panorama
----------------

Koment
18Mars 2004

Shprivatizimi i ekonomis son

Bashkim Kopliku

Iu dha liensa e tret e celularit (telefonis s lvizshme) Telekomit (firms famkeqe shtetrore), na informon me gojn e vet, ministri i Transportit; do t ndrtohet TEC-i (centrali elektrik) i Vlors (nga shteti), dhe do t ndrtohet me parat e shtetit linja hekurudhore elektrike Durrs-Tiran, dgjojm leksionin vlonjat t kryeministrit: t gjitha kto jan lajmet shokuese t ditve t fundit...

Jan shokuese sepse bhet fjal pr miliona dollar q i lihen n dor qeverisjes q ti menaxhoj (apo ti shprdoroj), sipas vendimeve ekonomike t saj. Normalisht, duhet t dgjonim: iu dha liensa e tret kompanis private X, e cila nuk ka lidhje, as t fshehta, as me shtetin ton dhe as me dy kompanit ekzistuese AMC dhe Vodafone, apo u privatizuan burimet energjetike (centralet elektrike, hidrocentralet dhe termocentralet ekzistuese) dhe firma private Y do t ndrtoj nj TEC n Vlor, apo iu dha koncension BOO (build-operate-on, q do t thot ta ndrtoj, ta prdor dhe ta zotroj) pr ndrtimin e nj linje hekurudhore elektrike Durrs-Tiran, firms private Z. Lajme t tilla t investimeve private (jo shtetrore) hem do t na gzonin, e hem do t na linin t qet, sepse ata q do t merrnin kto vendime, pra shpenzimin e qindra milion dollarve n kto investime, do t ishin privat, pra do t merrnin vendime pr t shpenzuar parat e tyre: normalisht privatt nuk para jan budallenj q ti hedhin n lum parat e tyre, prandaj pak ua kemi merakun n vendimet e tyre pr t investuar.

Nuk duhet t na zej gjumi natn kur mendojm se vendimet pr t shpenzuar parat tona po merren nga disa npuns shteti, t nj shteti q akuzohet nga ndrkombtart si nj ndr m t korruptuarit n rajon (shtetit ton). Ktyre npunsve nuk duhet tu lem t drejtn t vendosin pr t shpenzuar parat tona, kushdo qofshin, kryeministra, ministra apo drejtor drejtorish, etj. Ka disa arsye t njohura se pse: e para, sepse si rregull, jan npuns t korruptuar, q mendjen e kan jo te punt e shtetit, pra jo pr t shpenzuar me vend parat tona, por e kan mendjen ve ku tu dal gj pr xhepin e tyre; e dyta arsye se pse nuk duhet t vendosin npunsit e shtetit pr kto investime, sht sepse edhe e gjith bota e ka pranuar politikn e privatizimit t ekonomis, e kan pranuar tashm edhe vende q kan npuns shtetror 100 her m t ndershm se tant, pra edhe t huajt e kan vendosur se parat shpenzohen shum m mir kur mnyra e prdorimit t tyre vendoset nga pronart e parave se sa kur vendimi merret nga zyrtar shtetror, e prsris, edhe kur kta zyrtar jan m t ndershmit n rruzull. S treti, me dshir a pa dshir, edhe Partia Socialiste Shqiptare, e ka pranuar n programin e saj privatizimin e ekonomis, e jo shtetzimin e saj, shprivatizimin, gj q do ta kthente mbrapsht edhe PS-n, nga statusi aktual i Partis Socialist, n at t origjins, at t partis komuniste.

Po prse po ndodh ky shprivatizim n mes t dits dhe nuk ulrasin, n korr, t gjith partit, e t parat ato t opozits, duke nisur nga PD-ja, e pastaj edhe ato t mazhorancs! Prse pranohet n vitin 2004, menduria e para vitit 1990, menduria e komunizmit shqiptar, kur qeveria, Komisioni i Planit t Shtetit, vendoste pr do gj, q nga mimi i gozhdave, deri te numri i kafeneve n qytet, e deri te fabrikat q duheshin ndrtuar, vendime q bn q ne shqiptart ta psonim m keq se e gjith lindja e Evrops: patm urin dhe robrin komuniste m ekstreme! N se ky veprim, i investimeve shtetrore, n fusha ku privati sht provuar se sht 100 her m efikas, do t bhej n vitin 1992, mund edhe t pranohej si injoranc, e rrjedhur nga kshillat e ekonomistve t edukuar n shkollat e komunizmit. Por jemi n vitin 2004, kur kemi m shum se 13 vjet n jokomunizm. Ather, duke prjashtuar injorancn dhe budallallkun, mbetet t krkohet n drejtime t tjera. E drejtimet e vetme q m vijn n mend jan korrupsioni i zyrtarve shtetror shqiptar e dhe t huaj, korrupsion q mund t shprehet n disa forma; sa pr ilustrim, po rreshtoj disa nga kto forma:

1. Duke u br investime shtetrore dhe jo private, qarkullojn qindra miliona dollar npr duart manipuluese t npunsve shtetror, dhe si rregull i korrupsionit, ngjiten n ato duar disa miliona dollar, pr t prfunduar n xhepat e npunsve t shtetit shqiptar.

2. Duke investuar, shteti shqiptar, edhe kur fondet jan t organizmave ndrkombtare (n fakt, jan fonde q merren nga llogaria pr Shqiprin pran atyre organizmave), angazhohen npuns t Banks Botrore e tjer, pr implementimin (vnien n jet) t ktyre fondeve (si sht rasti i TEC-it t Vlors). Npunsit e Banks Botrore dhe t organizmave ndrkombtare, q rekomandojn investime t tilla shtetrore, tani n vitin 2004 (dhe jo n vitin 1954), qofshin francez apo nnshtetas t tjer, natyrisht q japin kshilla q jan n kundrshtim me leksionet e institucioneve nga ku paguhen, me leksionet dhe parimet e shpallura botrisht. Natyrisht q mbetet t pranohet se, ata, specialistt e huaj $1000/dita, natyrisht q kan motive t forta pr tiu kundrvn parimeve t institucioneve ku paguhen (duke br ortakllqe t fshehta me npunsit tan), e motivi m i thjesht q m vet ndr mend, sht t sigurojn vazhdimin e punsimit n Bankn Botrore (apo n organizmat e tjera prkatse), deri edhe duke u marr me absurdin e shprivatizimeve n Shqipri (nuk prjashtohen edhe zarfat qinda mijra dollarshe nga kompanit q do t fitojn tenderat ndrkombtar!)

3. Investitort e huaj, jan m komod t vijn t punojn ktu, n Shqipri, duke u paguar, nga ne, thjesht pr punn q bjn, se sa t punojn me parat e tyre, e ta marrin shprblimin e puns dhe t investimit t parave t tyre, nprmjet fitimit nga aktiviteti i biznesit: pse ti hyn rreziqeve kur gjejn budallenj q i mbajn rreziqet vet, si i mban shteti yn!

Po le ta lem analizn e arsyeve q shtyjn qeverin n hapa t tilla, e t gjejm zgjidhjen e ksaj katastrofe shprivatizimesh? Urgjentisht duhet t ngrihen pr t ndaluar kto shprivatizime, i gjith opinioni pozitiv shqiptar, sidomos politikant e ndershm nga t gjitha drejtimet, majtas dhe djathtas, duke vendosur me ligj t prer: ndalohet q shteti shqiptar t bj investime q diku n bot jan private; shteti shqiptar duhet t krijoj lehtsi q kto lloj investimesh ti bjn investitort privat, shqiptar ose t huaj. Kshtu, do t kemi nj firm t tret t celularit private, e cila do t konkurroj long hand (pa lidhje t fshehta) me Vodofone dhe AMC; do t kemi nj TEC t Vlors privat, i cili do t shes energji n tregun shqiptar, njsoj si shesin centralet elektrike q nga Suedia e deri nga Bullgaria, apo njsoj si shitesh nga privati energjia elektrike, n kohn e mbretit Zog; t kemi nj hekurudh elektrike Durrs-Tiran private, e cila do t siguroj lidhjen e rehatshme e komode t Durrsit me Tirann, ku pronari i saj, i hekurudhs, do t nxjerr parat e shpenzuara pr ndrtimin e saj, me biletat q do tu shes udhtarve, n konkurrenc t lir me furgont dhe autobust, (e jo me parat e pensionistve, e t tjer nevojtarve t buxhetit ton); t kemi t gjitha centralet elektrike dhe shprndarjen e energjis elektrike, t privatizuar, gj q do t siguroj, m s fundi, energjin elektrike me cilsi dhe pandrprerje, n shtpit dhe bizneset shqiptare; t kemi Telekomin privat, duke siguruar tarifa t kontrollueshme nga shteti (kshtu si sht, shtetror, i bie q shteti t kontrolloj shtetin). Shteti yn nuk duhet t merret me kto investime, por duhet t prqendrohet, t merret vetm me ato gjra q nuk i bn dot aq mir privati, edhe n vendet e tjera, e jo m tek ne, jo q jo. Shtetit ton i mbeten mjaft pr t br, e q deri tani nuk ka qen n gjendje ti bj, i mbetet t bj mir sa vijon: t rregulloj, t pastroj e ti bj m efikase gjykatat, prokurorit, entet rregullator t aktiviteteve monopol (si telefonia, elektriku, uji etj.), ministrit e bashkit, e t tjera t ktij lloji.

--------