Close
Faqja 0 prej 2 FillimFillim 12 FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 22
  1. #1
    Shpirt i Lir
    Antarsuar
    15-04-2002
    Postime
    898

    Familja Biaku: Si jetuam me 26 hebrej n shtpin ton

    Hebrejt, ja si u mbrojtn n Delvin e Sarand

    Prania e komunitetit hebre n Shqipri dokumentohet t paktn n shekullin e trembdhjet n disa qytete si n Vlor e Durrs ku u dalluan pr tiparet e veta etniko-fetare.

    Sipas burimeve historike, n kohn e Sulltan Bajazitit, n Shqipri erdhn t tjera grupe me hebrej t degs mesdhetare sefardine pr shkak t inkuizicionit spanjoll e portugez. Por, bashksit e para t ksaj popullsie jo autoktone u vrejtn n disa qytete si n Vlor, Art, Janin, Berat, Elbasan, e m von edhe n t tjera qendra urbane si n Gjirokastr, Prizren, etj,. N qytete t veanta ose n lagjet e tyre hebrejt e Shqipris gzonin t drjtn e kultit t tyre fetar. Ndryshe nga shum vende t tjera t bots, qendrimi ndaj hebrejve n Shqipri nuk ka qen diskriminues. Historia e hebrejve t qyteteve Sarand e Delvin sht pjes integrale e koherences s nj tradite shqiptare sipas t cils hebrejt jo vetm nuk jan diferencuar ose diskriminuar pr shkak t etnis s tyre, por edhe jan respektuar, n shum rast n kushtet e rrezikut t jets s vet vendasve.


    N Sarand

    Hebrejt e Sarands nuk ishin nj komunitet i madh n numr. Por, ajo q t habit ende sot, pas rreth 60 vjetve nga mungesa e tyre, sht fakti q vendasit e mom i kujtojn kryefamiljart hebrej si t ishin ndar nj dit m par prej tyr. Qani Sulo ka qn ende djalosh n kohn e hebrejve t Sarands. Por ai nuk e ka aspak t vshtir t kujtoj emrat e disa prej tyre. "Menahemi kishte familjen pran Moisiut dhe pak m tej banonte edhe Tunidhi, - tregon Sulo, dhe nuk harron t prmend faktin se q t gjitha familjet, vendasit i mbajn mend n qytetin jonian qysh nga koha e para Mbretit Zog. Menahemi sipas vendasve t mom banonte sipr merkatos q e ndrtoi Zogu n Sarand. Sipas tregimeve t sarandiotve t vjetr hebrejt e qytetit t tyre mallrat i blinin n tregjet prtej detit. "N Itali dhe Angli, flitej se i merrnin mallrat. Por ama mallra m t mira dhe me cilsi si ato, rrall se gjeje gjkundi tjetr", kujtojn t momit ktu. Qani Sulo mban mend se hebrejt e vegjl punonin npr dyqanet e hebrejve t tjer. Kjo, jo se krkonin fitime nga fmijt, thot ai. Por e bnin kt pr t'i msuar edhe fmijt me vshtirsit e puns. Marrdhniet me vendasit i kishin shum korrekte dhe pr kt respektoheeshin nga t gjith, kujtojn sot m t momit e qytetit bregdetar prball Korfuzit.


    Krushqit dhe varret

    Historiani Apostol Pango, n Delvine, q tani ka dal n pension prmend disa nga emrat e kryefamiljarve hebrej t ktij qyteti t lasht. "Jozefi, Menahemi, Metathea, Tovi, Maci, Jontovi.... Esht pr t theksuar, vren historiani se "hebrejt e Delvins kishin dhe varrezat e tyre publike n qytet. Ja, atje sipr ,dhe tregon me dor vendin posht nj qafe prmbi qytet q n Delvin njihet si Qafa e Topit. Dy nuse delvinjote, u martuan me dhndurr hebrej, tregon Pango. Nj nuse, ka dal nga dera e Sinajve, kurse nj tjetr nga ajo e Ballacajve, pohon nj i moshuar n kt qytet, duke pir nj kafe pran berberhanes Ballaci. Sapo dgjon pr temn e hebrejve t Delvins, Qemal Ballaci, q ka vite n pension por ende punon berber, nxiton t nxjerr nj dokument q nga thellsia e nj dosjeje q nuk dihet perse e mban n berberhan. "Shikojeni,- tregon berberi veteran i Delvins, - sht nj tapi e kohs s Zogut. Gjyshi im, Veli Ballaci bleu n mars 1925 nj bashk (njsi toke) brenda n qytet m siprfaqe 8 strm nga Minahem Sollomoni, banues n Delvin. Dhe lexon me z "vlefta e shitjs, 500 (psqind). Ndrsa 84-vjeari Bilbil Hodo n lagjen "Sinan Ballaci" thot: "Si sot i kujtoj manifakturat n katin e par t pazarit t qytetit ku tregtonin hebrejt. Josifi, vijon ai,-kishte edhe nj djal t smur, i shkreti".


    Gjermant

    N Sarand kujtojn se gjat Lufts s Dyt botrore, sapo gjermant mbrritn me forcat e para n qytet, krkuan hebrejt. Gjermant, thot Qani Sulo, ishin vendosur n nj dykatshe q ekziston edhe sot pran Banks. Komandanti gjerman doli n ballkon dhe urdhroi t'i sillnin mnjher "ifutt". Por qyteti i kishte fshehur t gjitha familjet dhe nuk dorzoi asnj. "Ather urdhri i Komands s prgjithshm sht ky, -tha oficeri gjrman. Ajo shtpi n Sarand q zbulohet se ka fshehur ifutt do digjet dhe njerzit e saj do t pushkatohen!, - Tani largohuni mnjhr! - i tha ai pas ksaj nj prfaqsie nga kshilli i qytetit. Por familjet q strehonin hebrejt nuk ishin sekret n qytet. Familja e Veliko Malilajt, ajo e Koco Papagjiks, e Zeqo Sulo Hoxhs, etj, ishin bazat e hebrejve,-tregon Qani Sulo. Dy dit m von, oficeri gjerman do t shkonte vet n zyrn e Thoma Papait, nj zyr e vogl e kshillit t pleqsis s qytetit. "Dua t m jepni ifutt!-e krcnoi gjermani me grada. Pas ksaj prmendi emrat e hebrejve. Hoxha i Sarands q u ndodh aty dhe q kishte edhe ai hebrej t strehuar n shtpin e tij iu prgigj: "Esht e vrtet se ktu kan qn kta q thoni ju, por me kapitullimin e Italis kan shkuar q t gjith n Bullgari". Frika e pushkatimit ngeli pezull pr shum koh, por asnj hebre nuk u dorzua. Pas Lufts s dyt Botror ata u larguan nga Saranda fillimisht drejt Greqis e ndoshta m pas drejt vendit t tyre, thon t momit. Por ende sot n Sarand dhe Delvin, emrat e tyr prmenden npr biseda sa her t moshuarit kujtojn t kaluarn dhe ditt e vshtira t krcnuarara me vdekje q kan mbetur larg.

    Shklqim Hajno

    Gazeta Shqiptare
    9 Maj 2001
    Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 05-07-2006 m 22:17

  2. #2
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,799
    Postimet n Bllog
    3

    Historia e shpetimit te hebrejve nga shqiptaret

    Shpetimi i hebrejve, Dashuri apo perfitimi

    Ben Andoni/ Tani eshte postulat, qe shqiptareve u pelqen shume qe ta perserisin, se jane sjelle shume mire me hebrejte, pergjate historise. Ndersa, ne Luften e Dyte Boterore, koha kur hebrejte luftuan per mbijetesen nga shfarosja e plote, shqiptaret dhe danezet treguan se ishin vertete me teper se mikprites. Ne kete shkrim te Z.Lushit, jepet nje veshtrim historik i marredhenieve dhe menyren sesi hebrejte e perdoren Shqiperine, si trampoline, apo si vend per te shpetuar.

    Ne fakt, per te qene te sinqerte, historia shqiptare, tregoi se nga hebrejte dhe u perfitua. Madje dhe jo pak. Ne nje studim te botuar kohe me pare, tek "Perpjekja" eshte argumentuar se perfaqesite tona diplomatike, ku hebrejte e Gjermanise dhe Austrise mund te aplikonin per vizen shqiptare vertete i shqyen dyert per hebrejte, por nga ana tjeter, per cdo vize, ata jane paguar bajagi mire nga fatkeqet. Ne kete kontekst, nuk kemi pse te mos kujtojme rastin e gjuhetarit te madh Norbert Jokl dhe perpjekjen e tij per te marre nenshtetesine shqiptare. E cila, po t'i akordohesh dhe te mos i zvarritesh, ashtu si iu be nga autoritetet shqiptare, atehere ai do te jetonte edhe me shume vjet per te miren e Shqiperise. Per ata, qe nuk e njohin, dhe qe mund t'iu duket nje rast i pavlere duhet kujtuar se ai ishte pedagog i gjuhes shqipe ne Vjene dhe ishte njeriu qe dha veshtrime interesante te ilirishtes, trakishtes e shqipes, si edhe shqyrtoi marredheniet e shqipes ne gjuhet e lashta jogreke te Ballkanit dhe shtjelloi tezen e tij te prejardhjes se gjuhes shqipe. Pas zgjatjes se pafundme te burokracive ne perfaqesite tona, ai nuk mund ta kalonte dot me vendin e tij. Dhe, ashtu si e kishte parashikuar, vdiq ne llahtar ne kampet naziste ne moshen 65 vjecare.

    Pavaresisht, ketij rasti, nuk mund te harrosh kurre se Shqiperia ishte nje vend qe i nderoi hebrejte. Por, me shume sesa zyrtaret e saj, ishin thjesht njerezit e popullit, ata personazhet e medhenj pa goje, qe e kishin te mbartur ne gjak dashurine e tyre per hebrejte. Ketu eshte edhe vendi, ku studiuesi Lushi jep argumentat e tij, qe i shtrin, deri ne te kaluaren e shqiptareve. Koha, kur hebrejte lane gjurme, ne historine e Shqiperise. Dhe, qe shperfilli edhe interesin e shume zyrtareve shqiptare, qe duke ditur shpirtmadhesine e popullit te tyre e shfytezuan Holokaustin, per te marre haracin e shpetimit te hebrejve.
    "Babai i shtetit sht Ismail "Qemali", e zbuloi Edvin shkenctari!"

  3. #3
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,799
    Postimet n Bllog
    3
    Shpetimi i madh i hebrejve ne Shqiperi gjate Holokaustit

    Nje nga ndermarrjet me krenare ne historine e Shqiperise eshte shpetimi i 100 % i hebrejve te Shqiperise nga Holokausti gjate Luftes se Dyte Boterore. Ky fakt i mireditur vjen perseri ne nje kendveshtrim tjeter te studiuesit, qe citon dhe shume burime te huaja. Shqiperia, me njerezit e saj, pa buje, i mbajti dhe i strehoi hebrejte, sepse tek shqiptaret ishte e percaktuar se ata kishin jetuar bashke ne shekuj. Besimi hebre ishte nje nga besimet qe shqiptaret e njihnin, ndersa ritualet hebraike ishin shkrire dhe kane lene gjurme ne ritualet e ndryshme te nderimit shqiptar. Por, edhe sikur mos te ishin te gjitha keto, studiuesi Lushi, mbeshtetet fort tek Kanuni kur thote se per shqiptaret ishte pabesi, qe te dorezonte mikun. Kjo ishte arsyeja, qe edhe kuislinget ne Shqiperi, pavaresisht sherbimit qe i bene pushtuesve gjermane, nuk i shiten hebrejte

    Lufta e Dyte Boterore ishte nje lufte e keqe per te gjitha kombet e botes. Megjithekete, hebrenjte ishin populli i vetem gjate kesaj lufte, i cili nuk ishte i diskutueshem lidhur me territorin e tij, bindjet politike ose cfaredo qofte ceshtjesh te tjera, por lidhur me te drejten themelore te ishte pjese e llojit njerezor. Hebrenjte ishin gati te pashprese sepse aleanca e torturuesve dhe vrasesve nuk ishte e organizuar vetem nga shtetet e Boshtit nen komanden e djajve naziste. Ne zhdukjen e hebrenjeve ne mase, nazistet shfrytezuan larot e shume nacionaliteteve tjera. Identifikimi dhe percaktimi i vendndodhjes se hebrenjeve do te kishte qene i pamundshem, pa bashkepunimin dhe ndihmen e njerezve lokale. Per fat te mire, shqiptaret mund te jene krenare te perkojne tek popujt te cilet qene nje perjashtim nga ata qe qellimisht dhe me vetedije moren pjese ne vrasjen e hebrenjeve.

    Irene Grunbaum ne librin autobiografik mbi mbijetimin e saj si hebrenje ne Ballkan gjate Luftes se Dyte Boterore "Escape Through The Balkans"[Ikja Neper Ballkan], pas pershkrimit te pervojave te saj si refugjate ne Serbi dhe Maqedoni, ne paragrafin permbylles te kapitullit per Shqiperine shkruan: "Lamtumire Shqiperi, mendova. Ti me ke dhene aq shume: mikepritje, strehim, miq, dhe aventura. Lamtumire Shqiperi. Do te vije dita, kur do t'i tregoje botes se sa trima, te pafrike, te forte dhe bestare jane bijte tu; se si vdekja dhe djalli nuk mund t'i frikesoje ata. Nese do te jete e nevojshme, do te rrefej se si ata mbrojten nje refugjate dhe kurre nuk lejuan te cenohesha, as kur cmimi ishte humbja e jetes se tyre. Portat e vendit tuaj te vogel ishin gjithmone te hapura, Shqiperi. Autoritetet tua i mbyllen te dy syte, kur ishte e nevojshme, duke u ofruar njerezve te varfer dhe te persekutuar edhe nje shans te mbijetonin me te tmerrshmen e te gjitha luftrave. Shqiperi, ne perballuam rrethimin duke iu falenderuar humanitetit tend. Ne te jemi falenderues pergjithmone."

    Por, Irene Grunbaum nuk ishte hebreu i vetem, qe mbijetoi Luften e Dyte Boterore ne token e Shqiperise. Per dallim nga te gjitha vendet e Europes Lindore, Shqiperia ishte kombi i vetem, i cili e shmangu persekutimin nazist te hebrenjeve gjate viteve te Holokaustit, dhe vendi i vetem, i cili koeficientin e perqindjes se te mbijetuarve hebrej e kishte 100%. Per me teper, memedheu i shqiptareve, ishte shteti i vetem nen okupim ne Europe ne te cilin numri i hebrenjeve ne fund te Luftes se Dyte Boterore ishte me i madh se ne fillim te saj. Shpetimi i hebrejeve ne Shqiperi behet nje ngjarje edhe me e jashtezakonshme, sidomos kur krahasohet me fatin e hebrejve ne Greqine dhe Jugosllavine fqinje dhe kur merret parasysh fakti se ne te dy keto vende, me teper se 85% e banoreve hebrej te tyre u derguan ne vdekje.

    Pse dhe si Shqiperia i shpetoi, si te gjithe hebrejte e saj vendas ashtu edhe ata te huaj, te cilet qene me fat te mire te arrinin te hynin ne domenin e saj territorial? Pse shqiptaret, ne te shumten e rasteve, rrezikuan jetet e tyre te mbronin dhe strehonin hebrejte?

