Gazeta panorama:

---------

Jonuz Mersini: Un, i drguari i Enverit, q ftova Nolin t jetonte n Shqipri

Duro Mustafai

Jonuz Mersini, sot sht plot 82 vje, ndrsa tregon m pak. Me kapele republike dhe i veshur shik, ai t kujton zyrtarin e dikurshm model. I kursyer n fjal, por me kujtes t mir, Mersini, rrfen historit interesante t jets s tij.

Ish-komisari i ets partizane “Sali Murati” t Vranishtit, mori pjes n shum aksione t rndsishme. M pas me krijimin e Brigads s 5-t Sulmuese, Jonuz Mersini, nj nga kuadrot e saj, u prfshi n t gjitha luftimet q ndrmori kjo njsi, brenda territorit t Shqipris dhe n Kosov e Jugosllavi. Bmat e tij nuk i ndali as plumbi edhe pse ai e mori dy her n beteja me pushtuesit. Nj karrier e gjat n strukturat e shrbimit t fsheht shqiptar, fillimisht n Tropoj e m pas n Nju Jork e vende t tjera. Njeriu q shrbeu pr m shum se 40 vjet n struktura t rndsishme t Sigurimit t Shtetit e t diplomacis, si zbulues i kamufluar, rrfen pr gazetn “Panorama”, ngjarje q i sjell si t ken ndodhur sot. 82-vjeari nga Vranishti i Vlors, nuk ngurron t shprehet se si ai ish-zyrtari i qeveris komuniste t Tirans, takoi n vitin 1958, Fan Nolin. Nga i mori porosit pr kt takim t fsheht dhe prse udhheqja e lart insistonte q ti transmetonte propozimin Nolit, q t kthehej dhe t jetonte prgjithmon n Shqipri. Si reagoi Fan Stilian Noli ndaj ksaj krkese dhe prse e refuzoi at. far tha Noli n at bised disaorshe n kishn e Nju Jorkut. Cilat ishin reagimet e FBI-s amerikane pas takimit t Mersinit dhe Nolit. Kush e quajti at “Peshkop i Kuq”. M pas jeta profesionale e Mersinit vijon me t tjera episode, ku m i dgjuari sht ai i “rrmbimit” nga Polonia i Kazhimir Mihalskit, ish-sekretar i Partis Komuniste Polake, dhe sjellja e tij n mnyr ilegale n Shqipri, pasi ndiqej nga qeveria polake. Dshmia e Mersinit, vazhdon me veprimtarin e tij diplomatike n sallonet e mbretrve dhe t princrve t disa vendeve t Azis Juglindore, apo dhe me takimet me emigrantt shqiptar n Argjentin dhe SHBA. Jonuz Mersini pohon se gjat gjith veprimtaris s tij n shrbim t atdheut, ka pasur synim ruajtjen e sovranitetit dhe dinjitetit t vendit. Pr m tepr lexoni n vijim intervistn e Jonuz Mersinit.

Si e nist punn n organet e Sigurimit t Shtetit dhe cilat kan qen impresionet e para t puns suaj si drejtues i ktij shrbimi n rrethin e Tropojs?
Shkova pr t drejtuar seksionin e Sigurimit t Shtetit n Tropoj n vitin 1948, menjher pas prishjes s marrdhnieve me Jugosllavin. Them se m drguan pr t vendosur rregull, pasi ekzistonte kaos total dhe se Tropoja ishte nj rreth i izoluar nga pjesa tjetr e vendit, pasi nuk kishte lidhje me rrug automobilistike. Tropoja lidhej me rrug automobilistike me Kuksin, nprmjet Kosovs.

E njoha kt rreth q gjat Lufts Nacionallirimtare, por njkohsisht kisha dgjuar edhe pr t kaluarn historike dhe patriotizmin q njerzit e ksaj treve kishin treguar n luftrat e njpasnjshme kundr pushtuesve turq e atyre serb.

M kujtohet se, ather disa kuadro t rrethit, mes t cilve isha edhe un, na thirrn n Tiran dhe na pyetn se nga duhet t kalonte rruga pr t shkuar n Tropoj, pa kaluar nga Kosova. N kt takim u porositm q t mblidhnim banort dhe ta bisedonim me ta kt problem dhe t tjer q kishte ai rreth. Populli i asaj zone na mbshteti pa rezerva n kt siprmarrje dhe po ashtu n t gjith veprimtarin ton atje, e sidomos n luftn me UDB-n, Shrbimin e Fsheht Jugosllav. Gjat gati tri vjetve q shrbeva n at rreth, punova n kushte shum t vshtira. Jeta ime atje i ngjante asaj partizane q kisha br gjat lufts. Megjithat e them sinqerisht se populli i asaj zone m ndihmonte duke ma lehtsuar punn. Ruaj kujtime t mira nga aktiviteti im n at zon dhe e them pa rezerva se u lidha shpirtrisht me ta.

Fitova besim te tropojant, q po t t jepnin besn “nuk e bnin fjaln dy”. M kujtohet se n dy-tri raste na u arratisn nga burgu disa t burgosur ordiner dhe me an t lidhjeve familjare t tyre, shkova n mirbesim n pyjet ku qndronin t fshehur. I binda q t dorzoheshin, duke rn dakord q nj nat t shkonin e t qndronin pran familjeve t tyre. T nesrmen, ata erdhn vet n Degn e Punve t Brendshme. Ndrsa n dy raste t tjer, q lidhen me dy agjent jugosllav, t cilt ishin futur ilegalisht n vendin ton, me ndihmn e popullit arritm q ti kapim dhe ti vm n shrbimin ton.

Si prfaqsues i shtetit komunist shqiptar a e keni takuar n vitin 1958 apo jo?
Po, kjo sht e vrtet. Por dihet q Fan Noli edhe m par ishte takuar me diplomat shqiptar n Amerik. Kshtu dua t theksoj se ai qndroi pr rreth nj muaj me delegacionin shqiptar q shkoi n Shtetet Bashkuara t Ameriks n vitin 1946. Ai e ndihmoi kt delegacion si patriot dhe si shqiptar. Kjo, natyrisht kishte rn n sy, pr mir, t qeveris s Tirans.

Ku u b biseda me Fan Nolin?
Bisedn me Nolin e bra n rrethana jo t natyrshme, natn n kish dhe jo n misionin ton diplomatik, apo n ndonj lokal. Kjo u b me krkesn e tij. Pra, pasi ai do t kalonte pr n Rezidencn e prhershme n Florida, me ann e priftit Belba nga Kora, i cili administronte kishn e Nju Jorkut, Noli krkoi q me kt rast t takonte ndonj nga funksionart e misionit t Republiks s Shqipris n OKB. Nga Tirana m caktuan mua t merrja pjes n kt takim. E takova natn von n nj dit t vitit 1958, n nj nga dhomat e ksaj kishe. Ai kishte disa krkesa e porosi pr Qeverin ton dhe fillimisht tregoi se pse po qndronte akoma n SHBA, n at mosh kur “i qante shpirti pr tu kthyer n atdhe. Sipas tij, arsyeja ishte e thjesht, pasi kisha greke dhe kisha ruse mezi prisnin q ai t ikte nga SHBA dhe t kthehej n Shqipri, dhe t merrnin n dor drejtimin e Kishs Ortodokse Shqiptare t Ameriks. Noli m tha gjithashtu se po t ikte kisha shqiptare, do t ikte edhe Kolonia Shqiptare e Ameriks, sepse kisha e mbante t bashkuar e n pozita patriotike at koloni. “Kshtu bir, m tha ai, edhe un edhe ju duhet t ruhemi se na ndjekin kta t kundrzbulimit t SHBA-s”. Ktu Noli m tregoi se si n vitin 1946, sapo ishte larguar delegacioni shqiptar, at e kishin thirrur n organet e FBI-s, Zyra Federale e Hetimeve e SHBA-s, dhe e kishin pyetur se far kishte biseduar gjat nj muaji me delegacionin. Prgjigjja e tij kishte qen: “Un jam shqiptar dhe njeri q merrem me problemet e fes dhe nuk hyj n ksi punsh”. Pra, q nga ajo koh, Nolit i vun nofkn “Peshkopi i kuq”, megjithse nuk kishin asnj fakt q ai t kishte shkelur gjkund interesat apo ligjet e Shteteve t Bashkuara t Ameriks. Q nga viti 1946, kur shrbimi amerikan i vuri nofkn “Peshkopi i kuq”, Noli nuk mori m asnj kontakt me shqiptar t ardhur nga Shqipria. Edhe takimin me mua 12 vjet m von, natn n kish, ai e justifikoi me faktin se, “ktu flitet pr demokraci, por duhet t’i shtrish kmbt sa ke jorganin se prndryshe t’i presin”.

far tjetr ju tha Noli n at takim?
Pas shum or bisedime, pr problemet e kishs, Noli krkoi nga qeveria jon, q kisha Autoqefale e Shqipris t’i drgonte kishs shqiptare n Amerik sa m shum materiale e t dhna, sepse ai kishte ndrmend t shkruante historin e kishs son atje n Amerik. Ai m tha shprehimisht: “Mbas vdekjes time ka rrezik q kisha jon n Amerik t bjer n dor t grekve dhe po t ndodh kjo edhe koloni shqiptare nuk do t kt”. Prandaj, ai krkoi me insistim q qeveria t drgonte para vdekjes s tij nj peshkop dhe dy priftrinj patriot. Noli krkoi q kto veprime t bheshin sa ai ishte ende gjall, sepse pas vdekjes s tij zor se mund ti pranonin n SHBA. Noli ishte shum entuziast pr eljen e t parit Universitet n Tiran. “Kjo, tha ai, do t krijoj inteligjencn e vendit, q do ta rendiste Shqiprin krahas vendeve t prparuara t botes”. Ai rekomandoi t mblidheshin dokumente t shumta, ndr ta dhe folklori i pasur q ndodhej te shqiptart e Greqis dhe Turqis. Noli ishte i mendimit se Instituti i Historis duhet t mblidhte studimet e shumta t Talocit, Jiricekut dhe Shufllait.

Me udhzim t Ministris s Punve t Jashtme, i krkova Nolit nse mund t merrte prsipr prkthimin n gjuhn shqipe t “Komedis Hyjnore” t Dantes dhe “Ringjalljen” e Tolstoit. Ai mu prgjigj se kt t fundit e merrte prsipr, ndrsa “Komedin Hyjnore” jo, sepse ishte e vshtir dhe donte shum koh. Fan Noli m krkoi edhe disa botime q ishin br n vendin ton n at koh dhe q i mungonin biblioteks personale.

Mbas disa ditsh ia gjeta kto libra n bibliotekn e Misionit ton n Nju Jork dhe ia drgova.

Fan Noli m porositi gjithashtu ti raportoja qeveris son se n Stamboll dhe n Beograd gjendeshin dokumente shum t vjetra e me vler t madhe pr Historin e Shqipris, e q duheshin gjetur rrugt pr ti marr nga arkivat e tyre, pasi do t ndihmonin pr t shkruar t plot historin e vendit ton.

Shnimet e biseds me Nolin i pata hedhur q ato dit n letr dhe t gjitha ia drgova me nj relacion t veant Ministris son t Jashtme. Nuk dyshoj se dhe sot kto shnime gjenden n arkivn e ksaj ministrie.

I krkuat Nolit t kthehej n Shqipri?
E thash edhe m lart se Nolit ia bra kt krkes, se kshtu isha porositur, por njkohsisht ai m’u prgjigj negativisht pr kt, jo se nuk kishte dshir, pasi atij i digjej zemra pr atdheun, por duhet t ishte n Amerik q kisha shqiptare atje t mos binte n duar t grekve. Prandaj edhe kundr dshirs s tij duhej t qndronte n Amerik. Kt mendim Noli ma shprehu disa her. Noli po t kthehej n Shqipri, pa asnj dyshim q ai do t pritej, le ta themi si nj hero nga shqiptart.

far prshtypje ju la figura e Nolit?
Gjat gjith biseds prej disa orsh q pata me Nolin, megjithse ai kishte br nj udhtim t gjat me tren drejt Jugut t SHBA-s dhe n kohn q e takova ishte 76 vje, m la prshtypjen e nj njeriu fizikisht t zhvilluar e t kthjellt mendrisht. Kjo u duk n problemet q ai ngriti si pr hallet e kolonis shqiptare t Ameriks, ashtu edhe pr problemet q preokuponin Shqiprin. Dihet q Noli ishte nj njeri i ditur dhe n shum fusha...

vijon nesr



Jetshkrimi
Kush sht Jonuz Mersini

U lind n Vranisht t Vlors n vitin 1922. Shkolln fillore e kreu n fashtin e lindjes. M pas, ai ishte nxns i shkolls Tregtare t Ujit t Ftoht, Vlor, erdhe e Lufts Antifashiste, ku do t ishte nj nga pjestart m aktiv t saj.

N gusht t vitit 1943, n fshatin Vranisht u krijua eta partizane “Sali Murati”, ku Jonuzin e caktuan komisar t saj, ndrsa komandant Maman Saliu.

Jonuz Mersini ka marr pjes n shum aksione t ksaj ete, e m pas me krijimin e Brigads s 5-t Sulmuese, si nj nga kuadrot e saj, u prfshi n t gjitha luftimet q ndrmori kjo njsi, brenda territorit t Shqipris dhe n Kosov e Jugosllavi. N luft sht plagosur dy her.

Mbas lirimit t Atdheut, ai ka kryer detyra t vshtira dhe t nj karakteri t veant. N vitin 1948, pas prishjes s marrdhnieve me Jugosllavin, u transferua familjarisht n Tropoj, ku do t punonte pr rreth tre vjet dhe n kushte t vshtira, n detyrn e shefit t Seksionit t Sigurimit t Shtetit t atij rrethi.

N periudhn 1953-1958, Jonuz Mersini ka shrbyer si diplomat n prfaqsit tona diplomatike jasht shtetit. N vitin 1958, ndrsa punonte si kshilltar i Misionit t Shqipris pran Organizats s Kombeve t Bashkuara n Nju Jork, sht nj nga shqiptart e par q ka takuar zyrtarisht Fan Nolin, me krkesn e ktij t fundit. Jonuz Mersini dhe Fan Noli kan zhvilluar, pr or t tra, nj bised interesate n kishn e Nju Jorkut.

N vitin 1966, Jonuz Mersini, u emrua prgjegjs i grupit t zbulimit n Ministrin e Punve t Jashtme dhe pas vitit 1972, drejtor i Zbulimit Politik pran Ministris s Punve t Brendshme.

Nga viti 1979 deri n vitin 1983 ka kryer detyrn e ambasadorit t Shqipris n shum shteti si n Kin, Nepal, Ceilon (Sirilanka), Pakistan, Tajland, Birmani, me qendr n Pekin.

Jonuz Mersini, tashm 82 vje, sht duke grumbulluar dhe shkruar kujtimet e jets s tij. Koht e fundit ai ka botuar librin “Alfabeti i Liris”, me ndodhi interesante.



Nesr do t lexoni

Jonuz Mersini, nga SHBA n drejtori i Zbulimit Politik n Ministrin e Jashtme
Aksioni sekret i Mersinit pr t sjell n Shqipri ilegalisht sekretarin e PK t Polonis, Kazhimir Mihalskin
Karriera e zbuluesit veshur me petkun e diplomatit n Kin dhe Azin Juglindore


-------------






..eh mo jonuz terbacioti.. e cdo i ofronit Nolit Ju banditet e hysni Enver Mehmet Kapos..

pervecse birucat e burrelit..asgje tjater nuku dinit ju..


i mencur Noli..

Nuk e hengri at ko-qe ulliri..