Njqind mij dollar caktoheshin nga Sekretariati i Komitetit Qendror t Partis s Puns s Shqipris pr t financuar partit marksiste-leniniste npr bot, t cilat mbshtesnin dhe prshndesnin do mendim dhe veprim t saj. Kto fonde u jepeshin atyre partive q mund t bnin krkesat e tyre pr financim n drejtorin prkatse t Komitetit Qendror apo sipas porosive q jepnin shefat kryesor t Partis. Kto fakte i tregon vet drejtori i athershm i Drejtoris s Jashtme n Komitetin Qendror t PPSh-s, Agim Popa.


Zoti Agim, kur kan filluar n t vrtet marrdhniet e bujshme ndrmjet PPSh-s me partit komuniste t dhjetra shteteve n bot?
sht e vrtet se n periudhn e Shqipris komuniste, shteti yn, n drejtimin e t cilit ishte PPSh-ja, kishte marrdhnie me dhjetra e dhjetra parti m-l t shprndara n t gjith globin.
Sakt, sakt, marrdhniet e PPSh-s me lvizjen marksiste-leniniste kan filluar pikrisht pas kongresit t katrt t saj, t zhvilluar n shkurt t vitit 1961. Ai kongres n vetvete ishte n Shqipri dhe n gjith lvizjen komuniste botrore kongresi i par i zhvilluar n nj vend, fill pas mbledhjes s 81 partive komuniste puntore n Mosk.
Ishte ai kongres q vendosi dhe rrymn e re t partive komuniste me t cilat PPSh-ja do t vendoste marrdhnie t afrta, pasi ato nuk u lidhn me krejt lvizjen komuniste q kishte lindur n bot. PPSh-ja ather filloi menjher marrdhniet pikrisht me partit marksiste-leniniste staliniste, si mund t'i quaje ato q u radhitn n krah t Partis son apo q doln kundr Hrushovit, n mbrojtje t vijs s Stalinit dhe t PK-s t Kins. E veanta sht se ato parti ishin shum pak n krahasim me ato q mbshtetn vijn hrushoviane.

Pra, ju po thoni se n at periudh, domethn pas mbledhjes s Mosks, vet lvizja komuniste brenda saj u nda n dy kampe?
Po, pikrisht kt po ju thosha. Ishte pra kongresi i katrt i PPSh-s, i cili u b n thelb tribuna e par publike n botn komuniste, ku u ekspozuan qart kto dy vija apo rryma komuniste puntore q kishin lindur pas kuvendit t 81 partive. Pra, n at kongres u shnua arja e par e madhe n lvizjen komuniste ndrkombtare. Por edhe kto marrdhnie t PPSh-s me ato parti q u pozicionuan krah nesh n mbledhjen e Mosks, patn zigzage n lidhje me politikn e jashtme t Shqipris.

Si ta kuptoj kt lloj ndryshimi?
N fillim marrdhniet me partit marksiste-leniniste u vendosn n funksion t prishjes s marrdhnieve me BS poststalinist, kundr t ashtuquajturit "revizionizm hrushovian". Pastaj kto lidhje u vendosn n funksion t prishjes s marrdhnieve me Kinn, kundr maoizmit. Se, q ta saktsoj, nga ato parti q PPSh-ja pati lidhje n kohn q u bashkuan me ne n qndrimin kundr Hrushovit, u shkputm m mbrapa kur ne u distancuam nga Kina.

Pr sa parti q u radhitn n '60-n kundr Hrushovit dhe q mbshtetn partin ton n mbrojtje t vijs staliniste dhe t PK-s t Kins bhet fjal?
Nuk kan qen m shum se 7-8 parti. Madje, ato jo vetm ishin pak, por edhe nuk ishin t gjitha t vendosura n mbshtetje t PPSh-s, Kins dhe vijs staliniste. Q t jem m i sakt, mund t kujtoj se n kt grup partish ishin radhitur konkretisht partit e Indonezis, Malajzis, Birmanis, Kores, Vietnamit, Kamboxhias, Laosit etj. N situatn e krijuar n kto momente, PK-ja e Kins, e cila synonte t'i rrmbente PK-s t BS-s flamurin e udhheqjes s lvizjes revolucionare e antiimperialiste dhe t bhej qendra e "Bots s Tret", pas nj hezitimi fillestar mbshteti, inkurajoi, e n njfar mase edhe financoi, krijimin e grupeve t lvizjeve t partive t ashtuquajtura marksiste-leniniste, t cilat sakt, sakt, doln si fraksione m vete, pikrisht nga gjiri i partive t vjetra komuniste ose q u krijuan jasht tyre.

Po kur PPSh-ja prishi marrdhniet me PK-n e Kins, u krijua arje e re brenda rryms s krijuar n '60-n?
Shprbrja e marrdhnieve shqiptaro-kineze u b n vitin 1976, pikrisht pas kongresit t shtat t PPSh-s. N at kongres partia shqiptare dnoi teorin e "tri botve" t Mao Ce Dunit. Edhe n kt periudh, ashtu si n '60-n me rastin e BS-s, u shkaktua nj arje tjetr brenda asaj lvizjeje komuniste q u pozicionua n t njjtin krah at vit.

Cili ka qen n t vrtet synimi dhe interesi i partive m-l ndaj Shqipris?
Atyre n radh t par u duhej mbshtetja edhe emri i vendeve socialiste si Kina dhe Shqipria, ose edhe vetm i Shqipris, q iu kundrvun shumics drrmuese t lvizjes komuniste ndrkombtare. Kurse nj pjes e ktyre partive mendonin q ta kishin Shqiprin nj qendr t propagands s ideve t tyre majtiste, kryesisht prmes Radio Tirans (t jashtme). Disa t tjerve u duhej Shqipria si baz mbshtetse pr prgatitje ideopolitike, n disa raste edhe ushtarake, t militantve t tyre. Ata kishin nevoj pr shkmbim mendimesh e prvoje me PPSh-n. Kishte edhe t tjera q kishin nevoj t merrnin ndonj ndihm financiare pr veprimtarit e veta.

Si e ndiqte PPSh-ja problemin e financimit?
Pr problemin e financimit apo solidarizimit ekonomik q bhej pr partit marksiste-leniniste t bots, ka qen nj vendim i Sekretariatit t Komitetit Qendror t Partis. Ai vendim miratonte do vit nj fond pr kt lloj financimi, i cili quhej "fondi i solidaritetit". Ky fond i atashohej Sektorit t Jashtm t Komitetit Qendror t PPSh-s pr zbatim.

Pra, ato fonde i viheshin n dispozicion drejtoris prkatse n Komitetin Qendror t PPSh-s, e cila drejtohej nga ju?
Un me t vrtet isha drejtor, por pr sa i prket prdorimit t fondeve t ktilla, i kisha tepr t kufizuara kompetencat, pr t mos thn s'kisha fare, pasi pr to kishte specifika t tjera.

Sa ishte shuma e fondit vjetor q vihej n dispozicion t partive m-l?
Nuk ishte m e madhe se 100 mij dollar. Madje kt fond Enver Hoxha, deri n momentin q kishte marrdhnie t mira me Kinn, e siguronte nga ajo.
Sa ishte financimi q mund t'i bhej nj partie n nj rast t till?

Minimumi arrinte deri n nj mij dollar. Maksimumi nuk i kalonte 20-30 mij dollart. Por ky maksimum prej deri n 30 mij dollar sht sponsorizuar n raste tepr t veanta, kur sht par dhe studiuar gjat jo nga nj, por nga disa specialist. Sidomos sht marr parasysh edhe historia e marrdhnive t tyre me PPSh-n, dhe sidomos serioziteti i prezantuar nga ata n t gjitha periudhat.

E harxhonit t gjith fondin e solidaritetit vjetor brenda afatit?
Absolutisht jo. Nga ai fond q, si ju thash, ishte deri n 100 mij dollar amerikan, brenda nj viti mund t harxhohej si maksimum deri n 50 apo 60 mij dollar.

Mund t'i sqaroni procedurat se si prdorej ai fond?
T gjith t interesuarit pr kt gj n fillim bnin krkesn n drejtorin prkatse t KQ-s, e cila ishte pikrisht drejtoria jon. N at krkes ata parashtronin nevojat e tyre partiake, q kishin nevoj pr financim urgjent. Kto financime n t shumtn bheshin pr propagandn apo pr botim materialesh t ndryshme partiake. Pasi i prmblidhnim t gjitha arsyet q shtronin dhe nevojat e tyre, ne prgatisnim materialin e plot dokumentar pr ta dorzuar n Sekretariatin e Komitetit Qendror t Partis pr t miratuar ose jo fondin e krkuar.

Kush proferohej n kto financime?
Financimi nuk i bhej do lloj partie. Partit e konsoliduara, shikoheshin me preferenc nga ne dhe ndrkoh jepnin edhe garancira nse duhej br nj financim. Pra, n raste t tilla prvecc studimeve tepr t imta pyeteshin edhe t tjera parti t tjera q kishin dhn garanci pr besueshmri.

far ndodhte me fondin e solidaritetit q ngelej pa harxhuar?
Ai ngelej i depozituar n bank, ku ne si drejtori n fund t vitit prfitonim dhe interesat e banks, ndrsa shums s prgjithshme i shtohej dhe fondi prej 100 mij dollarsh q elej n vitin n vazhdim. N kt mnyr ato mbarteshin n do vit, duke arritur t ngeleshin t rezervuara n sasi t mdha.

E mbani mend se sa ka arritur sasia e ktij fondi t shumfishuar?
Me sa m kujtohet, pr shembull aty nga vitet '70 arriti n 5 milion dollar. Kshtu, un po ju them se po t jepej ashtu si mendon njri apo tjetri, nuk do t mund t flitej pr kursime t ktyre niveleve. Kt fond mbaj mend q m s fundi ia kemi kaluar srish qeveris pr prdorim.


Popa: Ja prse financonim marksistt e Bots

Un mendoj se Enver Hoxha, nga sa kam arritur t kuptoj, sht nisur nga shum faktor, ku un do t veoja vetm pak, si: n radh t par ai e vuante politikisht mungesn e mbshtetjes s jashtme, sidomos pas prishjes me Kinn. Kshtu partit m-l proshqiptare konceptoheshin si nj mbshtetje e jashtme. N radh t dyt, dhe q un do t shtoja q sht arsyeja m kryesore q ka ndikuar n ato marrdhnie, kan qen iluzionet e Enver Hoxhs e t udhheqjes s PPSH-s pr ekzistencn e situats revolucionare n bot, q sipas tij do t onte detyrimisht n shprthime revolucionare, n fitoren e revolucionit "t vrtet" dhe, pr rrjedhoj, n shpartallimin e izolimit t Shqipris. Ne vetm sot, kur jemi njohur me mentalitetin e tanishm politik dhe kushtet e reja historike, arrijm t'i dallojm qart ato iluzione t cilat i kemi besuar absolutisht si t vrteta. Ato veprime mund t quhaje pa frik aventurizm politik i ndjekur nga PPSh-ja ka ndikimin e saj n marrdhniet m t ashtuquajturat "parti m-l". Kt e them me bindje t patundur, pasi s'ka si t mos e quash t till veprimin tnd politik, kur pas tij izolon vendin tnd nga bota, madje merr mundimin t'i kundrvihesh asaj me t gjitha energjit e tua, pa pyetur se k ke prpara, duke filluar q nga ShBA-ja, BS-ja e deri te Kina. Jo vetm kaq, por bn thirrje pr revolucion kudo n bot, dhe kt e bn duke u mbshtetur n disa grupe dhe parti, t cilat, me ndonj prjashtim relativ, nuk prfaqsonin asgj e nuk kishin kurrfar ndikimi real n vendet e veta".


Agjenti holandez mashtroi pr 10 vjet PPSH

Rastin m t pastr dhe m skandaloz t infiltrimit t agjenturs perndimore n gjirin e s ashtuquajturs "lvizje marksiste-leniniste" e tregoi n librin e vet, t sapobotuar, nj nga drejtuesit e zbulimit holandez, Frits Hoekstra. N librin me titull "N shrbim t BVD", ai tregon metodat q prdorte n t kaluarn e afrt shteti holandez, n bashkpunim me CIA-n amerikane, pr t prar lvizjen e majt ekstreme, e cila kishte forcuar pozitat e saj n Evropn Perndimore, pas largimit t partive tradicionale komuniste, t Lindjes e Perndimit, nga pozitat e mparshme, q dominoheshin nga qllimi final i marrjes s pushtetit me dhun.
Ai zbulon se kryetari i Partis Komuniste t Holands, q mbante emrin e rrem Chris Petersen, ishte agjent, ashtu si dhe disa koleg t tij, t cilt priteshin me nderime t mdha nga udhheqsit e kohs n Tiran e Pekin. Jo vetm kaq: ata trajtoheshin edhe me ndihma financiare, t cilat ende nuk jan specifikuar. Destinacioni i ktyre fondeve ishte prhapja e ideve m-l nprmjet mjeteve propagandistike, q n Perndim kushtojn jo pak.