    Bashkejetesa e gjate historike e dy etniteteve, toleranca fetare, mungesa gati absolute e antisemitizmit, dhe kodi moral i shqiptareve- Kanuni, jane kater nga faktoret, te cilet mund te nenvizohen si faktoret me te rendesishem, qe mundesuan shpetimin e te gjithe hebrejve ne Shqiperi gjate Holokaustit.

    Hebrejte ne Shqiperi: Histori e shkurter e nje bashkeekzistence harmonike

    Historia miqesore e bashkejeteses ndermjet shqiptareve dhe hebrenjeve fillon para me shume se dy mije vjetesh, rreth shekullit te II-te ose III-te para eres se re, kur nje anije romake perplot me skllever hebrej po lundronte nga Judea e pushtuar per brigjet e Perandorise Romake. Dhe, per shkak te motit te lig, u detyrua te ankeronte ne bregdetin e Shqiperise se sotme. Duke pare kete si nje rast per te kapur lirine, shume nga hebrenjet e skllaveruar iken dhe u shperndane pergjate bregdetit shqiptar. Pasiqe Roma, ne kete kohe, ishte ne lufte me iliret, pergjegjesit romake te anijes, duke besuar se sklleverit e ikur nuk do ta kishin te gjate sepse ose do te shkyheshin nga kafshet e egra ose me gjase do te vriteshin nga vete iliret, dhe duke llogaritur se ishte me me mend te shkonin prapa ne Jude per nje ngarkese te re me skllever, moren vendimin te mos rrezikonin ndonje luftim me iliret dhe nuk proceduan te kapnin sklleverit e "pashprese" hebrej. Mirepo, iliret, ne armiqesi me romaket, nuk i vrane sklleverit e gjore. Perkundrazi, dora e ndihmes, qe ata u shtrine ketyre sklleverve, ne histori shenon ate cfare eshte bere tashme e njohur si vala e pare e hebrejve ne Shqiperi.

    Edhe pse mungon informacioni demografik mbi numrin e hebrejve ne territorin e Shqiperise se ketyre koherave te hershme ne histori, marredheniet e mira te paferkueshmerise ndernjerezore mes shqiptareve dhe hebrenjeve te Shqiperise mbeshteten nga nje evidence e begatshme. Per shembull, shkrimet historike te kronikanit hebrejo-romak, Falvius Josephus, bejne te ditur se ne kete periudhe historike nje dyzine vendbanimesh ne Shqiperi kane patur emra dhe banore hebrenje, si fjala bie, Palasa-Palestina, Orikum-Jericho, Fojnike-Phoinike dhe Galile. Shenimet historike te Josephus-it dhe toponimet e mesiperme, disa nga te cilat mund te gjinden edhe ne Shqiperine e sotme, transmetojne interpretimin se hebrenjet kane qene te lejuar te nguliten ne territorin e vet, te ruajne karakterin e vet, dhe te prosperojne demografikisht deri te shkalla te kene vendbanime te tera te banuara vetem nga ta.

    Sidoqofte, do te duhet te kaloje me shume se nje milenium e gjysme derisa do te filloje te rrjedhe vala e dyte e hebrenjeve ne Shqiperi. Ky influks i dyte filloi nga Selaniku (Greqi), diku rreth shekullit te XIV-te, dhe mbaroi kah fundi i shekullit te XV-te me nje emigracion numerik me te madh te perbere nga hebrenjet e debuar nga Spanja dhe Portugalia gjate Inkuizicionit. Vala e trete arrriti nga Janina dhe Preveza, te dyja ne Cameri, atebote nje regjion shqiptar, tash nje krahine ne Greqi, ne vitet 1850, dhe u shpernda kryesisht ne portin tregtar te Vlores. Perafersisht, rreth ketyre viteve, me 1894, perfaqesues te hebrenjeve te Rusise vizituan Shqiperine me qellim qe te inspektonin mundesine per ngulitje permanente ne tokat shqiptare. Mirepo, edhe pse ishte parapare qe 30 a 40 familje do te imigronin nga Rusia ne Shqiperi, megjithkete nuk ekziston as nje dokumentacion, i cili verifikon se dicka eventualisht do te kete ngjare. Prandaj, u be keshtu, qe, vala e trete e hebrenjeve mbeti vala e fundit deri sa vala e katert filloi te arrinte ne territorin e Shqiperise gjate viteve te Holokaustit.

    Gjate tere kesaj kohe historike prej me shume se dy mije vjetesh, te pershkruar ne reshtat e mesiperm, mund te thuhet me plot gojen se nuk ekziston asnje periudhe e vetme e dokumentuar kur shqiptaret dhe hebrenjet e Shqiperise ishin te perfshire ne ndonje konflikt te permasave te medha ose kur ata u ndeshen me njeri-tjetrin ndersa jetonin prane-prane apo me njeri-tjetrin. Ne te vertete, eshte e kunderta, sepse ekzistojne disa momente historike kur te dyja grupet qendruan tok te kapercejne veshtiresite e perbashketa.

    Nga keto momente, dy jane nder me te vecantat dhe qe mund te dallohen si kohera kur lidhja shqiptaro-hebreje arriti magnituden me te larte te bashkeveprimit te shkelqyeshem. E para periode ishte epoka e heroit kombetar shqiptar Gjergj Kastrioti (1403-1468), kah midisi i shekullit te XV-te, kur komandanti legjendar, i njohur si Skenderbeu, organizoi zoteruesit feudale te Shqiperise dhe shume suksesshem i rezistoi kontrollit otoman per mbi 25 vjet deri ne vdekjen e tij. E dyta periode ishte periudha kur Shqiperia e shpalli pavaresine e saj me 1912.

    Bashkejetesa ndermjet shqiptareve dhe hebrenjeve gjate kohezgjatjes se epokes se Kastriotit eshte e evidencuar ne formen e shume simboleve dhe praktikave, te cilat manifestoheshin ne te gjitha spektret e jetes, disa nga te cilat simbole dhe praktika vazhdojne te jetojne edhe sot te shqiptaret. Si shembuj te ketyre vlerave fundamentale dhe simboleve te tradites judaike ishin kulti i bukes i ngjashem me mitin e manna-s, kulti i te shtunes, kulti i sakrifices, kulti i ringjalljes (rikthimit ne jete nga vdekja), dhe ylli i Davidit ne emblemen e Gjergj Kastriotit.

    Kjo shkrirje e simboleve kulturore dhe traditave te dy grupeve, hebrenjeve dhe shqiptareve, orienton interpretimin e tyre ne dy drejtime te mundshme. I pari eshte se hebrejte, qe jetonin ne Shqiperi, asnjehere nuk e kishin te domosdoshme te fshihnin identitetin e tyre, dhe i dyti kembengul se hebrejte me shume gjase luftuan krah per krah dhe ne te njejten ane me shqiptaret.

    Nderkaq, per sa i perket periudhes se pavaresise, sipas dokumenteve otomane te rekrutimit dhe sic venerohet nga autori amerikano-hebrej Harvey Sarner ne librin "Rescue in Albania. One Hundred Percent of Jees in Albania Rescued from Holocaust" [Shpetimi ne Shqiperi. Nje qind per qind e hebrenjeve ne Shqiperi te shpetuar nga holokausti], eshte e qarte se gjate perpjekjeve te Shqiperise per mvehtesi (1910-1912), shumica e hebrenjeve sherbyen ne ushtrine shqiptare, e cila respektonte per keta ushtare te drejten te celebronin dhe mbanin festat e tyre (fetare), si dhe ofronte ushqim kosher per ta.

    Nese gjithe cfare eshte rrefyer deri me tash, gjegjesisht mbi traditen kohezive historike te mirekuptimit, mbeshtetjen e dyanshme dhe bashkejetesen e te dy popujve, do te mblidhej ne nje fjali te vetme, atehere konkluzioni, i cili do te nxirrej nga nje fjali e tille, do te ishte se shqiptaret nuk benin dallim mes hebrenjeve dhe vetes se tyre. Ata i konsideronin hebrenjte e Shqiperise si shqiptare. Hebrenjte,ne anen tjeter, flisnin shqip dhe asnjehere nuk vecantoheshin nga shqiptaret e tjere, edhe pse ishte tendence e tyre qe te jetonin ne lagje te vogla hebrenje.

    Shqiptaret: Njerez me besime te ndryshme, por vetem nje "religjion"

    Shqiptaret percaktohen si grup nacional dhe linguistik, i cili perfshin katolike, muslimane dhe ortodokse. Identiteti i shqiptareve determinohet nga etniciteti i tyre, ndersa religjioni, nenprodukt i pushtimeve te perandorive te ndryshme, qe sunduan mbi ta, eshte sekondar. Besimi i pare i shqiptareve, te cilet paraprakisht kishin qene pagane, ishte feja katolike, te cilen ata e adoptuan nga romaket. Ne vitin 395, pas ndarjes se Perandorise Romake, territoret shqiptare u vune nen okupimin bizantin. Ky ndryshim ishte nje faktor i rendesishem per te ardhmen e shqiptareve dhe te tjereve qe jetonin ne Shqiperi sepse kufiri, i cili ndante Perndorine Perendimore nga ajo Lindore, dhe ne vijim, Katolicizmin dhe Ortodoksine, ishte vije demarkacioni mes per mes territorit te sotem te Shqiperise. Pas ketyre zhvillimeve, kah fundi i shekullit te XV-te, Shqiperia ra nen kontrollin e Otomaneve. Afersisht njeqind vjet nga fillimi i ketij kontrolli, pushtuesit e rinje filluan politiken e konvertimit te popullates shqiptare ne Islam, si metode parandaluese per rebelim, ngase shqiptaret kishin ndermarre disa tentativa te armatosura per te mbrojtur vendin dhe besimin e tyre te krishtere. Keshtu, deri kah fundi i shekullit te XVII-te, me shume se nje e treta e popullsise kishte konvertuar ne Islam.

    Historianet sjellin dy argumente kryesore si arsye te ketij konvertimi, e posacerisht te katolikeve shqiptare. I pari ishin taksat me te renda per jomuslimanet dhe i dyti ishin ndjekjet dhe represioni i herepashershem por i ashper ndaj shqiptareve nga otomanet. Studiuesit zakonisht shtojne se konvertimet gati kurre nuk ishin te bazuara ne ndjenja te ciltera. Ata theksojne, per shembull, ekzistencen e kripto-katolikeve, respektivisht katolikeve te cilet konvertuan ne Islam por ruajten shume praktika fetare katolike dhe shpeshhera benin jete duale- si muslimane ne jeten publike dhe si katolike ne ate private. Bazuar ne keto hipoteza historike, eshte e besueshme te supozohet se nje numer i konsiderueshem i hebrenjeve ndoqen te njejtin shteg te braktisjes, sepakut publikisht, te Judaizmit per Islamin, ashtuqe te mund te gezonin me shume te drejta dhe perparesi. Per shembull, Harvey Sarner, duke pershkruar imigrimin dhe prezencen hebrenje ne Shqiperi, ne kapitullin e dyte te librit te tij "Shpetimi ne Shqiperi" shkruan: "Ne nje fshat musliman banoret thone se ata ishin hebrenje ne nje kohe, dhe te gjithe banoret vendas kane emra hebrenje. Familje te shquara neper tere Shqiperine pretendojne te kene qene hebrenje ne nje kohe". Ne te vertete, nuk jane vetem familjet muslimane te cilat shprehin kete pretendim. Bazuar ne mbiemrin e Presidentit aktual te Shqiperise, Alfred Moisiu, me perkatesi fetare ortodokse, spekulohet se ai eshte pasardhes i nje familjeje shqiptaro-hebrenje nga Kavaja, e cila mund te kete konvertuar rreth shekujve XVI ose XVII-te.

    Padyshim, qe ky pozicion i jetes se dyfishte, me nje religjion ne arenen publike dhe me nje tjeter ne sferen private, forconte solidaritetin ndermjet hebrenjeve dhe shqiptareve dhe i bashkonte ata rreth strumbullarit te statusit te perbashket prej qytetaresh, gjithashtu edhe ngase, duke kaluar neper krajata te njejta, ata edhe ndjenin me shume per njeri-tjetrin. Lidhur me bashkendjesine duhet te shtohet se nese pakicat fetare ne Shqiperi kishin nje historik te gjate te prezences ne vend, sikur hebrenjte, ato gezonin privilegjet e feve kryesore pavaresisht nga madhesia e mases se te perkushtuareve fetare. Ne Shqiperi, nuk ishte e nevojshme qe personi fetar te praktikonte ritualet ashtuqe te ndjehej apo konsiderohej pjese e grigjes se besimtareve. Besnikeria ndaj bashkesise komunitare ishte sociologjike dhe jo fetare. Identiteti religjioz ishte dicka qe vinte nga farefisi dhe familja. Keto fenomene, pjeserisht, edhe shpjegojne se pse shqiptaret kurre nuk kane pasur identitet te forte katolik apo ortodoks, dhe, me vone, prirje te fuqishme per Islamin. Rendesia qe banoret e Shqierise i jepnin unitetit te vetem te Zotit dhe jo divergjencave te besimeve eshte poashtu nje variabel shpjeguese per sjelljen tolerante dhe pozitive te komuniteteve te ndryshme religjioze.

    Sic u cek me lart, shqiptaret gjate historise se tyre, pranuan tre religjione. Porse, regjistrimet e popullsise te mbajtura deri ne vitin 1944, ne Shqiperi, listonin Judaizmin si religjionin e katert duke cilesuar hebrenjet si grup religjioz, dhe jo si pakice. Perderisa shqiptaret johebrenje i konsideronin hebrenjte shqiptare, perfundimi eshte i qarte dhe defton se shqiptaret pranonin Judaizmin si fene e tyre te katert, dhe me kete, ne fakt, kur hebrejte ishin ne rrezik gjate Luftes se Dyte Boterore, shqiptaret, duke mbrojtur hebrejte, mbrojten njerezit e vet. Duke vepruar keshtu, shqiptaret, de facto, aplikuan teorine se ata kishin kater besime dhe pa i gjetur keto dallime si arsye per percarje, ata, i shihnin dallimet si burim, i cili gjeneronte te drejta mbeshtetese te dyanshme porse edhe si obligim mutual te mbrojtjes se njeri-tjetrit. Me fjale te tjera, per shqiptaret duket te kete qene e kthjellet si loti se ata ishin popull me disa fe, por vetem nje "religjion"- shqiptarizmen, i cili ishte nje pike bashkuese e ekzistences se tyre si njerez dhe jo si grupacion me ndryshueshmeri etnike.

    Pse nuk kishte historikisht antisemitizem ne Shqiperi?

    Mosprania e antisemitizmit ne Shqiperi pergjate historise dhe deri te koha e Holokaustit nuk ishte vetem rezultat i paqes civile historike dhe tolerances fetare ndermjet shqiptareve dhe hebrejve. Dy arsye shtese per mungesen e antisemitizmit ishin numri i vogel i hebrenjeve (midis 1500-2000) dhe perqindja e larte e analfabetizmit (85-90%) ne mesin e banuesve te Shqiperise se gjysmes se shekullit XX-te. E para arsye u beri te mundshme hebrenjeve, qe te mos spikaten dhe e dyta nuk i lejoi shqiptaret qe te vijne ne kontakt me cfaredo pamfletesh, literature, apo propagande antisemitike, te cilat ne shumicen e vendeve ishin faktoret fajtore ne rritjen e sentimentit anti-hebre neper Europe. Kjo shprehet me se miri ne fjalet e Johanna Neumann, e mbijetuar ne Shqiperi, e cila duke rikujtuar ditet e saj ne Shqiperi para Luftes se Dyte Boterore, sic citohet ne artikullin e historianit Michael Schmidt-Neke, "Albanien-ein sicherer Zufluchtsort?" [Shqiperia- vendi i sigurite per ikje?], deklaron: "Shqiptaret nuk ishin antisemitike dhe bile nuk e dinin se cfare ishte antisemitizmi."

    Por, duhet gjithsesi, te potencohet se popullatat e shume vendeve te Europes Lindore kishin perqindje te larte te analfabetizmit gjithashtu, megjithkete elitat e tyre arriten te kontakti me literaturen antisemitike, dhe, ne me te shumten e rasteve, ishin mu keto elita qe prodhuan disa nga pogromet me te keqija. Ndersa ne Shqiperi edhe pse kishte njerez nga elita, te cilet kishin studiuar ne Gjermani dhe Austri dhe ishin simpatizante te kultures dhe edukimit gjerman, ata nuk treguan pajtim me antisemitizmin. Shpetimi i hebrejes gjermane Johanna Neumann, i cekur me perpara, eshte nje shembull shume ilustrativ i nje sjelljeje te ketille. Ja se si i pershkruan ajo shpetimtaret e saj, Ing Pilku, shqiptar, dhe gruan e tij gjermane Charlotte, sipas shenimeve ne librin e Sarnerit: "Nje polic shqiptar i njohu prinderit e mi dhe i arrestoi ata. Ing Pilku dhe gruaja e tij Charlotte, te cilet ishin qiradhenesit dhe miqte tone te pare, qene ne gjendje te aranzhonin lirimin e prinderve te mi pas ca ditesh. Kur erdhen gjermanet, me 1943, ne u futem ne ilegalitet. Babai im, i cili idendtifikohej lehte si hebre, iku per ne Kruje. Mamaja ime dhe une u vendosem ne shtepine e Pilkeve dhe beme sikur ishim anetare te familjes gjermane te Charlotte-s."

    Nje deshmitar tjeter i mungeses se antisemitizmit ne Shqiperi ishte ambasadori amerikan i perkatesise hebreje ne Tirane, ne vitet 1930, Herman Bernstein. Besohet se Bernstein, gjate sherbimit te tij, kishte bere marreveshje me Mbretin Zog, qe hebrejte nga Gjermania dhe Austria te vendoseshin ne Shqiperi. Ne letrat e tij, ai klasifikonte Shqiperine, si shoqerine mesepakut antisemitike ne bote. Ne njeren nga to, shkelqesia e tij shkruante: "Nuk ka gjurme te diskriminimit kunder hebrejve ne Shqiperi sepse Shqiperia eshte nje nga vendet e rralla in Europe sot, ku paragjykimet fetare dhe urrejtja nuk ekzistojne."

    Bashke-ekzistenca e panjolle, toleranca fetare, the arsyet e tjera te permendura deri me tani, te gjitha e shpjegojne mungesen e antisemitizmit ne Shqiperi, por ato nuk japin pergjigje te plote ne pyetjen, se pse shqiptaret ishin te vullnetshem te rrezikonin jetet dhe pasurine e tyre te shpetonin hebrejte, vecanerisht nese ne kete kontekst observohet fakti se, ne shumicen e rasteve, shpetuesit shqiptare nuk i njihnin hebrenjet perpara se t'i merrnin ne familjet e tyre, dhe shpesh, si ne rastet e hebrejve te huaj, nuk flisnin gjuhet e njeri-tjetrit. Pergjigja behet e plote vetem me paraqitjen e elementit te katert, i cili ne mase thelbesore kontribuoi per shpetimin e hebrejve te Shqiperise gjate Holokaustit, pra Kanuni.

    Kanuni

    Nje menyre qe te kuptohet Kanuni, kjo permbledhje sui generis shqiptare e ligjeve dhe rregullave, dhe se si ai ishte instrumental ne shpetimin e hebrejve, eshte rruga e interpretimit joformal dhe jojuridik te tij, rruge e cila pertregon se ky kod nuk ishte vetem ligj, te cilit njerezit i nenshtroheshin legalisht, por, gjithashtu, edhe menyre e te jetuarit te shqiptareve per me shume se 400 vjet. Kanuni ishte kodi zakonor i shqiptareve deri ne fillimet e hershme te 1950-ve, nje koleksion i ligjeve, qe determinonte sjelljen me te njohurit dhe te huajt. Si i tille, ai deftonte saktesisht konceptin e mikpritjes, si detyrim te shenjte. Kanuni ndryshonte nga kodet e tjera te regjioneve te ndryshme te botes, te cilat respektoheshin ne teori, mirepo injoroheshin ne praktike. I percjellur gojarisht nga gjenerata ne gjenerate, ligjet e Kanunit sherbyen per qindra vjete si themeli i sjelljes sociale dhe veteadministruese te shqiptareve. Kodi moral i shqiptareve kerkonte nga shqiptaret te jene mikeprites me mysafiret si ne shtepine e tyre ashtu edhe ne territorin e tyre. Ilustrimi me i mire i ketyre konstatimeve jane artikujt nga vete Kanuni, nga kreu i tetembedhjete mbi nderin shoqeror: 602. "Shpija e Shqyptarit asht e Zotit e e mikut." 609. "Buka e krypa e zemra, zjarmi e trungu e do firi per shtroje do te gjindet gadi per mik ne cdo kohe te nates e te dites." 614. "Tuj hi ne shpi, mikut do t'i mbajesh armen." 615. "E mbajtmja e armes asht: a) shej burrnie e nderje, edhe knaqesh se t' erdh miku; b) asht shej roje, sepse tuj i thane: 'Mire se erdhe', aj do te rrije pa droje, e se gjindesh gadi me i dale zot per cdo rrezik; c) asht shej urtije per vedi, pse, 'si t'i marrish armen, edhe ne easet ndo 'i mende te keqe miku, nuk ka shka te ban, 'si t'a carmatosish."

    Nocioni i pergjegjesise per mysafirin mbrenda shtepise perfshinte edhe mysafirin refugjat ne vendin e mikepritesit. Ky qendrim kundrejt refugjateve shpetoi jetet e shumices se hebrejve te huaj, te cilet kishin ikur ne Shqiperi duke kerkuar strehim. Perndryshe, ne shume vende te Ballkanit, ka mbizoteruar edhe dallimi mes hebrejve te huaj ose te jashtem dhe atyre vendas. Per shembull, sipas studiusit Stephen Scheartz, hebrejte e Maqedonise, te tradhetuar mizorisht, u dorezuan ne duart e nazisteve nga autoritetet kolaboracioniste bullgare. Nga 7762 hebrej perpara Luftes se Dyte Boterore, 6982, ose 90 % u vrane. Shqiperia ishte nje perjashtim sepse te gjithe hebrenjet pa dallim u mbrojten. Bile edhe shqiptaret, te cilet ishin bashkepunetore te gjermaneve asnjehere nuk e dhunuan Kanunin kur puna vinte te hebrenjte ne Shqiperi.

    Sipas Kanunit, ne Shqiperi nuk kishte te huaj, por vetem mysafire. Ne qofte se shqiptari apo shqiptarja do te kishte denoncuar hebreun gjegjesisht vendfshehjen e tij apo saj, ai ose ajo do te mbulonin me turp farefisin dhe familjet. Si pasoje, sepakut shtepite e tyre do te shkaterroheshin dhe familjet e tyre do te leciteshin apo deboheshin sic pohojne paragrafet vijues te Kanunit: 644. "Po i u pre kuej miku, kanuja i ka lane dy udhe: a te fiket a te koritet." dhe 648. "I pabesi, qi prt kend vete a shet kend ne bese, grihet katundisht e shkon gjak-hupes."

    Operacioni " Shpetimi i Hebrejve ne Shqiperi"

    Operacioni "Shpetimi i hebrenjeve ne Shqiperi" filloi me perpara se shume njerez kishin imagjinuar se Lufta e Dyte Boterore do te ndodhte. Ai nisi, me 1933, me refugjatet e pare hebrej, qe duke ndjere cfare po afrohej, lane Gjermanine dhe Austrine. Refugjatet rrugetuan per ne Shqiperi me mendimin ne krye se Shqiperia do te ishte vetem nje pike tranziti ne drejtim te SHBA-ve, vendeve te ndryshme te Amerikes Jugore, Turqise, Palestines etj. Gjasa eshte shume e vogel se cilido prej tyre planifikonte te rrinte ne Shqiperi. Sidoqofte, ata qe qendruan, qene me fat dhe te bekuar, sepse te ishe ne Shqiperi gjate Holokaustit ishte mbijetese e kampeve te vdekjes, si p.sh. Auscheitz, Dachau, Treblinka etj.

    Me 1934, situata e hebrejve te Gjermanise filloi te keqesohej edhe me. Organizata te ndryshme hebreje kontaktuan zyrat perfaqesuese te qeverise shqiptare duke pyetur nese kishte mundesi qe Shqiperia t'u pranonte hebrenjeve te Gjermanise te drejten e qendrimit te perhershem ose sepakut azil te perkohshem. Kah mesi i vitit 1935, autoritetet shqiptare refuzuan te gjitha kerkesat e hebrenjeve per azil dhe urdheruan ata te leshonin vendin. Megjithkete, deportimet nuk ndodhen kurre. Mbreti Zog, edhe pse nen presion ne rritje e siper nga Roma, e kishte vendosur te tregonte se Shqiperia ishte nje vend sovran, se italianet duhet te rrinin larg puneve te brendshme te Shqiperise, dhe se ai, vete, ishte njeriu i cili kishte gjerat nen kontroll. Per kete, qeveria, nuk ndoqi ceshtjen e imigranteve hebrej me tutje, edhe pse ishte ne dijeni te plote, se me qindra ishin me qendrim illegal ne vend.

    Nderkohe, ndersa intensiteti i ndjekjes se hebrejve ne Gjermani dhe Austri ngrihej, ashtu rritej edhe numri i refugjateve hebrej nga keto vende, te cilet ishin ne kerkim te vendeve ku mund te ishin te sigurte. Vitet 1938-1939 ishin dy vitet, kur konsullatat shqiptare ishin te ngarkuara me se shumti duke leshuar viza, ne fillim, per hebrejte gjermane, dhe pastaj, edhe hebrejte nga shtetet e Evropes Qendrore. Ne fakt, marrja e vizave tranzitore per Shqiperi nuk ishte telashja me e madhe per hebrenjte, pasiqe zyrat diplomatike shqiptare ishin liberale ne leshuarjen e tyre; problemi me i madh ishte te gjendeshin vende, pertej Shqiperise te cilat pranonin refugjate.

    Per hir te korrekteses, eshte e vertete se gjate kesaj periudhem, qeveria shqiptare kishte aprovuar shume rregullativa anti-hebreje, por kjo kishte ndodhur per te qetesuar italianet, qe kishin filluar te shprehnin qellimet e invadimit te Shqiperise. Sido qe te jete, keto rregullativa nuk u aplikuan asnjehere sepse perfaqesuesit qeveritare mbyllen te dy syte kur duhej t'i zbatonin ato dhe qytetaret nuk treguan gatishmeri te denonconin hebrejte dhe te binin ne kundershtim me Kanunin. Kufizimet ishin kryesisht te natyres formale dhe perfshinin afatizimin e vizave turistike ne 30 dite, si dhe urdherimin e konsulleve qe te leshonin sa me pak te tilla viza per hebrejte. Pavaresisht nga keto direktiva, shumica dermuese e diplomateve shqiptare, thjesht vazhduan me dhenien e vizave deri ne mbylljen e perfaqesive pas invazionit italian me 7 prill 1939.

    Italia e kontrolloi Shqiperine deri ne kapitullimin e saj ne vjeshten e vitit 1943. Megjithate, gjate okupacionit Italian, hebrejte bene nje jete te kujdeshme por edhe te zakonshme pa qene te frikesuar te zbulonin identitetin e tyre. Si veren edhe Harvey Sarner, italianet qene vetem rralle ekzekutues te degjueshem te planit gjerman per zhdukjen e hebrejve dhe antisemitizmin e shikonin si "semundje gjermane".

    Ne vijim, pas pranimit te mposhtjes nga Italia, Shqiperia ra nen pushtimin nazist. Gjermanet, sapo vendosen pushtetin e vet ne kryeqytet, ne Tirane, filluan vendosjen e ligjeve per ndjekjen e hebrejve, te cilat i kishin bere de riguer tashme ne vendet e tjera te okupuara. Per befasi, autoritetet kuislinge shqiptare, me justifikimin se Shqiperia ishte aleate, por edhe nje shtet i pavarur, refuzuan nje numer te konsiderueshem te ketyre ligjeve duke perfshire edhe kerkesen per hebrenjte qe te mbanin te ekspozuar ne rrobat e tyre shkronjen J per Jude.

    Diku, kah fundi i vitit 1943, gjermanet kerkuan nga kreret e hebrenjve dhe organet shqiptare qe te dorezonin listat e te gjithe hebrenjeve qe ishin me banim dhe qendrim ne Shqiperi, por edhe shqiptaret edhe hebrenjet e injoruan kerkesen. Nga mesi i vitit 1944, nazistet riperseriten kerkesen, kesaj radhe edhe zyrtarisht. Udheheqesit e hebrenjeve menduan se kishte ardhur fundi i tyre. Shumica prej tyre, fale ndihmes se qytetareve te thjeshte shqiptare, u zhduken ne ilegalitet. Nje delegacion i hebrejve duke rrezikuar jetet e tyre vendosen te provojne te bejne gjithcka, qe listat te mos binin ne duart e nazisteve dhe shkuan ne nje takim me Ministrin e Brendshem te qeverise kuslinge, Xhafer Deva. Per habine e tyre me te madhe, nacionalizmi i Deves u tregua te ishte me i forte se lidhjet e tij me nazistet dhe ai u premtoi se listat nuk do t'u binin ne dore gjermaneve, ndoshta duke i shpetuar keshtu hebrenjet nga vdekja e menjehereshme.

    Kongresmeni amerikan, Joseph DioGuardi, ne parathenien e librit te Sarnerit, duke komentuar vepren madheshtore te shpetimit te hebrenjve shkruan se ne ditet e hershme te luftes, se shqiptaret fshehen dhe ndihmuan hebrenjte duke u bazuar ne nisiative individuale dhe ne menyre te pakoordinuar. Mandej, me vone, kur kjo u be nje ndermarrje e rrezikshme ndersa gjermanet shtonin presionin, operacioni i shpetimit u organizua nga keshillat e vendeve dhe fshatrave ku hebrenjet ishin ne ilegalitet. Operacioni u zhvillua ashtu qe kishte raste kur familje te tera hebrenje, ne rrezik te zbuloheshin, u transferuan nga mbrojtesit e tyre nga nje vend i fshehjes ne tjetrin, nga nje katund ne tjetrin, nga qyteti ne fshat dhe prapa ne qytet. Nganjehere keto familje udhetonin bile edhe me dokumente falco te dhena nga shqiptaret. Hera te shpeshta hebrenjte maskoheshin si fshatare shqiptare dhe nderronin vendstrehimin. Per shembull, Irene Grunbaum, prej vitit 1941 deri me 1945, prezantohej si grua shqiptare me emrin Fatima Nova.

    Cdo perpjekje per paraqitje te plote te qindra rasteve, kur shqiptaret rrezikuan jetet e tyre te ndihmojne hebrenjte eshte per shkak te hapesires nje tentim i predestinuar te deshtoje. Shkrimi kurre nuk e ka fuqine e rikrijimit te situatave origjinale. Sidoqofte, jane dy aspekte, te cilat meritojne doemos te vecohen lidhur me shpetimin e hebrenjve ne Shqiperi gjate Holokaustit. I pari eshte rrezikimi i jeteve te shpetuesve shqiptare dhe i dyti eshte fakti se ne asnje moment te vetem cilido prej shpetimtareve shqiptare nuk kerkoi apo pranoi asfare kompenzimi. Johanna Neumann flet per te gjitha keto raste, ndersa shkruan per kete ne nje leter te publikuar ne gazeten The Eashington Jeeish Eeek me 1999 si ne vazhdim: "Shqiptaret, qofte muslimane qofte kristiane, jane njerezit me mikprites, bujare dhe te embel. Duhet te thuhet me ze, se shpetimi i hebrenjve nga shqiptaret nuk ishte nje akt vetem i mikepritjes se tyre tradicionale, por ai ishte nje akt puro i guximit personal. Shqiptare, thjeshte, pane te nevojshme t'u ndihmonin atyre qe qene ne nevoje dhe vendosen kete ndihme permbi sigurine individuale dhe te familjeve te tyre. Njeriu nuk nevojit shume, pos te shkoje ne memorialin Yad Vashem ne Jerusalem dhe te shohe listen e emrave te shqiptareve, te cilet jane nderuar me mirenjohjen Te Drejtit ne Mesin e Kombeve. Duke konsideruar faktin se popullsia e Shqiperise ne vitet e Luftes se Dyte Boterore nuk ishte me shume se nje million, numri i emrave ne listen e te nderuarve ne Yad Vashem eshte i larte ne menyre disproporcionale."

    Shpetimi i hebrejve ne Shqiperi, gjate Holokaustit, nuk eshte nje fenomen qe ka pikur nga qielli. Bazamenti i tij ishte vendosur qe me ngulitjen e pare te hebrenjeve ne atdheun e shqiptareve. Megjithekete, ky shpetim vetem sa ka filluar te zgjoje pakez me fuqishem interesin e opinionit te pergjithshem, studiuesve dhe historianeve, me saktesisht, qe prej fillimit te 1990-tave. Arsyeja pse ka ndodhur keshtu me kete veper heroike, e ngjashme vetem me mbrojtjen dhe shpetimin e hebrejve ne Danimarke, eshte tragjedia e vete shqiptareve per 50 vite nen nje terror tjeter- ate komunist, i cili ka mbajtur edhe shqiptaret edhe historine e tyre ne izolim nga mbare bota. Mirepo, sic thote nje proverb i vjeter shqiptar, veprat e medha mund te zgjasin te behen te njohura, por ato nje dite dalin ne drite. Te dy grupet, edhe hebrejte edhe shqiptaret, me krenari mund te shikojne drejt te ardhmes te vazhdojne miqesine e tyre sepse ngrehina e kesaj miqesie eshte e vendosur ne nje themel te forte dhe te besueshem, si ne pak raste tjera mbi faqe te dheut.
    "Babai i shtetit sht Ismail "Qemali", e zbuloi Edvin shkenctari!"

  4. #4
    i/e regjistruar Maska e Lek Rezniqi
    Antarsuar
    06-06-2002
    Vendndodhja
    Prishtin
    Mosha
    35
    Postime
    240
    Edhe n Kosov jan shptuar dhe fshehur shum hebrej.
    Mund t theksoj familjen Abravanel (t ciln e mbrojti familja ime)e cila pas lufts nga Gjakova u shprngul pr n Shkup dhe Manastir, epas trmetit t Shkupit m 1963 shkuan n Izrael, pikrish n Betlehem.

    Leka nga Prishtina
    Ti Shqipri m jep nder m jep emrin Shqiptar.

  5. #5
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,799
    Postimet n Bllog
    3

    Familja Biaku: Si jetuam me 26 hebrej n shtpin ton

    Historia e nj familje nga fshati Qarrisht e cila strehoi 26 hebrej gjat lufts. Dshmitart rrfejn si i strehuan dhe i fshehn hebrejt pr rreth dy vjet. Edhe sot ruajn korrespondenc me miqt e vjetr dhe fmijt e tyre. Kjo familje shqiptare sht dekoruar pr ndihmn dhn hebrejve gjat lufts

    Si jetuam me 26 hebrej n shtpin ton


    Kujtim Borici

    LIBRAZHD Ata q i pritn hebrejt n shtpit e tyre, fshatart q ndan bukn e gojs me ta, jan gjall ende n Qarrishtn e largt, fshat n Librazhd. T tjer q bnin roje n kasollen e hebrejve n Gurrn e Zez, jetojn sot n qytetin e Elbasanit, t Librazhdit, dikush n Amerik e nj tjetr n Greqi... Takuam njrin prej tyre, Muhamet Bicakun, sot rreth t 80-tave, i cili sht djali i mikpritsit t hebrejve Mefail Bicaku, njkohsisht dhe roja e miku i shum prej ifutve bashkmoshatar si i Majos, Rafaelit, Bonos. Qndrimin e hebrejve n Qarrisht e dshmon jo vetm personazhi yn por edhe dshmit origjinale, dokumentet e Yad Vashem-it.

    Historia

    Historia me hebrejt n fshatin Qarrisht fillon n shtator t vitit 1943, kur dimri qe tepr i ashpr, sidomos n kt zon t largt malore dhe binte shum dbor si kujton Muhameti. Dy klerik nga Struga t quajtur Dance e Stojce, kishin strehuar n bazat e tyre pr disa dit 26 hebrej, por ishte e pamundur ti mbanin m, sepse nj miku i tyre nga Ohri i kishte lajmruar se gjermant kishin msuar stehimin e hebrejve n Ohr dhe ishin vn n ndjekje pr ti kapur e vrar... Dy klerikt e Strugs, miq t Mefail Bicakut n Qarrisht, marrin rrugn n nj mngjes hert prmes dbors dhe i prijn karvanit t 26 hebrejve, m e vogla prej t cilve ishte Bona vetm 6 vjee... N fund t nj dite tepr t mundimshme, n mbrmje von, - kujton Muhameti,- dikush troket n shtpin e Bicakajve, e cila gjendej n t hyr t fshatit (ende sot aty ka nj shtpi t banuar, por pothuaj gjysm e rrnuar) dhe na thot se na ka sjell miq t largt. Miku q na kishte sjell kaq shum miq ishte kleriku Dance. Hapm portn dhe u uruam mirseardhjen. I vum t ngroheshin pran oxhakut t dhoms s madhe. Familjart tregojn se t nesrmen klerikt ikn t sigurt, sepse hebrejt i kishin ln n duar t besuara, tek miku i tyre Mefail Bicaku... Gjat shtegtimit t largt, nj prej hebrejve, Raafael Faragi, sot nj nga mjekt kirurg m t njohur n Haifa t Izraelit, veanrisht gjat ditve t qndrimit n bes t klerikve strugan, kishte msuar pak shqip dhe komunikonte me mikpritsit... Por koha e gjat e qndrimit mes mikpritsve qarrishtar, deri pas lirimit t Shqipris, bri q 26 hebrejt, t msonin fare mir gjuhn e shtpis...

    Kur jetonim me hebrejt

    Pr jav t tra, 26 hebrejt u strehuan n dhomat e shtpis s Bicakajve, flinin bashk n ato pak dhoma, hanin kishin (buk misri, gjiz dhe pastrma ose mish t thar me shumic, tepr i njohur n Qarrisht edhe sot)... Por fshati ishte i madh, rreth 150 shtpi ather dhe pas njfar kohe dikush on haber se n nj fshat afr, n Dorz, njerz q njiheshin asokohe si t afrt me pushtuesin, kishin msuar se n Qarrisht ishin strehuar hebrej... Babait, si msuam nj nat von, dikush nga miqt e fshatit fqinj i kishte uar sinjal. Por miqt ishin n bes. Zakoni, tradita e mikpritja e ka mikun t
    shenjt dhe ata nuk mund t dorzoheshin n fardo rrethane q t ishin, -rrfen Muhameti i cili n at koh ishte rreth t 20-ave. U gjet nj zgjidhje. Rreth 3 km larg fshatit, mes pyjeve shekullore e bri malit prball (si n nj ballkon) sht nj vend q quhet Fusha e Zez, jo larg aty ku sot jan ngritur dy rezervate kultivimi t trofts. N fakt quhej e till, pasi sot n t shumtn quhet Fusha e ifutve... Aty Bicakajt dhe disa miq t tyre n fshat, ngritn nj kasolle, e rregulluan mir, duke strehuar atje dhe ifutt. Por nuk i lan vetm aty: me ta rrinin dhe nj pjes e njerzve t shtpis, veanrisht dy djemt e Mefailit dhe vllai i tij m i vogl, q bnin dhe rolin e rojes... Pr do t papritur, ata mund t lviznin dhe t evitonin futjen e hebrejve n kurth. Ishin njerz t mrekullueshm. Rafaeli, vllezrit Simon e Majo Aurest, por viheshin n siklet nga mikpritja jon, nga prkujdesja q pr ta dukej shenjtri, e paimagjinueshme, - kujton Njazi Bicaku, djali tjetr i familjes mikpritse... Nuk pranonin t rrinin pa punuar, megjithse miku sado gjat t jet mysafir, n baz t kodit zakonor nuk duhet kurrsesi t punoj... Megjithse kundrshtonim, - kujton Muhameti,- t rriturit, veanrisht Rafaeli, Majo, Simoni vinin punonin me ne, bnim drut e zjarrit, onim bagtit n kullot (n dimr pr t pir uj) e ndonj pun t shtpis... Por dhe Bona e vogl nuk rrinte e qet. Madje at ishte vshtir ta dalloje nga fmijt e tjer t Bicakajve, ishte e vetmja q nuk rrinte pr shum koh n kasollen mes pyllit, por me fmijt e Bicakajve... Pothuaj do dit, babai i tyre shkonte blinte me mushk miell n Strug, se ishin shum njerz e donin t hanin, - kujtojn Muhamet e Njazi Bicaku. Kishin edhe para me vete, monedha floriri, por nuk i lam q ti prishnin,- kujtojn mikpritsit.

    Mehmet Shehu nuk i ngacmoi hebrejt

    Qarrishta nuk i shptoi ndshkimit t gjermanve: U dogjn 20 shtpi t fshatit, por 26 hebrejt ishin fshehur larg e ishin nn ruajtjen e mikpritsve... Por n nj far mnyre, Qarrishta nuk i shptoi dhe
    hakmarrjes s partizanve n inkursionin e tyre q njihet si Inkursioni i Brigads s Par t udhhequr nga Mehmet Shehu (pasi u qllua me arm pararoja e saj) q kaloi n Qarrisht-Fush-Studn-Prodan (Okshtun) drejt Tirans. Gjat qndrimit n Qarrisht Mehmet Bicaku, kryetar i shoqats Qarrishta, tregon se Mehmet Shehu u vu n dijeni prej paris s fshatit se prej shum muajsh, aty strehoheshin 26 hebrej... I falenderoi ata q po i strehonin dhe dha porosi q t vazhdojn t prkujdesen pr ta... Njkohsisht, Mehmet Shehu, si konfirmojn dshmitar t asaj kohe, thrret itendentin e prapavijs s partizanve dhe e urdhron t japin ushqime pr hebrejt... Mikpritsit refuzojn (pr mikun, sipas kodit zakonor nuk merret borxh apo ndihm), por mandej e pranojn ndihmn e tyre. Disa prej hebrejve t strehuar n kt fshat n nj letr pr mikpritjen e rrall t Qarrishts kan prmendur edhe prkujdesjen q tregoi Mehmet Shehu ndaj tyre. Tani autort e ksaj letre, vllezrit Auresti jetojn n Argjentin.

    Diktatura i dnon pr letrat e hebrejve nga jasht

    Pas lirimit dhe pas gati dy vjetsh qndrimi n fshehtsi, 26 hebrejt mund t lviznin, t iknin nga Qarrishta e largt. Dshmitart tregojn se ndarja nuk ishte aspak e leht, ishte e dhimbshme, sepse t gjith ishin familjarizuar me njri-tjetrin. Njri nga hebrejt, Majo Aurest, q tani jeton n Argjentin, ka nj kujtim tepr t rrall nga Qarrishta dhe Shqipria. Gruaja e tij, aty n shtpin e Bicakajve lindi nj vajz. ifutt q u strehuan n Qarrisht, u shprndan npr bot, dikush n Rusi, dikush n Argjentin, dikush n Amerik, e vetm Rafael Faragi sht sot n Haifa t Izraelit, n atdheun e hebrejve. Megjithse u ndan me fjalt mirupafshim, kur i prcolln dy vllerzit deri n Strug, n t vrtet do t duheshin afro 50 vjet q t viheshin srish urat e kontaktit fizik mes nj pjese t miqve t dikurshm... Por kjo mikpritje e rrall e Bicakajve t Qarrishts, do t sillte peripeci t shumta dekada m pas edhe pr mikpritsit... N vitin 1960, nj letr e ardhur nga Izraeli (nga kirurgu Faragi) dhe nj album me fotografi nga Argjentina e largt (nga vllezrit Auresti) e prballin Mefailin e Bicakve me hetuesin. Jo pak, por 4 vjet rresht, hetuesia dhe qelit e ftohta u bn streh pr mikpritsin e hebrejve... At koh, si kujtojn Njazi e Shahin Bicaku, rojet e hebrejve, ka qen nj situat tepr e vshtir pr familjen e tyre... Do t ishte prsri Mehmet Shehu q shptoi Mefailin. Ai mson se Mefaili, pr shkak t letrave dhe albumit nga Argjentina, po persekutohej n baz t nenit famkeq 55 (Agjitacion e Propogand), dhe urdhron lnien t lir t tij... Ndrsa gati dy dekada e gjysm, me shtetin e kohs do t ket pun Qemali, nipi i mikpritsit... Tenton t kaloj ilegalisht kufirin n zonn e Erseks, (me vete kishte foto, letra t miqve izraelit), por dikush m prpara kishte kallzuar pr kt aventur dhe ai prfundon n pranga...

    Takimi n Izrael pas 50 vjetsh

    Ndryshimet politike t vitit 1990 bjn q t rivendosej komunikimi mes miqve t vjetr shqiptar e hebrej. Qemali, nipi i kryefamiljarit, tashm me dokumente t rregullta e me interesim t veant t kirurgut t njohur izraelit Faraagi, udhton n Haifa si mysafir tepr i rrall... Kishte ardhur koha q kirurgu tia shprehte mirnjohjen miqve t vjetr shqiptar. Qemali kujton se sht befasuar kur n studion e kirurgut t njohur izraelit, n nj vend tepr t dukshm, ka par t varura tre relike shqiptare: nj tigan, nj ibrik aji dhe nj pal orape leshi me ngjyra, t cilat Rafaeli i kishte si kujtime t rralla t atyre viteve nga Qarrishta e q i ruante si gjrat shum t muara. Bicakajt shtojn se megjithat kontaktet fizike mes tyre pr shum shkaqe edhe sot jan tepr t rralla mes miqve t vjetr. Por kan korrespondenc t vazhdueshme...


    Mirnjohja

    Familjart: U dekoruam pr ndihmn dhn hebrejve
    N shtator t vitit 1996, n Pallatin e Kulturs t qytetit t Librazhdit Ministria e Jashtme, shoqata Miqsi-Shqipri dhe ambasada izraelite n Rom, zhvilluan nj ceremoni t veant ku u dekorua familja Bicaku e cila strehoi gjat lufts 26 hebrej...

  6. #6
    R[love]ution Maska e Hyllien
    Antarsuar
    28-11-2003
    Vendndodhja
    Mobil Ave.
    Postime
    7,708
    Kjo eshte nje nga gjerat me pozitive qe kemi bere ndonjehere. Lobi hebre ka qene nje nga lobet me aktive dhe me mbeshtetese ne gjith senatin Amerikan per nderhyrjen ushtarake ne Kosove edhe pse shume veta ne rradhet e Shqiptareve nuk e dine ose nuk do ta pranojne, por e verteta eshte e vertete. Eshte nje nga gjerat e pakta qe mund te krenohemi ne bote pa patur frike(flas per ato gjera qe njihen boterisht dhe nuk shkaktojne "efekte anesore" te padeshirueshme).
    "The true history of mankind will be written only when Albanians participate in it's writing." -ML

  7. #7
    R[love]ution Maska e Hyllien
    Antarsuar
    28-11-2003
    Vendndodhja
    Mobil Ave.
    Postime
    7,708
    Marrveshja pr ifutt


    Mentor Nazarko

    N mnyr gati spektakolare dje n Tv Top Channel u ofrua dhe m pas u komentua ekzistenca e nj marrveshjeje midis autoriteteteve t emruara shqiptare t kohs dhe pushtuesve gjerman n lidhje me qndrimin ndaj hebrenjve n Luftn e Dyt Botrore. (nje dite me pare drejtori i Arkivave Shaban Sinani botoi ne Shekulli dokumentacionin origjinal te marreveshjes). Ajo q u vu re dje ne TV e sipercituar, prej kumtimeve t lajmeve t lidhura me kt fakt ishin dy element paradoksalisht t kundrt. N mnyr naive gjat emisionit t lajmeve q njoftonte se kjo do t ishte tema kryesore e emisionit Shqip t Rudina Xhungs, u tha se ne jemi mburrur kot q populli yn mbrojti ifutt, sepse ka ekzistuar nj marrveshje sekrete pr mosprekjen e tyre. Ndrsa emisioni n fjal ofroi profesionalisht nj drit t re m t plot rreth ksaj marrveshjeje historike dhe protagonistve t saj. Pse ishte naive mnyra e paraqitjes n lajme dhe a ishte ky naivitet, prodhim i padituris s prgjithshme ndaj ekzistencs s marrveshjes? A sht kjo padituri, dshmi e t metave serioze n shkrimin e historis q edhe sot mbetet e shnuar nga paragjykimet e s majts komuniste t Enver Hoxhs?
    Prgjigja e par sht po. Publiku i gjer po merr vesh pr her t par se ka ekzistuar nj marrveshje dhe me shkrim ku autoritetet shqiptare n emr t neutralitetit relativ- nj koncept i krijuar nga figura e madhe e kombit shqiptar, Mehdi Frashri,- i kan krkuar ve t tjerave komands gjermane mosprekjen e hebrenjve n Shqipri. Them publiku, pasi zanatinjt e historis e kan ditur, por sigurisht e kan fshehur dhe ktu qndron imoraliteti i tyre. Madje, nse nuk do t ishte Bernd Fisheri, historiani i njohur q do ta prmendte, apo zoti Shaban Sinani, drejtori i arkivave mund t duhej ende koh q t dilte n drit dhe t pohohej me kaq forc nj fakt i till me rndsi t jashtzakonshme. Anipse paraqitja n emisionin e lajmeve ishte naive: sipas gazetares, ne jemi mburrur kot si popull, pasi kjo sjellje ndaj hebrenjve pasksh qen e detyruar nga marrveshja. Duke qen se nj naivitet i till mund edhe t zr rrnj, n mos mund t nis t prhapet nga ata ideolog t neoshqiptarizmit q e shikojn mosglorifikimin e kombit shqiptar si rrug drejt prsosjes kombtare, ather ja vlen t merresh me t. T paktn pr ta br qesharak nprmjet disa argumentave.
    S pari, nse ka nj marrveshje t till, ajo sht nj element m shum q u bn nder shqiptarve si komb. Pasi edhe klasa e tij politike e kohs, e quajtur deri m sot bashkpuntore e fashizmit, -paradoksale, pasi Mehdi Frashri 70 vjecar, kryeministr i qeveris shqiptare t 44-s ishte internuar nga italiant, rezulton edhe njher megjith difektet e saj, nj klas me vlera t forta humaniste. Si mund t imagjinohet, nse n marrveshjen n fjal ka nj klauzol t till, ajo sht krkuar prej shqiptarve, dhe nuk sht imponuar prej gjermanve. S dyti, nse ajo ka qen sekrete, sigurisht ajo nuk ka ndikuar n prcaktimin e sjelljes s shqiptarve t thjesht, edhe sikur t supozonim se qeverit e kohs kishin autoritet n t gjith territorin. Nj marrveshje e fsheht sht memece; ajo maksimumi ka prcaktuar nj lloj veprmbajtje t njsive dhe autoriteteve ushtarake gjermane, q n kuadr t respektit ndaj shqiptarve pr arsye boshe si arianiteti, apo arsye t tjera, nuk kan kryer akte apo goditje masive ndaj hebrenjve n Shqipri. Nj marrveshje e till na bn nder ne shqiptarve prkundrejt edhe klasave politike t vendeve t rajonit t cilat bashkpunuan me nazifashistt: ato u karakterizuan nga nj zell i tepruar n asgjsimin e hebrenjve. Shpesh m shum se gjermant vet.
    Nga publikime t tilla, nga nj mnyr e till dhnie t lajmeve dhe fakteve, q minimalisht sht naive, megjithse ka brenda farn e vetmohimit kozmopolit, n nj plan m t gjer mund t nxirren disa konkluzione, t vlefshme pr mes vedi, por edhe me nj valenc ndrkombtare. Pr sot veanrisht.
    Duhet rishikuar n mnyr urgjente historia e afrt e Shqipris pr ne, brezat e rinj dhe jo pse na e krkojn grekt. sht kontradiksion i thell, edhe qesharak edhe i paprgjegjshm i ksaj klase politike, veanrisht i s majts, q megjithse thot se sht shkputur nga enverizmi, vazhdon t mbetet peng i miteve historike t krijuara prej tij. Mjafton t bsh nj analiz t teksteve historike, t prkujtimeve t zyrtarizuara, t pensioneve pr veteran t shumfishuar, etj, q t kuptosh se kjo klas sht peng i enverizmit. Nj marrveshje e till sht fshehur dikur pr t mohuar humanizmin e atyre q u quajtn kollaboracionist, humanizmin e pinjojve t familjeve t mdha shqiptare si ka qen ajo e Frashrrllinjve dhe tentohet t mohohet edhe tani, sepse na nxirrka se gjermant nuk kan qen pushtues.
    Konkluzioni i dyt, sht se ne nuk kemi arritur pikrisht pr shkak t ktij dominimi kulturor historik t s majts, dominim q sht problem edhe pr vende si Italia, pr t njohur realitete t tilla. Nuk i kemi njohur mes vetes dhe pastaj si pasoj nuk kemi br asgj pr tregtimin e tyre n tregun global t historis; jan realitete me rndsi t jashtzakonshme pr imazhin e vendeve t vegjl si yni n kt koniunktur t pafavorshme ndrkombtare. N kohn kur fqinjt q na shesin mend pr qytetrime t vjetra t tokave t tyre ndrsa dje dhe sot jan t shnuar rregullisht si ksenofob dhe antisemit-shiko raportet ndrkombtare t BE-s, OKB-s, ne duhet t dim t ofrojm shembuj t till t rrall pr qytetrimin global. sht nj bot e karakterizuar nga prplasje t forta me ngjyra etnike, fetare dhe ku qndrimi ndaj hebrenjve konsiderohet si nj argument i rndsishm vijndars lufte. T zott e puns, izraelitt e din kt kontribut dhe e njohin kt dshmi t jashtzakonshme humanizmi: qndrimi i tyre n favor t shqiptarve t Kosovs n konfliktin e 1999, u shnua pikrisht nga vlersimi i ktij kontributi. Izraelitt madje kaprcyen peshn e rnd t paraleleve q ekzistojn sot midis raporteve Serbi-Kosov nga njera an dhe Izrael- Palestin dhe zgjodhn shqiptart si favorit, madje duke par ngjashmri me Holokaustin n pastrimin etnik dhe eksodin e tyre prej serbve. N kt kndvshtrim, do t ishte absurde q ne vet t injoronim rndsin e ktyre momenteve historike nprmjet konsumimit t grrmrreve ku nostalgjia pr mbeturinat e historis s shkruar nga t majtt bn aleanc me kozmopolitizmin q don t reduktoj shqiptaromadhsin ton. Do t ishte edhe nj goditje pr identitetin ton t vrtet, europian, t hapur dhe humanist. Prkundr difekteve t tjera q i kemi me shumic.
    "The true history of mankind will be written only when Albanians participate in it's writing." -ML

  8. #8
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,799
    Postimet n Bllog
    3
    Ekspozita Kjo mund t t ndodh edhe ty solli dshmit historike pr hebrejt n Shqipri

    Kujtesa shqiptare e holokaustit


    Belina Budini

    Tiran 27 janari e mori tanim statusin e dits s kujtess edhe n Shqipri. Ashtu si n shum kryeqytete evropiane, edhe n Tiran dita e djeshme shrbeu pr t kujtuar holokaustin dhe 6 milion viktimat e tij. Nj simpozium, nj ekspozit dhe nj koncert n TOB ishin aktivitetet q u kujtuan dje shqiptarve tmerrin e kampeve naziste t prqendrimit dhe t shfarosjes dhe krimin kolektiv. Dita ndrkombtare e kujtess prkoi kt vit edhe me 60 -vjetorin e lirimit t kampit t Aushvicit. Bota u bri homazh dje t gjith hebrejve dhe viktimave t holokaustit. Sipas Shaban Sinanit, drejtorit t prgjithshm t Arkivave, nj nga organizatort e ekspozits s djeshme n Muzeun Historik Kombtar, Kjo mund t t ndodh edhe ty, shqiptart nuk kan trashguar asnj problem n ndrgjegjen e tyre historike prsa i takon holokaustit, por kjo nuk do t thot se shqiptart jan bashkuar formalisht me reflektimin botror pr katastrofat q ka psuar njerzimi pr shkak t urrejtjes dhe dhuns kolektive. Kjo dit dhe kjo ekspozit nuk jan aq pr t vajtuar dhimbjet e s shkuars, por sht nj dit homazhi dhe meditimi pr traumat e shoqrive q goditen prej dhuns kolektive. Ekspozita e organizuar n bashkpunim me qendrn shqiptare t t drejtave t njeriut dhe qendrn shqiptare t rehabilitimit t traums dhe t torturs, ishte nj prpjekje pr t dshmuar at t vrtet historike q shum popuj do ta lakmonin, faktin q n hapsirn shqiptare nuk u cnua asnj hebre. Sepse Shqipria i mbrojti hebrejt dhe ktu nuk sht fjala pr 200 hebrejt e saj por pr 15 -fishin e tyre, t ardhur nga shumica e vendeve t Evrops e Ballkanit. Sipas Sinanit shptimi i hebrejve n Shqipri sht nj merit mbipolitike. Familjet shqiptare ndan kafshatn e gojs me hebrejt, por listat e hebrejve nuk i kishte populli, i kishin autoritetet e qeverive bashkpunuese, t cilt nuk i dorzuan. Por n ekspozit iu b homazh jo vetm hebrejve por edhe t gjith atyre q psuan fatin e hebrejve gjat Lufts s Dyt Botrore, ndr t cilt pati edhe shum shqiptar.

  9. #9
    Fshatar i varfer Maska e Chingy
    Antarsuar
    25-09-2004
    Vendndodhja
    Itali
    Postime
    363
    Pavaresisht se nuk e lexova te gjithe temen(mungese kohe) eshte pikerisht nje nga shembujt qe vertetojne nje nga virtytet me te mira te shqiptarit.Mikpritjen dhe ndihmesen e atij qe ka nevoje.Miku ne shtepi eshte i paprekshem kushdoqofte ky dhe cfaredolloj origjine te kete.Eshte nje nga virtytet tone me cilat ndjehemi krenar ne qe jemi jashte shtetit e sidomos me italianet te cilet kane mendim te keq per ne por harrojne qe me mijera bashkeatdhetare te tyre shpetuan koken duke u strehuar dhe fshehur ne familjet shqiptare.
    Se sei stanco e vuoi morire, pensa a chi sa di dover morire e vuole vivere...

  10. #10
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    13,380

    Shqiptart dhe hebrenjt

    Shqiptart dhe hebrenjt


    Nexhat Bushati


    I dashur z. Friedman,
    Kolona juaj Op-Ed, zakonisht eshte shume informative, nga e cila ke cfare te mesosh, sic edhe ishte artikulli juaj Te riparosh boten, ne te cilin ju shkruanit: Bullgaria. Eshte nje vend per te cilen une gjithmone kam pasur nje pike te dobet, sepse ajo mbrojti hebrenjte gjate Luftes se Dyte Boterore. Eshte teper pergezuese qe ju shprehni mirenjohjen tuaj, per ate cka ndjeni per bullgaret e veprat e mira qe ata kryen nje gjysme shekulli me pare. Kjo gje nuk duhet harruar kurre!
    Po e shkruaj kete leter tju informoj ju qe shqiptaret gjithashtu kryen njelloj vepra te tilla fisnike gjate luftes. Nuk eshte shume i njohur ky fakt, por eshte e dokumentuar mjaft mire, qe Shqiperia shpetoi te gjithe hebrenjte e saj e gjithashtu te gjithe hebrenjte qe kerkuan strehim e mbrojtje ne Shqiperi, pasi u larguan nga vendet ballkanike fqinje (si Serbia, Kroacia, Bosnja e Greqia), ku holokosti ishte i pameshirshem.
    Ne librin e tij Lufta sekrete e Serbise, propaganda dhe shtremberimi i historise, Philip Cohen (MD), dokumenton pastrimin etnik te hebrenjve nga bashkepunetoret naziste te Serbise. Ishte udheheqesi i qeverise te Serbise, gjenerali Nedic, i cili iu mburr Gebelsit:
    Beogradi eshte kryeqyteti i pare evropian, i cili eshte Judenfrei (pa asnje hebre, i pastruar nga hebrenjte).
    Ne autobiografine e saj Arratisje neper Ballkan, autorja Irene Grunbaum pershkruan se si shqiptaret e ndihmuan te kalonte nga Serbia ne Shqiperi dhe me pas e mbrojten ate gjate qendrimit te saj ne Shqiperi. Shqiperia u pushtua nga nazistet ne fundin e vitit 1943. As qeveria e as populli nuk kallzoi qofte edhe nje anetar te vetem te komunitetit hebre, qe perbehej, qofte nga shtetasit shqiptare hebrenj, apo refugjatet qe strehoheshin ne Shqiperi.
    Nje e njohura ime hebreje, te cilen e kam njohur ne NYC, me informoi se ajo ishte ne dijeni qe Shqiperia mbrojti hebrenjte e qe ne muzeumin e holokaustit ne Izrael, jane emrat e shqiptareve te nderuar qe i mbrojten ata (numri i shqiptareve te nderuar eshte 16 ose 17). Ajo i konsideronte shqiptaret, si teper te civilizuarduke bere ate cfare i kerkohej (keto jane pak a shume fjalet e saj). Ne ate kohe Shqiperia ishte vendi me pak i zhvilluar i Evropes. Popullsia e saj e paket (me pak se nje milion), merrej kryesisht me bujqesi ose tregti te vogel; niveli i edukimit ishte i ulet, ne fakt, nuk kishte qofte edhe nje universitet te vetem ne te gjithe vendin. Nga ana tjeter, shume vende te tjera te Evropes, qe per kohen ishin konsideruar si me te civilizuarit, ose zoteronin kulturen e madhe, ishin pikerisht ato qe nisen, kryen ose bashkepunuan me vullnet te lire te kryhej krimi i madh i holokaustit (edhe krimet e tjera kunder njerezimit). Ketu perfshihen vende te civilizuara si Gjermania, Austria, Franca, e Greqia. Problemi se kush eshte i civilizuar e kush nuk eshte, mbetet dicka subjektive!
    Une gjithashtu isha deshmitar i pranishem i perpjekjeve per te shpetuar hebrenjte. Isha vetem nje djale i vogel ne Sarajeve te Bosnjes, ne pranvere te 1941-shit, kur gjermanet pushtuan vendin. E kujtoj shume mire kohen kur nena ime me mori me vete ne nje kamp, qe ishte ngritur per te mbajtur hebrenjte. Te burgosur ne oborrin e rrethuar te kampit, ne mund te shihnim nje shoqen e mames sime, nje zonje hebreje hungareze, me te dy femijet e saj. Te porta kryesore, nena ime fillimisht bisedoi me rojen e me pas me nje ushtar tjeter. Ajo cka rrekej me rojen ishte perpjekja qe te bindte ate (kjo mu shpjegua me vone), qe znj. Strum (ashtu me ngjan te ishte mbiemri i zonjes) ishte ne vizite te ne nga Shqiperia, e qe gabimisht ishte identifikuar si hebreje. Roja u konsultua me nje ushtarak te nje rangu me te larte dhe me pas ata (sic ndodh vetem ne nje mrekulli), liruan te tere familjen.
    Me vone znj. Strum, e veshur me carcaj (veshje e grave boshnjake myslymane, me te cilen mbulojne fytyren dhe koken), qe te mbulonte syte dhe ngjyren e flokeve, qe per cudi e kishte te kuqe, u largua me tren per ne Mostar, ne nje zone nen kontrollin e forcave ushtarake italiane, ku ajo dhe femijet e saj gjeten strehim te sigurt (gjeten pra shpetimin). Italia, ne ate periudhe te luftes, akoma nuk kishte shpallur ndonje ligj racial, qe kufizonte te drejtat civile te hebrenjve.
    Nena ime, Zuku Bushati (Sokoli), qe origjinon nga Shkodra, Shqiperi, ishte vetem 23 vjece (ose 24), kur e gjithe kjo gje ndodhi. Une e mbaj mend mire kete, sepse, kjo krijoi nje situate ne familje, per shkak te mungeses te konsultimit te saj me babane, pare se te ndermerrte kete veprim, duke shkuar pa dijenine e tij ne kamp. Duke vepruar keshtu, nena ime vuri ne rrezik te madh te gjithe familjen tone.
    Mamaja gjithmone permendte faktin se cfare e ndihmoje ate me shume ( ne kete iniciative te menduar jo gjate) ishte fakti qe rojet per Miresine e Zotit, ishin roje boshnjake objektesh, njerez te meshirshem (Domobranci) dhe jo te frikshmit Ustashe (bashkepunetoret naziste fanatike kroate te veshur me uniforma te zeza). Cfare tjeter ndihmoi situaten, ishte fakti qe znj. Strum, e cila ishte fillimisht nga Hungaria, nuk fliste gjuhen boshnake.
    Me vone vura re se disa nga komshinjte tane te lagjes ne Sarajeve, filluan te mbanin yje te verdhe. Gjithashtu, pashe qe nje pjese e atyre komshinjve ne ndertesen tone, te largoheshin pjese-pjese nga ndertesa ku jetonin, duke mbajtur valixhe udhetimi ne duar. Nuk me kujtohet ti kem pare ata perseri me vone.
    Per fatin e mire, historia e znj. Strum, pati nje fund te lumtur. Kur lufta mbaroi, znj. Strum, u kthye perseri sebashku me femijet. Pak dite me vone pas kthimit te znj. Strum, mama me mori me vete per ti bere nje vizite familjes. Akoma e mbaj mend, se isha shume i zemeruar gjate asaj vizite, sepse nen shtysen e nenes time, mu desh te hiqja dore perfundimisht nga kostumi qe e kisha per zemer, i cili iu dhurua djalit te familjes, qe ishte mosha ime. Me vone, edhe z. Strum u bashkua me familjen, pasi ishte detyruar te largohej per nje periudhe nga Bosnja. Ushtria gjermane e kishte detyruar me force te punonte per te, duke e marre me vete. Ai ishte nje inxhinjer me emer, dhe ushtria kishte pasur nevoje per ekspertizen e tij.
    Vite me vone, kur une isha nje adoleshent, babai me ngarkoi detyren te ngjisja nje arke me shlivovice (raki kumbulle) ne katin e gjashte te nje godine, ku ndodhej apartamenti i nje doktori hebre, ne krahun tjeter te qytetit te Sarajeves. Ishte nje dhurate qe i bente babai si shenje mirenjohje doktorit, i cili kishte mjekuar babain dhe shqiptaret e tjere te Sarajeves, pa i marre para. Gjate luftes shqiptaret e kishin mbajtur me ushqim, e nje familje ne Shqiperi, e kishte strehuar pergjate viteve te luftes.
    Sot, nuk eshte nje fakt ndoshta teper i njohur nga bota, se shqiptaret derguan ushtare, ti japin nje dore ndihme Amerikes, ne Afganistan dhe Irak. Shqiperia dikur ndihmoi me te dobtin, tani po ndihmon me te fuqishmin. Shpresoj z. Friedman, se do te ushqesh te njejtat ndjenja per Shqiperine, ashtu sic ndjen edhe per Bullgarine.
    Shqiperia ka nevoje per nje dore te bute qe ta marre me te mire, sepse eshte nje vend qe po lufton per mbijetese, qofte edhe ekonomikisht.

    Sinqerisht, Nexhat Bushati

    *Autori sht nje shqiptar amerikan, i cili punon per administraten amerikane. Letra i eshte drejtuar Thomas Friedman, nje nga kolumnistet e njohur te faqes editoriale te NY Times.

    23/06/2005
    KATEGORIA: Analiza. Shekulli.
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

  11. #11
    Eshte nje shkrimtare shume e njohur kanadeze Carol Shields e cila ne nje liber te saj te titulluar "The Stone Diaries" -me te cilin fitoi cmimin Pulitzer ne vitin 1995, ka aty nje personazh te quajtur Abram Gozhde Skutari.
    Ne faqen 37 thuhet "...Abram Gozhde Skutari, aged thirty-four, known locally as the old Jew, a peddler of trinkets, born in the Albanian village of Prizren, the son of a Sephardic maker and trader of nails..."

    Ne faqen 257 eshte "Skoot Skutari's Theory".

    Aty shkruhet: "My grandfather was born in a northern Albanian village, the son of poor country Jews. When he was eighteen he left home, telling his parents he was going to walk to Jerusalem. Instead he traveled westward to the city of Skutari (and tacked that name on to his own), and caught a boat bound for Malta. From there he traveled to Lisbon, then boarded ship for Montreal. By the year 1897 he was living in rural Manitoba, traveling from township and earning his living as a peddler and household sundries. Abram Gozhde Skutari was his full name, a self-made man, a millionaire, founder and owner of a nationwide chain of retail outlets".

  12. #12
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    13,380

    Hebrejt n Shqipri dhe shptimi i tyre n periudhn naziste

    Hebrejt n Shqipri dhe shptimi i tyre n periudhn naziste

    Gestapo: Asnj veprim kundr hebrejve n Shqipri, pa plqimin e qeveris s vendit

    Prof. Dr. Shaban Sinani




    ...Ministria e Punve t Jashtme, Inland II.

    Shnime lidhur me takimin midis prfaqsuesit t MPJ t Reich-ut t 3-t Eberhard von Thadden dhe shefit t Gestapo-s Heinrich Mller, Berlin, 17 tetor 1943.
    M datn 17 tetor 1943, kshilltari i Legats (Eberhard) Von Thadden, prgjegjs i seksionit II-A t Grupit Inland II t Ministris s Punve t Jashtme, sipas udhzimeve q iu dhan, u paraqit n zyrn e Shefit (Gruppenfhrer) t Policis Sekrete t Shtetit Gestapo Heinrich Mller, pr t diskutuar n lidhje me zbatimin teknik t shtjes hebreje n territoret e pushtuara s fundmi. Me kt rast ai i ka br t njohur /bashkbiseduesit/, sikurse dhe Ministris s Punve t Jashtme, se pas prvojs n Danimark, veanrisht n territoret e tjera /t sapopushtuara/, veprimet ndaj hebrejve zbatohen me mjete t mjaftueshme dhe prgatitje t prshtatshme, duke shmangur, sa t jet e mundur, ndrlikimet politike. Gruppenfhrer Mller u prgjigj se edhe Zyra Qendrore e Sigurimit t Reich-ut (Reichsicherheitshauptamt) kishte nxjerr msime nga prvojat n Kopenhag. Megjithat, tha ai, koha kur mund tju vihen n dispozicion forca policie t mjaftueshme pr t zbatuar n mnyr t rrufeshme n zonat e pushtuara rishtas veprimet kundr hebrejve ndoshta nuk duhet t vij kurr, deri n prfundim t lufts. Prandaj mund t bhen prpjekje q, me mjetet n dispozicion, t arrihet rezultati m i mir q lejojn situatat ushtarake pr zbatimin e veprimeve t urdhruara. Pr sa u takon vendeve t veant Gruppenfhrer Mller gjat takimit u shpreh:



    Shqipria

    Ai tha se e kupton mjaft mir qndrimin e Ministris s Punve t Jashtme, sipas s cils, nj veprim de facto kundr hebrejve n Shqipri pa plqimin e qeveris s vendit, apo pa dijenin e saj, do t konsiderohej fyes pr kt t fundit dhe do t shkaktonte ndrlikime t rnda n vend. Prandaj pr qndrimin ndaj hebrejve n Shqipri do t pranohet propozimi i Ministris s Punve t Jashtme dhe do t lejohen veprime vetm pas rikshillimit me kt t fundit, n nj moment t prshtatshm, duke dgjuar edhe nj her mendimin e prfaqsuesit t saj, pasi kjo t ket kontaktuar e kshilluar prsri mendimin e qeveris s Shqipris.

    Ky dokument, n t cilin dshmohen marrveshjet e arritura ndrmjet prfaqsuesve t MPJ dhe Gestapo-s pr t gjitha territoret e pushtuara nga ushtrit naziste pas dats 8 shtator 1943, me kapitullimin e ushtris fashiste, bn t ditur se: 1. Qendrimi i autoriteteve ushtarake dhe politike naziste ndaj hebrejve n kto vende nuk do t ndryshoj nga ai q sht zbatuar ndaj hebrejve n territoret e pushtuara q n fillim prej Reich-ut. 2. Askush nuk duhet t pres shtim t policis pr kryerjen e ksaj detyre, por t veproj me mjetet q ka n dispozicion dhe n prputhje me situatat luftarake, pavarsisht prej prvojs n Danimark. 3. N Shqipri t dyja palt pajtohen t mos veprojn kundr hebrejve, duke respektuar qndrimin e qeveris vendse, e cila do ta konsideronte fyerje do iniciativ antisemite pa dijenin e plqimin e saj.


    Imperativi pr kshillimin e arkivave

    Nga vet prmbajtja e ktij dokumenti, q prbn ndoshta burimin m t rndsishm arkivistik nga ku mund t rifilloj nj analiz serioze pr arsyet e brendshme e t jashtme, politike e mbipolitike, shtetrore e joshtetrore, t shptimit t hebrejve n Shqipri, dalin t nnkuptuara t dhna ende hipotetike, por jo t padshmueshme n t ardhmen, sidomos duke llogaritur edhe mundsin e kshillimit t arkivave gjermane dhe t ndonj vendi tjetr.
    Dihet mir dhe dshmohet prej burimeve arkivore se pakti midis regjencs s Shqipris dhe komands politike e ushtarake t ushtris naziste u arrit mbshtetur n formuln: t trajtohen armatat hitleriane si ushtri kalimtare, me kusht q nga autoritetet e Reich-ut t mos ndrhyhet n qeverisjen e brendshme t shtetit.
    N tetor t vitit 1943, kur u zhvillua takimi midis dy prfaqsuesve t lart t institucioneve qendrore t Berlinit, kontaktet midis Regjencs s Shqipris e komands ushtarake-politike naziste sapo ishin vendosur. Bn prshtypje fakti q ksaj t fundit nuk i ishin dashur m shum se dy-tre muaj njohje me realitetin shqiptar pr t konkluduar se hebrejt n kt vend nuk mund t prekeshin, nuk mund t trajtoheshin si n do rajon tjetr t pushtuar; se qeveria e Shqipris nj hap t till do ta quante fyerje dhe kjo do t sillte pasoja t rnda. Duke iu referuar formuls s paktit dhe reagimit t institucioneve t Reich-ut, mund t prfundohet pa gabuar se, n vshtrimin e autoriteteve naziste, n Tiran shtja hebreje quhej shtje e brendshme.
    Ia vlen t kujtohet se autoritetet naziste, me vendosjen e kontrollit t tyre mbi pushtetet vendse, me krijimin e qeveris bashkpunuese, i parashtruan Tirans tri krkesa t mirnjohura: 1. Dorzimin e arit numizmatik t Banks Kombtare pr arsye sigurie. 2. Dorzimin e arkivit t dorshkrimeve kishtare t mitropolis s Beratit, gjithashtu pr arsye sigurie. 3. Dorzimin e listave t hebrejve rezident dhe t ardhur n Shqipri. Floriri i Banks Kombtare prfundoi shum shpejt n duart e ushtris naziste. Dy dorshkrimet m t vjetra t mitropolis s Beratit (Beratinus-1 dhe Beratinus-2) u fshehn nga kshilli kishtar dhe mbetn t fshehur e t zhdukur edhe pr tri dekada pas lirimit. Kurse listat e hebrejve nuk u dorzuan asnjher.


    Dshmit e tjera

    Studiuesi hebreo-amerikan H. Sarner, n librin e tij Hebrejt n Shqipri - t shptuar qind pr qind, pohon: Regjenca shqiptare, me kryeministr Mehdi Frashrin, veproi n prputhje me marrveshjen me nazistt, e cila lejonte lvizjen e ktyre t fundit n gjith territorin e vendit. Si shprblim ndaj ksaj, nazistt nuk do t ndrhynin n punt e brendshme t qeveris. Fraza pr mosndrhyrje n punt e brendshme mori nj rndsi t posame pr fatin e hebrejve, kur komanda naziste i krkoi regjencs q t dorzonte listat e tyre n tr Shqiprin.
    Krkesa pr listat e hebrejve iu b qeveris bashkpunuese menjher pas marrjes n dor t situats. Nga dokumenti i Ministris s Punve t Jashtme t Reich-ut del se autoritetet naziste trhiqen po aq shpejt nga qndrimi fillestar. far ndodhi n periudhn gusht-tetor 1943, q nazistt arritn n prfundimin se veprimi kundr hebrejve n Shqipri ishte i pamundur? far bisedimesh t padokumentuara apo ende t paidentifikuara n dokumente u zhvilluan midis regjencs dhe autoriteteve naziste? far i ka raportuar qendrs, Berlinit, ministris s punve t jashtme, ambasadori i Reich-ut n Tiran n lidhje me ndjeshmrin e qeveris s Shqipris ndaj ksaj shtjeje? Nga ana tjetr, policia politike rajonale, ajo pjes e Gestapo-s q vepronte n Shqipri, far i shkruante shefit politik, shefit kryesor n qendr, Heinrich Mller, q ky t ishte i detyruar t pranonte nj zgjidhje ndryshe pr Shqiprin? T gjitha kto mund t ndriohen e saktsohen duke kshilluar burimet gjermane pr kt shtje. Por nj gj sht e sigurt: takimi n Berlin dshmon se trajtimi i hebrejve n Shqipri ishte nj problem themelor i marrveshjes midis palve dhe se vendimi pr mosndrhyrje sht i lidhur me prcjelljen e ndikimit nga realiteti dhe situata ushtarake n vend.


    Qndrimi mund t ndryshonte

    N takimin ndrmjet Eberhard von Thadden dhe Heinrich Mller nuk u prjashtua q, n nj t ardhme, pas nj kshillimi tjetr me qeverin e Shqipris, duke marr plqimin e saj, qndrimi ndaj hebrejve mund t ndryshonte. N fakt, kshtu ndodhi. Pa kaluar nj gjysm viti, kur, ndrkaq, nuk mund t flitej m pr nj status kalimtar t ushtris naziste n Shqipri (me gjith dshirn e qeveris bashkpunuese, pakti ishte prishur prej lvizjes antifashiste: ndrkaq ishte zhvilluar operacioni ushtarak i dimrit dhe po prgatitej nj operacion tjetr me karakter strategjik), komanda e saj i krkoi prsri listat e hebrejve, ksaj radhe me kmbngulje dhe n form urdhrore. Sipas H. Sarner, kjo ndodhi diku nga fundi i pranvers s vitit 1944. Nazistt krkuan zyrtarisht jo vetm listat, por dhe grumbullimin e gjith hebrejve n nj fush prqndrimi. Mbshtetur n burimet amerikane, sipas Sarner, dy prfaqsues t bashksis hebraike n Shqipri, duke prfshir dhe hebrejt e deportuar prej vendeve t Europs Qendrore, q kishin gjetur kt vend si streh shptimi, Rafael Jakohel dhe Mateo Mathatia, duke qen t vetdijshm se ky urdhr i nazistve do t thoshte arrestim dhe shfarosje t gjith bashksis (Shoah), iu drejtuan Mehdi Frashri pr ndihm. Ky i fundit i kshilloi ata q t takoheshin me ministrin e brendshm Xhafer Deva, i cili njihej si anti-semit. Ata shkuan ta takonin me ministrin Deva, megjithse e dinin rrezikun q u vinte rrotull nga ky takim. T dy e pranuan sfidn, duke u ln familjeve lamtumirn prpara se t niseshin. Pr udin e tyre, sedra nacionale e ministrit Deva, doli m e fort se anti-semitizmi i tij i njohur. Ai mori prsipr t kundrshtonte krkesn e nazistve. Deva ia doli q ti bindtte ata q t trhiqeshin nga krkesa pr dorzimin e listave t hebrejve.
    Pohimet e studiuesit amerikan Sarner, prvese nga B. Fischer, gjejn konfirmim t katcipt dhe n burimet arkivore shqiptare. Autoritetet qeverisse, qoft gjat periudhs fashiste, qoft gjat periudhs naziste, i kan pasur n dor, n mos n shkall t plot, n nj shkall t konsiderueshme, listat e hebrejve. Ndonse nj pjes e madhe e tyre u strehuan n familjet shqiptare, u veshn me rrobat etnografike t tyre, msuan pak shqip, morn emra shqiptar, ishin jo qindra, por mijra, ata q trhiqeshin n mnyr t organizuar nga rajone ballkanike n veri e n brendsi t gadishullit, nga Kotorri, Dalmacia, Serbia e Bullgaria. Pr t gjith kta ekzistojn lista t plota, me t dhna m se t mjaftueshme identifikimi. B. Fischer mendon se ky refuzim lidhet me formuln e paktit: asnjansi relative pr mosndrhyrje relative. N rrafshin diplomatik, ky sht nj shpjegim. Por vetm kaq smjafton. Esht e provuar se autoritetet fashiste i kishin n duar kto lista. Por slogani i tyre ndryshonte thuajse rrnjsisht nga ai nazist, final solution. Slogani fashist ishte: sorvegliare, ma non punire - t mbikqyren, por jo t ndshkohen. N periudhn naziste autoritetet qeverisse bashkpunuese, n prgjigje t urdhrit t komands s ushtris s huaj pr dorzimin e listave dhe prqendrimin e hebrejve, dhan, si dshmohet n korrespondencn zyrtare t drejtoris s prgjithshme t policis me autoritete m t larta t shtetit, vetm numrin e t huajve me qendrim n Shqipri, q prbnte nj informacion krejt t pavlefshm pr sa krkohej. Numra n vend t emrave - kjo prgjigje sa pr t mbyllur gojn dhe formalisht korrespondencn, njhersh shpreh refuzimin e thelbit t krkess.

    ABC nr.22-Prof.dr.Shaban Sinani
    06.02.2006
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

  13. #13
    Perjashtuar Maska e Lunesta
    Antarsuar
    09-09-2005
    Vendndodhja
    Dove la..Vittoria.....
    Postime
    1,660
    Familja E Gjyshit Tim Ka Sterehuar 2 Izraelite Ne Durres Ne 1943. Akoma I Mbajme Lidhjet Miqesore Me Ta Megjithese Jan Zhvendosur Ne Izrael/

  14. #14

    Mirnjohje shqiptarve pr kodin e Bess ndaj hebrenjve

    Mirnjohje shqiptarve pr kodin e “Bess” ndaj hebrenjve





    2 Korrik 2006



    UASHINGTON—Senatori Charles E. Schumer, (Demokrat) i Nju Jorkut, ka paraqitur nj rezolut ( S. Res. 521) pr “mirnjohjen ndaj popullit shqiptar n 61 vjetorin e lirimit t hebrenjve nga kampet naziste t vdekjes, pr mbrojtjen dhe ruajtjen e jets t gjith hebrenjve q jetonin n Shqipri, ose q krkuan strehim atje gjat Holokaustit”.

    Rezoluta, e paraqitur m 27 Qershor, q mbshtetet nga senatori John McCain, (Republikan)-Arizona, u paraqit n Komitetin e Marrdhnieve me Jasht t Senatit.



    Rezolut e Senatit 521



    Pr mirnjohjen ndaj popullit shqiptar n 61 vjetorin e lirimit t hebrenjve nga kampet naziste t vdekjes, pr mbrojtjen dhe ruajtjen e jets t gjith hebrenjve q jetonin n Shqipri, ose q kan krkuar strehim atje gjat Holokaustit.

    Meqense n fillim t lufts s Dyt Botrore, jetonin n Republikn e Shqipris afrsisht 200 hebrenj dhe afrsisht 1800 hebrenj u arratisn pr n Shqipri nga Evropa Perndimore dhe nga ish-Jugosllavia;

    Meqense n 1934, ambasadori amerikan n Shqipri, Herman Bernstein, shkroi se “nuk ka asnj gjurm t diskriminimit t hebrenjve n Shqipri, sepse Shqipria sht nj nga vendet e rralla n Evropn e sotshme, ku paragjykimi dhe urrejtja fetare nuk ekzistojn, edhe pse shqiptart vet jan t ndar mes tre besimeve”;

    Meqense, bazuar n historin unike t tolerancs s tyre fetare, shqiptart strehuan dhe mbrojtn hebrenjt duke rrezikuar edhe jet shqiptarsh, duke filluar q me pushtimin e Shqipris nga fashistt italian t Musolinit n 1939;

    Meqense, pasi Gjermania pushtoi Shqiprin n 1943 dhe Gastepoja urdhroi t regjistroheshin hebrenjt q jetonin n kryeqytetin e Shqipris, Tiran, udhheqsit shqiptar nuk pranuan t jepnin nj list t hebrenjve q jetonin n Shqipri, dhe zyrtart shqiptar lshuan dokumente identiteti false pr t mbrojtur t gjith hebrenjt q udhtonin pr n Tiran apo q fshiheshin atje;

    Meqense shqiptart e konsideronin si shtje t krenaris kombtare t ndihmonin hebrenjt gjat Holokaustit, dhe fal veprave t shum individve shqiptar, i gjith komuniteti hebraik vendas apo refugjat n Shqipri i mbijetoi Holokaustit;

    Meqense Shqipria kish m tepr banor hebrenj pas Lufts s Dyt Botrore sesa para Lufts s Dyt Botrore;

    Meqense n qershor 1990, kongresmeni hebreo-amerikan, Tom Lantos dhe kongresmeni shqiptaro-amerikan, Joe DioGuardi, q ishin zyrtart e par t Shteteve t Bashkuara q hynin n Shqipri, morn nga kryetari i Partis Komuniste dhe presidenti i Shqipris, Ramiz Alia, nj dosje t trash nga arkivat komuniste q prmbanin t dhnat e veprave heroike t pareklamuara t qindra shqiptarve q shptuan hebrenjt gjat Lufts s Dyt Botrore;

    Meqense Joe DioGuardi, sapo u kthye nga Shqipria e drgoi dosjen pr t vrtetuar origjinalitetin e saj te Yad Vashem, Muzeu Prkujtimor i Heronjve dhe Martirve t Holokaustit n Jeruzalem, Izrael;

    Meqense Yad Vashem ka prcaktuar deri tani 63 shqiptar si “Persona t Drejt” dhe Shqiprin si nj nga “Kombet M T Drejt”;

    Meqense, n shkurt 1995, kongresment, Tom Lantos, Benjamin Gilman, dhe Jerrold Nadler dhe ish- kongresmeni, Joe DioGuardi, foln n nj ceremoni n Muzeun “Memorial” t Holokaustit n Uashington, DC, q prshndetnin shtimin e Shqipris ndr “Kombet M T Drejt” t muzeut;

    Meqense, bazuar n informacionin e vrtetuar nga Yad Vashem, autori dhe filantropi hebreo-amerikan Harvey Sarner publikoi “Shptimi n Shqipri” n 1997, q t trhiqte vmendjen ndrkombtare drejt rolit unik t popullit shqiptar n shptimin e hebrenjve gjat Holokaustit nazist;

    Meqense, n tetor 1997, Lega dhe Fondacioni Civil shqiptaro-amerikan nisn shprndarjen e 10 000 kopjeve t “Shptimi n Shqipri” me parathnie nga kongresment Lantos dhe Gilman q t trhiqnin vmendjen e popullit hebre dhe udhheqsve t tyre n veanti ndaj vuajtjeve t shqiptarve q jetonin nn Slobodan Milosheviin n mnyr q t parandalonin nj gjenocid tjetr;

    Meqense, m 15 maj 2005, hebrenj dhe shqiptar u mblodhn n Nju Jork pr nj “Prshndetje ndaj Tolerancs, Rezistencs dhe Shpress s Shqiptarve: Duke Prkujtuar Besn dhe Holokaustin”, me rastin e 60 vjetorit t lirimit nga kampet naziste t vdekjes; dhe

    Meqense, n nj deklarat t paraqitur n ceremoni, Dr. Mordechai Paldiel, drejtor i Departamentit t t Drejtave n Yad Vasham, prshndeti heroizmin e shqiptarve si “t vetmit nga shptimtart n vendet e tjera, q jo vetm q u prpoqn t ndihmonin hebrenjt, por edhe konkurronin me njri-tjetrin pr t marr privilegjin e t qenit shptimtar, fal “Bess”, kodit t nderit q u krkon shqiptarve t shptojn jetn e kujtdo q krkon streh, edhe nse do t`i duhet t humb jetn e tij pr kt gj;

    Tani, nga sa tham, qoft e br q Senati t`u shpreh mirnjohje shqiptarve pr shptimin e jets s hebrenjve, si vendas ashtu edhe refugjat, q jetuan n Shqipri gjat Holokaustit;

    T`i shpreh mirnjohje Yad Vashem-it n Izrael dhe t`u jap shtys t tjerve q t njohin shqiptart q vepruan pr t mbrojtur hebrenjt gjat Holokaustit pr kurajon dhe heroizmin e tyre madhshtor;

    dhe me kt rast t rikonfirmoj mbshtetjen pr lidhje m t ngushta mes Shteteve t Bashkuara dhe Shqipris.

    Gazeta Tema
    5 korrik 2006

  15. #15
    DIZER_7 Maska e dizer7
    Antarsuar
    24-05-2006
    Vendndodhja
    EARTH
    Mosha
    40
    Postime
    176
    Eshte e madhe Zemra e Shqiptarit !!!!!!!!
    Po Do Paqe, Behu Gati Per Lufte!

  16. #16
    Perjashtuar Maska e Lunesta
    Antarsuar
    09-09-2005
    Vendndodhja
    Dove la..Vittoria.....
    Postime
    1,660
    E madhe eshte po ce do qe sna e di njeri per nder besa. Me llafe te gjithe ta bejne qejfin, po keta cifutet qe kane edhe lek pse sna ndihmojne ca? Apo ju dhimbsen?

  17. #17
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,799
    Postimet n Bllog
    3
    Izraelitet, mirenjohje Shqiperise per Luften e Dyte Boterore

    E Enjte, 25 Tetor 2007

    Ambasadorja e Izraelit ne Tirane, Amira Amon, ka zhvilluar nje tur vizitash ne qytetin e Gjirokastres. Ajo ka pasur nje takim me kryetarin e bashkise, Flamur Bime, per te vijuar me pas me nje vizite ne zonen historike te qytetit, kalane e gurte, pazarin karakteristik etj. Krahas interesimit per nje bashkepunim me Gjirokastren ne fushen e turizmit dhe biznesit, Amon ka falenderuar banoret e qytetit te gurte per qendrimin qe kane mbajtur karshi popullsise hebreje gjate Luftes se Dyte Boterore. “Jemi teper mirenjohes per ate cfare keni bere ndaj popullsise sone, integrimit me popullsine tuaj, ndihmen e vyer qe ju keni dhene per t’i shpetuar gjate Luftes se Dyte Boterore”, - ka pohuar ambasadorja e Izraelit ne Tirane, gjate takimit me kryebashkiakun Bime. “Gjithe ky kontribut, - ka vijuar ajo, - eshte i dokumentuar ne Muzeun e Holokaustit ne Jambarshen, muze i cili ka nderuar simbolin e tere kombeve me titujt me te larte qe kemi ne sot”.

    Amon mesoi dhe faktin, se ne Gjirokaster ka jetuar dhe ka bashkejetuar, eshte integruar, ndihmuar dhe shpetuar nje komunitet i konsiderueshem i popullsise izraelite. “Kjo me ka vlejtur shume edhe si nje mesim dhe une do te shkoj te pasuroj me dokumente dhe me informacione te tjera koleget e mi, ne Izrael”, - deklaroi Amon.

    Blerim Kore
    Koha Jone

  18. #18
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,799
    Postimet n Bllog
    3
    Shqiptari q e ndihmoi t arratisej dhe m pas e strehoi hebreun e ri

    Sean Gaffney/ AP

    Hebreu 84-vje, prlotet n takimin me djalin e njeriut q e nxori nga rreshti i atyre q do t drgoheshin n kampe prqendrimi

    Jerusalem-Nga syt e nj t mbijetuari t Holokaustit i rridhnin lot, t enjten, ndrsa prqafonte pas shum vitesh djalin e nj shqiptari, i cili e kishte shptuar at nga kampi vdekjeprurs i nazistve. Pr rolin e ktyre myslimanve t Evrops fare pak njerz kan njohuri, sidomos pr ndihmn q ata u kan dhn hebrenjve gjat Lufts s Dyt Botrore. T dy kta njerz u takuan pr her t par n ekspozitn fotografike n Yad Vashem, q sht memoriali zyrtar i Holokaustit n Izrael, ku kt her paraqiten shqiptart q u dhan krahrefugjatve hebrenj q t shptojn nga ndjekja e nazistve. Shqipria, nj shtet i vogl evropian, me shumic myslimane, ndihmoi t gjith hebrenjt e saj, t cilt bazuar n shnimet zyrtare, duke prjashtuar vetm nj familje, i mbijetuan okupimit nazist.

    "Ky sht nj tregim shum i veant," thot Yehudit Shendar, kuratorja e ksaj ekspozite. Edhe pse Islami ka nj imazh anti-hebre, atje ishin "mysliman t cilt rrezikuan jetn e tyre pr t shptuar hebrenjt", tha ajo. Gjasht milion hebrenj jan vrar nga nazistt gjat Lufts s Dyt Botrore. Shqiptart i ndihmuan dhe u dhan krahrefugjatve hebrenj, duke u rrezikuar me vdekje apo persekutim, thon zyrtart dhe n fund t Lufts s Dyt Botrore, Shqipria ishte i vetmi vend n Evrop me numrin m t lart t hebrenjve, sesa q kishte para lufte. Yoshua Baruchowic, 84-vje, me nj buzqeshje piklluese ritregon rrfimin pr mbijetesn. Ai qndronte pran Enver Pashkajt, shqiptarit, babai i t cilit e ka shptuar at. Pr dekada, Baruchowic ka shkmbyer letra me Sheqerin, 50-vje dhe baban e tij, Sheqer Pashkaj, i cili ka vdekur n vitin 2004. Ata ende drgojn fotografi familjare, kurse Sheqerin e thrret "vlla".


    Pavarsisht nga shum ftesa, Baruchowic, i cili pas lufte ka lvizur drejt Meksiks, ku sht br dentist, ka refuzuar t vizitoj Shqiprin, sepse n fillim komunistt ishin n fuqi, kurse m von pr shkak t trazirave politike. "Takimi me Sheqerin, t enjten, thot ai, sht madhshtor. sht dika t ciln e kam pritur gjat tr jets sime". M 1941, nj karvan nazist q po transportonte t burgosur hebrenj nga Jugosllavia, ndaloi n malet e Shqipris. Babai i Sheqerit iu ka ofruar ushtarve nazist shum ushqime dhe ver. N momentin kur ata jan dehur, ai i drgon nj porosi- brenda n nj shalqi - njrit prej t burgosurve, q ishte 18-vjeari Baruchowic, edhe pse ata nuk ishin takuar kurr. Baruchowic kujton se Sheqer Pashkaj e ka nxitur at q t ik drejt maleve. I riu hebre sht fshehur nga babai i Sheqerit dhe ka qndruar i fshehur n male n prkujdesjen e Sheqerit, pr 3 vjet, deri n largimin e gjermanve. "Babai im ishte nj besimtar mysliman i devotshm",- thot Enver Sheqeri. "Ai besonte se shptimi i nj jete sht sikur hyrja n parajs".

    Ai thot se babai i tij e ndihmonte Baruchowic-in pr shkak t kodit t nderit t shqiptarve t quajtur "Besa". Ekspozita sht emrtuar duke u bazuar n kt kod, i ndrthurur me fotografi bardh dhe zi nga festat familjare shqiptare, ndershmris dhe heroizmit t tyre. Izraeli i ka nderuar 63 shqiptar, si "M t ndershmit n mes t popujve", si nj mirnjohje e vogl pr johebrenjt q kan ndihmuar hebrenjt t shptojn nga prndjekja e nazistve. N ekspozitn e s enjtes, Baruchowic dhe Enver Pashkaj qndrojn posht fotografis s Sheqerit (babait), i cili qndron i ulur n kmbn e statujs s heroit kombtar shqiptar, Sknderbeut. Ata fotografohen dhe n kt moment Pashkaj prqafon Baruchowic, ndrsa ktij t fundit i shptojn srish lott.

    Perktheu ne shqip: Shekullli

  19. #19
    chacha Maska e diviner
    Antarsuar
    31-01-2007
    Vendndodhja
    Dibra F*** City ; Dibra e Madhe
    Mosha
    36
    Postime
    353

    Shptimi Hebrenjve N Shqipri Para Dhe Gjat L2b


    SHPTIMI HEBRENJVE N SHQIPRI PARA DHE GJAT L2B


    N vitin 2005, OKB caktoi datn 27 Janar – data e lirimit t kampit t Aushvicit – si nj dit ndrkombtare n kujtim t Shoah.

    Pr vitin 2008 dhe temn e shptimit t tr hebrenjve n Shqipri para dhe gjat Lufts II Botrore, jan pr t’u shnuar tre veprimtari kryesore q do t zhvillohen n Berat m 25 Janar, n Paris m 27 Janar dhe n Nju Jork m 29 Janar 2008.

    Gjithashtu me kt rast, kam knaqsin me iu br me dije se doli n qarkullim libri “Shqiptart dhe hebrenjt n shekuj” i Prof. Apostol Kotanit.

    Kam patur nderin dhe prgjegjsin me e redaktuar kt libr, i cili sht n fakt botimi i tret i tij. Ai sht prfundim i nj pune t palodhur 40 vjeare nga autori pr t mbledhur t dhna e pr t shkruar mbi nj ndodhi t till.

    Shqipria ishte i vetmi vend q mirpriti e strehoi qindra hebrenj para fillimit t Lufts II Botrore n Europ m 7 Prill 1939. Shqipria ishte i vetmi vend Europian q numri i hebrenjve t shptuar n mbarim t Lufts II Botrore ishte t paktn dhjet her m i madh se numri i tyre n vitin 1931.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

  20. #20
    i/e regjistruar Maska e Labeati
    Antarsuar
    31-07-2003
    Vendndodhja
    North America
    Postime
    1,232
    "Kisha katolike thyen asnjansin"

    Kjo sht tema e konferencs n Paris ku marrin pjes drejtoresha e Arkivit Qendror t Shtetit, Nevila Nika, kryetari i Shoqats s miqsis shqiptaro-franceze, Petrit Zorba e gazetarja Monika Stafa. I paraprin asaj nj tjetr m 25 janar n Berat.

    Marre prej Shekullit

    Alma Mile
    22-01-2008


    Faktet pr mbshtetjen e kishs katolike ndaj hebrejve n Shqipri. Gjat Lufts s Dyt Botrore, Selia e Shenjt kishte shpallur qndrimin neutral ndaj palve n luft. Dshmit e priftit katolik Dom Nik Ukgjini

    Popullsia hebreje n Shqipri nuk pati t njjtin fat si n vende t tjera t Evrops, apo n vendet fqinje ballkanike. N "Ditn e Kujtess", m 27 janar, Senati Francez e quan "betej n mbrojtje t nderit t njeriut" at q Shqipria ka br pr hebrejt gjat Lufts s Dyt Botrore. Nj nder q n Shqipri nuk e mbrojti vetm politika dhe njerzit e thjesht, por edhe Kisha Katolike e par me shum dyshime pr rolin e saj si prkrahse e nazizmit.

    Dom Nik Ukgjini, docent n Institutin Filozofik dhe Teologjik n Shkodr, sjell fakte konkrete q provojn mbshtetjen q krert e kishs katolike u kan dhn hebrejve n Shqipri.
    Fakte t cilat prifti i kryedioqezs s Shkodrs do t paraqes n konferencn "Dinjiteti i njeriut - Shptimi i hebrenjve n Shqipri gjat viteve 1933-1944", q mbahet m 27 janar n Paris, n Pallatin e Luksemburgut, me mbshtetjen e senatorit Bernard Fournier dhe ambasadorit shqiptar, Ylljet Alikaj.

    Pr Dom Nikn megjith vmendjen q shkencat shqiptare dhe t huaja i kan kushtuar ksaj shtjeje, ka mbetur i pandriuar qart qndrimi i Kishs katolike n Shqipri ndaj shtjes s popullit hebre n pikun e prndjekjes dhe holokaustit t shkaktuar nga nazizmi gjerman.

    Arkivat e Vatikanit dhe t Arkivit Qndror Shtetror kan qen dy burimet baz t mbledhjes s materialit pr t shtjelluar kt tem. N ndihm i vijn relacionet e t ngarkuarit t Selis s Shenjt n Shqipri n vitet 1938-1945, Mons. Leone G.B. Nigris, ku kuptohet qartazi pozicionimi i Kishs katolike n Shqipri. "N shkrimet e tij Nigris flet pr raste t shumta, n t cilat del n mbrojtje t njerzve, t italianve, gjermanve, misionarve t huaj, por mbi t gjitha t hebrejve.
    Gjat viteve t pushtimeve, n emr t Selis s Shenjt (Vatikanit), dialogonte me t gjitha qeverit, si italiane (fashiste), gjermane (naziste), si dhe regjencn shqiptare, duke iu prshtatur rrethanave t krijuara e duke ndrhyr ather kur rrezikohej jeta e njeriut, pa krkuar t bj dallime", - thot Dom Nika.

    Ndihma q Nigris u ka dhn hebrejve ishte konkrete, n kshilla, ndrhyrje pran autoriteteve dhe n para.
    Nj ndr kto raste sht ai i 29 prillit t vitit 1944 n Shkodr ku u arrestuan 14 hebrej me pretekstin se "ishte zbuluar nj komplot komunist pr t hedhur n er katedralen dhe t fajsonin gjermant, t cilt kishin pranuar se paguheshin nga hebrejt e ardhur prej Kosovs".
    Nj rast tjetr sht ai i arrestimit n Tiran t 4 hebrejve, mes t cilve edhe rabini Leo Thur, t cilit i bnin presion pr t treguar emra e adresa hebrejsh t arsimuar. Ishte ndrhyrja e Nigris pran zv/sekretarit t Ministris s Brendshme dhe Ministrin e Legats Gjermane, q oi n lirimin e tyre.
    Nga arkivat dalin raste t tjera ndrhyrjesh e rekomandimesh nga ana e Nigris, apo Arqipeshkvit t Shkodrs, Mons. Gaspr Thai.
    Sipas Dom Niks edhe klerik t thjesht kan ndihmuar n shtjen hebreje. Ai prmend bisedimet e At Anton Harapit me gjeneralin Fistum n shtator t vitit 1943, pr mbrojtjen e qytetarve hebrej. Po ashtu, sht br i njohur rasti i mbrojtjes s albanologut Norbert Jokl nga At Gjergj Fishta. (Pr shtjen e Joklit, i arrestuar m 4 mars 1942 prmendet nj tjetr emr i shquar, por jo i kishs katolike, Ernest Koliqi, ather ministr arsimi, i cili i drgoi nj letr gjeneralit Gianni, q t mund t ndrhynte tek Rajhu n Berlin).

    Nj gj e till ndodhte kur Kisha Katolike ishte pozicionuar neutrale ndaj palve n Luft. "Deri n momentin e fundit, Papa Piu XII, u mundua n do mnyr q ta ndalte shprthimin e lufts. N kt drejtim ishin dhe bisedimet e tij me Hitlerin, n fillim t majit t vitit 1939, t cilat mjerisht dshtuan. Hitleri duke prdorur moton "njeriu-zot", apo "ose jemi t krishter, ose gjerman", hapi shtigje pr t filluar luftn, dhe nj nga synimet ishte q t shkatrronte kishn katolike dhe hebraizmin, si theksohej n kronikat e tij. Papa Piu XII si kreu i kishs katolike n bot, nuk mund t bnte tjetr vese t pozicionohej neutral ndaj shteteve n luft. Po t njjtin pozicionim krkoi q t mbanin edhe mkmbsit e tij t shprndar n disa vende evropiane",- thot Dom Nik Ukgjini.

    Prkundr qndrimit t prgjithshm faktet tregojn se kisha katolike n Shqipri mbajti ann e hebrejve, n nj koh kur n ish-Jugosllavi, mendohet se u vran rreth 50.000 hebrej, sidomos ne kampin e Jasenovacit, n Kroacin e sotme dhe kampe t tjera.
    N fund t Lufts, n Shqipri numroheshin 2500-3000 hebrej tė ardhur nga Dalmacia, Mali i Zi, Serbia, Kosova, Maqedonia, Bullgaria dhe Greqia, nga 200 q ndodheshin n fillim. Edhe ata mund t kishin patur fatin e hidhur t bashkkombasve t zhdukur npr Evrop.

Faqja 0 prej 2 FillimFillim 12 FunditFundit

Tema t Ngjashme

  1. "Familiaris Consortio" Papa Gjon Pali II
    Nga NoName n forumin Komuniteti katolik
    Prgjigje: 12
    Postimi i Fundit: 16-05-2006, 01:51
  2. Familja Boletini
    Nga CEZARND n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 25-08-2005, 21:31
  3. Lasgushi , te Bijat dhe miqte.
    Nga Brari n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 20
    Postimi i Fundit: 11-05-2003, 23:14
  4. Familja Libohova
    Nga Albo n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 3
    Postimi i Fundit: 20-02-2003, 14:03

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •