Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 2
  1. #1
    V per Vendeta Maska e ORIONI
    Antarsuar
    10-12-2003
    Vendndodhja
    Shkup-Prishtine-Ulqin-Tirane-Cameri
    Postime
    919

    Islami Ndrmjet Lindjes E Perndimit

    Alija Izetbegoviq
    ISLAMI NDRMJET LINDJES E PERNDIMIT
    Shkup 2000/1421

    322
    Prmbajtja

    Hyrje............................................. ..........................................7
    Pjesa e par DISKUTIM PR PREMISAT..............23
    1. Evolucioni dhe krijimi........................................... 25
    Darwini dhe Michelangelo...................................... .....................27
    Idealizmi fillestar......................................... .................................32
    Dualizmi i bots s gjall............................................ .................46
    Kuptimi i humanizmit........................................ ..........................59
    2. Kultura dhe civilizimi........................................ ....69
    Vegla dhe kulti - dy histori........................................... ................71
    Refleksi i dualitetit........................................ ...............................72
    Arsimimi dhe meditimi.......................................... ......................75
    Arsimimi ekzakt dhe klasik............................................ ..............78
    E ashtuquajtura kultur masive............................................ ........81
    Fshati dhe qyteti............................................ ...............................84
    Klasa puntore.......................................... ....................................86
    Religjioni dhe revolucioni....................................... .....................88
    Progresi kundr njeriut........................................... ......................89
    Pesimizmi i teatrit........................................... ..............................98
    Nihilizmi......................................... ...........................................101
    3. Fenomeni i artit............................................. .....105
    Arti dhe shkenca........................................... ..............................107
    Arti dhe religjioni........................................ ...............................112

    323

    Arti dhe ateizmi (Arti n BRSS)............................................. ...119
    Bota konkrete e artit (Qasje artistike dhe sociologjike).............122
    Personazhi dhe personaliteti (Drama e personazhit njerzor)......................................... ........................................127
    Artisti dhe vepra e tij............................................... ...................129
    Stili dhe funksioni......................................... .............................133
    Arti dhe kritika (Mossuksesi i kritiks)......................................134
    4. Morali............................................ .....................137
    Detyra dhe interesi.......................................... ...........................139
    Qllimi dhe vepra............................................. ..........................141
    Dresura dhe edukata........................................... ........................144
    Morali dhe mendja njerzore......................................... .............146
    Shkenca dhe shkenctari ose dy kritikat e Kantit.......................151
    Morali dhe religjioni........................................ ...........................153
    Moralja dhe e dobishmja, i a.q. moral i interesit t prgjithshm..................................... ....................................157
    Morali pa Zot............................................... ...............................165
    5. Kultura dhe historia.......................................... ..173
    Humanizmi fillestar......................................... ...........................175
    Arti dhe historia.......................................... ................................179
    Etika dhe historia.......................................... ..............................184
    Artisti dhe prvoja........................................... ...........................186
    6. Drama dhe utopia............................................ ..189
    Shoqria ideale............................................ ...............................191
    Utopia dhe morali............................................ ...........................195
    Vartsit dhe heretikt......................................... ........................198
    Shoqria dhe bashksia......................................... .....................199
    Personaliteti dhe individi shoqror......................................... 202
    Utopia dhe familja........................................... ...........................205
    Pjesa e dyt ISLAMI - UNITET BIPOLAR............213
    7. Moisiu - Jezui - Muhammedi..............................215
    Ktu dhe tani.............................................. ................................217
    Religjioni i pastr............................................ ...........................219
    Pranimi dhe mohimi i Krishtit.......................................... ..........222

    324

    8. Islami dhe religjioni........................................ ....231
    Dualizmi i pes rregullave themelore......................................... 233
    Religjioni i kthyer kah natyra............................................ .........243
    Islami dhe jeta.............................................. ..............................254
    9. Natyra islame e do t drejte.............................261
    Dualizmi i s drejts........................................... ........................263
    Dnimi dhe mbrojtja shoqrore......................................... .........272
    10. Religjioni i pastr dhe materializmi i pastr si t pamundshm........................................ ......279
    Idet dhe realiteti......................................... ...............................281
    Isai e krishterimi....................................... ..................................282
    Marksi dhe marksizmi......................................... .......................285
    Martesa........................................... ............................................292
    Dy lloje bestytnish....................................... .............................295
    11. Rruga e tret jasht islamit..............................299
    Dualizmi i bots anglosaksone...................................... .............301
    Kompromisi historik dhe socialdemokracia...........................310
    12. Shtojc........................................... ....................317
    Devocioni......................................... ...................................317
    Indeksi........................................... .....................................321

    2


    Alija Izetbegoviq

    ISLAMI NDRMJET LINDJES E PERNDIMIT


    ISLAMI NDRMJET LINDJES E PERNDIMIT
    Though it is from the East that the sun rises,
    showing itself bold and bright,
    without a veil, it burns and blazes with inward fire
    only when it escapes from the shackles of East and West.
    Drunk with the splendor it springs up out of its East
    that it may subject all horizonts to its mastery,
    its nature is innocent of both East and West,
    though in origin, true, it is an Easterner.
    Muhammad Iqbal, Javid-Nama
    Edhe pse n lindje dielli lind
    dhe dfton trimrisht shklqimin e vet, pa tis,
    ai bhet flak e drit nga zjarri i brendshm vetm kur
    u ikn verigave t Lindjes e t Perndimit;
    i dehur nga shklqimi ai shfaqet n lindjen e vet
    q ti pushtoj t gjitha horizontet;
    qenia e tij si prket as Lindjes, as Perndimit,
    edhe pse nga lindja sht.
    Muhammed Ikball, Xhavid-Nama

    5
    Hyrje
    1.
    Bota e sotme karakterizohet nga prleshja e ashpr ideologjike q zgjat me vite, pa qen e mundshme ti parashihet fundi. N nj mnyr a n nj tjetr, prleshja na ka prfshir t gjithve, qoft si pjesmarrs t saj, qoft si viktima. Cili sht vendi i Islamit n kt ballafaqim gjigant? A ka ky ndonj rol n formimin e bots s sotme?
    - Ky libr prpiqet q, s paku pjesrisht, t prgjigjet n kt pyetje.
    Vetm tri jan botkuptimet integrale mbi botn dhe asnj m shum: religjioz, materialist dhe islamik1.
    Ato u prgjigjen, ose jan projeksione t atyre tri mundsive ele-mentare, q jemi msuar ti emrtojm si vetdije, qenie dhe njeri. I tr spektri i ideologjive, filozofive e i sistemeve m t ndryshme t mendimit nga lashtsia deri m sot mund t reduktohet n njrin nga kto tri botkuptime baz mbi botn, po qe se analizn e shpiejm deri n fund. I pari niset nga ekzistenca ekskluzive ose primare e shpirtit, i dyti nga ekzistenca ekskluzive ose primare e materies, i treti nga ekzistenca e njkohshme e shpirtit dhe e materies. Sikur t ekzistonte vetm materia, materializmi do t ishte filozofia e vetme konsekuente, ndrkaq religjioni do t ishte trsisht i padobishm. Anasjelltas, n ekzistoft shpirti, ather ekziston edhe njeriu, kurse jeta e njeriut do t ishte e pakuptim pa nj form religjioni o morali. Islami sht emri pr nj parim t unitetit t shpirtit dhe materies, forma m e lart e t cilit sht jeta njerzore. Jeta e njeriut sht konsekuente ndaj vetvetes nse sendrton njkohsisht konceptin human, pa hequr dor,madje pikrisht duke afirmuar t gjitha supozimet e ekzistencs zoologjike.
    1 Termi religjion n kt vepr prdoret sipas kuptimit q ky ka n Evrop. Prandaj ndrmjet religjionit dhe Islamit, nga aspekti i ktij libri, nuk mund t ket shenj barazimi. Islami sht m shum se religjion.

    7
    T gjitha dshtimet e njeriut reduktohen n esenc ose n mohimin religjioz t jets biologjike, ose n mohimin materialist t njeriut.
    Disa nisen nga natyra dhe, t mrekulluar nga rendi dhe siguria e saj, e shpallin realitet t vetm. T tjert nisen nga njeriu dhe, duke kundruar qiellin e yjzuar t shpirtit t tij, gjejn nj kuptim t ri q vlen t jetohet. Ne, t trett, nisemi nga situata e paprsritshme e njeriut n bot. Shpirti sht i amshueshm, por njeriu sht kohor dhe n at dimension kohe sht misioni q smund t injorohet (Kurani, 28/77).
    T vjetrit thoshin se dy jan supstancat, shpirti dhe materia, duke nnkuptuar me to dy parafille, dy bot, dy rende t gjrave q kan origjin dhe natyr t ndryshme, q nuk rrjedhin njri nga tjetri dhe as q reduktohen njri n tjetrin. Edhe prijsit m t mdhenj shpirtror e mendor t bots skan pasur mundsi ti shmangen ktij dallimi, edhe pse qasja ka mundur t jet e ndryshme. Do t mund ti paramen-donim ato dy bot si t ndryshme n koh, dy botra ,t njpasnj-shme (e tanishmja dhe e ardhmja), ose ti kundrojm si t ndry-shme pr nga natyra e kuptimi, por edhe si dy bot t njkohshme, dhe kjo sht m afr esencs.
    Dualizmi sht ndjenja m intime njerzore, por ssht edhe filozofia m e lart njerzore. Prkundrazi, t gjitha drejtimet e mdha filozofike kan qen moniste. Njerzit jetojn, ndijn dhe e pranojn botn n mnyr dualiste, mirpo monizmi gjendet n natyrn e do filozofie e mendimi. Filozofia nuk e duron dualizmin. Megjithat, ky fakt ska aq rndsi. Sepse, mendimi smund ta gjykoj jetn, q sht m e lart se ai. N t vrtet, duke qen njerz, ne gjendemi vetvetiu n dy realitete. Ato dy bot mund ti mohojm e mos ti pranojm, mirpo smund t dalim syresh. Jeta nuk varet nga fakti se sa e kuptojm.
    Prandaj shtja se a do ti jetojm njkohsisht dy jeta (sepse as q mund t jetohet ndryshe) nuk parashtrohet, porse a do t jetojm n at mnyr me vullnet dhe duke qen thell t vetdijshm pr kt gj. Ktu qndron rndsia m e madhe e Islamit. do jet sht dytrajtsore. Ta jetoj vetm nj jet pr njeriun sht nj lloj i pamundsis teknike q nga asti kur pushoi t jet dru ose shtaz, q nga kalu bela (Kurani), q kur u vendos enigma morale n qiell, q kur njeriu u flak n bot ose n realitetin shoqror. Njeriu mund t mendoj ose t besoj nj jet, por kur jeton, ai jeton dy jeta.

    8
    Ne nuk kemi prova racionale se ekziston edhe nj bot, prve t jashtmes, shqisores, mirpo e kemi fare t qart se t prodhosh e t shpenzosh ssht jeta e vetme njerzore. Shkenctart a mendimtart q prpiqen pr t zbuluar t vrtetn, me meditim nuk do ta zbulojn at jetn tjetr, m t lart, mirpo pikrisht vet jeta e tyre e kaluar duke krkuar t vrtetn me nj mosprfillje t jets animale, sht ajo forma tjetr, m e lart, e ekzistencs s njeriut. Lufta pr njerzit e tjer e pr t vrtetn, t drejtn e t mirn, sht gjithnj mohim i kufirit dhe fundit t jets. Therorizimet e atyre q humbin jetn, lirin e qetsin pr tu mbetur besnik ligjeve morale, fardo qofshin ato, paraqesin shpalljen m t mir t pafundsis s jets dhe t kuptimit tjetr t saj, m t lart. Ato jan shkndija drite q, si vettima n terrin e nats, pr nj ast na ndriojn horizontet e largta. Madje edhe po qe se do t vazhdojm t qndrojm n errsir, horizontet e shfaqura t atyre asteve nuk jan gnjeshtr, as mashtrim; ato jan dhe mbeten e vrteta m e thell dhe m e madhe.
    Madje edhe prgjigjja q i japim vetvetes kur pyesim se ku e kemi vendin, edhe kur sht m e iltr, dendur nuk shpreh qndrimin ton t vrtet. donjri prej nesh ka br dosido prfytyrimin e vet t bots q zakonisht sht tejet jokonsekuent dhe mbahet n saje t mungess son kritike t natyrshme. E quajtm religjion ose ateizm, mirpo n t shumtn e rasteve ai ska t bj me ato emrtime. Ktu bjn pjes besimtart q prpiqen me shkenc t dshmojn besimin e vet dhe ateistt q predikojn flijimin n emr t qllimeve t larta ose mrekullohen me pikturat e Michelangelos ose me skulpturat e Rodinit. Sa prej tyre do t ngelnin n mdyshje t plot para shfaqjes s bots s tyre konsekuente! Edhe materializmi edhe religjioni i pastr pr masivitetin e tyre siprfaqsor mund ti falnderohen para s gjithash faktit se shumica e njerzve nuk e kuptojn domethnien e tyre t vrtet.
    2.
    Kto dy linja t prhershme mendimi gjat historis s njeriut mund t skicohen leht. Ato jan paralele, t njkohshme, dhe n esenc nuk dftojn zhvillim fare. Q n Greqin e Vjetr me Epikurin (ose Aristotelin) dhe Platonin ato shfaqin t gjitha tiparet e sistemit tashm t formuar. Sentenca e njohur e Aristotelit se knaqsia e dhembja jan shtysat e mdha t jets njerzore (q do ta gjejm

    9
    thuaja t pandryshueshme t Holbachu njzet shekuj m von) merr prgjigjen gati n t njjtn koh me mendimin trsisht t kundrt t Platonit se njeriu i padrejt sht gjithsesi fatkeq, pr m tepr nse mbetet i pandshkuar - mendim q gjendet n themelin e do etike t vrtet.
    Prkundr kundrshtimit e lufts s ndrsjell, kto dy linja men-dimi vazhdojn deri n ditt tona. Do t hetojm qart idet epikure-iste te Lukreci, Baconi, Hobbesi, Gassendi, Helvetiusi e Holbachu pastaj prmes Spencerit e Marxit deri te Russeli n shekullin ton. N t njjtn mnyr Platoni do t pasohet denjsisht nga t gjith men-dimtart e krishter, pastaj nga Gazali, Malebranchei, Leibnitzi, Fich-te, Cudworthi, Schellingu, Hegeli, Kanti dhe, n kohn m t re, Berg-soni e Whiteheadi. Po ti rikonstruktojm n mnyr konsekuente kto dy sisteme, mund t befasohemi me rezultatin dhe pr shumicn pam-ja do t jet e papritur.
    N fushn e caqeve praktike njerzore, kto dy pole t mendimit njerzor mund t prfaqsojn progresin dhe humanizmin. Religjioni nuk njeh progres, shkenca nuk njeh humanizm. N rastin m t mir, ato mund t jen produkte t dors s dyt t tyre, sepse n jetn reale nuk ka as religjion e as shkenc t pastr, q do t thot se ska religji-on pa nj doz shkence, as shkenc q nuk ngrthen n vete ca shpresa religjioni. Mirpo pikrisht kjo gj mundson paraqitjen e nj pr-zierje n t ciln nuk dihet origjina e vrtet e dukuris a e tendencs. Shumica jan q t gjitha kto i futin n t njjtin thes dhe, pa i njohur kriteret e drejta t dallimit, aplikojn shijet dhe prcaktimet e veta.
    Duke shqyrtuar kto dy pikpamje t kundrta, qllimi yn sht q ti ekspozojm n trajtat e pastra t tyre, duke u nisur nga kon-kludimet e tyre t sprasme, logjikisht konsekuente, por praktikisht dendur absurde. Do t shihej ather se si kto dy sisteme me nj trsi t brendshme logjike n nj moment fillojn t ndrtojn njri-tjetrin. Ndonjher kjo gj merr trajtn e fjalprfjalshme, kshtu q vendi i zbrazt i mozaikut mund t plotsohet me argumentin kundr-shtar. Kur, p.sh. materializmi pohon se shtysat e vrteta t ngjarjeve historike jan forcat objektive t pavarura nga njeriu, do t duhej t gjendej patjetr pr antitez pohimi trsisht i kundrt. N t vrtet, nuk u desh t gjurmohej shum e t zbulohej doktrina e quajtur inter-pretimi heroik i historis (Carlyle, p.sh.) e cila rrjedhat historike i shpjegon me ndikimin dhe energjin e personaliteteve t jashtzakon-

    10
    shme - t heronjve. Sipas disave historia nuk ecn me kok (Marx), sipas t tjerve ngjan pikrisht e kundrta: historin e bjn gjenit.
    Si sht dashur q - nga shembulli i siprshnuar - kundruall materializmit historik t qndroj personalizmi kristian, sipas logjiks s njjt t pashmangshme, kundruall evolucionit duhet t gjendet kri-jimtaria, ndaj interesit - ideali, ndaj uniformitetit-liria, ndaj shoqris - personaliteti, etj. Krkesa e religjionit: Zhdukni dshirat sht da-shur t ket ekuivalentin e vet t kundrt n imperativin e civilizimit: Krijoni vazhdimisht dshira t reja etj. N tabeln e ekspozuar n fund t ksaj hyrjeje lexuesi do t gjej nj prpjekje prmbledhse t klasifikimit t ideve sipas ksaj skeme. Ky rezultat, edhe pse jo i plot dhe krejt i shkurtr, mund t dftoj se pikrisht religjioni e materia-lizmi jan ato dy botkuptime elementare mbi botn, q nuk mund t zbrthehen m tej, por as t reduktohen njri n tjetrin - dy dete... q smund t ngadhnjejn njri-tjetrin (Kurani, 55/19,20).
    Mund t supozohet se kjo anatomi e vogl idesh nuk do tu pr-shtatet atyre t cilve u prgjigjet konfuzioni i tanishm, mirpo pa i dalluar gjrat sakt nuk mund t ket shqyrtime t ktij lloji.
    Ska gj m t kot sesa t krkosh argumente racionale pr t dshmuar njrin a tjetrin botkuptim mbi botn. Q t dyt brendapr-brenda vetes jan sisteme logjike dhe sgjendet asnj logjik q do t rrinte mbi to e ti gjykoj. Edhe parimisht edhe praktikisht, vetm jeta qndron mbi to. Sepse t jetosh e pr m tepr t bsh jet t drejt e t plot - kjo tejkalon do religjion e do socializm. Krishterimi kr-kon dhe ofron shptim, por vetm shptim t brendshm. Socializmi krkon dhe ofron vetm shptim t jashtm. I ballafaquar me kto dy bot paralele n nj prleshje t pazgjidhshme logjike, njeriu ndien se detyrohet q ti pranoj q t dyja, duke ua zbuluar pikn e re qendro-re t natyrshme. Tr t vrtetn pr jetn dhe fatin njerzor ato e pr-gjysmojn ndrmjet veti.
    3.
    Ka megjithat nj numr faktesh me t cilat gjat jets t gjith llogarisin, pa marr parasysh filozofin e vet zyrtare. Qoft arsyeja e shndosh ajo q ua mson, qofshin psimet e veta. Faktet e tilla jan p.sh. familja, siguria materiale, synimi pr lumturi, simpatia pr t drejtn e t vrtetn, shndeti, edukata, puna, synimi pr liri, interesi, forca prgjegjsia etj. Po ti krahasojm kto fakte, do t vrejm se

    11
    ato grupohen, n nj distanc m t madhe a m t vogl, rreth nj boshti t prbashkt dhe prbjn nj sistem, mundet jokonsekuent e heterogjen, por tejet realist,q t prkujton parimet themelore t Islamit.
    Dallimet ndrmjet doktrinave t krahasuara jan esenciale dhe t pamposhtura. Por kjo sht vetm n teori. N jet, prkundr armiq-sis s prbetuar, zhvillohet procesi i huazimit t ndrsjell t ideve. Shum gjra t anatemuara deri dje gjejn vend dhe arsyeshmri, ndrkaq shum pohime t dashura mbeten vetm stoli e teoris.
    P.sh. marksizmi sulmonte familjen e shtetin, por n praktik qn-droi tek kto institucione. do religjion konsekuent e ka sulmuar bren-gn pr kt bot, por si ideologji praktike e njerzve real ai edhe vet i ka prvetsuar devizat pr drejtsi sociale dhe sht br faktor i lufts pr jet m t mir. Marksizmi u detyrua t pajtohet me nj shkall t caktuar t liris, ndrkaq religjioni, prkundr filozofis s vet, u detyrua ta pranoj dobin e forcs, etj. etj. N t vrtet u dsh-mua se n shumicn e rasteve ssht e mundshme t qndrosh brenda kufijve t arsyes s shndosh dhe ti qndrosh besnik nj filozofie konsekuente.
    Shkurt, nuk sht fjala se a mundet krishterimi, n njrn an, dhe materializmi, n ann tjetr, t gjejn shtegdalje nga vshtirsit ku bien nga shkaku se nuk i prshtaten mass s jets ose se nuk i pr-gjigjen natyrs njerzore. Fjala sht pr shtjen se a munden ata t gjejn daljen, duke mbetur far jan, pa dal jasht suazave t veta. Sepse dendur ngjan kur shtegdalja krkohet duke huazuar n mnyr t palejueshme nga ana tjetr. Kshtu krishterimi, i br tash institu-cion, katolicizm, kish, do t flas pr punn, pr pasurin, pr hierarkin, pr arsim, pr shkenc, pr bashkshortsi, pr ligje, pr drejtsi sociale etj. Ndrkaq materializmi, i br tashm praktik, soci-alizm, rend politik, fillon t flas pr edukatn, pr humanizmin, pr moralin, pr artin, krijimtarin, drejtsin, prgjegjsin, pr lirin dhe pr kategori t tjera t rendit shpirtror q skan fare t bjn me materializmin. N vend t doktrinave t pastra, q sjan t pranuesh-me, na ofrohen interpretimet e tyre pr prdorim t prgjithshm, n t vrtet nj lloj i religjionit e i materializmit pr masa, q mund t jet gjithka, por jo skem konsekuente e ktyre doktrinave. Defor-mimi edhe i religjionit edhe i materializmit, shmangia e tyre nga msi-met burimore bhet sipas nj lloji t ligjshmris, meq n t dy rastet

    12
    sht fjala pr t njjtn gj: pr nevojn q nj gj, shprehje vetm e nj aspekti t jets, t aplikohet n jetn si trsi.
    Mund t jesh, pra, n teori fardo, materialist ose i krishter, i forms radikale ose t matur, mirpo para dyerve t praktiks shkarko-hesh nga shumka. N jetn reale nuk sht askush materialist konse-kuent dhe as i krishter konsekuent.
    Utopit bashkkohore n Kin, Kore e n Vijetnam, q e konside-rojn veten skema m konsekuente t msimit marksist, n t vrtet jan shembull i mrekullueshm i kompromiseve e i moskonsekuencs. N vend q t lejojn formimin e shkallshkallshm t moralit t ri si refleks i marrdhnieve t reja n baz, ato vetm huazojn dhe n shrbim i vjn vlerat morale tradicionale t atyre shoqrive, sidomos dy syresh: modestin dhe nderimin e t vjetrve2.
    N kt mnyr, n vet themelet e sistemit, bashk me parimet e marksizmit gjenden edhe dy normat m t njohura t religjioneve t ndeshura. Autort e sistemit nuk e pranojn me dshir kt fakt, mirpo konkludimi sl fije dyshimi, ndrkaq faktet nuk varen shum se a i pranojm a jo.
    N praktikn e ca shteteve socialiste, q betohen n materializm, do t hasim n t ashtuquajtur nxits moral (n vend t atyre materi-al) gjat shprblimit t puns. Ky fakt do vrtetuar dhe shpjeguar, mirpo piknisja qndron tek vrtetimi se a thua dukuria pr t ciln sht fjala i prket fare arsenalit t materializmit, apo sht e huaj, e huazuar. Nj gj sht q n fillim e sigurt: asnj nxits moral smund t shpjegohet me filozofin konsekuente materialiste. E njjta gj ndodh me mbshtetjen te humanizmi e te devizat humaniste, drejtsia, barazia e njerzve, liria, q mund t ken burimin autentik vetm n religjion. Ska dyshim se e drejta e secilit sht t jetoj si e konsi-deron se sht m s miri, duke prfshir edhe t drejtn t mos ndjek me konsekuenc skemn e vet, por pr t kuptuar drejt botn do stu-diues e do analiz duhet t dij origjinn e vrtet dhe thelbin e ideve q vjn n lvizje dhe udhheqin botn bashkkohore.
    Gjat ktij hulumtimi rrezikun m t madh e paraqesin gjrat e ndryshme evidente dhe t ashtuquajturat botkuptime t pranuara nga t gjith. Dielli nuk rrotullohet rreth Toks, edhe pse e kundrta
    2 Modestia sht e mirseardhur pr standardin tejet t ult shoqror, ndrkaq respekti ndaj t vjetrve u shndrrua leht n respekt t pushtetit.

    13
    sht evidente. Balena ssht peshk, edhe pse shumica mendojn se po. Materializmi e liria nuk shkojn bashk, pa marr parasysh frazat e ngjashme dhe prsritjet me ngulm. Prkundr konfuzionit t pr-gjithshm, t forcuar nga fakti se tjetr mendojm e tjetr flasim e pu-nojm, gjrat ngelin ato q jan, ndrkaq idet veprojn n bot sipas kuptimit e domethnies burimore, jo sipas siprfaqsores e t prkoh-shmes.
    4.
    I jemi afruar kshtu prkufizimit t Islamit, n mnyrn si e kup-ton dhe e prfaqson ky libr. Duke mbajtur parasysh raportin elemen-tar, mund t thuhet se Islami sht prpjekje q s pari t kuptohet e t prvetsohet dhe pastaj t mposhtet ky dualizm primar i bots.
    Atributi islamik prdoret ktu pr t shnuar trsin e rregu-llave e t institucioneve q mbajn emrtimin islam, por edhe m shum pr t emrtuar parimin ose idet q gjenden n bazat e tyre. sht fjala pr nj analogji m t thell (kijas) t pikprerjeve t brendshme n thelbin vet, n ide, n princip. Islamik sht ktu m tepr emr pr metodn, sesa pr zgjidhjet e gatshme dhe shnon prin-cipin e sintezs s parimeve kontradiktore e t kundrta. Parimi baz i Islamit na prkujton skemn me t ciln sht udhhequr Natyra duke krijuar jetn dhe format e saj. Duket se n baz t asaj q vuri lidhje n mes t pastrimit e lutjes, t unitetit n trajtn e namazit islamik, ka qndruar i njjti frymzim q n jet lidhi lirin e shpirtit dhe determi-nizmin e natyrs. Nj intuit e fuqishme do t rikonstruktonte nga vet namazi tr Islamin, ndrkaq nga Islami dualizmin e prgjithshm t bots3
    Asnjher Evropa nuk qe n gjendje ta gjej rrugn e mesme dhe t qndroj n t. Anglia, si do t shohim m von, bn njfar prjashtimi.
    S kndejmi thuaja se sht e pamundshme q Islami t shprehet me terminologjin evropiane. Shprehjet islame: namazi, zekati, halifi, xhemati, abdesti nuk jan: lutja, tatimi, sundimtari, bashksia, larja e t ngj. Definicioni se Islami sht sintez e religjionit dhe materializ-
    3 ansimi i Islamit si parim ka nj rndsi esenciale pr zhvillimin e tij t mtejm. Sa her sht konstatuar - me plot t drejt - se Islami dhe bota islame sht ngurzuar, mbyll. Kjo situat ishte, pa dyshim, pasoj e kundrimit t Islamit si nj doktrin e mbaruar dhe e ansuar prgjithnj.

    14
    mit, se gjendet n mes t krishterimit dhe socializmit, sht tejet i ashpr dhe mund t pranohet vetm pjesrisht. Ai qllon vetm pr-afrsisht nj aspekt t gjrave. Islami nuk sht nj mes i thjesht matematikor ndrmjet ktyre dy doktrinave, as ndonj prerje e tyre. Namazi, zekati, abdesti - jan nocione q nuk zbrthehen m tej, sepse shprehin ndjenjn m intime, prandaj edhe t pandar, nj njmendsi e cila pr tu shprehur krkon nj fjal t vetme, nj figur, por q megjithat shpreh nj gjendje logjike dualiste. Paralelja me njeriun sht evidente. Njeriu sht masa dhe shpjegimi i tyre4.
    sht e njohur se si te lexuesi i thjesht ose te analizuesi Kurani l prshtypje josistematike dhe t nj bashkimi elementesh kontradik-tor. Mirpo Kurani sht jet, jo literatur, andaj vshtirsia zhdava-ritet posa e vshtrojm jo si mnyr mendimi, por si mnyr jetese. Komenti i vetm autentik i Kuranit mund t jet jeta dhe, si e dim, kjo ishte jeta e Muhammedit. Shkenca e Islamit, e cila n formn e shkruar t Kuranit do t dukej e pakapshme dhe kontradiktore, me jetn e Muhammedit u dshmua si harmoni e plot, e natyrshme dhe si unitet tejet efikas i dashuris dhe forcs,i t madhrishmes dhe reales, i hyjnores dhe njerzores. E mishruar me jetn e popujve, kto vende eksplozive t religjionit e t politiks liruan energji t mdha t llojit m t lart. Formula e Islamit n nj ast njsohet me vet formuln e jets.
    Pozita e mesit q mban Islami vrehet edhe nga fakti se ai gjithnj detyrohet t mbrohet prej sulmeve nga dy drejtime t kundrta: nga ana e religjionit t pastr se sht tepr i natyrshm, material, i toks dhe nga ana e shkencs se prmban elemente religjioze, joshkencore, mistike. Megjithat Islami sht nj, mirpo, si dhe njeriu, ka shpirtin dhe trupin, kurse trajtat q vshtruesit i duken trsisht t ndryshme, varen nga zgjedhja e ndryshme e pikvshtrimit: materialisti Islamin do ta shoh gjithnj vetm si religjion e mistik, si tendenc t djatht, sikur q i krishteri do t shoh n t gjithnj lvizjen shoqrore e politike (si tendenc t majt). Nga kto kundrime mund t pr-caktohet rruga specifike e Islamit, n t vrtet pozita e tij e mesit.
    4 Nj fragment i Kuranit duket se flet n mnyr t drejtprdrejt pr kt gj: Me devocion ktheje fytyrn kah feja jote, vepr e Zotit, sipas s cils ai krijoi njerzit... (Kurani, 30/30)

    15
    5.
    E njjta prshtypje dualiste prsritet edhe tek vrojtimi nga brenda. Srisht kemi dy kundrime. Asnj ent burimor islamik si takon as religjionit t pastr, as shkencs (politiks, ekonomis, bots s jashtme). Mistikt vazhdimisht theksonin ann religjioze t Islamit, racionalistt at tjetrn. Por si njra pal si tjetra, kan pasur gjithnj vshtirsi me Islamin, pr arsyen e thjesht se Islami nuk mund t radhitet me sukses n asnjrin nga klasifikimet e tyre. Po t shikohet hollsisht, as mistiku, as racionalisti nuk jan musliman. Ta marrim abdestin. Mistiku do ta definoj si pastrim fetar me domethnie simbolike, racionalisti do ta reduktoj ekskluzivisht n higjien. Q t dyt kan t drejt, por pjesrisht secili. Mangsia e shpjegimit mistik vrehet kur larjen e abdestit e redukton n form t thjesht, n lvizje simbolike, me nj fjal, duke pasur kt logjik edhe n shtjet e tjera, Islami shkall-shkall reduktohet n religjion t pastr, duke eliminuar pak nga pak t gjitha komponentet fizike, intelektuale e sociale t tij. Racionalistt do t ndjekin rrug trsisht t kundrt dhe, duke prjashtuar religjionin, do ta degradojn Islamin n deviz politike t tubimeve t njerzve, n krijimin e nj nacionalizmi t ri, atij islamik, pa prmbajtje religjioze-etike, t zbrazt dhe t njzuar nga ky aspekt me t gjith nacionalizmat e tjer. N kt mnyr t jesh musliman nuk paraqet m kurrfar vokacioni e obligimi, kurrfar synimi moral a religjioz, kurrfar raporti ndaj t vrtets universale; emrtimi i till do t shnoj vetm prkatsin nj bashksie, t ndry-shme nga t tjerat. Ndrkaq Islami ska dashur asnjher t jet vetm komb. Ai ka dashur t jet popull q fton nga e mira dhe q pengon t keqen (Kurani, 3/190,22/41 etj.), q bn, prandaj nj mision moral. Duke ln pas dore komponentn politike - duke iu dhn misticizmit religjioz - humbasim truallin historik nn kmb dhe pajtohemi heshtazi me zgjedhn e robrin. Anasjelltas, duke ln pas dore komponentn religjioze n Islam, pushojm t jemi fardo fuqie n sfern morale e t kulturs gjithnjerzore. Mos ndryshuaka pun nse nj imperializm quhet anglez, gjerman ose islamik, po qe se pr-caktohet vetm me pushtetin mbi njerzit dhe sendet?
    Pr ardhmrin dhe pr synimet praktike t njerzimit, Islami sht grishje pr t krijuar njeriun si barts t harmonis ndrmjet tru-pit e shpirtit dhe shoqris, ligjet dhe institucionet shoqrore-politike t s cils do t ndrtohen pr ta mbajtur dhe jo pr ta rrnuar at har-

    16
    moni. Islami sht, ose duhet t jet, gjurmim i vazhdueshm npr koh i gjendjes s baraspeshs s brendshme e t jashtme. Sidoqoft ska krkes m t natyrshme se kjo dhe mundsit e s cils jan hulumtuar e jan provuar aq pak. Sot ky cak qndron para Islamit dhe ktu sht detyra e tij specifike historike n vitet q vijn.
    Me shtjet q shtron, q shqyrton dhe pr t cilat dshiron t jep prgjigje, ky libr ndrlidhet me tiparin m prcaktues t situats aktuale historike: ndarja e bots n dy tabore t kundrvna me pr-leshjen ideologjike n bazat e tyre. Prleshja e ideve n botn reale sht projektuar m qart se asnjher tjetr dhe ka marr trajta fare praktike e t caktuara. Nga dita n dit pamja plotsohet me hollsi e dukuri t reja, polarizimi ashprsohet gjer n qartsi tragjike, gati kon-krete. Para vetes kemi sot dy bot t ndara gjer n esenc, n aspektin ideor, emocional e politik. Para syve tan po zhvillohet eksperimenti gjigant historik pr dualitetin e bots s njeriut.
    Megjithat, nj pjes e bots nuk sht prfshir nga ky polarizim dhe shumicn e saj e prbjn pikrisht vendet muslimane. sht fjala pr dukurin q ssht aspak e rastit. Popujt musliman e ndiejn se skan t krkojn n kt prleshje ekzistuese ideologjike, madje edhe kur nuk mund t formulojn qndrim aktiv, ata mbajn qndri-min e paprkatsis.
    Ky proces i pavarsimit ideor e politik i vendeve muslimane do t vazhdoj5.Por ky mosangazhim ssht vetm politik. Gjithandej ai prcillet me krkesa njsoj kmbngulse pr t flakur modelet dhe ndikimet e huaja - ato t Lindjes si dhe ato t Perndimit. N t vr-tet, Islami nga aspekti ideor sht i pavarur, i paangazhuar. Ai sht i ktill sipas vet definicionit. sht shtja pr nj gjendje t natyr-shme e t ligjshme.
    Islami, jo vetm q pranon njmendsin e socializmit e t krish-terimit, por edhe insiston pr kt gj. Sepse, nse socializmi sht gnjeshtr, ather as Islami ssht e vrtet e plot. T dshmosh vrtetsin e Islamit do t thot t dshmosh njkohsisht vrtetsin e socializmit e t krishterimit dhe paprsosmrin e t vrtets s tyre. Ktu qndron pozita e veant e Islamit n momentin e tanishm
    5 Kur po prgatitej ky libr pr shtyp, dy vende t mdha muslimane, Irani e Pakistani, trhoqn antarsin e vet nga pakti properndimor Cento. M hert Indonezia, Sudani e Somalija parandien prpjekjen q t prfshihen n dominimin ideologjik t Bllokut t Lindjes.

    17
    historik. Islami nuk do ta konsideroj pr rast t vet nse mohon ose rrnon njrn nga kto bot. Eprsia e tij gjendet te aftsia q tua pranoj pjesn e tyre t s vrtets e t drejtsis. Kundrshtit botro-re, q kan pr shprehje blloqet ekzistuese, mund t ngadhnjehen vetm duke ndrtuar nj bot t tret, q do t prfshij edhe pjest e drejtsis q prmbajn bott e sotme. N astin kur bhet e qart se ideologjit kundrshtuese me trajtn e tyre ekstreme nuk mund ti imponohen njerzimit dhe se detyrohen t marrin rrugn e nj sinteze, nga nj pozit e mesit, ne dshirojm t tregojm se Islami n mnyr harmonike inkuadrohet n kt rrjedh t natyrshme t mendimeve njerzore, duke i prvetsuar, duke i trimruar dhe duke u br shkall-shkall shprehja m e plot dhe m konsekuente e tyre.
    Pikrisht n botn e sotme t polarizuar Islami, q ka shrbyer m shum se nj her si ur ndrmjet Lindjes e Perndimit, duhet t bhet i vetdijshm pr misionin e vet. Po qe se n t kaluarn ndrmjetsoi n mes t civilizimeve t vjetra dhe Evrops, sot, n astin e mdy-shjeve dhe alternativave dramatike, Islami srish duhet t marr rolin e kombit ndrmjetsues n botn e ndar. Ktu qndron kuptimi i rrugs s tret, rrugs s Islamit.
    N fund dy-tri fjal pr vet punn. Libri ndahet n dy pjes. Pjesa e par trajton shtjen e religjionit n kuptimin m t gjer t fjals. Pjesa e dyt i kushtohet Islamit, m prafrsisht - nj aspektit t tij, bipolaritetit.
    Prndryshe, as libri ssht teologji, as shkrimtari teolog. Nga kjo pikpamje libri sht m shum prpjekje pr tu prkthyer Islami n gjuhn q brezi i sotm e flet dhe e kupton. Kjo rrethan mund ti shpjegoj disa gabime e pasaktsi t tij. Paj, prkthime t prkryera nuk ka.

  2. #2
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    17-03-2003
    Postime
    683
    Kush e do librin e plote te klikoje ketu

    http://www.dielli.net/Archiv/PDF/lin...zetbegoviq.zip

Tema t Ngjashme

  1. Skandali i ambasadorit shqiptar n SHBA, Fatos Tarifa
    Nga Pride n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 53
    Postimi i Fundit: 30-11-2007, 18:18
  2. Kerkese muslimaneve
    Nga Bleti002 n forumin Komuniteti musliman
    Prgjigje: 11
    Postimi i Fundit: 21-07-2006, 03:33
  3. Evropa dhe Islami: Perspektiva dhe e ardhmja
    Nga ~Geri~ n forumin Komuniteti musliman
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 07-08-2005, 13:37
  4. Prgjigje: 10
    Postimi i Fundit: 16-11-2002, 19:28
  5. Zgjidhja e krizes shqiptare
    Nga Albo n forumin Problematika shqiptare
    Prgjigje: 3
    Postimi i Fundit: 25-04-2002, 06:34

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •