Pushtimi turk mbajti peng projektin q do ta veonte qytetin nga pjesa tjetr e Shqipris

Durrsi ishull, ideja 6 shekuj m par

Drini ULQINI


DURRES - Pushtimi turk shekuj m par preu n mes nj nga idet, ndoshta m ambiciozet dhe m t veantat, pr ta kthyer qytetin e Durrsit n ishull. Aty rreth shekullit XIV, kur pushtuesit otoman u shfaqn n trojet e arbrve, banort autokton t Durrsit vendosn q qytetin bregdetar ta shkpusnin nga pjesa tjetr e vendit t shqipes. Nj ide q lindi pr vetmbrojtje. E, nse sot nj gj e till do t ishte realizuar, padyshim q Durrsi do t ishte ishulli m i madh shqiptar.

Projekti

N bibliotekn Marciana dhe Muzeun Correr t Venecias ruhen dokumente t rndsishme, q bjn fjal pr kt siprmarrje madhshtore, q vazhdoi disa dhjetvjear. N nj dokument thuhet se dshira e banorve t Durrsit ishte shndrrimi i qytetit n ishull (Quod terra panatur in insula - fjal pr fjal dokumenti n latinisht), duke hapur prreth kanale (cavae) pr kalimin e ujit. Por sulmet e vazhdueshme turke bn q ky projekt t mos realizohej deri n fund, megjithse u arrit q pjesa veri-perndimore e knets s Durrsit t bashkohej me detin, duke grmuar kodrn q ngrihej n mes t vendit t quajtur Porto Romano me Kepin e Palit. Nga ana tjetr u sheshua nj kodr e vogl, duke hapur nj kanal te thell n vendin e quajtur Ura e Dajlanit (1455).

Punimet

E gjith puna, sipas nj dokumenti tjetr, do t vazhdonte vinte m pas dhe do t drejtohej nga nj inxhinier, ndrsa puntort mblidheshin nga qytetet e Durrsit, Shkodrs, Drishtit, Lezhs dhe krahinave t tjera. N kt siprmarrje drguan puntor edhe princrit shqiptar Gjergj Kastrioti Sknderbeu, Gjergj Arianiti, Karl Topia etj. Ky i fundit kishte drguar 5000 puntor. Shpresohej q me kt ndrmarrje t mbrohej qyteti i Durrsit nga sulmet turke, por t pastrohej edhe ajri i keq, shkaktar i malaries. N nj dokument tjetr, m 1461-in, thuhet se kryepeshkopi i Durrsit, Pal Engjlli, ofronte 8000 mij puntor, 4000 prej t cilve me shpenzimet e veta dhe 4000 t tjert me shpenzimet e kryepeshkopats. Fatkeqsisht, ky projekt mbeti i parealizuar. Ndoshta dhe qyteti i Durrsit do t kishte kanalin e tij t madh, t ngjashm me at t qytetit t Venecias.

Pushtimi

Pushtuesit turq u dukn pr her t par prpara mureve t qytetit t Durrsit n vitin 1387, duke krijuar alarm dhe panik n popullsin e madhe t qytetit. Shum familje emigruan n Itali, kryesisht n Venedik dhe Ankona, ndrsa t tjer dhe m larg. Familja shqiptare, q n dokumente t ndryshme do t njihet si Durrsi (Durazzo), emigron n Xhenova, duke i dhn ktij qyteti dozh, t prmendur dhe si antar t kshillit t t urtve, si dhe shtat kardinal. Por pjesa m e madhe e popullsis qndroi duke marr masa prforcuese pr riparimin e mureve t kshtjells. N kt koh u hodh ideja dhe nisi realizimi i nj projekti t madh pr transformimin e qytetit n ishull, q edhe sot vazhdon t mbetet nj ndrr e parealizuar.

Projekti i Durrsit i prfolur nga studiues

Studiuesi francez, Hiasint Hekard(1858), shprehet se qyteti kishte vetm 200 shtpi. Ai tregon se projekti i kthimit t Durrsit n ishull ishte ln n harres. Prurjet e detit dhe ato t lumit Erzen kishin bllokuar hyrjen veriore, duke prishur lidhjen e knets s Durrsit me detin. Gjithashtu, ishte bllokuar hyrja q lidhte detin me knetn tek ura e Dajlanit. Qyteti ishte kthyer srish n nj vend malarik. Shum koh m von nj nga punt e para, q bri qeveria e princ Vidit, ishte lidhja e knets me detin. Arkeologu austriak, Kamilo Rashlinker, zbuluesi i bukuroshes s Durrsit (1918), shprehu dhe nj her iden e thellimit t knets me an t nj kanali pr ta kthyer n ishull. N kt mnyr Durrsi mund t kthehej n nj nga portet m t mdhenj t detit Adriatik. Kjo ishte periudha e fundit kur u prfol realizimi i ktij projekti .