lindi dhe dashuria pr librin dhe sidomos pr dramn, pr t ciln Ethemi, n vogli lexoi shum pak, por kjo u shnua thell n shpirtin e tij duke shkruar kshtu edhe t ardhmen. Drama e prkthyer nga turqishtja Besa, e t madhit Sami Frashri, do t ishte edhe ushqimi i par me dramn n shqip, dhe me dramn n prgjithsi. Duke treguar pr dramn Besa, ai shprehet se rreshtat e saj, emocionet, ishin t mdha, kshtu q u mbyll pr ta mbaruar n odn q ishte edhe streha e librave. Prshtypjet pr kt dram do t ishin t tilla saq Ethemi n moshn 14 vjeare vendosi t shkruaj edhe dramn e par t tij. Nj dit u ngula n nji tryez dhe fillova t shkruej nj dram natyrisht me subjekt kombtar, si ishte koha. Rrija pra me dit me radh nganjher linja edhe shkolln pa e frekuentue. Kur m pyetshin njerzit e shpis far baj nuk i dfteja. N fund mas nja dy mujsh e sosa dramn dhe ia tregoj tim eti, i aft me e gjykue. Por i ati hijernd dhe shum i vendosur, nuk e pranon iden se djali i tij mund t shkruaj nj zhanr kaq t vshtir dhe i thot se kjo sht pr t qeshur dhe meriton t digjet. Duke iu bindur babait t tij, Ethemi vendosi ta digjte at dram, por jo dshirn pr t shkruar vepra dramatike. Ndrsa studionte n gjimnazin e Lees, lexoi Bukolikt e Virgjilit, vepr t ciln vendosi ta prkthente kur t msonte mir latinishten. Dhe me t vrtet vendosmria e tij nuk kishte fund. Pas tre vjetsh Haxhademi i pregatitur tashm prktheu Bukolikt nga versioni origjinal n hekzametri, gj q nuk e kishin br deri ather asnj nga shkrimtart e njohur. Ktu nuk mungojn vlersimet pr t, pasi pr kohn, asnj vepr latinisht nuk kishte ardhur n shqip dhe sidomos asnj shkrimtar nuk kishte mundur t prdorte hekzametrin. N kohn e studimeve t larta n Berlin, Ethemi me dashurin e madhe pr legjendat antike arriti t trajtoj veprn e tij t par tragjedi Uliksi, e cila me plot gojn ishte nj frym e Eskilit, pas mijra vjetsh. Tragjedit kishin n dor, zemrn e Haxhiademit t ri dhe mund t luanin m t. N dorshkrimin e tij, ai rndit edhe shkrimtart e zemrs, sidomos ato antik, por nuk harron t vlersoj kolost si Shekspiri. Vepra e ardhshme do t ishte pikrisht nj nga personazhet stoik t tragjedis s madhe greke, Akili. M pas do t vazhdonte me tragjedi t tjera, si Aleksandri, Pirroja, Skndrbeu, t cilat duke ndjekur ritmikn dhe tisin e mjegullt t tragjedis greke, e solln at n ditt tona dhe sidomos nn petkun shqiptar.

    Korrespondenca letrare me Lasgushin

    Haxhiademi:Tragjedia fryma ime e t jetuari

    Lasgushi n korruspondencn e radhs i kishte krkuar Haxhiademit vepra t tij, dhe ky me knaqsi i kishte nisur disa nga rrjeshtat e shumt q nuk pan dritn e botimit. Jeta plot vuajtje dhe nj tragjedi personale e ardhur me vdekjen e personit t dashur n Gjermani bri q Ethemi t shkruante, jo vetm tragjedi, por edhe elegji, q e rnditn at si nj poet elegjiak. Nj elegji nn titullit Galates sjell edhe dhimbjen e poetin pr dashurin e tij t humbur, pr vajzn e dashur. ishte n Shqipri tashm dhe i kndonte n gjuhn e tragjedive t famshme greke. Nimfat e Shkumbinit, ishte dhe vepra q solli antikitetin n lumin letrar shqiptar. Nimfat e bukura vazhdonin t laheshin n ujin e lumit prgjat viseve shqiptare dhe gjahtart duke mos kuptuar vlern e kngs s tyre i rrmbejn. A nuk sht kjo nj ndodhje shqiptare vazhdon letrn drejtuar Poradecit nga emri i harruar i tragjedis shqiptare Ethem Haxhiademi. Por edhe nna si nj portret gjithmon i dashur dhe i dhmbshur vjen n vargjet elegjiake t shkrimtarit n vdekjen e saj. Nata e Zez do t ishte edhe vajtim pr nnn e tij q Haxhiademi e prcakton si njeriun q ka dashur m shum n kt bot. Edhe nj od pr Naim Frashrin nuk mungoi n veprimtarin letrare e cila do t shnonte jetn e tij.

    Prshkurtazi simbas porosis tande n dhjet faqe kjo asht jeta ime artistike. N letrn q m drgoje m tepr i epje rndsi poezive lirike. Por tek mua rndsia m e madhe asht te tragjedit e mbyll letrn tragjediani q guxoi t sfidoj t mdhenjt e antikitetit dhe q gjat gjith jets, nuk harroi pasionin pr tragjedin, gj pr t ciln si e thot dhe vet n korrespondecat dhe kujtimet e tij ishte gatuar.

    Flet Selaudin Haxhiademi

    Pak aste pr t njohur madhshtin e vllai t munguar

    Selaudini tregon pr ato pak momente me vllain e burgosur.

    Ishte pikrisht Selaudini, q me natyrn e tij t heshtur dhe fjalpak, e cilson vllain e tij duke e mbrojtur nga shtrmbrimet dhe nga vlersimet n dukje. Sipas tij shum nga veprat jan zhdukur nga ziliqart dhe shpesh fati i tij u vulos nga dashakeqt. I madhi mbetet i madh, dhe nuk mund t jet nj favor vlersimi i tij-vazhdon ai,- nuk i duam vlersimet n dukje. N t paktat momente q e njoha tim vlla, kuptova se ishte nj njeri q nuk kishte menduar t prfitonte, apo ti shptonte situatave. Kur e takonim n burgun e Burrelit, 4 fmijt dhe nna, ai krkonte t heshtnim, q mos t shqetsoheshim pr t dhe sidomos mos ti shkruanim asgj, pasi korrespondenca nuk i binte kurr n duar. I vetmi moment, q i kujtohet bashkvuajtsve t tij n Burrel, ka qen dita e vdekjes s Fan Nolit. Sipas tij, Noli duhet t ishte m i madh se 83 vje, pasi nuk mund t shungrohej prift n moshn 23 vjeare. Vet monizmi duke e burgosur, arriti t shfrytzoj prkthimin e tij pr t cilin ishte i dhn m shum se askush tjetr, sidomos prsa i prket veprave antike. Shum nga prkthimet e tij gjat burgut, ose kan marr emr tjetr, ose nuk jan botuar nga diktatura moniste. Duke studiuar n vendet perndimore, Haxhademi ishte nj njeri me njohuri t gjra dhe prsa i prket politiks, por nuk u prfshi n asnj nga lvizjet duke qndruar larg lufts dhe sidomos larg lvizjes komuniste. Kjo e dmtoi shum, duke sjell burgun dhe vdekjen. Nuk ka marr dekorata, nuk sht njohur, ndrsa vllai i tij q u nda nga jeta shum shpejt po nga nj atak n zemr Emini duke ndjekur rrugn e t vllait u b edhe kryetar bashkie n kohn e demokracis. I madh, por i harruar sht prcaktuar nga kritik letrar emri i Ethem Haxhiademit nj nga figurat e pastra, me vlera t paimagjinueshme, pasi guxoi t lvroj tragjedin, por ishte m fatkeq ndr shkrimtart shqiptar duke psuar fatin tragjik, vdekje n burg.


    Metropol.
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

  2. #2
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    06-01-2011
    Postime
    2

    nje korigjim (per lidhjet familjare per Etehemin)

    SELAUDINI nuk eshte vellai i Etehemit, por i biri.

    Citim Postuar m par nga Xhuxhumaku Lexo Postimin
    Flet i biri: Nuk duam q vllai t mprkmbet akoma

    LEDIA LLESHI

    13 Mars Et’hem Haxhiademi, tragjediani i par q u harrua nga vendlindja e vdiq n burgun e Burrelit

    “Kam le n’Elbasan m 8 mars 1902. Im at Emin Haxhiademi, aktiviteti patriotik, i t cilit fillon qysh mb 1877 domethn prpara Kongresit t Prizrenit, njihet si bashkpuntor i ngusht e Kristoforidhit, dhe i dyti patriot mbas atij n vjetrsi n kt qytet”. Kshtu e nis jetshkrimin e tij Et’hem Haxhiademi, dramaturgu i par shqiptar, duke treguar fillimet e jets s furishme, por gjithashtu edhe prcaktuese pr veprn e mvonshme. Teksa takon familjart e mbetur t familjes Haxhiademi, nj foto e njeriut q la gjurm n letrsin shqiptare t trheq vmendjen. Veshja europiane, qndrimi stoik dhe sidomos shikimi i tij jan edhe elementt q e dallojn si nj njeri q do t sillte shum, por do t merrte aq pak nga jeta kryenee. Me ndrojtje, vllai i tij Selaudini kujton ato pak aste q ka kaluar me t duke sjell ndrmend edhe periudhn e zymt t burgosjes e cila i shnoi edhe vdekjen n moshn 63 vjeare. Sipas dshmitarve dhe burimeve zyrtare t athershm vdekja e tij ishte pasoj e nj ataku, por sa e vrtet ishte kjo pr vet natyrn e diktaturs, kur njerzit zhdukeshin shum thjesht, nj gj e till nuk u konfirmua asnjher duke e ln enigm vdekjen e t nprkmburit Et’hem Haxhiademi.

    Fmijria dhe jeta

    Fmijria do t vendoste gjithka pr t ardhmen e tij, t ndritur dhe t hidhur njkohsisht. Kt gj e ka konfirmuar edhe vet Et’hemi n dorshkrimin drguar Lasgush Poradecit t titulluar “Shnime mbi jetn time”. Nxns i par n Normalen e sapo hapur, ai kujton librat e par shqip t lexuara, i privilegjuar nga i ati i cili prdorte t gjitha revistat dhe gazetat e kohs n gjuhn shqipe. Et’hemi duke qen bir i nj atdhetari t shquar dhe nj prej themeltarve t Normales do t ishte i pari i regjistruar n kt shkoll. “Prej tim eti kam msue gjuhn shqipe”- shprehet ai- qysh prpara shpalljes s Hyrrietit duke qen edhe nxns i par i shkolls shqipe n Elbasan m 1908. Ekzistenca e nj telegrami t drguar nga i madhi Faik Konica vrteton edhe kt fakt historik, por q nuk u firmos asnjher nga regjimi n fuqi.

    N 1919 fillon studimet n Lee t italis n gjimnaz, por koha e provimeve do t ishte nj moment i disfavorshm pr t kur shqiptart ndiqeshin nga italiant pr shkak t lufts s Vlors. Por Et’hemi arriti ti rezistoj presionit duke qen i vetmi q mundi t kaloj klasn nga shum shqiptar t tjer. M pas e priste Austria ku do t vazhdonte prfundimin e gjimnazit, dhe t veprave t tragjedianve grek n latinisht dhe gjermanisht.

    M 1924 ai ndodhej n qytetin e Berlinit duke vazhduar studimet universitare pr juridik, si shprehet ai kundra dshirs vet, por me dshirn e prindrve. Poligloti elbasanas nuk harroi n asnj moment literaturn n gjuh t ndryshme, sidomos periudhn antike. Gjat qndrimit n kryeqytetin gjerman, tragjedia, u b pjes e jets s tij papritmas. Vajza me t ciln ishte dashuruar vdiq, dhe kjo shnoi nj goditje pr Et’hemin e ri, i cili n vitin 1927 u kthye n Shqipri dhe nj vit m von u emrua nnprefekt i Lushnjes. N vitin 1933, ai ndodhej n Gjirokastr si kryesekretar i prefekturs. N kt koh ishte mbretria e Zogut q udhhiqte vendin dhe vet mbreti pr Et’hemin kishte konsiderata pr pregatitjen e tij. Do t ishte pikrisht kjo koh, pavarsisht se Et’hemi nuk u przie kurr me politikn, q do t vendoste edhe fatin e tij. N kohn e pushtimit italian, Haxhiademi, qndroi indiferent duke mos marr pjes n asnj lvizje, por n mendimet e tij, lvizja balliste u quajt e drejt. Do t ishte qndrimi i tij gjat pushtimit fashist, q vendosi edhe burgosjen e tij, n burgun e Burrelit gjat diktaturs komuniste dhe q i shkaktoi aq probleme familjes. Vdekja e papritur, u prcaktua si nj atak n zemr, kur Haxhademi nuk kishte pasur vuajtje t tilla. Pikrisht ktu lindt edhe dyshimet pr nj vrasje t mundshme t tij, por sipas familjarve, kjo nuk u vrtetua kurr.

    Tragjedit

    Disa libra t vjetr dhe disa gazeta t kohs do t’i jepnin Et’hemit ushqimin e gjuhs shqipe. “Ato ishin t varfra-shprehet Et’hemi n korrespondencn e tij, por pr ne ishin shum t pasura dhe babai i mbante n nj od t posame, ku un i lexoja fshehurazi.” Ndoshta ktu lindi dhe dashuria pr librin dhe sidomos pr dramn, pr t ciln Et’hemi, n vogli lexoi shum pak, por kjo u shnua thell n shpirtin e tij duke shkruar kshtu edhe t ardhmen. Drama e prkthyer nga turqishtja “Besa”, e t madhit Sami Frashri, do t ishte edhe ushqimi i par me dramn n shqip, dhe me dramn n prgjithsi. Duke treguar pr dramn “Besa”, ai shprehet se rreshtat e saj, emocionet, ishin t mdha, kshtu q u mbyll pr ta mbaruar n odn q ishte edhe streha e librave. Prshtypjet pr kt dram do t ishin t tilla saq Et’hemi n moshn 14 vjeare vendosi t shkruaj edhe dramn e par t tij. “Nj dit u ngula n nji tryez dhe fillova t shkruej nj dram natyrisht me subjekt kombtar, si ishte koha. Rrija pra me dit me radh nganjher linja edhe shkolln pa e frekuentue. Kur m pyetshin njerzit e shpis far baj nuk i dfteja. N fund mas nja dy mujsh e sosa dramn dhe ia tregoj tim eti, i aft me e gjykue”. Por i ati hijernd dhe shum i vendosur, nuk e pranon iden se djali i tij mund t shkruaj nj zhanr kaq t vshtir dhe i thot se kjo sht pr t qeshur dhe meriton t digjet. Duke iu bindur babait t tij, Et’hemi vendosi ta digjte at dram, por jo dshirn pr t shkruar vepra dramatike. Ndrsa studionte n gjimnazin e Lees, lexoi “Bukolikt” e Virgjilit, vepr t ciln vendosi ta prkthente kur t msonte mir latinishten. Dhe me t vrtet vendosmria e tij nuk kishte fund. Pas tre vjetsh Haxhademi i pregatitur tashm prktheu “Bukolikt” nga versioni origjinal n hekzametri, gj q nuk e kishin br deri ather asnj nga shkrimtart e njohur. Ktu nuk mungojn vlersimet pr t, pasi pr kohn, asnj vepr latinisht nuk kishte ardhur n shqip dhe sidomos asnj shkrimtar nuk kishte mundur t prdorte hekzametrin. N kohn e studimeve t larta n Berlin, Et’hemi me dashurin e madhe pr legjendat antike arriti t trajtoj veprn e tij t par tragjedi “Uliksi”, e cila me plot gojn ishte nj frym e Eskilit, pas mijra vjetsh. Tragjedit kishin n dor, zemrn e Haxhiademit t ri dhe mund t luanin m t. N dorshkrimin e tij, ai rndit edhe shkrimtart e zemrs, sidomos ato antik, por nuk harron t vlersoj kolost si Shekspiri. Vepra e ardhshme do t ishte pikrisht nj nga personazhet stoik t tragjedis s madhe greke, ”Akili”. M pas do t vazhdonte me tragjedi t tjera, si “Aleksandri”, “Pirroja”, “Skndrbeu”, t cilat duke ndjekur ritmikn dhe tisin e mjegullt t tragjedis greke, e solln at n ditt tona dhe sidomos nn petkun shqiptar.

    Korrespondenca letrare me Lasgushin

    Haxhiademi:“Tragjedia fryma ime e t jetuari”

    Lasgushi n korruspondencn e radhs i kishte krkuar Haxhiademit vepra t tij, dhe ky me knaqsi i kishte nisur disa nga rrjeshtat e shumt q nuk pan dritn e botimit. Jeta plot vuajtje dhe nj tragjedi personale e ardhur me vdekjen e personit t dashur n Gjermani bri q Et’hemi t shkruante, jo vetm tragjedi, por edhe elegji, q e rnditn at si nj poet elegjiak. Nj elegji nn titullit “Galates” sjell edhe dhimbjen e poetin pr dashurin e tij t humbur, pr vajzn e dashur. ishte n Shqipri tashm dhe i kndonte n gjuhn e tragjedive t famshme greke. “Nimfat e Shkumbinit”, ishte dhe vepra q solli antikitetin n lumin letrar shqiptar. Nimfat e bukura vazhdonin t laheshin n ujin e lumit prgjat viseve shqiptare dhe gjahtart duke mos kuptuar vlern e kngs s tyre i rrmbejn”. A nuk sht kjo nj ndodhje shqiptare” vazhdon letrn drejtuar Poradecit nga emri i harruar i tragjedis shqiptare Et’hem Haxhiademi. Por edhe nna si nj portret gjithmon i dashur dhe i dhmbshur vjen n vargjet elegjiake t shkrimtarit n vdekjen e saj. ”Nata e Zez” do t ishte edhe vajtim pr nnn e tij q Haxhiademi e prcakton si njeriun q ka dashur m shum n kt bot. Edhe nj od pr Naim Frashrin nuk mungoi n veprimtarin letrare e cila do t shnonte jetn e tij.

    “Prshkurtazi simbas porosis tande n dhjet faqe kjo asht jeta ime artistike. N letrn q m drgoje m tepr i epje rndsi poezive lirike. Por tek mua rndsia m e madhe asht te tragjedit” e mbyll letrn tragjediani q guxoi t sfidoj t mdhenjt e antikitetit dhe q gjat gjith jets, nuk harroi pasionin pr tragjedin, gj pr t ciln si e thot dhe vet n korrespondecat dhe kujtimet e tij ishte gatuar.

    Flet Selaudin Haxhiademi

    Pak aste pr t njohur madhshtin e vllai t munguar

    Selaudini tregon pr ato pak momente me vllain e burgosur.

    Ishte pikrisht Selaudini, q me natyrn e tij t heshtur dhe fjalpak, e cilson vllain e tij duke e mbrojtur nga shtrmbrimet dhe nga vlersimet n dukje. Sipas tij shum nga veprat jan zhdukur nga ziliqart dhe shpesh fati i tij u vulos nga dashakeqt. “I madhi mbetet i madh, dhe nuk mund t jet nj favor vlersimi i tij-vazhdon ai,- nuk i duam vlersimet n dukje. N t paktat momente q e njoha tim vlla, kuptova se ishte nj njeri q nuk kishte menduar t prfitonte, apo ti shptonte situatave. Kur e takonim n burgun e Burrelit, 4 fmijt dhe nna, ai krkonte t heshtnim, q mos t shqetsoheshim pr t dhe sidomos mos ti shkruanim asgj, pasi korrespondenca nuk i binte kurr n duar. I vetmi moment, q i kujtohet bashkvuajtsve t tij n Burrel, ka qen dita e vdekjes s Fan Nolit. Sipas tij, Noli duhet t ishte m i madh se 83 vje, pasi nuk mund t shungrohej prift n moshn 23 vjeare. Vet monizmi duke e burgosur, arriti t shfrytzoj prkthimin e tij pr t cilin ishte i dhn m shum se askush tjetr, sidomos prsa i prket veprave antike. Shum nga prkthimet e tij gjat burgut, ose kan marr emr tjetr, ose nuk jan botuar nga diktatura moniste”. Duke studiuar n vendet perndimore, Haxhademi ishte nj njeri me njohuri t gjra dhe prsa i prket politiks, por nuk u prfshi n asnj nga lvizjet duke qndruar larg lufts dhe sidomos larg lvizjes komuniste. Kjo e dmtoi shum, duke sjell burgun dhe vdekjen. Nuk ka marr dekorata, nuk sht njohur, ndrsa vllai i tij q u nda nga jeta shum shpejt po nga nj atak n zemr Emini duke ndjekur rrugn e t vllait u b edhe kryetar bashkie n kohn e demokracis. I madh, por i harruar sht prcaktuar nga kritik letrar emri i Et’hem Haxhiademit nj nga figurat e pastra, me vlera t paimagjinueshme, pasi guxoi t lvroj tragjedin, por ishte m fatkeq ndr shkrimtart shqiptar duke psuar fatin tragjik, vdekje n burg.


    Metropol.
    Ndryshuar pr her t fundit nga dhuri : 09-01-2011 m 11:28

  3. #3
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    06-01-2011
    Postime
    2

    nje korigjim (per lidhjet familjare per Etehemin)

    SELAUDINI eshte i biri i ETEHEMIT dhe jo i vellai
    flet i biri
    13 Mars Et’hem Haxhiademi, tragjediani i par q u harrua nga vendlindja e vdiq n burgun e Burrelit

    “Kam le n’Elbasan m 8 mars 1902. Im at Emin Haxhiademi, aktiviteti patriotik, i t cilit fillon qysh mb 1877 domethn prpara Kongresit t Prizrenit, njihet si bashkpuntor i ngusht e Kristoforidhit, dhe i dyti patriot mbas atij n vjetrsi n kt qytet”. Kshtu e nis jetshkrimin e tij Et’hem Haxhiademi, dramaturgu i par shqiptar, duke treguar fillimet e jets s furishme, por gjithashtu edhe prcaktuese pr veprn e mvonshme. Teksa takon familjart e mbetur t familjes Haxhiademi, nj foto e njeriut q la gjurm n letrsin shqiptare t trheq vmendjen. Veshja europiane, qndrimi stoik dhe sidomos shikimi i tij jan edhe elementt q e dallojn si nj njeri q do t sillte shum, por do t merrte aq pak nga jeta kryenee. Me ndrojtje, vllai i tij Selaudini kujton ato pak aste q ka kaluar me t duke sjell ndrmend edhe periudhn e zymt t burgosjes e cila i shnoi edhe vdekjen n moshn 63 vjeare. Sipas dshmitarve dhe burimeve zyrtare t athershm vdekja e tij ishte pasoj e nj ataku, por sa e vrtet ishte kjo pr vet natyrn e diktaturs, kur njerzit zhdukeshin shum thjesht, nj gj e till nuk u konfirmua asnjher duke e ln enigm vdekjen e t nprkmburit Et’hem Haxhiademi.

    Fmijria dhe jeta

    Fmijria do t vendoste gjithka pr t ardhmen e tij, t ndritur dhe t hidhur njkohsisht. Kt gj e ka konfirmuar edhe vet Et’hemi n dorshkrimin drguar Lasgush Poradecit t titulluar “Shnime mbi jetn time”. Nxns i par n Normalen e sapo hapur, ai kujton librat e par shqip t lexuara, i privilegjuar nga i ati i cili prdorte t gjitha revistat dhe gazetat e kohs n gjuhn shqipe. Et’hemi duke qen bir i nj atdhetari t shquar dhe nj prej themeltarve t Normales do t ishte i pari i regjistruar n kt shkoll. “Prej tim eti kam msue gjuhn shqipe”- shprehet ai- qysh prpara shpalljes s Hyrrietit duke qen edhe nxns i par i shkolls shqipe n Elbasan m 1908. Ekzistenca e nj telegrami t drguar nga i madhi Faik Konica vrteton edhe kt fakt historik, por q nuk u firmos asnjher nga regjimi n fuqi.

    N 1919 fillon studimet n Lee t italis n gjimnaz, por koha e provimeve do t ishte nj moment i disfavorshm pr t kur shqiptart ndiqeshin nga italiant pr shkak t lufts s Vlors. Por Et’hemi arriti ti rezistoj presionit duke qen i vetmi q mundi t kaloj klasn nga shum shqiptar t tjer. M pas e priste Austria ku do t vazhdonte prfundimin e gjimnazit, dhe t veprave t tragjedianve grek n latinisht dhe gjermanisht.

    M 1924 ai ndodhej n qytetin e Berlinit duke vazhduar studimet universitare pr juridik, si shprehet ai kundra dshirs vet, por me dshirn e prindrve. Poligloti elbasanas nuk harroi n asnj moment literaturn n gjuh t ndryshme, sidomos periudhn antike. Gjat qndrimit n kryeqytetin gjerman, tragjedia, u b pjes e jets s tij papritmas. Vajza me t ciln ishte dashuruar vdiq, dhe kjo shnoi nj goditje pr Et’hemin e ri, i cili n vitin 1927 u kthye n Shqipri dhe nj vit m von u emrua nnprefekt i Lushnjes. N vitin 1933, ai ndodhej n Gjirokastr si kryesekretar i prefekturs. N kt koh ishte mbretria e Zogut q udhhiqte vendin dhe vet mbreti pr Et’hemin kishte konsiderata pr pregatitjen e tij. Do t ishte pikrisht kjo koh, pavarsisht se Et’hemi nuk u przie kurr me politikn, q do t vendoste edhe fatin e tij. N kohn e pushtimit italian, Haxhiademi, qndroi indiferent duke mos marr pjes n asnj lvizje, por n mendimet e tij, lvizja balliste u quajt e drejt. Do t ishte qndrimi i tij gjat pushtimit fashist, q vendosi edhe burgosjen e tij, n burgun e Burrelit gjat diktaturs komuniste dhe q i shkaktoi aq probleme familjes. Vdekja e papritur, u prcaktua si nj atak n zemr, kur Haxhademi nuk kishte pasur vuajtje t tilla. Pikrisht ktu lindt edhe dyshimet pr nj vrasje t mundshme t tij, por sipas familjarve, kjo nuk u vrtetua kurr.

    Tragjedit

    Disa libra t vjetr dhe disa gazeta t kohs do t’i jepnin Et’hemit ushqimin e gjuhs shqipe. “Ato ishin t varfra-shprehet Et’hemi n korrespondencn e tij, por pr ne ishin shum t pasura dhe babai i mbante n nj od t posame, ku un i lexoja fshehurazi.” Ndoshta ktu lindi dhe dashuria pr librin dhe sidomos pr dramn, pr t ciln Et’hemi, n vogli lexoi shum pak, por kjo u shnua thell n shpirtin e tij duke shkruar kshtu edhe t ardhmen. Drama e prkthyer nga turqishtja “Besa”, e t madhit Sami Frashri, do t ishte edhe ushqimi i par me dramn n shqip, dhe me dramn n prgjithsi. Duke treguar pr dramn “Besa”, ai shprehet se rreshtat e saj, emocionet, ishin t mdha, kshtu q u mbyll pr ta mbaruar n odn q ishte edhe streha e librave. Prshtypjet pr kt dram do t ishin t tilla saq Et’hemi n moshn 14 vjeare vendosi t shkruaj edhe dramn e par t tij. “Nj dit u ngula n nji tryez dhe fillova t shkruej nj dram natyrisht me subjekt kombtar, si ishte koha. Rrija pra me dit me radh nganjher linja edhe shkolln pa e frekuentue. Kur m pyetshin njerzit e shpis far baj nuk i dfteja. N fund mas nja dy mujsh e sosa dramn dhe ia tregoj tim eti, i aft me e gjykue”. Por i ati hijernd dhe shum i vendosur, nuk e pranon iden se djali i tij mund t shkruaj nj zhanr kaq t vshtir dhe i thot se kjo sht pr t qeshur dhe meriton t digjet. Duke iu bindur babait t tij, Et’hemi vendosi ta digjte at dram, por jo dshirn pr t shkruar vepra dramatike. Ndrsa studionte n gjimnazin e Lees, lexoi “Bukolikt” e Virgjilit, vepr t ciln vendosi ta prkthente kur t msonte mir latinishten. Dhe me t vrtet vendosmria e tij nuk kishte fund. Pas tre vjetsh Haxhademi i pregatitur tashm prktheu “Bukolikt” nga versioni origjinal n hekzametri, gj q nuk e kishin br deri ather asnj nga shkrimtart e njohur. Ktu nuk mungojn vlersimet pr t, pasi pr kohn, asnj vepr latinisht nuk kishte ardhur n shqip dhe sidomos asnj shkrimtar nuk kishte mundur t prdorte hekzametrin. N kohn e studimeve t larta n Berlin, Et’hemi me dashurin e madhe pr legjendat antike arriti t trajtoj veprn e tij t par tragjedi “Uliksi”, e cila me plot gojn ishte nj frym e Eskilit, pas mijra vjetsh. Tragjedit kishin n dor, zemrn e Haxhiademit t ri dhe mund t luanin m t. N dorshkrimin e tij, ai rndit edhe shkrimtart e zemrs, sidomos ato antik, por nuk harron t vlersoj kolost si Shekspiri. Vepra e ardhshme do t ishte pikrisht nj nga personazhet stoik t tragjedis s madhe greke, ”Akili”. M pas do t vazhdonte me tragjedi t tjera, si “Aleksandri”, “Pirroja”, “Skndrbeu”, t cilat duke ndjekur ritmikn dhe tisin e mjegullt t tragjedis greke, e solln at n ditt tona dhe sidomos nn petkun shqiptar.

    Korrespondenca letrare me Lasgushin

    Haxhiademi:“Tragjedia fryma ime e t jetuari”

    Lasgushi n korruspondencn e radhs i kishte krkuar Haxhiademit vepra t tij, dhe ky me knaqsi i kishte nisur disa nga rrjeshtat e shumt q nuk pan dritn e botimit. Jeta plot vuajtje dhe nj tragjedi personale e ardhur me vdekjen e personit t dashur n Gjermani bri q Et’hemi t shkruante, jo vetm tragjedi, por edhe elegji, q e rnditn at si nj poet elegjiak. Nj elegji nn titullit “Galates” sjell edhe dhimbjen e poetin pr dashurin e tij t humbur, pr vajzn e dashur. ishte n Shqipri tashm dhe i kndonte n gjuhn e tragjedive t famshme greke. “Nimfat e Shkumbinit”, ishte dhe vepra q solli antikitetin n lumin letrar shqiptar. Nimfat e bukura vazhdonin t laheshin n ujin e lumit prgjat viseve shqiptare dhe gjahtart duke mos kuptuar vlern e kngs s tyre i rrmbejn”. A nuk sht kjo nj ndodhje shqiptare” vazhdon letrn drejtuar Poradecit nga emri i harruar i tragjedis shqiptare Et’hem Haxhiademi. Por edhe nna si nj portret gjithmon i dashur dhe i dhmbshur vjen n vargjet elegjiake t shkrimtarit n vdekjen e saj. ”Nata e Zez” do t ishte edhe vajtim pr nnn e tij q Haxhiademi e prcakton si njeriun q ka dashur m shum n kt bot. Edhe nj od pr Naim Frashrin nuk mungoi n veprimtarin letrare e cila do t shnonte jetn e tij.

    “Prshkurtazi simbas porosis tande n dhjet faqe kjo asht jeta ime artistike. N letrn q m drgoje m tepr i epje rndsi poezive lirike. Por tek mua rndsia m e madhe asht te tragjedit” e mbyll letrn tragjediani q guxoi t sfidoj t mdhenjt e antikitetit dhe q gjat gjith jets, nuk harroi pasionin pr tragjedin, gj pr t ciln si e thot dhe vet n korrespondecat dhe kujtimet e tij ishte gatuar.

    Flet Selaudin Haxhiademi

    Pak aste pr t njohur madhshtin e babait t munguar

    Selaudini tregon pr ato pak momente me babain e burgosur.

    Ishte pikrisht Selaudini, q me natyrn e tij t heshtur dhe fjalpak, e cilson babain e tij duke e mbrojtur nga shtrmbrimet dhe nga vlersimet n dukje. Sipas tij shum nga veprat jan zhdukur nga ziliqart dhe shpesh fati i tij u vulos nga dashakeqt. “I madhi mbetet i madh, dhe nuk mund t jet nj favor vlersimi i tij-vazhdon ai,- nuk i duam vlersimet n dukje. N t paktat momente q e njoha babain tim, kuptova se ishte nj njeri q nuk kishte menduar t prfitonte, apo ti shptonte situatave. Kur e takonim n burgun e Burrelit, ne 4 fmijt dhe nna, ai krkonte t heshtnim, q mos t shqetsoheshim pr t dhe sidomos mos ti shkruanim asgj, pasi korrespondenca nuk i binte kurr n duar. I vetmi moment, q i kujtohet bashkvuajtsve t tij n Burrel, ka qen dita e vdekjes s Fan Nolit. Sipas tij, Noli duhet t ishte m i madh se 83 vje, pasi nuk mund t shungrohej prift n moshn 23 vjeare. Vet monizmi duke e burgosur, arriti t shfrytzoj prkthimin e tij pr t cilin ishte i dhn m shum se askush tjetr, sidomos prsa i prket veprave antike. Shum nga prkthimet e tij gjat burgut, ose kan marr emr tjetr, ose nuk jan botuar nga diktatura moniste”. Duke studiuar n vendet perndimore, Haxhademi ishte nj njeri me njohuri t gjra dhe prsa i prket politiks, por nuk u prfshi n asnj nga lvizjet duke qndruar larg lufts dhe sidomos larg lvizjes komuniste. Kjo e dmtoi shum, duke sjell burgun dhe vdekjen. Nuk ka marr dekorata, nuk sht njohur. I madh, por i harruar sht prcaktuar nga kritik letrar emri i Et’hem Haxhiademit nj nga figurat e pastra, me vlera t paimagjinueshme, pasi guxoi t lvroj tragjedin, por ishte m fatkeq ndr shkrimtart shqiptar duke psuar fatin tragjik, vdekje n burg.


    Metropol.[/QUOTE]
    Ndryshuar pr her t fundit nga dhuri : 09-01-2011 m 11:58

Tema t Ngjashme

  1. Ethem Haxhiademi
    Nga Brari n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 20-09-2016, 19:44
  2. Mirembajtja e monumente kulturore ne Shqiperi
    Nga Xhuxhumaku n forumin Arti shqiptar
    Prgjigje: 4
    Postimi i Fundit: 14-11-2005, 19:23

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •