Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 3 prej 3
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    13,460
    Faleminderit
    18
    255 falenderime n 230 postime

    Shklqimi dhe rnia e Karamahmud Pash Bushatliut

    Shklqimi dhe rnia e Karamahmud Pash Bushatliut

    NGA HAMDI BUSHATI


    Nj vshtrim historik i Bushatlinjve t Shkodrs. Historia e Mahmut Pashs, themeluesit t Konfederats ilire, triumfi dhe rnia e pushtetit t tij.
    Kara Mahmud Pasha efektivisht ka sunduar Shkodrn q nga viti 1775, kurse, sipas t dhnave t A. Xhevdetit, ai u njoh zyrtarisht si sundimtar i Shkodrs n vitet 1779-80 (1193 Hixh) me gradn mirimiran. Mbshtetur n arkivin e Venedikut, autori S. Nai si vit t zyrtarizimit t Kara Mahmudit jep vitin 1778. Sipas prfytyrimeve q prcillen nga tradita, Kara Mahmudi qe nj burr i bshm, i hijshm e impozant, i zeshkt n fytyr. Kishte trup t lart e t fuqishm, krah muskuloz dhe nj gjoks aq t gjer e leshatak, sa dy vez mund t fshiheshin aty. Shikimi i tij ishte aq deprtues sa bashkfolsi i rastit e ndjente veten keq n nj ballafaqim me t. Thuhet se pr kt arsye, ai vet evitonte takimet direkte me qytetart q paraqisnin ankesa t ndryshme, n mnyr q ata t ndjeheshin m t shpenguar duke kontaktuar me sekretart. N shtje fetare ishte liberal. Mendohet se ka qen murib i nj tarikati bektashinjsh.
    Prsa i prket veshjes, ashtu si paraardhsit, ai preferonte veshjen kombtare dhe elemente t veanta n prputhje me pozitn: ve akirve e fistanit (fustanell e gjat), vezirt Bushatllinj vishnin dollam kadifeje t kuqe t ngrira n ar, mbi dollam nj xhamadan, mandej nj jelek me sumbulla sermi, shallvare t kuqe me kolla ari, dyslleqe t qndisura me ar, kpuc t kuqe kajseri me shirita ari, pr brez ngjeshej shall Tarabullus (i mndafsht) tre polash, n brez kishte nj sylah lkure kajseri t qndisura me ar, koburet e praruara me gajtana ari, pallen t varur krah e qaf, n kok vihej nj shall n form turbani ose nj fes Tunuz (i kuq me nj tuf t gjat ngjyr blu). Vendoseshin edhe tugat (nj lloj tufe n form puple e prbr prej qime kali). Pjes e veshjes ishte edhe qyrku zyrtar me gzof.
    S. Nai mbron mendimin se Kara Mahmudi pat ikur nga Shkodra pr krimin e kryer n rini, pr t cilin kemi folur, pat vajtur n Stamboll, ku i prkrahur nga organet shtetrore, u regjistrua n Enderuni Humajun (Shkolla Mbretrore e Brendshme), nga e cila dilnin oficer t lart. Rezultatet e larta t arritura dhe aftsit q shfaqi, e shtyn Portn e Lart s bashku me parsin e qytetit q t ndrmjetsonin pran Mehmet Pash Plakut pr falje. U b pash n moshn 18-20 vje. M pas u emrua kajmekan i Shkodrs e pastaj allajbej.
    Sipas Dora DIstrias u martua pr her t par n periudhn 1776-1779 me t bijn e Ibrahim Beut, feudal tiranas. Gruaja e par i vdiq papritmas dhe m 1785 u martua me motrn e saj. M von lidhi krushqi me Kahreman Pash Begollajn. Nuk pati fmij as me dy grat e tjera q mori m von. N vitin 1782 shkoi n Raguz, sepse u smur. Flitej pr tentativ helmimi nga nj dor armiqsore.

    Synimet e para t Kara Mahmudit

    U pa q Kara Mahmudi si sundimtar iu imponua Stambollit si zgjidhja m e prshtatshme midis dy alternativave t tjera: mbajtja n pushtet e sundimtarit t padshiruar e t pamiratuar Mustafa Pashs apo kmbngulja pr ti imponuar Shkodrs si sanxhakbej, vezirin e emruar Mehmet Pash Qystendilin, ka kishte ngjallur reagime t forta nga posht. N periudhn 1775-78, derisa mungonte emrimi zyrtar, Kara Mahmud Pasha ndoqi politikn e bindjes e t nnshtrimit ndaj Stambollit, si e vetmja rrug pr t siguruar kushte e pr t grumbulluar forca pr planet e s ardhmes. Tkurrja q psoi sanxhaku i Shkodrs nn Mustafa Pashn i therrte n zemr Kara Mahmudit. Me emrimin e tij zyrtarisht m 1778-79 si mystesarrif i Shkodrs, Kara Mahmudi do ti kushtohej asaj politike q patn ndjekur paraardhsit e tij: sigurimin e qetsis dhe prforcimin e masave q sillnin zhvillimin ekonomik, veanrisht at t tregtis. Nj ndr problemet m shqetsuese pr Bushatlliun e ri ishte rifitimi i t drejtave mbi mukatan e Durrsit, t drejta q humbn q me Mustafa Pashn.

    Fitorja e Bushatlliut n Kosov

    Konfederata Ilirike

    Pasi sprapsi ushtrit e Kurt Pashs s Beratit, u detyrua t kthehej shpejt n Shkodr, sepse, mori vesh q sulltani e kishte rrzuar nga ofiqi i mystesarrifit dhe se po prgatitej nj ushtri pr ta ndshkuar. Komanda e ekspedits turke iu ngarkua valiut t Rumelis, Abdi Pashs, i cili kishte nn komandn e tij ushtrit e Rumelis, t Bosnjs dhe ushtrit e rivalve shqiptar t Bushatllinjve. Sipas nj knge t vjetr shkodrane, rival t Bushatllinjve emrohen aushollajt mbi t gjith.
    Pr t penguar bashkimin e forcave armike, para se kto t arrinin n Shkodr, porsa qe kthyer nga fushata e Beratit, me t shpejt Kara Mahmud Pasha nisi kundr forcave t Bosnjs nj pjes t fuqis s tij, ndrsa, me forcat e malsorve dibran, u zuri pritat ushtrive t valiut t Rumenis, Abdi Pasha, i cili, duke i gjetur t zna rrugt e Dibrs, u drejtua pr n Kosov. Ktu, n gusht t vitit 1785, Kara Mahmudi me fuqit e tij kryesore, e goditi n befasi dhe e shpartalloi keqas. Disfata e Abdi Pashs detyroi edhe pashallart e tjer t trhiqeshin pa rn n luft me Bushatlliun.
    Fitorja e betejs n Kosov pati nj jehon t madhe n Shqipri edhe n vendet e huaja. Ajo fitore i forcoi pozitn Kara Mahmudit dhe i shtoi prestigjin pashallkut t tij. Forcimi i ktij pashallku trhoqi vmendjen e Austris dhe t Rusis, dy fuqi t mdha t cilat po prgatiteshin pr nj luft t re kundr Turqis, luft q ata e shpalln dy vite m von. Pas fitoreve q korri n Kosov, Kara Mahmud Pasha parashikonte t njihej nga fuqit e mdha si sundimtar autonom e m von i pavarur. I nxitur nga ky synim nisi t hynte n kontakt me oborret perandorake t Austris dhe Rusis.
    Ndrsa Austria prgatitej pr luft kundr Turqis, n ann tjetr nxiste pr kryengritje popujt e Ballkanit, ashtu dhe feudalt e fuqishm, sikurse Kara Mahmud Pashn q nuk ishte n marrdhnie t mira me Portn e Lart, duke i dhn shpres se, n qoft se ai bashkpunonte me malazezt pr kundr Stambollit, n rast fitoreje do t njihej sovran i Shqipris. Ky premtim i Austris, Bushatlliut i plqeu, pasi kto propozime prpuqeshin me synimet e tij pr tu br nj dit mbret i Shqipris, si pasardhs i Kastriotve, sikurse flitej edhe n rrethet shkodrane t kohs. Duke synuar t realizoj synimin ambicioz t tij, Kara Mahmudi provokoi nj mbledhje n Podgoric n marsin e vitit 1786. N kt kuvend ai ftoi krert shqiptar t rrethit t pashallkut t tij, ashtu edhe kryetart e popullsive sllave nga Mali i Zi, Bosnja e Hercegovina. Kuvendi vendosi bashkimin e forcave q do t luftonin kundr fuqive osmane dhe krijimin e nj lidhjeje q u quajt nga bashkkohsit Konfederata Ilirike. Kryetari i ksaj konfederate qe zgjedhur Kara Mahmud Pasha. Me kt rast t gjith krert u betuan n Kuran dhe n Ungjill t luftonin kundr Turqis. N shenj prgzimi, Jozefi i II, Perandori i Austris, i drgoi Konfederats nj kryq t madh argjendi q iu dorzua kryetarit t saj. Pas betimit q bri Bushatlliu, n Kuvendin e Podgorics, lufta pr pavarsin e Shqipris qe shpallur. N shenj prgzimi edhe Raguza drgoi nj nga senatort e saj, t quajturin Bernard Caboja, i cili erdhi ti bj urimet e rastit shefit t konfederats.
    Pas vendimit t Kuvendit t Podgorics, Kara Mahmudi zhvilloi nj aktivitet t madh pr t grumbulluar rreth vetes krer t tjer t Shqipris dhe t sllavve. Ai forcoi ushtrin, urdhroi malsort q t rrinin gati pr tu paraqitur nn urdhrat e tij, nga nj burr pr shtpi n kushtrimin e par. Pr t siguruar kraht ai u pajtua me rivalin e vjetr Ahmet Kurt Pashn dhe ndrkaq krijoi shqetsim serioz pr Stambollin q i druhej nj bashkimi t till.

    Rrethimi i par i Shkodrs (1787) prej turqve

    N vitin 1786 (1201 Hixh.), nj vit pasi u fal pr veprimet e tija arbitrare, Mahmud Pasha v re se kishte klim lufte n mes t disa mbretrive t mdha edhe Turqis, mban tjetr ai heton se guvernatori i Rumelis, Abdi Pasha, po shkonte n Beograd. Duke prfituar nga kjo tymnaj lufte, nisi prsri t krijoj trazime t padshirueshme pr qeverin qendrore osmane; kshtu Kara Mahmudi dha urdhra t bllokoheshin t ardhurat shtetrore q Turqia kishte pr t nxjerr n Shkup, n Manastir, n Nikshiq e Peropol, prandaj drgoi bylykbashllart e tij pr vjeljen e tyre me pahir nga taksapaguesit. Zemrimi i Stambollit u shtua edhe m tepr kur Kara Mahmudi ndrhyri edhe n Mukatan e Durrsit, sapo mori vesh se vdiq e motra e sulltanit, zotruesja e saj, duke dnuar npunsit q kishin vjelur taksat pr interesat e saj.
    Ishte viti 1787 kur Porta e Lart konstatonte se Kara Mahmudi nuk po u bindej urdhrave t saj. Mban tjetr informohej pr lidhjet e tij politike me karakter ushtarak kundr sundimit osman n Shqipri. Pasi pr pasoj kishte shpallur luftn pr pavarsi n marrveshje me Austrin e me disa kombsi ballkanike, Porta e Lart e deklaroi fermanlli Vezirin e Shkodrs; me fjal t tjera e dnoi me vdekje pr tradhti t lart. N vendin e tij emroi mytesarrif t Shkodrs Mehmet pash aushollin.
    Pr t ekzekutuar vendimin e dhn kundr Kara Mahmudit, Stambolli vendosi drgimin e nj ekspedite ushtarake nn komandn e Ajdoslli Mehmet Pashs; bashk me kt urdhrohej edhe Ali Pash Tepelena, i cili, asokohe ishte prefekt i Turhalls, pr t vajtur n Ajdosllin, gjithashtu edhe disa pashallar t tjer.
    Ishte viti 1787 kur sulltani nisi nj ushtri t madhe prej afro 20 mij vetsh me tre vezir e shum pashallar prball Bushatlliut t Shkodrs. M 25 gusht, natn, doli Drinin pr n Shkodr ushtria e aushollit (ky ishte Mehmet Pash ausholli H.B.). T nesrmen, m 26 gusht, ishte dit e diel; Mahmut Pasha u ndrye n kshtjelln Rozafat (me nj pakic besniksh t tij, pr t cilt D.N. Nikaj shnon shifrn prej 80 vetsh, kurse teksti i Historis s Shqipris dhe ajo e Pukvilit shifrn prej 200 vetsh- H.B.). m 5 t gushtit feudalt kundrshtar u hodhn n kryengritje, pasi ishin marr vesh me pashallart turq dhe ata shtin n dor Tivarin. Kjo kryengritje udhhiqej prej kapidan Ali Beut t Tivarit. M 26 gusht i doli dore edhe Ulqini. Ktu u zu rob edhe nipi i Kara Mahmudit, Mehmet Beu, djal katrmbdhjet vjear (ishte i biri i Mustaf Pash Qorrit e m von i ati i Mustafa Pashs, vezir i fundit i Oxhakut t Bushatllinjve-H.B.). Mehmet Beun, ulqinakt ia dorzuan Kara Zeqir Pashs, i cili e fali duke e drguar n Stamboll. Me nj flamur n dor i ndjekur prej nj suite shkodransh, Tahiraga i doli prpara ushtris s aushollit, q m 27 gusht hyri n Shkodr. Duke menduar se Kara Mahmudi nuk ishte m n gjendje t prballonte ushtrin turke, diku nga frika, diku nga intrigat turke me nj grup kundrshtarsh dhe qytetarsh t tjer u gnjye pas Tahirags dhe nuk i ndihmoi vezirit t Shkodrs. Ktij i ngeln besnik prkrahsit e tij dhe malsort, t cilt nn komandn e Ahmet pashs, vllai i Kara Mahmudit, i shkaktuan dme t mdha ushtris turke t prbr prej boshnjakve. Ahmet Pasha me lundra prej liqenit kaloi n Kishaj, mori malin prpjet duke i prer rrugn asaj force q ishte drejtuar pr n Shkodr. Nj luft e rrept u ndez aty, pr fat t zi Ahmet Pasha ra rob n duar t turqve, q i pren kokn, t ciln m datn 30 gusht ia solln Kara Zeqir Pashs. Ai e mori me vete si shenj fitoreje fillestare.
    Abdullah Pasha ausholli kishte zn vend ndr konaqet e Sylejman Koplikut, kurse Mehmet Pash ausholli q erdhi pas t parit, hyri ndr konaqet e Myrteza Efendiut. Veziri i Rumelis, Kara Zeqir Pasha kishte zn vend n Qaf-Dardh t katundit Asht me ushtrin e tij. Kara Zeqia me ushtri i ishte afruar lagjes Tabak e n fush t Spahinjve. Veziri i Bosnjs, Selim Sirri Pasha, me ushtrin e tij, gjindej n Babiq e n Shkodr. Kapudan Pasha me anije lufte kishte ardhur n Gryk t Buns.
    Rrethimi i Kara Mahmudit zgjati 80 dit, deri m datn 25 nntor 1787. Turqit i kishin vendosur topat n Tepe e n Tarabosh, prej ku rrihej kshtjella e Shkodrs. Nj havan (murtaj) i sjell prej vezirit t detit (Kapudan Pashs) qe vendosur aty ku bashkohet Drini me Bunn. Kshtjella Rozafat tri her qe msyer, por pa sukses dhe me humbje t mdha t armikut.
    Autori Pukvil shprehet kshtu: Kara Mahmudi u rrethua papritur, sepse Pasha i Shkodrs nuk ndodhej aty kur i erdhi lajmi se nj ushtri i kishte arritur n Gryk t Buns, e kshtu, pa pasur koh t mblidhte forca t reja, vrapoi t zatetej n kala t Shkodrs. Ndrsa Mahmud Pasha ishte i rrethuar, armiku pas sulmeve q bri, duke par se nuk mund t mirrej kshtjella me forc, nisi t rndoj popullin me taksa t rnda, me diskriminimin fetar, plakitje dyqanesh, bastisje shtpijash t qytetarve dhe t fshatarve. Kristiant qen detyruar t pastronin burgjet e kuajve duke psuar persekutime. Kto prdhunime populli i Shkodrs i kishte harruar prej ardhjes n fuqi t Bushatllinjve, kshtu q t tilla vuajtje shkaktuan paknaqsin e qytetarve dhe t fshatarve, sidomos t tarafeve t Tabakve dhe t Terzinjve. Kjo sjellje e Mehmet Pash aushollit prgatiti nj terren t favorshm pr Kara Mahmud Pashn.
    Hekardi, i mbshtetur n t dhna popullore, shkruan: Ndr pashallart q kishte rrethuar kalan ishte edhe Ali Pash Tepelena, i cili, duke mos dshiruar rnien e Mahmud Pashs n dor t turqve, ishte marr vesh me t fshehurazi dhe i drgonte fshehtas ushqime duke i njoftuar planet e Zeqir Pashs. Duke prfituar nga gjendja e paknaqur e popullsis prej aushollit, Bushatlliu hyri n kontakt me qytetart dhe fshatart e zemruar, ashtu si dhe me disa nga pashallart (si tham pr Ali Pashn) q mbanin kalan t rrethuar, duke organizuar nj sulm t befasishm kundr ushtrive turke.
    Mahmud Pasha, me an t agjenturs s vet, komunikoi me malsort e Hotit, t Dukagjinit, t Mirdits dhe t tarafeve t Tabakve e Terzinjve t qytetit dhe bri t ndizej nj kryengritje nn udhheqjen e Tahirag Juks pr kundr Mehmet Pash aushollit. Kjo kryengritje e kryesuar nga Tahiraga jep t kuptohet se ai (Tahiri) si dinak q ishte, parapa nj fitim t Kara Mahmudit edhe e ktheu fletn n favor t Bushatlliut. N prleshje e sipr t forcave shqiptare me ushtrit osmane u derdh, shum gjak (thuhet se kjo ndeshje u b te Xhamia e Kuqe n lagjen Perash, prandaj, n kujtim t gjakut q u derdh n at rreth, xhamia filloi t quhej me epitetin e Kuqe- H.B.) N kt prleshje Mehmet Pash ausholli ngeli i plagosur dhe iu pre koka. Kjo kryengritje ndodhi n datn 25 nntor 1787. Po n at dit Kara Mahmudi, mnjan i ngushtuar nga mungesa e ushqimeve, mban tjetr i marrun vesh me pashallart shqiptar, dha shenj se do t dorzohej; komandanti i ushtris turke drgoi rojet pr ta marr n dorzim dhe pr ta sjell n lmin ushtarak. Pasi la nj pakic nga besnikt e tij pr rojen e kshtjells dhe i prcjellur prej 60 gegve besnik t tij, Mahmud Pasha mbrriti n fund t Kodrave t Tepes ku gjindej artileria turke. N vend q t mirrte rrugn shkurt kah tenda ushtarake e komandantit, me suitn e vet u hodh mbi baterit armike t ruajtura pa kujdes e rregull, i shtiu n dor dhe ia drejtoi ushtris turke t prhapur pr pushim.
    I ngelur n mes t dy zjarreve, armiku u shpartallua dhe mori ikjen n drejtim t paprcaktuar; komandanti, Kara Zeqi bashk me pashallart e tjer qe plakitur rrugs nga shqiptart. Veziri i detit (Kapudan Pasha) me anijet e tij u spraps duke marr udhn pr n Tivar ku nuk mund t zinte vend dhe u drejtua pr n grykat e Kotorrit. Ktu u ngushtua shum pr munges ushqimesh aq sa ekuipazhi i tij arriti t blinte nj vez dhjet solda! Ndrkaq Veziri i Bosnjs i marrun vesh me Mahmud Pashn, u nis i lir, por kur vajti n Shkall t Hotit, nj pjes e ushtarve t tij qen zhveshur e plakitur nga malsort e asaj zone. N prfundim t prpjekjeve shkodrant morn plak t madhe lufte, midis t tjerve edhe 16 topa.

    (vijon )

    Revista Shqip.
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

  2. #2
    i/e regjistruar Maska e puroshkodran
    Antarsuar
    07-02-2008
    Postime
    3,643
    Faleminderit
    0
    7 falenderime n 6 postime
    ku vijon???

  3. #3
    Shqiperia eshte Evrope Maska e iliria e para
    Antarsuar
    24-04-2002
    Vendndodhja
    Cunami ne Indonezi zgjati per disa minuta, kurse ne trojet tona 500 vjet.
    Postime
    4,964
    Faleminderit
    141
    234 falenderime n 190 postime
    Lumi ka ujin e paster ne burim


    Kombi mbi te gjitha

Tema t Ngjashme

  1. Shklqimi i shkurtr i elits
    Nga Xhuxhumaku n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 15-12-2011, 07:40

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •