Close
Faqja 0 prej 2 FillimFillim 12 FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 21
  1. #1
    Proud to be an Albanian Maska e cobra
    Antarsuar
    25-06-2002
    Vendndodhja
    Detroit Michigan USA
    Mosha
    39
    Postime
    16

    Post Rreth Prhapjes S Islamit Ndr Shqiptart

    horizonti

    RRETH PRHAPJES S ISLAMIT NDR SHQIPTART
    Prmbledhje studimesh nga Muhidin AHMETI

    TENTATIV E PASUKSESSHME DHUN FETARE

    Sherif Delvina

    M 1520, Sulltan Selimi I, deshi t konvertonte me dhun n fen islame t gjith t krishtert e Perandoris Osmane. Ai krkonte t suprimonte Patriarkn Ekumenike si dhe t transformonte t gjitha kishat n xhamia.

    Ky rrezik u mnjanua fal ndrhyrjes n kohn e duhur t Vezirit t Madh Piri Pasha, Patriarkut Theolopatos VIII dhe Shejh-UI-Islamit (Robert d'Angely, Enigma, vllimi IV, "Nga Perandorla Osmane te shqiptart e Epirit", faqe 440-441). N kt mnyr u asgjsua pa -filluar, tentative e konvertimit me dhun t krishterve t Perandoris Osmane n fen Islame. Pra, e vetmja dshmi historike e kthimit me dhun mbetet kjo tentative e pasuksesshme. Sulltan Selimi I u trhoq para ndaless q i bnte Kur'ani ktij akti antinjerzor si dhe nga urdhresat e dhna n shekullin e kaluar nga Sulltan Mehmeti II. Kto urdhresa prforconin at q thoshte Kur'ani.

    POPULLI SHQIPTAR DHE TRI FET E TIJ

    "Nuk ka ekzistuar absolue asnj rast kihim feje me dhun nga ana e turqve."(Aristidh Kolaj, "Arvanitt", Athin, 1985)

    Tre vjet m par, shkrimtari Foto Malo, n gazetn "Zri i Omonias" (pararoj e shovinizmit grek) ftonte shqiptart mysliman t rishikojn e korrigjojn gabimin e tyre historik, imponues e t dhunshm, q kan kryer n t kaluarn, duke u rikthyer n besimin e tyre t krishter, meqnse vetm kshtu mund t hyjn n Evrop. Po kt thirrje ua bn myslimanve edhe Pirro Prifti kt vit n gazetn "Aleanca", duke elur bile edhe debat.

    Kthimi i pjess drmuese t shqiptarve nga feja e krishter n at Islame' Prifti e quan "akt t dhunshn e dinakri t br nga turqit"; Pirro Prifti, moskthimin ende t myslimanve shqiptar n fen e krishter e quan "munges fondamentale" q na ndan ne nga Evropa si dhe nga Zoti q i falet ajo (Evropa Sh.D.). Po u prgjigjemi ktyre dy shkrimtarve n shrbim t shovinizmit grek.

    N Iliri krishtrimi hyri nga Perndimi e jo nga, Lindja, si thot Vasil Prifti. "N raportet e saj fetare, provinca Ilirikumit ruajti marrdhniet me Romn e vjetr, at t Perndimit, q i dha misionart e par, duke e br t aderoj n qytetrimin latin, i cili prfaqsohej nga Kisha Perndimore (Nikolla jorga, "Histori e shkurtr e Shqipris dhe e popullit shqiptar', kapitulli II: "Shqiptart dhe Bizanti-Bukuresht", 1919, faqe 88.).

    Edhe pas vdekjes s Theodhosit t Madh (395) Kisha e Iliris mbeti nn juridiksionin e Roms, profili fetar i Shqipris i prkiste Patriarkans Romake, sipas bizantologut m t madh q ka bota e sotme, Paul Remerle. N "Historia e Bizantit", Paris 1993, pohohet se "Nuk sht e sakt t thuhet q me vdekjen e Thoedhosit, Perandoria Romake u nda m dysh dhe se midis Honorit dhe Arkadit pati nj ndarje dfinitive t Lindjes nga Perndimi".

    Kisha shqiptare, deri n vitin 731 ishte n varsi t Roms. Kur ajo kaloi n varsi t Kostandinopojs, krcnohej nga rreziku i greqizimit t popullit si dhe i sllavizimit, pr kt akademiku Jorga pohon se: "Shqipria pa prestigjin dhe forcn e doxhve t Venedikut kurr nuk do t ishte shkputur nga Kostandinopoja; vet karakteri i racs s saj do t goditej dhe ndoshta do t przihej me sllavizmin dhe me greqizmin e fqinjve kundr karakterit ortodoks t t cilve ajo luftonte prej shekujsh, duke ruajtur kombsin e vet dhe duke u ndihmuar nga misionart q vinin nga Perndimi... Nga vrulli kalorsiak i Normanve italian dhe nga ekspansioni ekonomik i venedikut, ajo, pothuajse, i shptoi plotsisht sovranitetit bizantin. Shqipria u ringjall". Pra, ishte ofensiva perndimore ajo q i dha nj ndihm t madhe popullit ton q t mbante marrdhniet e vjetra politike dhe fetare me Evropn.

    Shqipria shptoi nga greqizimi dhe sllavizimi dhe pr kt at e ndihmoi rnia e Kostandinopojs me 1204, e cila solli si rrjedhim marrjen nga ana e Venedikut t shum tokave (1/4 dhe gjysmn e tokave t Perandoris Bizantine), n t ciln prfshiheshin mjaft toka shqiptare. Pr Peranrjdorin Bizantine shprehet mjaft bukur Volteri, q thot: "Ajo sht nj grumbull tregimesh t padenja, t cilat nuk prmbajn gj rjetr prve britmave dhe mrekullive. Ajo sht prbuzja e shpirtit njerzor, prbuzja e Toks. Turqit t paktn jan t menur, ata fituan, ata e gzuan fitoren, por kan shkruar shum pak".

    Ishte kjo perandori bizantine q ushtronte dhun fetare mbi konglomeratin e shteteve q ajo sundonte. Po japim nj shembull dhune fetare n Greqi. Theodhosi i Madh bri ekzekutime t shumta t atyre q nuk prqafonin fen e krisht.er. N stadiumin e qytetit bregdetar Kavalla ai theri rreth 50 000 grek, kurse vite m par, kur erdhi Shn Pavli n Athin, pagant grek vun nj kuror n altarin e fes s re me mbishkrimin "Dhurat fes s panjohur" (Krishtrimit).

    Banort e Epirit patn n krye Mihal Engjll Komenin, i cili ishte "shefi grek i racs shqiptare" (N. Jorga, po aty). Shqiptart mbshtetn edhe bastardin e familjes s Komnenve, Mihalin Il, pse deshn t thyenin bizantint, t cilt ata gjithmon i luftonin me sa mundnin, aq sa luftonin edhe serbt. Po t vrejm regjistrat angevins t Napolit, do t shohim se fisnikria shqiptare sht e lidhur me traditat latine, pavarsisht se pengohej n zhvillimin e saj nga kta pushtues t rinj.

    Vendi yn ka qn i lidhur me kishn e Shn Pjetrit. Feja ortodokse i imponohej popullit,shqiptar nga pushtuesit lindor. Mjafton t prmendim dnimet me vdekje dhe konfiskimet e pasuris q jepte Stefan Dushani me kodin e tij barbar. Sipas ligjit nr.6 t ktij Kodi antinjerzor "autoritetet fetare duhet t prpiqen q katolikt t'i kthejn n fen e vrtet. N se nj i till nuk Io t konvertohet..., ai do t dnohet me vdekje'. Sipas ligjit nr.8, "Nse nj prift latin zbulohet duke u prpjekur q nj t krishter ta konvertoje n fen latine, ai do t dnohet me vdekie" (S.Juka, "Rilindja javore", Nntor 1995).

    Shqiptart ktheheshin n katolik nga ortodoks q qen kthyer m par me dhun sa her duhej t shptonin prej sundimit t huaj, si n veri, ashtu edhe ne j'u-. Kjo lidhje me Kishn Katolike, t ciln ia lan si trashgim popullit shqiptar prijsat e tij, n mnyr t veant familja e Balshajve, i solli Shqipris mbrojrjen e Paps dhe prkrahjen e fuqive katolike t Perndimit. Kshtu, Shqipria n shekullin XV, n shumlcn e saj ishte katolike romane. M. Shuflai n librin e tij "Serbt dhe shqiptart" shkruan: "N Shqipri lufta e gjat e Papatit me Bizantin nuk mori kurr forma t kqia". Pra, n Shqipri kurr nuk ka pasur luft fetare.

    "Pas marrjes s Kostandinopojs, me 1453 u hodhn bazat e sundimit turko-grek, mbi t krishtert e ballkanit", thot Dhimitr Kicikis ('Encyclopedia Universalis", corpus 8, Franc, S.A. 1988). N pozit t favorshme gjat shekullit XVI kaloi edhe Kisha Serbe. At e prkveziri i Perandoris Osmane, serbi Mehmet Sokoish seminarist i nj manastiri serb, kurse Partrirkana e Ohrit ishte kryekput nn ndikimin bullgar. N kundershtim me Kishn Katolike, q nuk kishte qllime shkombtarizuese, kishat ortodokse t fqinjve predikonin shkombtarizimin n emr t Krishtit. Ata bekojn dhe nxisin shkombtarizimin si dje, ashtu edhe sot. N veprimet e tyre shoviniste kto vende shkombtarizuan shqiptart ortodoks t Malit t Zi, fiset e Piperit, t Kuit etj. Duke i konvertuar nga katolik n ortodoks ato fise humbn gjuhn, kombsin. Ktu popullsia e ruajn edhe sot veshjen shqiptare dhe melodin e kngve t tyre. Po kshtu humbn edhe ortodokst e Kosovs, ndrsa po asimilohen trsisht shqiptart ortodoks t Maqedonis. Po nuk u mbshtetn nga shteti shqiptar, rrezikohet q n dekadat e ardhshrne t shkombtarizohen edhe mbi dy milion shqiptar ortodoks t greqis. Ata jan ln n mshir t fatit pa shkolla shqipe, me greqishte t detyr n shkoll, duke iu shkelur t drejtat m elementare njeriut sipas t drejts ndrkombtare. Demokracia shqiptare hesht pr kt shkombtarizim. Deri kur do t vazhdoj kjo heshtje pr kt shkombtarizim? Deri kur do t vazhdoj kjo heshte kobndjellse dhe vdekjeprurse pr bashkatdhetart tan n Greqi?

    KTHIMI I SHQIPTARVE N FEN ISLAME SHT BR PA DHUN

    Instituti i Studimeve Ballkanike pran Akademis Bullgare t Shkencave ka botuar librin e Nikolaj Todorovskit dhe Asparuh Velkovit "Situata demografike e Gadishullit Ballkanik (fundi i shekullit XV - fillimi i hekullit XVI, Sorje, 1988). Autort e ktij libri japin nj pjasqyr t sanxhaqeve n vendet q prfshijn territoret ku banojn popujt e ktij gadishulli. Aty jan t regjistruar sipas numrit t shtpive myslimant dhe jomyslimant e do sanxhaku. Sipas L.Barkhan, ku sht bazuar autori, sanxhaku shqiptar i Ohrit ka 32 748 shtpi jomysliman = 98% t popullats dhe 611 shtpi myslimane = 2% t popullats. Janina ka 32 079 jomysliman = 98% t popullats, shtpi myslimane jan 613 = 2% e popullats; Shkodra ka 23 859 familje jomyslimane = 95.6%; 1116 familje myslimane = 4.68%: Vuiterni 18 914 = 96.5% shtpi jomyslimane, 700 shtpi myslimane = 3.5%; Prizreni 18 832 shtpi jomyslimane = 98%, 359 shtpi myslimane = 2%; Preveza 11 395 familje jomyslimane = 100%; 7 familje myslimane; Elbasani 8916 shtpi jomyslimane = 94.5%, 536 familje myslimane = 5.5%; Dukagjini 1829 shtpi jomyslimane -- 100%.

    Nga kjo statistik vetkuptohet se islamizmi sht ushtruar pa dhun n vendin ton, po kshtu edhe n Gadishullin Ballkanik.

    Duhet vn n dukje ktu edhe mendimi i studiuesit t sotm t historis osmane R.Grousset, i cili n veprn e tij "Perandoria e Lindjes" Paris 1946, fq 609-610, e shpjegon pushtimin e Ballkanit nga ana e turqve kshtu:"Duke trhequr renegat t ndryshm, duke marr e rekrutuar fmij t shumt n shrbim ushtarak, si dhe duke marr vajza t shumta greke e sllave, t destinuara t bheshin nna t gjeneratave t reja osmane, turqit pushtuan Ballkanin".

    Duhet patur parasysh se numri i fmijve t krishter t rriarr me ann e devshirms sillet rreth shifrs 1 milion. Dhe t mos harrojm se ata fmij turqit i morn n nj hapsir q shtrihej q nga Danubi deri n Eufrat. Historiani i shquar H.Gibbon n "Themelimi i Perandoris Osmane" Oxford; 1916, fq 80-81, diferencon turqit nga osmant. Ai v n dukje se: "Nuk jan turqit ata q kan pushtuar tokat evropiane. Nj kombsi e re e prbr nga element turq dhe nga mjaft prfaqsues t popujve t krishter kishte br t mundur krijimin e perandoris s pafundme osmane".

    Hammeri theksonte: "Sukseset osmane patn rezultate vetm n saj t shpirtit t iniciativs dhe shkathtsis t pandar q karakterizon popullin grek dhe popujt sllav, trimris s shqiptarve, durimit t boshnjakve dhe kroatve, q do t thot cilsirat dhe talenti i popullsl:s vendase t vendeve t pushtuara (J.Hammer, "Historia e Perandoris Osmane", V.II, Paris 1940, fq 196-197).

    N.Jorga, n veprn "Bizanci pas Bizantit", Bukuresht 1935, ngul kmb n iden e tij se "Rnia e Kostandinopojs kishte shkaktuar nj ndrrim forme prsa i prket ans fetare, por ana thelbsore dhe institucionet bizantine ngeln po ato q ishin, duke ndjekur vet evolucionin e tyre."

    Arsyen e kthimit t pjess m t madhe t popullit shqiptar n mysliman na e sqaroi Aristidh Kolja n librin "Arvanitt", Athin 1986, duke thn se: "Ndrrimi i fes s shqiptarve me an t dhuns sht pjell e fantazis dhe shpikje e murgjve dhe nuk sht aspak e hijshme q ta pretendojn kt historiant". T vjen keq q disa lakej n shrbim t shovinizmit grek mbshtetin tezn e kthimit me dhun. Kt tez kryetari i arbrorve t Greqis, Aristidh Kolja, e quan nj "gnjeshtr qllimkeqe". Pr kt citojm autorin: "Nuk ka ekzistuar absolutisht asnj rast kthim feje me dhun nga ana e turqve".

    "Shqiptart bheshin mysliman sepse kjo fe pajtohej me natyrn e tyre dhe nuk toleronte pruljen, martirizimin, servilizmin dhe ofendimin", thot pr kt koloneli Lik n librin "Udhtime npr Shqipri". Pasi vizitoi Kardhiqin m 1804 ai shkruan "t gjith myslimant (banort mysliman t Kardhiqit - Sh.D.) jan t gatshm t hyjn n shrbimin e mbretit anglez. Thon se myshqeta (dyfeku) sht i vetmi zanat i tyre dhe e vetmja pasuri q kan". Esht kjo arsyeja q edhe tufat e bagtive ua linin t krishterve, q i konsideronin t "aft" pr kt pun, kurse dyfeqet ishin pr leber mysliman si dhe shum vise t qera t Shqipris. Liku vijon duke thn "Myslimant martoheshin me gra ortodokse. Aqe sht zakoni q djemt t bhen mysliman ndrsa vajzat t krishtera. Kshtu shikonin q n t njjtn tavolin qngji t shoqroj derrin".

    Sipas Aristidh Koljes "shqiptari i pabindur, krenar dhe egoist dhe me prirje pr konflikte, nuk honeps dot pruljen dhe thirrjen, "Duajini armiqt tuaj". Ai nuk duron dogmat e prulsis dhe t varfanjakve nga mendja dhe nuk ka durim t pres q t marr at q i takon n jetn e ardhshme, gj q, sipas tij, sht e pasigurt. Prve ktyre shqiptari nuk sht fare i predispozuar q t'i jap faqen e majt atij q i ka dhn nj shuplak n faqen e djatht. Feja e krishter mbshtetet n mshirn. Shqiptari nuk e do mshirn. Kshtu mund t themi se ndrrimi i feve nga shqiptart konsiston n interesin ekonomik pr t pasurit dhe karakterin e tradits s lasht t t varfrve. Shumica drrmuese e shqiptarve ishin gjithmon t varfrit, ishte gjithmon populli. Shumica e popullsis nuk u mor me tregti, me zanate, me bakallek dhe rishiqet. Nga do t'i nxirrte populli t hollat? "Zanati" kryesor ishte dyfeku dhe shpata. Feja islame, prve motiveve q referuam, ishte shum m afr karakterit t tyre luftarak".

    Me t drejt Zef Skiroi n librin e tij 'Shqiptart dhe shqa ballkanike", Napoli 1904, na prmend Dora d'Istrian q thot: "Shqiptrt jan vasal jo t sigurt, ata krkojn gjithmon t shkundnin zgjedhn osmane".

    Autori i lartprmendur n faqen 3 t ktij libri na thot se: "Shqiptart, duke prqafuar fen (islamin Sh.D.), sakrifikuan prgjithmon idealin fetar ndaj atij patriotik, besnik t motos s tyre t vjetr: "Perndia n fillim bri popujt, pastaj fet". Prandaj shqiptart e din mir se "Qielli kurr nuk mban ann e t mundurve'. Rndsi ka q shqiptart, "pavarsisht nga feja t cils i prkasin', jan plot entuziazm pr vendin e tyre dhe gjithmon kur flasin pr t, e ngren mbi do vend qetr dhe "po t vendosen n vende t qera kurr nuk e heqin shikimin nga malet e Epirit', na thot Pukevili.

    "Shqiptari, qoft mysliman apo i krishter, -v n dukje Falmarayeri, -i ngjan nj gjigandi t varrosur nn vullkanin Etna, i cili duke lvizur trondit tokn".

    Islami kurr nuk ka prdorur dhun gjat historis njerzore n do skaj t bots. Edhe Lakhni, Kinda, Ghasaan, fise jemenite dhe t krishter n kohn e Muhammedit (nestorian ose monofizit) u kthyen n mysliman. Kto fise arabe u kthyen n fen Islame pa m t vogln dhun. Kshtu nisi dhe vijoi n t gjitha koht feja islame. Arabt nuk i kthyen me dhun spanjollt n fen islame, megjithse sunduan aqe nga shekulli VIII deri n fund t shekullit XV. Mjaft katolik u konvern msliman gjat ktyre shekujve, por pasi u kthye rikonkuista (ripushtimi i Spanjs) me sukses n vitin 1492, kush ndenji mysliman n Spanj dhe nuk u kthye n katolik, u vra. Mbetn mysliman vetm ata q mundn t shptonin, duke ikur n Afrik. E thn me dy fjal, kjo sht dhun fetare (1). Kur'ani, sipas L. Massinjon sht nj "diktim mbinjerzor i regjistruar nga profeti Muhammed i frymzuar nga Allahu, bindja ndaj urdhrave t Tij: kryerja e luqeve dhe dhnia e sevapit".

    Paul Paupardi, n librin e tij "Fet" Paris 1993 (autori sht kardinal, President Pontifikal i Kulturs), thot: "Feia e krishter pohon se jezu Krishti sht n t njjtn koh njeri i vrtet si dhe Perndi i vrtet (fq 9899), jezusi i Nazaretit sht djali i virgjreshs Mari, ljezusi sht Perndi n "pozicionin" e t Birit.

    Krishtrimi pohon nj pluripersonalitet t Perndis. Perndia sht pr t Baba, Djal dhe Shpirt i Shenjt (po aty fq.99). Nprmjet lezu Krishtit, Ati u ka drguar njerzve shpirtin e tij (2.P.1.4.). N fen ortodokse pati mjaft abuzime gjat shekujve. Le t'u referohemi fakteve.

    FSHATART E PERANDORIS BIZANTINE I PRITN TURQIT SI LIRIMTAR

    "Pronart e tokave n Bizant e shtonin gjithnj shfrytzimin e fshatarsis me taksa dhe tatime shum t rnda. Gemistosi me largpamsi shikonte se zotruesit e tokave bnin lojn e turqve".

    Kriza morale q pat prfshir Perandorin Bizantine nuk ishte m pak e rndsishme se shfrytzimi i fshatarve, manastiret me pronat e tyre t mdha merrnin pjes n shfrytzimin e fshatarve. Mjaft klerik, t pangopur nga pasuria e grumbulluar, bnin nj jet imorale dhe disa murgjr futnin n manastiret e tyre femra t prdala. N kt mnyr indiferenca ndaj fes s krishter fitonte gjithnj terren.

    Turqit ishin n dijeni t ksaj krize t dyfisht morale dhe shoqrore. Ata u prshkruan prej udhtarve t huaj t gjysms s dyt t shekullit XV si nj popull i moralshm. Turku ishte br sinonimi i njeriut t virtytshm q zbatonte drejtsin shoqrore. Gjithashtu na rezulton se m shum pr grekt se sa pr turqit, pushtimi osman i Bizantit ishte dshir e Perndis...

    "Propaganda ideologjike turke n masat fshatare t krishtera shoqrohej nga heqja e puns angari, nga lehtsimi i taksave, fal nj sistemi tatimor m t evoluar, dhe nga dhnia n rregull e sistemit fiskal dhe e centralizimit osman, q i doli pr zot rnies s pushtetit qndror Bizantin". Kshtu shkruan jani Kicikis n "Encyclopedia Universalis" Corpus 8, Franc S.A.1988, fq.1002.

    Manuel Paleologu (1391-1425) pr miqt e tij turq shkroi "Dialogjet m nj mysliman", vepr q bnte nj paralelizm midis dy feve. S fundi Gjergj Amiruce, kancelar i madh i perandorit grek t Trebizonds, studioi mundsin e nj marrveshjeje me islamin. Pastaj, ai e bindi perandorin e Trebizonds q t'i besoj fatin e perandoris s tij Mehmetit pa rezistenc. M von ai kaloi n shrbim t sulltanit, duke u br nj nga njerzit m t rjbesuar t tij; i biri, kurse ai vet u konvertua n mysliman dheubministrisulltanit"(D.-UmitrKici poaty.

    BABAI I HELENOTURQIZMIT

    Dy muaj para se t binte Kostandinopoja, Gjergj Trebizonda i drgoi q nga Italia Mehmetit II nj studim n t cilin i propozohej bashkimi politik i popullit grek me at turk. Ai deklaronte se e vetmja penges n kt bashkim ishte ndryshimi fetar q mund t kalohej leht, duke i dhn identitetin themelor krishtrimit dhe islamit. Nga t gjith oborrtart e Bizantit q u morn me kt pun, ai mund t konsiderohet si babai i helenoturqizmit, q dshironte krijimin e nj shtti biafal (dykrersh).

    PATRIKANA E STAMBOLLIT N SHRBIM T SULLTANIT

    Fill pas rnies s Kostandinopojs m 29 Maj 1453, m 1 qershor u shpall patriark Genadiozi, njeriu i besuar i sulltanit. Q nga ai vit e n shekujt e mvonshm, Patrikana e Stambollit kishte pushtetin e plot mbi t krishtert e Ballkanit. N juridiksionin e Patriarkans prfshiheshin arsimi, martesa, familja, trashgimia, eq.. 'Patriarku u shpall Vezir n rangun e nj pashai me tre rjtuje. Ai zgjidhej me ankand: kush i jepte m shum para sulltanit dhe oborrtarve t tij, zgjidhej Patrik.

    ApostolosVokalopulos, n botimet e Horvathit, 'Historia bashkkohore greke", 1975, fq.48, thekson: "Pr t mbrritur qllimin e tyre disa nga paria e Patrikans i jepnin me mijra napolona njerzve t sulltanit, madje edhe vet sulltanit. Kshtu q u mbyt n borxhe arka e patrikans dhe parat q duhej t jepshin pr emrimet kishtar u bn objekt allishverishesh dhe trafiku. Ky veprim i Patrikans s Kostandinopojs u shtri edhe n provinca t tjera.

    "Peshkopt merrnin para me an t prfaqsuesve t tyre n rast se dshironin peshkopatn ose detyrn e priftit. Ishte mbretria e simonis".

    "Peshkopt ortodoks ushtronin mbi t krishtert ortodoks nj pushtet fetar dhe shtetror. Pr kt L.Stavrianas (Bakklani pas 1453", fq.104) shkruan- "Peshkopt funksiononin n dioqezat e tyre si prefekt ashtu edhe klerik".

    Patrikana merrte nga sulltani dy detyra kryesore:

    1. T gjith t krishtert e Ballkanit t ushqenin urrejtje ndaj Perndimit.

    2. T mos lejoheshin t bheshin kryengriqe nga popujt e Ballkanit.

    FANARIOTT

    Pas rnies s Kostandinopojs, grekt u prkrahn nga qeveria osmane, deti Egje u mbush me anije greke, dhe tregtia bhej prej tyre. Ata vazhduan t pasurohen duke bler taksat q u viheshin shtetasve osman pa dallim feje, qofshin mysliman apo t krishter. Ktij fitimi nuk i vihej tatim nga ana e turqve. N fillim t shekullit XVII n kryeqytetin e Turqis, Stamboll, u formua nj aristokraci e re greke, klasa e fanariotve, q rridhte nga mbeturinat e fisnikris s vjetr bizantine, e cila u lidh me borgjezin e re e t pasur greke. E themeluar nga pushteti i paras, ajo krenohej me pasurin q zotronte dhe nga martesat q kryente me familjet fisnike t Bizantit. Kjo aristokraci n mjaft raste mbante emrat e familjeve fisnike si Paleolog, Komnen, Kantakuzen si dhe familjeve t qera t ndritura t Bizantit. Fanariott pushtuan poste t rndsishme n administratn e sulltanit, duke formuar kshtu opozitn turko-greke kundr perndimit.

    PERANDORIA OSMANE N KULMIN E SAJ

    Sipas Dh.Kicikis, "Perandoria Osmane n shekullin XVII kishte arritur kulmin e saj. Ajo u kishte dhn t gjith popujve q e prbnin at, nj qytetrim t prbashkt. T gjith ata q n Perndim nuk duronin intolerancn katolike e cila u ishte br e padurueshme si ifutt, maurt e Spanjs, gjith puntort e kualifikuar, zanatinjt, endsit, specialistt e ndrtimeve detare, fonditort e artilieris, etj., t trhequr nga fitimi, n pjesn m t madhe u konvertuan vullnetarisht n fen islame. Aderuan n kt fe t bindur n superioritetin e fes islame mbi fet e tjera" ("Encyclopedia Universalis' Corpus 8, Franc S.A, 1988).

    Kthimet e qytetarve mysliman u bn pa dhun. T gjith t krishtert ortodoks, pavarsisht nga kombsia, bnin pjes me urdhr t Sulltanit n miletin grek, kurse shefi i tyre ishte patriarku grek, q ndodhej afr Sulltanit n Stamboll. Esht kjo arsyeja q historiani i madh grek K.Paparigopullos qorton patriarkn e Stambollit se "nuk arriti pr neglizhenc t helenizonte t gjith popujt e ballkanit duke prfituar nga situata tepr e favorshme q ajo kishte. Ai konkluzion i K.Paparigopullos sht i drejt. Ai n mnyr indirekte na tregon s ndaj t krishterve t Ballkanit nuk sht prdorur dhun.

    IDENTITETI KOMBTAR DHE FEJA TEK SHQIPTART

    Dshira pr t mbrojtur identitetin kombtar tek shqiptart ka qn e madhe. Sipas studiuesve Safet Juka dhe Hasan Kaleshi, "Osmant ishin gjeografikisht larg, kurse ata q shqiptart u druheshin se mos i thethitnin, ishin popujt kufitar me origjin sllave dhe greke". Pr kt juka na kujton ngjarjen paralele t boshnjakve t cilt u bn mysliman pr t'u mbrojtur nga asimilimi i fqinjve t fuqishm, kroatt katolik dhe serbt ortodoks. Po kshtu mendojn respektivisht z.J.Irein n lbrin "Fati i islamit ballkanik", 1984, R.Falaski n "Ismail Qemal Bej Vlora", 1985, fq 11-12 dhe William S.Daeis n veprn e tij "Historia e vogl e Lindjes s Afrt", New York, fq.211-214. Ja 'shkruan ky i fundit pr kt: "Klerikt i detyronin besnikt e tyre t ushtronin besimin n gjuhn greke dhe i terrorizonin ata q nuk u nnshtroheshin". Pra, elementt jogrek t Perandoris Osmane fiIluan t dyshojn se mos ishte pr ta nj zgjidhje m e leht t prqafonin besimin e sunduesit osman se sa t gjendeshin vazhdimisht n mes t presionit t dyfisht politiko-fetar". Prqafimi i fes islame nga pjesa m e madhe e shqiptarve ndikoi n ruajqen e identitetit kombtar, sidomos n zonat e krcnuara nga shovinizmi fqinj. Ajo kaloi n pjesn m t madhe nj "rum-milet" n Ilosman-milet", me nj fial, nga popullsia greke q quheshin nga turqit ortodokst, n popullsi osmane. Kshtu emroheshin myslimant e gadishullit ton. Me kt konvertim u kalua nga shkombtarizimi prmes krishtrimit ortodoks q ushtronin fqinjt kufitar ortodoks grekosllav, n fen e huaj t pushtuesit osman pa u shkombtarizuar.

    Sot, disa gazetar "t pavarur" (por t varur nga dhrahmia greke dhe dinari serb), krkojn unifikimin fetar pa dhun. Kt e bjn pr t hequr mallkimin shekullor q i sht dhn vendit ton nga Zoti" (!). Feja islame quhet prej tyre fondamentalizm islamik; kshtu quajn sot shovinistt grek dhe veglat e tyre n Tiran shqiptarizmin. Ky fondamentalizm q nuk ekziston, sapas tyre "na ndau jo vetm nga Evropa, por edhe nga Zoti q i falet ajo". T gjitha kto gjepura ngrihen nga z.Prifti n artikullin e tij "Shqipria midis tri feve Esht rasti ktu t'i kujtojm zotit Prifti se ky opinion i tij bie ndesh me vendimet e Lidhjes s Kombeve t marra qysh n fiiiim t ktij shekulli. Po citojm nj paragraf nga numri 5 dhe 6 i Buletinit t Lidhjes s Kombeve, "Minoritetet Kornbtare", nntor-dhjetor 1933, "Karli V krkoi t krijoj unitetin e Evrops mbi bazn e Krishtrimit dhe pr kt fakt ai u b i padrejt dhe mizor ndaj dy racave dhe dy feve, islame dhe ifute. Ne besojm se Shoqria e Kombeve sht nj manifestim n mbretrin e institucioneve, nj unitet organik dhe i ndrgjegjshrn i njerzimit n tr rruzullin toksor, ne kemi kshtu nj fe intelektuale t patundur".

    N Shqipri sht ushtruar greqizmi nga shkolla dhe kleri grek. Po ilustrojm kto n mnyr t dokumentuar me disa fshatra-. "Fshati Cuk n fillim t shekullit XX kishte dhjet familje, katr prej tyre kan ardhur nga Carnria (farniljet Srtamati, Turla, Zehari dhe Gunella) si dhe tre farnilje q ishin t ardhura nga fshati i Lekures, i djegur nga andartet grek-familjet Dajko, Shkurti dhe Nao.

    Fshati Finiq m 1900, prbhej nga 31 familje, prej t cilave 25 ishin t ardhura n kt fshat si m posht: 10 farnilje nga fshatrat e Labris- familjet Mitro dhe Spiro nga Senica, Kardhashi, Lila nga Theodhosi, dy fainilje nga Qesarati, dy familje nga Nivie-Bubari, Cavo nga Cuka, Ziso nga Himara. Familjet e qera kan ardhur n kt fshat nga fshatrat e afrta. N fshatin Mamushbej familja e Gjyzelve ka ardhur nga Progonati; ajo e Tokajve nga Kudhesi, ndrsa ajo e Sulajve nga Llaka e sulit.

    N fshatin Caush familja e par q u ngul ktu ishte ajo e Kuajve, mbiemri i s cils tregon vendin nga ka ardhur. Pas ksaj erdhn edhe familje t tjera nga Kurveleshi (Burdeni, Lalaj, Koka, Boraj), Dojakt nga Suli, etj.. Numri i familjeve t zbritura nga Kurveleshi sht i madh.

    Familjet e siprthna ishin shqiptar t konfesionit ortodoks. Sot ato jan kthyer nga kombsi shqiptare n kombsi greke nga binomi kish + shkoll greke.

    Elefterias Nikolaidhu n tezn e doktorats, "Kriptokristiant e Shpatit", janin 1979, na e prcakton kshtu islamin: "Islamizmi prbn rrezikun vdekjeprurs pr kombin grek dhe godiqen m t tmerrshme q mori gjat kalimit t tij historik". ja pra prse krkohet suprimimi i fes islame nga shoviistt grek dhe veglat e tyre n Shqipri. Myslimant shqiptar ruajtn identitetin kombtar edhe n kohn kur ekzistonte institucioni i kalifatit. Ai kurr nuk urdhronte kthimin me dhun t besimtarve t feve t tjera n myslimane; po kshtu edhe Republika Turke e ka suprimuar gjysm shekulli m par kalifatin arab. Turqia nuk ka ndrhyr n shqet e vendit ton, jo vetm n punn e fes, por edhe n t gjitha fushat qera.

    Sipas profesorit t Universitetit t Selanikut Glavinas, n librin e tij "Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipris", botim i dyt, Selanik 1989: "Myslimant u lidhn me katolikt e Veriut t Shqipris, duke u br kshtu baz e nacionalizmit. Shqiptart mysliman nuk ishte e mundur t ndjenin se far kishin t prbashkt me gr kt e serbt; ata s'bashku me katolikt mbanin qndrim armiqsor ndaj ortodoksve shqiptar" (kjo nuk sht e vrtet, myslimant, katolikt dhe ortodokst shqiptar gjithnj kan qn t bashkuar si kundr sunduesve osman, ashtu edhe kundr shovinistve serbogrek, Sh.D.).

    Ky "historien" popullarizon n kt libr tezn shoveno-greke se "Shqipria para vitit 1912 nuk pa patur asnjher unitet kombtar gjeografik dhe historik; ajo sipas tij nuk ka patur emr. Lumi Shkumbin - pr profesor Glavinasin - prbn nj kufi politik. Tokat q shtrihen posht lumit Shkumbin u prkasin greko-shqiptarve t sotm. Toskt ndryshojn nga gegt nga pikpamja ideologjike, etnologjike, antropologjike, gjuhsore, eq.. N jug shumica e banorve jan grek". M tej ky "profesor" thot: "N qytetin e Kors, n vitin 1905, jetonin 14 000 grek dhe 4000 turko-shqiptar (mysliman). Epirin e Veriut me t drejt e pretendon Greqia se munrin m t madh n kt vend e prbn popullsia greke". M tuqe ai vazhdon: "Gjuha greke n Epirin e Veriut (jugun e Shqipris) ishte rrenjosur thell n ndrgjegjen e shumics s popullit, pse atie ndodhej nj popullsi e nj gjaku me popullin grek q sht vlla me t".

    T gjitha kto prralla shovene greke jan t bazuara n gnjeshtra vorioepirote, t cilat karakterizohen nga urrejtja e madhe q kan shovinistt grek. N kt libr ky historian-komdian merr poza komike dhe deklaron gnjeshtra sipas parimit Gebelsian: 'Gnje, gnje se dika do t mbetet". Po e citojm prsri: "Shqiptart, pasi morn fen e Muhammedit, q pr t do t thot feja islame (i bjm t ditur ktij profesori se Muhammedi nuk krijoi ndonj fe. Ai ishte vetm i drguari i Zotit. Kt e vum n dukje edhe m par), shqiptart pra, -vijon autori, -u vendosn kryesisht n Serbin e Vjetr, kurse serbt ikn n krahinat sllave t Austris nga reprezaljet e ushtruara prej Perandoris Osmane. Shqiptart mysliman shkuan n Kosov, ku u shtuan shum. Ata sot krijojn probleme dhe shkaktojn rregullime, duke patur si qndr qytetin e tyre, Prishtinn! (!).

    T tilla dokrra i kan shpikur historiant shovinist serb. Pasi i shkruajn kto gnjeshtra me bisht, i kopjojn dhe i mbrojn me fanatizm profesort e kallpit t Greqis.

    I themi ktij autori se feja kurr nuk sht kombsi. Shqipria sht vendi i harmonis fetare dhe ne nuk kemi nevoj t unifikojm fet, si thot Pirro Prifti. Feja e t parve tan sht paganizmi. Lvdatat q i bhen Greqis e cila ka krijuar nj shtet "homogjen" grek t t krishterve, jan absurde. Greqia kur fitoi pavarsin, kishte nj t tretn e popullsis s saj n fen islame dhe dhjetra e mijra katolik. Ndrsa kjo vet kundr feve t rjera prdori dhunn. Askush nuk merr eksperienc nga ato qeveri dhe shtete fqinj q tradicionalisht shtypin t drejtat e njeriut. Ka shtete t qra q veprojn n harmoni fetare si ne, pr shembull, Siria ku t krishtert dhe myslimant e atij vendi e duan dhe e respektojn njriqetrin vllazrisht. N Siri antroponimet (emrat e njerzve) dhe patronimet (mbiemrat) jan edhe mysliman edhe t krishter. N kt shtet arab nuk ka emra t sfers ortodokse dhe emra t sfers myslimane. Atje bhet si tek ne. Martesa midis myslimanve dhe t krishterve. Ungjijt dhe Kur'ani jan t ekspozuar s bashku npr vitrina. Festohet me madhshti Pashka dhe Bajrami. T gjitha fet e bots jan pranvera t jets. Le t kujtojm 4alt e Pier Emanuelit: "Ateizmi sht dimri i bots, kurse feja sht pranvera". Pra, pranvera shqiptare vjen me lule ortodokse, katolike dhe myslimane. U kujtojm lexuesve se Sharl Botleri thoshte: "S'ka gj m interesante n bot se sa fet'. Pr t kuptuar gjndjen e fes n situatn aktuale n Evrop, mund t marrim shembull Francn. N Franc nnt t dhjetat e popullsis pagzohen, prej ktyre 1/4 shkon n mesh, nj e treta jan deista, ndrsa m tepr se gjysma e popullsis bn pjes n kategorin e "festivve", ku thelbi dhe praktika e kultit koncentrohen n ceremonit e mdha t pagzimit, kungimit, martess, vdekjes dhe festimet e festave fetare.

    Prsa i prket kundrvnies q synohet t krijohet n mes t krishterve dhe myslimanve, le t dgjojm fjalt e rilindasit t madh feronim de Rada n artikullin e tij "Nulla fides in Graeco" (Greku s'ka bes) n "La nacione albanese", nr. 5, viti 1897: "Kundrvnia q bhet midis t krishterve dhe myslimanve e ka bazn e vet n t njjtn dredhi mashtrimesh t paturpshme. Sot Krishtit nuk i kushtohet as mendimi e jo me veprimi, ndrsa besimi tek Muhammedi sht br i padmshm si pr ata q ndodhn larg, ashtu edhe pr ata q ndodhen afr, kurse sharlatant q preken nga kjo, s'e kan njohur kurr as Krishtin, as Zotin, sepse jan t paaft t ngrihen deri n sfern e njohjs s tyre. Tani n fushn e betejs nuk jan prball njri-tjetrit t krishter e muhamedan, apo grekt e turqit, tani jan prball fisi pellazg (shqiptar) dhe ai helen (t cilin e ka prreth).

    M 22 Prill t vitit 1994 presidenti Klinton deklaroi se i kishte krkuar qeveris turke q t ndrronte statusin e Patrikans (Kishs Ortodokse Greke n Stamboll). Ai donte t'i jepte asaj karakter ekumenik (uiniversal), kshtu q ajo t mund t shrbente si udhheqse e tr bots ortodokse. Me t drejt shtohet pyeqa: 'Pse Greqia krkon t ndrroj statusin e Patrikans?' Pyerja e merr prgjigjen menjher. Ajo krkon t drgoj janullatosa n t gjitha kishat autoqefale t Ballkanit e, pastaj, n t gjith globin toksor pr t mbrojtur helenizmin donkishotesk fondamentalist grek. Mbrapa ktij akti fshihet lobi i fuqishm grek, q jeton n Amerik dhe prbhet prej 3 000 000 vetsh. Fuqia reale ku bazohet Patrikana e Stambollit nuk jan 3000 besnikt e saj, q jetojn n Stamboll, -por ai lob grek q sot manipulon administratn shtetrore t SHBA-s prsa i prket ksaj shrjeje.

    Krkesa e presidentit t SHBA-s sht e padrejt. Sepse Patrikana sipas Traktatit t Lozans, u zhvesh nga t gjitha fuqit e saj politike. Asaj iu kufizuan aktivitetet vetm n funksionet fetare. Patrikana e Stambollit, sipas ktij traktati u vendos q t ishte nj institution i zakonshm turk, i cili do t vepronte duke iu nnshtruar ligjeve t ktij vendi. Patrikana, n baz t ktij traktati, do t jet vetm institution i zakonshm turk dhe subjekt i ligjeve turke. Ndrhyrja e presidentit Klinton n punt e brndshme t Turqis n kt rast pa dyshim sht edhe n dm t politiks amerikane. Ky president mbron interesat e Partis Demokratike, duke harruar n rastin konkret s sht prsident i Shteteve t Bashkuara t Ameriks. Mesazhi q ai i drgonte Tansu Cilerit n t cilin ai krkonte njohjen e karakterit "ekumenik" Patrikans s Stambollit, prmblidhet me dy fjal: Patrikana e Stambollit, ose Kisha e Djallit, si e ka quajtur Noli i madh, e cila "drejtonte e frymzonte masakrat e Anatomis dhe t Shqipris gjat shekullit XX, sht msuesja dhe prijsja e organizatave tradhtare greke q vran n Turqi qindra pleq, gra dhe fmij t pafajshm, duke ia ar barkun dhe duke futur n t flamurin grek, ose duke i djegur viktimat me benzin. Krimet e kryera nga organizatat genocidiste "Etniqi Etnia", "Mavri Mira", "Shoqata greke e Potnusit", nuk shlyhen dot nga kujtesa e turqve dhe e mbar njerzimit. Ortodokst e Ballkanit nuk mund t lejojn q Patrikana t bhet Vatikan i dyt, duke drguar antikrishtt e saj si nunca apostolik. Patrikana sht Kal Troje n do vend ku ajo hyn. Cdo prkrahje q mund t'i jepet shovinizmit grek, nga ana e administrats s SHBA, sht n kundrshtim me rrugn e ndjekur nga presidenti demokrat Uillson, pr t cilin mbar bota ka respekt t madh.

    Islami nuk ia kthen asnj njeriu fen me dhun. Ai udhhiqet nga urdhri i Zotit drejtuar profetit Muhammed: "Detyra jote sht vetm t predikosh". Kurse n nj urdhr rjetr thot: "T mos prdoret asnj form detyrimi pr t'i larguar njerzit nga bindjet e tyre fetare".

    E kundrta ndodh me Pankristianizmin Ekumenik (universel grek), ku shumica drrmuese e kishave jan br autoqefale pr t ndaluar ndrhyrjen antikombtare greke q ushtrohej mbi shtetet e tyre. Patrikana Ekumenike e Stambollit ka tendenca shkombtarizuese dhe vepron n mnyr intensive me moton "Greqizo sa t mundsh popujt e qer".

    Sot, ajo, pr banort e jugut t Shqipris prdor termin "Vorioepirot", term i shpikur n kuzhinn e fondamentalizmit greko-ortodoks. Ajo prpiqet q t'i kthej t gjith shqiptart q punojn n Greqi, n fen ortodokse, t ndrrojn emrat dhe t regjistrohen n kombsin "Vorioepirote", e cila sipas ktyre shovenve, do t thot grek t Shqipris". Qllimi sht q kto vise t'i aneksohen Greqis. Shqiptart arje kan vajtur q t sigurojn mjetet e jetess e jo pr t'u t yer me rc n Vorioepirot. A nuk sht kjo nj form dhune moderne fetare shovinisto-greke? Asnj shtet n bot nuk i prdor kto metoda impunuese.

    Shovinistt grek kan krijuar Greqin e grekve t krishter, e cila nuk pranon asnj Iloj feje qetr, prve fes ortodokse.

    A nuk sht dhun fetare edhe kjo? Po Kombet e Bashkuara, pse qndrojn indiferent, kur konstatojn kt dhun fetare n Greqi?

    Serbt nuk lejojn q t jet autoqefale Kisha e Shenjt e Ohrit, e cila sht nna e Kishs Serbe. Ata marrin npr kmb historin e Kishs Serbe, e kthejn nga bij t Kishs s Shn Naumit n nn t Kishs s Ohrit (!), sepse kan qllime shoviniste ndaj republiks s re t Maqedonis. A nuk sht kjo nj shfaqje e dhuns fetare?

    Fan Noli me t drejt shpalli se: "Fatkeqsit e shqiptarve nuk vijn nga ndryshimet fetare, t cilat duhet t jen patjetr patriote, shqiptare dhe kurr t huaja". Dhe jo si ndodh sot, kur n krye t Kishs Ortodokse Autoqefale Shqiptare qndron armiku i popullit shqiptar, Janullatosi, tipi m i rrezikshm i klerikve grek dhe i neprkave t helmatisura, t drguara nga Patrikana e Stambollit n vendin ton. Atdheu sht besa dhe ideali i shqiptarve. Ne nuk bjm dallime fetare si shovinistt grek.

    "Atdheu, bijt e mij, sht feja e qytetarit, ligjet jan kredoja e tij" -thot nj autoritet i dgjuar i Italis...

    Kombi nuk la lidhje me fen. Ai shpreh n vetvete prbrjen e nj uniteti etnik dhe kulturor t themeluar mbi homogjenitetin fillestar dhe etnik.

    Ndrsa Pirro Prifti dhe ndjeksit e tij krkojn q shteti laik shqiptar t kthehet n shtet fetar. Por ai dhe shokt e tij duhet ta ngulitin mir n kok se shteti shqiptar ka qn, sht dhe do t mbetet gjithmon shtet laik.

    Populli shqiptar sht 90% mysliman, megjithat Shqipria sht shtet laik, po kshtu edhe Republika e Kosovs dhe trojet e gjera etnike shqiptare.

    Shifra 90% u tregon omoniaxhinjve t vendit ton, mercenar dhe shrbtor t shovinizmit t shtetve fqinje, se sa laike jan kto treva shqiptare. Diametralisht i kundrt me kt sht qndrimi i shtetit fetar grek, q ushtron dhun fetare mbi besimtart e feve t qera. Edhe kjo sht dnuar botrisht nga Kongresi Amerikan dhe organizmat e rjera ndrkombtare. Por kto nuk i di Pirro Prifti & Co? Nga kto kuptohet qart se sa absurde, antikombtare dhe antihumane sht krkesa e mendur e Pirro Priftit. Republika e Kosovs, Republika e Shqip ris dhe trevat e tjera shqiptare nuk mund t marrin 'shembull n kt drejtim nga shteti grek! Esht pr t ardhur keq q Televizioni Shqiptar, n nj rast, gati pr nj or rresht, iu drejtua "mkatarve" shqiptar me kshilln: "Doni t' shptoni nga mkatet q keni kryer? E vetmja rrug sht q t futni n zemrat tuaja Krishtin, t bheni t krishter(!).

    Ky emision mohoi haptazi fen islame, kulturn e saj, duke paraqitur si vler t vetme shpirtrore besimin tek Krishti (!)...

    Cilt duhen konsideruar mkatar t mirfillt e t vrtet?

    Myslimant q nuk konvertohen n t krishter apo ata q u rekomandojn ktyre ndrrimin e fes, duke u br shantazhe edhe me mjetet e masmedias.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    A woman marries a man expecting he will
    change, but he doesn't.
    A man marries a woman expecting that she won't
    change, and she does.
    - COBRA-

  2. #2
    Mua nje mysliman me ka thene se stergjyshi i tij ktheu fene nga katolike ne islame sepse nuk donte te vritej nga turqit.

    Si thua ti me genjeu ai mua?

  3. #3
    I Djatht
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Deutschland
    Postime
    713
    Islamizimi te shqiptart

    Georg STADTMLLER*

    Prmbledhje

    Shkaqet e prhapjes relativisht t shpejt t islamit n Siujdhesn Ballkanike - para s gjithash n Shqipri - nuk ishin religjioze por t llojit juridik dhe ekonomik. Sipas rregullave t s drejts fetare (Fikh) i takonte do musliman t shtress s lart sunduese politike t Perandoris Osmane, prderisa t gjith jomuslimant ishin t prjashtuar plotsisht nga t drejtat politike. Kalimi n islam kuptohej njkohsisht edhe si ngritje n shtresn e lart politike, q gzonin privilegje t ndryshme. Shtresa e ult jomuslimane - t ashtuquajturit Rajah - ishte gati pa t drejta dhe ishin t detyruar t paguanin tatim (izja) t lart pr frym t popullsis. Kto prfitime ekonomike dhe privilegjore t shtress s lart muslimane ishin natyrisht nj shtytje e fuqishme t turqizohen me pranimin e islamit. N fakt kalimi n islam pasonte thuajse menjher pas pushtimeve turke. Gjat islamizimit n tokn shqiptare ka ardhur te paraqitja e uditshme e nj sinkretizmi religjioz. Kalimi, q gati prher bhej vetm nga arsyet ekonomike, nuk ka ndryshuar fillimisht aspak n pikpamjet, mnyrat e jets dhe n zakonet e t turqizuarve. Shumher kalimin n islam e proklamonte, e bnte vetm kryefamiljari me ka arrihej liria nga tatimet shtypse pr frym t popullsis. Antart tjer t familjes mbetnin n besimin e krishter. Deri n mbarim t shek. XVI kalimet n islam kan mbetur ende t kufizuara n renegata t vetme dhe ato familjare. Popullatn fshatare t Shqipris n at koh islamizmi ende nuk e kishte prfshir. N vitin 1577 Shqipria Veriore dhe Qndrore ishte krejt katolike. Hierarkia katolike e vendit duket se ka qndruar edhe mtutje n shtrirjen e vjetr. Argjipeshkvijt dhe priftrinjt vrtet kan vuajtur nn jotolerancn turke.

    1. Arsyet dhe format e paraqitjes s islamizimit

    Shkaqet e prhapjes relativisht t shpejt t islamit n Siujdhesn Ballkanike1 - para s gjithash n Bosnj dhe Shqipri nuk ishin religjioze por t llojit juridik dhe ekonomik. Sipas rregullave t s drejts fetare (Fikh) i takonte do musliman t shtress s lart sunduese politike t Perandoris Osmane, prderisa t gjith jomuslimant ishin t prjashtuar plotsisht nga t drejtat politike.2 Kalimi n islam kuptohej njkohsisht edhe si ngritje n shtresn e lart politike, q gzonin privilegje t ndryshme. Shtresa e ult jomuslimane t ashtuquajturit Rajah ishte gati pa t drejta dhe ishin t detyruar t paguanin tatim (izja) t lart pr frym t popullsis.3 Kto prfitime ekonomike dhe privilegjore t shtress s lart muslimane ishin natyrisht nj shtytje e fuqishme t turqizohen me pranimin e islamit. N fakt kalimi n islam pasonte thuajse menjher pas pushtimeve turke. N fillim ishin individ, t cilt turqizoheshin, pastaj vinin fshatrat dhe m n fund gjith krahinat dhe rajonet fisnore.

    Ky zhvillim ndihmohej nga pasiguria e prgjithshme juridike dhe korrupcioni i sistematizuar,4 ku jomuslimani n raport me npunsit turk dhe feudalt ishte i prjashtuar. Ky drejtim i keq i administrats turke, i cili vrehej q nga fundi i kohs s vjetr osmane pjesa e par t shek. XVI dhe pastaj n kohn e mesme dhe t vonshme osmane merr prmasa t mdha e q lidhej me sistemin e shitjes s posteve pr do vit. Blerja e nj posti shtetror ishte nj kapital, i cili duhej t shfrytzohej sa m shpejt dhe mundsisht t sjell rent t lart, ngase mbajtsi prkats i ndonj posti nuk ishte i sigurt se a do t vij apo jo ndokush tjetr n postin e tij. Prandaj npunsit turk prpiqeshin me t gjitha mjetet n mnyr t pamshirshme t nxjerrin tatime t larta nga popullata e varfr dhe e torturuar. Prball ktij despotizmi me shtypje t vazhdueshme popullata kishte mundsin t zgjedh mes ikjes n ndonj krahin tjetr (ose n Dalmacin Jugore venedikase fqinje) dhe islamizimin. Nse ndokush nuk donte ta lshonte vendin detyrohej t turqizohej. T paktn kshtu mund ti ikej shtypjes s rnd tatimore t aristokracis muslimane dhe npunsve. Nga kjo arsye ekonomike shprehej prhapja e shpejt dhe e pandalshme e islamit ndr shqiptar pasi q islamizimi si lvizje ve kishte filluar.

    Islami ka ngul kmb n shum vende t Siujdhess Ballkanike: fillimisht n Bosnj dhe Herzegovin. Atje menjher pas okupimit turk t vendit (1463) nj pjes e madhe e popullsis ka kaluar n islam para se gjithash aristokracia. Motiv i padyshimt i aristokracis ka qen dshira pr mbajtjen e tokave; nj arsye tjetr, e cila islamin atje e bnte aq popullor qndron shum m thell. Antart e religjionit bogomil, q ishte shum i prhapur e ashtuquajtur kisha boshnjake5 - pr shkak t kundrshtimit t tyre ndaj katolicizmit romak, pra mu pr kt pa rezistenc me dshir kan pranuar islamin. Q nga mbarimi i shekullit t XV sht br nj prforcim si lvizje e mass.6

    Pastaj islamizimi prej shek. XVI prfshinte edhe krahinat tjera ballkanike. Atje pjesrisht ndikuan kushtet tjera psikologjike.

    N Bullgarin Lindore prhapja e islamit mbshtetej pjesrisht n turqizim t popullats paraturke t krishter (t ashtuquajtur Pomakt n Radope), ndrsa pjesa m e madhe mbshtetej me ardhjen, ngulimin e bujqve anado-turq dhe tatar n mnyr t planifikuar.7 N ujdhesn e Krets sht br nj islamizim n mnyr t ngjajshme si n Shqipri: pas okupimit turk (1669) bhej nj kalim masiv n islam, nj pjes si pasoj e shtypjes turke, dhe pjesa tjetr nga arsyet e njohura ekonomike.8 Prderisa greku m par jepte lirin se besimin, te shqiptart mesatarisht ishte e kundrta. Shqiptari sht i gatshm t paguaj lirin nga shtypja politike me mimin e besimit t trashguar. Kjo bindje ka gjetur shprehjen e saj n proverbin e njohur shqiptar ku esht shpata, esht feja.9 Ky vlersim tepr i vrtet shqiptar i liris nacionale, sociale dhe personale ka lehtsuar turqizimin. Ismalimizimi ka arritur prmasa m t mdha n Shqipri10 , ku at fuqimisht prfshinte q nga fillimi i shek. XVI.

    Burime t ndryshme na mundsojn kt ngjarje ta prcjellim prej shek. XVI deri n shek. XIX n proceset kryesore dhe ti njohim shkaqet dhe pamjet e jashtme. Ne kemi nj numr t madh t relacioneve Venedikase11 dhe Raguziane12 si dhe raportet e klerikve vizitator13 t ipeshkvijve katolik q prmbajn t dhna t sakta mbi raportet e t krishterve dhe muslimanve n vende t veanta dhe rajone fisnore. Ktyre u bashkangjiten edhe raportet e udhtimeve.14

    Gjat islamizimit n tokn shqiptare ka ardhur te paraqitja e uditshme e nj sinkretizmi religjioz.15 Kalimi, q gati prher bhej vetm nga arsyet ekonomike, nuk ka ndryshuar fillimisht aspak n pikpamjet, mnyrat e jets dhe n zakonet e t turqizuarve. Shumher kalimin n islam e proklamonte, e bnte vetm kryefamiljari me ka arrihej liria nga tatimet shtypse pr frym t popullsis. Antart tjer t familjes mbetnin n besimin e krishter. Pr kto shkaqe n ndonj vend kalonte n islam vetm nj fshat i nj fisi prderisa fshatrat tjer mbeteshin katolik.16

    T turqizuarit pranonin siprfaqsisht islamin dhe shkonin t premteve n xhami pr aq sa vmendja nga rrethi musliman ishte e pashmangshme. Fshehtas i qndronin besnik fes s tyre t krishter, ata i prcillnin edhe mtutje zakonet e krishtera t agjrimit, sakramentet, nderimin e shenjtrve dhe kultet relikte. Kshtu deri n fillim t shek. XIX ka pasur nj numr t madh t fshatrave dhe krahinave q kan qen kriptokatolik. Pikpamjet e krishtera dhe zakonet zvetnoheshin n bestytni. Nga pikpamjet bestytnike qndronin kta t turqizuarit edhe mtutje pran zakoneve t hershme t krishtera, ata lavdronin shenjtrit e tyre, shtegtonin n shenjtrore bile edhe i pagzonin fmijt e tyre, ata me pagzim shihnin nj mjet mbrojts magjik.17 Mirpo koh pas kohe me kalimin e gjeneratave humb plotsisht vetdija e besimit t krishter e t turqizuarve siprfaqsor.

    2. Fillet e turqizimit: renegatat e veanta

    Isamizimi gjithkund filloi me turqizimin e individve t cilve me kt u jepej mundsia pr avansim, pasuri dhe pushtet.18 Pokshtu ishte edhe n Shqipri. Q nga okupimi i Shqipris nga Turqia ishte pjesmarrs nj renegat shqiptar me influenc: Veziri i Madh Gedik Ahmed Pasha (mbytet m 1482).19 Raste t tilla t renegats shqiptare mbesin prap deri n gjysmn e dyt t shek. XVI pak a shum t veuara. Por q n shek. e XVI nj numr i madh i shqiptarve t turqizuar luanin nj rol prirs n ushtri dhe administratn e Perandoris Osmane. Prej shum nacioneve, prej t cilave prbhej shtresa e lart e renegats n Konstantinopoj, shqiptart qndronin n vendin e par, pas tyre pr nga numri dhe rndsia vinin boshnjakt. N fund t shek. t XVI n Konstantinopoj kishte nj numr t madh t shqiptarve renegat n poste t larta, pos tjerash dy pashallar, nj Hasseki (gruaja m e dashur e Sulltanit), nj dhndrr i Sulltanit.20 Shumica e vezirve ather kishin qen me prejardhje shqiptare. Pran t turqizuarve shqiptar ishin edhe serbt dhe boshnjakt e turqizuar si elemente kryesore t shtress udhheqse t renegats q n at koh formohej n kryeqytetin e Perandoris. Kta renegat me pushtetin e tyre bhen udhhaps t islamizmit.21

    Kshtu n fillim u turqizuan vetm t krishtert ambicioz ose edhe familje t tra q donin t bnin emr ose t paktn ti shptonin ngarkesave tatimore, e para s gjithash tatimit pr frym t popullsis dhe harait n gjak (turq. Dewirme). Kalimi masiv n islam, si duket, pastaj, ka qen n Bullgari dhe n aristokracin boshnjake. N krahinat tjera ballkanike nj lvizje e vrtet e kalimit n islam sht br s pari n mbarim t shek. XVI dhe fillim t shek. XVII, para s gjithash n Shqipri. Familjet m t forta t vendit mundoheshin me an t turqizimit ta shptonin pasurin e tyre dhe t siguronin pozitn q kishin. Me kalimin n islam pranoheshin n shtresn e lart muslimane ku fitonin t drejtat dhe prparsit e tyre.

    Nj shembull i qart sht zhvillimi i dalluar i shtress s renegats n qytetin e Shkodrs.22 Kur me marrveshjen venediko-turke (1479) Shkodra bhet turke, nj pjes e shqiptarve emigroi ndrsa me koh pjesa tjetr e mbetur turqizohej. Sipas nj gojdhne (q nuk e jep kohn e sakt) thuhet se nj dit t gjith pronart e tokave kan marr urdhrin nga pashai q ta argumentojn me shkrim pronsin e tyre. Prgjigjja e tyre ishte se ata nuk posedojn kurrfar shkrese pr argumentimin e pronsis, sepse ata pronat e tyre i kishin trashguar me gjenerata. Kshtu pashai iu lexon nj ferman (urdhr) t Sulltanit, me t cilin t gjitha pronsit e t krishterve t cilt nuk e argumentojn pronsin me shkrim t shpallen toka t Sulltanit. Pastaj pronart e tokave kishin nj mundsi q ta merrnin nj dshmi turke e cila do tua kthente pronat, nse ata do t kalonin n islam. T gjith pronart e krishter t tokave jan prpjekur q n kt mnyr ti marrin prsri tokat e veta e kshtu si pasoj e saj turqizohen. Pastaj prishen edhe kishat e krishtera n Shkodr ose jan kthyer n xhami. Vetm jasht qytetit n bregun verior t Buns sht ruajtur nj kapel.

    3. Zhvillimi i islamizimit deri n fillim t shek. XVII

    Deri n mbarim t shek. XVI kalimet n islam kan mbetur ende t kufizuara n renegata t vetme dhe ato familjare. Popullatn fshatare t Shqipris n at koh islamizmi ende nuk e kishte prfshir. N vitin 1577 Shqipria Veriore dhe Qndrore ishte krejt katolike.23 Hierarkia katolike e vendit duket se ka qndruar edhe mtutje n shtrirjen e vjetr. Argjipeshkvijt dhe priftrinjt vrtet kan vuajtur nn jotolerancn turke.24 Pastaj kah fundi i shek. XVI - fillon islamizimi si lvizje masive. N fillim t shek. XVII n islam kishte kaluar prafrsisht e 30-ta. pjes e popullsis shqipatre.25 Q nga kjo pik kohore filloi islamizimi t prhapet m shpejt.

    Qkur Sulltan Selimi i II. m 1569 urdhron konfiskimin e t gjitha t ardhurave t kishave t krishtera t Perandoris (prve n Konstantinopoj, Brussa dhe Adrianopol) bashksit e krishtera bien n nj gjendje edhe m t pavolitshme.26 Fal vetm gatishmris pr flijim apostolik dhe qndrueshmris s franeskanve, q kishin marr prsipr punn baritore-shpirtrore gjithkund npr provincat turke n shekujt vijues n territoret katolike sht mundur t kryhen punt baritore-shpirtrore. Mirpo ky veprim u ka kushtuar me vdekje martire shum franeskanve misionar guximtar.27

    Shematizmi i vitit 1577 i gjeografis kishtare t Shqipris28 prmban t dhna t vlefshme mbi gjendjen e dioqezave n veanti. N qytetet e Shkodrs dhe Lezhs (Alessio) n at koh kishte shum t krishter n rrethin e arqipeshkvit t Krujs,29 300 fshatra t krishtera. Vescouato Cinense,30 n jug 60 milje m larg kishte 80 fshatra t krishtera, poashtu edhe argjipeshkvia e mbetur jetime Stephana q shtrihej 80 mile larg ksaj, kishte nja 200. sht theksuar n mnyr t qart se n t gjitha kto famulli vlente riti latin dhe q kto famulli ishin nn prkujdesjen e argjipeshkvit t Antivarit.* * N rrugn prej Lezhs pr Novobrd, n nj udhtim q zgjatje prej pes dit q shpiente npr malssit veriore shqiptare, territori i rrugtimit katr ditor, i takonte ritit latin ndrsa teritori i udhtimit t dits s fundit i takonte ritit grek. Poashtu n zonn e banuar me serb n Janieuo (Janjev) dhe Trepcia (Trep) kishte katolik.

    Disa vite m von msojm nga raportet e vizitatorve apostulik hollsi t tjera t rndsishme pr gjendjen kishtare dhe politike t athershme n provincat ballkanike turke. N fillim t vitit 1584 Papa Gregori i XIII, i cili prpiqej n mnyr t veant pr misionet orientale drgonte dy vizitator apostullik n Ballkan: Kanonistin e Zars Allesandro Komulovi, dhe jezuitin Tommaso Raggio.31 N raportet e vizitatorve, n baz t prshtypjeve, Komulovi e jep nj pamje t qart pr gjendjen e Kishs n kto troje.32 T krishtert jetojn shum t shtypur nga pushteti osman dhe e dshironin lirin. Popullata ballkanike e armatosur mir do t kishte mundsi ta mobilizonte nj ushtri t fort. Vetm n Veri t Shqipris - deri n pjesn kah Durrsi (Durazzo) - do t ishin nja 40.000 burra t aft pr luft; i tr ky rajon i takon Kishs katolike. N Epirusin e mbetur (dmth. Shqipria jugore dhe Epiri) dhe n Maqedoni numri i grekve ishte shum m i madh. Atje do t mund t jen m tepr se 100.000 burra t aft pr luft. Nj mobilizim jo t leht do t mund ta paraqiste Hercegovina, Slavonia, Kroacia dhe Serbia. N rajonin e Bosnjes dhe Danubit deri kah Beogradi kishte 200.000 t aft pr luft dhe poaq n Bullgari. Numri i t krishterve n Detin e Zi nuk do t ket m pak se 400.000.33 Nse kto t dhna t raportuara nga vizitatori ndoshta jan t tepruara, mund t konsiderohet si e sigurt se n t gjitha kto territore nj pjes e madhe e popullsis kishte ruajtur krishtenizmin.34

    Pak m von nj relacion n arkivin e Vatikanit (nga fundi i shek. XVI ose i viteve t para t shek. XVII) jep hollsi dhe t dhna numerike, nj paraqitje t pasur t rrethanave kishtare n Shqipri.35 Autori, prift anonim, i ktij raporti thot se vetm nj e tridhjeta e shqiptarve jan musliman (turq), kurse t gjith t tjert jan t krishter edhe at katolik t ndar n shum parti sipas prirjes s tyre pr Papn, Venedikun ose Napolin.36 Venedikasit duke pasur parasysh interesat e tyre tregtare me Orientin, krkonin t mbetnin n mirkuptim t mir me Portn, kshtu refuzuan planin e prkrahur nga Roma dhe Napoli pr kryengritjen kombtare shqiptare kundr sundimit turk.

    Kjo paraqitje plotsohet nga nj shkres e nj prifti vizitator e vitit 1599:37 numri i katolikve n Shqipri n at koh ishte 70.000 pa provincn kishtare t (An)Tivarit. Numri i ortodoksve (serb dhe grek) ishte edhe m i madh. N tr Shqiprin ishin vetm 130 priftrinj (meshtar), q prej tyre nj pjes e madhe jetonte haptas n konkubinat. Numri i prgjithshm i popullsis pa ortodoks ishte 150.000 shpirtra.38 Kshtu q numri i t turqizuarve do t duhej t ket qen poaq i madh sa edhe i katolikve. Katolikt vuanin m shum nga telashet otodokse (greke), se sa nga sundimi turk. Me krkesn e grekve sht dashur t paguanin edhe kishat katolike pr patriarkann ekumenike n Konstantinopoj. N kto kushte t vshtira nuk ka qen e uditshme q shum hoqn dor para se gjithash n munges t priftrinjve ata pjesrisht bhen musliman, pjesrisht ortodoks t ritit grek apo serb.

    Nj shembull i qart i dobsimit kishtar n at dhjetvjetsh ishte historia e argjipeshkvis s (An)Tivarit, q nga mesjeta e vonshme ka qen si qendr e primatit t Serbis dhe Shqipris. N vitin 1571 (An)Tivari i Venedikut, mbas nj mbrojtje trimrore, bie n duart e turqve. Argjipeshkvi Johannes Bruno dOlchinio (1551-1571) q kishte marr pjes personalisht n mbrojtje sht burgosur dhe vdes pas disa vjetsh n burg. Me kt fillon pr kt rajon, q deri n kt moment ishte i pastr me katolik, nj kriz e rnd. Kshtu koh pas kohe, priftris ortodokse nga Patriarkana e Pejs, e favorizuar nga Perandoria Turke, i shkon pr dore t spraps dhe ta shtyp ritin latin.

    N qytetin e (An)Tivarit Katedrala e Shn Gjergjit shndrrohet n xhami, ndrtesa argjipeshkvore bhet rezidenc e guvernatorit turk. Nga 20 kishat e qytetit dhe 10 t rrethit, kursehen vetm ajo e Shn Elis dhe Shn Maris in Suburbana. Shenjtroret tjera plakiten dhe shkatrrohen, konfiskohen pasurit e kuvendeve (manastireve) dhe kishave. Nj pjes kalon n duart e ortodoksve. Prej prafrsisht 30 Abacive t Benediktinve dhe Bazilianve (poashtu dhe Abacia e Shn Maris e murgeshave - femrave - n Rotazio n bregdet, Abacia e benediktinve n (An)Tivari dhe nga 7 kuvendet (manastiret) e franeskanve, q e bnin provincn shqiptare, asnj nuk i ka shptuar ksaj katastrofe. Katolicizmi q n syt e turqve ishte si religjion i armikut t vjetr Venedikut, e q ishte i urryer, duhej tani t zhdukej prfundimisht.

    Argjipeshkvia e (An)Tivarit mbetet tashm tet vite jetime (pa argjipeshkv). Pastaj emrohet Ambrosio Antonio Capizio (o.min.obs.) pr argjipeshkv. Gjat gjith kohs sa ishte n detyr (1579-1599) nuk ka guxuar t rezidoj n qytetin e tij argjipeshkvor. Ai ka qndruar n Budv (Budua) t Venedikut fqinj, prej ku ai pjesrisht kishte disa mundsi ti kryente, udhhiqte punt dhe detyrn e tij. Edhe n kohn e pasardhsit t tij Tommaso Orsini (o.s.fr., 1599-1607) sndryshon gj.39

    Argjipeshkvi Ambrosio sht prpjekur edhe me ndrmjetsimin e diplomacis venedikase t ndikoj n marrjen e nj urdhri (nxjerrjen e nj firmani) t Sulltanit, me an t t cilit do t ishin mbrojtur personi dhe pronsia e argjipeshkvit nga veprimet arbrirtare t npunsve vendor turk. Npunsi venedikas nuk ishte munduar fare n kt drejtim ngase ai ishte i mendimit se kjo nuk do t sillte gj. Kur nj dit argjipeshkvi, megjithat, shkon nga qendra e athershme e Budvs (Budua), i pajisur si vizitator pr n (An)Tivar, arrestohet dhe futet n bug nga turqit, rrahet me shufr, ku nga ky keqtrajtim edhe vdes.

    Pasardhsi i tij Tommaso Orsini e merr titullin Vicarius Apostolicus in locis finitimis Turcicae dominationis. Para se gjithash ai sht prpjekur ta mbaj fisin fqinj serb t Pashtroviqve (Patrovii) larg nga shizma.

    Vetm Marino Bizzi, i cili n vitin 1609 emrohet argjipeshkv i (An)Tivarit ia del, nprmjet lidhjeve t tija me nj turk n detyr t lart t nxjerr nj firman, me an t t cilit i sigurohet ushtrimi i plot i jurisdiksionit argjipeshkvor n rrethin e tij pa penges.40 Sipas ktij firmani argjipeshkvit t ri i mundsohet q n vitin 1610 t ndrmarr nj udhtim vizitator npr Shqiprin Veriore dhe Kosovn mbi t cilin udhtim na ka ln nj raport shum t vlefshm.

    Udhtimi vizitator41 shpiente n tr provincn kishtare n t ciln bnin pjes Shqipria Veriore dhe Dardania (Kosova). Pik nismtare ishte qyteti Budva (Budua) n Dalmacin venedikase. Prej aty udhtimi shpiente n (An)Tivari, Lezh (Alessio) npr teritorin Bregumatja n afrsi t vendit Krieja, pastaj npr krahinat malore Mirdit, Prizren, Novobrd, Novipazar. Prshtypjet jan t shnuara n raportin e hollsishm t vizitatorit me nj pamje t qart t prparimeve t islamizimit t asaj kohe.

    Prmasa e islamizimit vrtet ishte e ndryshme n treva t veanta. Prderisa pjesa m e madhe e popullsis s rezidencs t argjipeshkvis s (An)Tivarit e kishte pranuar islamin, fshatrat e t gjith ktij rajoni, pjesa mes (An)Tivarit dhe Lezhs, kishin mbetur ende t krishtera. Mirpo islamizimi kishte filluar t deprtoj edhe n pjest fshatare. N disa fshatra ve kishte disa familje t turqizuara. Trsisht ishte islamizuar vetm nj fshat i vetm. N pjest kufitare kah rrjedh lumi Mat dhe Ishmi islamizimi kishte arritur shkalln m t madhe. Familje t tra bile edhe fshatra t tra jan turqizuar, pr ti ikur tatimeve. Raportet mes t krishterve t mbetur dhe t turqizuarve ishin t mira. Disa kishin kaluar vetm siprfaqsisht por n brendi kishin mbetur t krishter. N nj fshat muslimant e martuar me grat e krishtera jepnin kontributin e tyre pr mjetet jetsore t priftrinjve katolik.

    N pellgjet e trevave t Dardanis islamizimi poashtu ishte shum i prhapur. Popullata e vjetr sllave ishte ortodokse. Katolikt ishin kryesisht popullat e imigruar shqiptare t cilve iu bashkohen edhe disa boshnjak dhe raguzian. Krejt ndryshe ishte gjendja e Kishs n krahinat malore t Shqipris Veriore. Atje islamizimi ende nuk kishte deprtuar fare. Lufttart e zellshm t fiseve malore qndronin t patundur n besimin katolik.

    Arsyet e turqizimit ishin vetm t llojit ekonomik. Njerzit prpiqeshin ti largoheshin shtypjes tatimore. Prandaj shum kaluan vetm n mnyr siprfaqsore e ndrruan besimin e tyre. Nga kto premisa krijohet nj sinkretizm i uditshm religjioz. T turqizuarit ruanin edhe mtutje zakonet e tyre t krishtera e qndronin pran tyre. N nj fshat ata merrnin pjes n festn kishtare t Shn Elis sikurse edhe katolikt. N disa vende i pagzonin fmijt e tyre sipas zakoneve t krishtera ngase n pagzim shihnin nj botkuptim magjik. Raportet mes t turqizuarve dhe t krishterve duket t ken qen gjithkund t mira.

    Si arsye kryesore e islamizimit t pandalshm pr argjipeshkvin qndronte n mungesn e priftrinjve dhe edukimin me mangsi t paparamendueshme t klerikve. Raporti vizitator cekte shum shembuj t mjerueshm. Dy priftrinj n krahinn Bregumatja nuk dinin t shkruanin fare e shum pak t lexonin. Argjipeshkvi ishte dashur q t dyve tua msonte liturgjin. Raste t tilla t padituris kishte edhe n vendet tjera. Padituria e priftrinjve bartte shpejt n popull shum bestytni. Ktu vijojn poashtu edhe mangsit morale t priftrinjve.

    4. Shtrirja e mtutjeshme e islamizimit deri n mbarim t shek. XVII

    Parashikimet e errta t argjipeshkvit Bizzi se n shtat vjett e ardhshm edhe t krishtert e mbetur poashtu do t kalojn n islam nuk u realizuan. Mirpo turqizimi n dhjet vjett e ardhshm mbrthehet fuqishm.

    Nj pamje t vshtir t rrethanave kishtare na jep nj relacion i vitit 1621.42 N at koh argjipeshkvia e Lezhs mbetet jetime pr njmbdhjet vjet. Franeskant, t cilt e marrin prkujdesjen shpirtrore (puna pastorale) n kto famulli, ndrsa ia lejonin vets lloj-lloj t drejte dhe prparimi, kishin kundrshtuar urdhrin e vikarit gjeneral t ipeshkvis s tyre dhe bile fizikisht e kishin keqtrajtuar. Argjipeshkvia e Lezhs n at koh u nda n tri pjes: n rajonin bregdetar, rajoni Ultra Montes (Dibra) dhe rajoni Intra Montes (Mati). N pjesn bregdetare rrethanat kishtare deri n nj mas ishin t knaqshme. Gjendja shum e keqe ishte n pjesn e Dibrs. Atje nuk kishte fare klerik. Populli ishte ln plotsisht jasht dore dhe kishte humbur plotsisht mardhniet e brendshme me jetn kishtare, u kishin mbetur vetm emrat e krishter. Kishat e atjeshme krahasoheshin me strofullat e hajdutve.43 Rajoni intra montana ishte shkretuar plotsisht nga hajdutt e prhershm. Kishat ishin shkatrruar. Jeta kishtare sht shuar.

    N at koh ngjajshm ishte edhe n famullit tjera. N vitin 1623 rrethanat kishtare edhe n argjipeshkvin e Shkodrs ishin n rnie t plot.44

    Firmani i Sulltanit, q i jepet argjipeshkvit Marino Bizzi n vitin 1609,45 nuk e kishte dhn mbrojtjen e popullats s krishter nga intoleranca turke pr t ardhmen. N periudha t caktuara kohore edhe priftrinjt e krishter bien viktim e intolerancs turke. Kshtu n vitin 1624 prifti i zellshm Markus nga Chisagnio, nga nj fshat i cili sot nuk ekziston m, burgoset dhe pasi q ai refuzon kalimin e tij n islam vritet. Kufoma e tij, mbas nj pagese q kishin dhn besimtart e tij pr nxjerrjen e saj, varroset n famullin e vendlindjes.46

    N vitin 1630 pr habi t tij kishte vrejtur vizitatori klerik se n fshatin Vilesa n rajonin malor t Drinit gjysma e popullsis kishte kaluar n islam.47 Mu n ato vite islamizimi kishte deprtuar fuqishm. Turqizimi ishte br nj dukuri e zakonshme, t turqizuarit m nuk mnjanoheshin nga katolikt e mbetur besnik. Vizitatori pohonte se t krishtert dhe renegatt jetonin sbashku n nj shtpi e n nj familje.48 Mirpo n brendin e Malsis s Shqipris Veriore islami n at koh nuk kishte shtrirje q ia vlen t prmendet.49

    Nj relacion i vitit 1634 prshkruan ipeshkvin e Pultit.50 Popullata e ksaj krahine kodrinore numronte m shum se 20.000 shpirtra t krishter. Pasi q n tr rajonin jan vetm dy priftrinj, ku njri prej tyre pr shkak t moshs vshtir e kishte t lvizte, kan br q disa t krishter n nj numr t vogl t kalojn n islam. Ky fis prbhej prej lufttarve trima sa sthuhet, t cilt para pak muajsh sanxhakut turk, q kishin pas dashur ta vnin nn kontroll kt rajon, ua kishin shkaktuar nj humbje me prmasa shkatrruese. Pr religjionin dhe sendet religjioze ata dijn vrtet pak, mirpo ata i qndrojn besnik krishtenizmit.

    N rajonin e Kosovs popullata e imigruar shqiptare qndronte n besimin katolik.51 Tr ky rajon i takonte argjipeshkvis s (An)Tivarit. Nj pjes e madhe e popullsis e ktij rajoni ishte ortodokse dhe ishin nn patriarkun serb t Pejs (Ipek). N at koh nj pjes e madhe e popullsis shqiptare ishte detyruar t kaloj n islam. N qytetin e Prizrenit kishte 12.000 muhamedan (turq), gati t gjith me prejardhje shqiptare, prve ktyre kishte vetm 200 katolik dhe 600 ortodoks. M hert n fushat prreth shum fshatra kishin qen katolik, mirpo pr shkak t mungess s priftrinjve dhe trysnive turke kishin kaluar n islam. Nga e njjta arsye brenda katr vjetve n 200 fshatrat e krahinave malore t Shqipris Veriore diku 2000 shpirtra kishin kaluar n sekte osmane. Ata prifta t pakt q jan, jan aq t pashkolluar sa q shum pak e dijn alfabetin. Prandaj detyr e madhe n t ardhmen sht kt e thekson vizitatori n raportin e tij shkoqur rritja dhe edukimi i priftrinjve n mnyr t planifikuar.

    Qyteti i Shkupit sht i banuar nga pjesa m e madhe me muhamedan e q shumica ka prejardhje shqiptare. Katolik jan 17 familje me 50 shpirtra.

    N Kratov jan 40 shtpi katolike me diku 160 shpirtra, n Karadak - Mali i Zi i Shkupit, diku 4000 katolik.

    Novobrda sht e banuar nga muhamedant, serbt dhe katolikt (400 shpirtra), Jagneuvo (Janjeva) prej muhamedanve dhe serbve. Prve ktyre atje jan edhe 400 katolik.

    N rajonin e Prishtins jetonin muhamedant, serbt si dhe nja 100 katolik. Para nj kohe t shkurt kan imigruar nga Shqipria edhe 10 familje tjera katolike.

    Trepa ka 50 familje katolike me m tepr se 200 shpirtra. Procopoe (Prokuplje) disa familje katolike shqiptare, n Jagodno 10 shtpi katolike.

    Interesant sht nj shnim mbi raportet gjuhsore: Katolikt e Prizrenit flisnin shqip dhe sllavisht ndrsa npr fshatra flisnin vetm shqip.

    Fati i kishs katolike n t gjitha kto pjes ishte i lidhur ngusht me raportet politike mes Perandoris Osmane dhe fuqive katolike fqinje. N prgjithsi ipeshkvijt katolik prpiqeshin t qndrojn jasht politiks. Mirpo n vitin 1645, pas shprthimit t lufts venediko-turke n Kret (1645-1669), ipeshkvijt katolik t Durrsit, Shkodrs dhe Lezhs t nxitur nga argjipeshkvi i (An)Tivarit, t kurdisin nj komplot politik n favor t venedikasve, me qllim q venedikasit ta marrin, ta ken n dor qytetin e Shkodrs. Plani zbulohet dhe dshton. Kjo ka qen nj arsye e re e mtutjeshme pr prndjekjen e popullsis katolike. Argjipeshkvijt e Shkodrs dhe Saps ishin detyruar t iknin n teritorin venedikas, pr tiu shmangur vdekjes. Dy franeskan, Ferdinandi nga Abbisola dhe Jakobi nga Sarnano, q trimrisht qndruan n Shkodr, i nguln n hu t gardhit me urdhrin e pashait, ngase ata e kishin refuzuar kalimin n islam. Popullsis katolike i rritet shtypja tatimore dhe t gjitha dredhirat e ndryshme administrative. Turqizimi e merr nj vrull rishtas t madh. Shumica i shmangen turqizimit me ikje. Kshtu 3000 shqiptar katolik ikin n rajonin e Venedikut fqinj (Dalmacin Jugore), q ti lagohen shtypjes.52

    Rreth ksaj kohe kah mesi i shek. XVII - lvizja e kalimit (n islam) kishte marr prmasa t mdha. N Shqipri numri i katolikve duhej t kishte ra prej 350.000 n 50.000.53

    Sipas nj relacioni t vitit 1648 n at koh n pjesn bregdetare t Zadrims kishin qen 1000 shtpi, 700 prej tyre t krishtera, t tjerat muslimane. Ortodoks kishin qen vetm disa shtpi, t cilat me ndikimin e ipeshkvit katolik kalojn n katolicizm.54

    N t njjtin vit 1648 qyteti i Ulqinit (Dulcigno) ishte gati i tr prfundimisht musliman. Nga qyteti deprtoi islamizmi npr fshatrat e rrethins.55 N rajonin e atjeshm bregdetar t Markoviqve (Markovii) kishin reneguar t gjitha fshatrat.56 Reth t njejts koh islamizmi kishte prfshir gati gjith rajonin e Durrsit. Nj relacion57 pr nj vizitacion q ka t ngjar se kishte ndodhur pak vite pas vitit 1640, e tregon kt n mnyr shum t qart. Qyteti i njohur ishte dobsuar shum. Kishat ishin shndrruar n grmadha, pjesrisht ato ishin prishur nga ndikimi i motit e pjesrisht nga hidhrimi shkatrrues turk. Vetm disa bashksi kishtare kishin mbijetuar. Kto bashksi kishin nj numr t vogl t besimtarve. Shum bashksi kishin kaluar n islam,58 dhe vetm n 50 vjett e fundit.59 Tani m e 100-ta pjes e popullsis nuk ishte e krishter, dhe ishte pr tu friguar - kshtu thot vizitatori q edhe ata pak t mbetur q qndronin ende n krishterizm, do t heqin dor poashtu brenda 10 viteve.

    Po kshtu islami tashm ishte n eprsi n ipeshkvit e Krujs, Lisia (Lezha), Benda dhe Albanum, pra n ato krahinat malore t Shqipris Qendrore. N luginn e Drinit t Zi (ipeshkvia Canova) islami ishte zotrues i vetm.60

    Njkohsisht islamizimi kishte deprtuar edhe n pelgjet e Shkodrs. Turqizohen fshatra t tra, pr ti ikur ngarkimeve t padurueshme tatimore. Poashtu keq ishte edhe me ipeshkvit sufragane t Durrsit. N Kruj61 ishte zhdukur ish kisha ipeshkvore, ndoshta ajo sht djeg nga turqit. N shumicn e fshatrave t ipeshkvis s Krujs ve n at koh shumica e popullsis kishte kaluar n islam. Ngjajshm qndronte edhe ipeshkvia fqinje Lisia (Lezha),62 q prfshinte krahinat malore si Mirditn dhe Matin. Edhe ktu pjesa m e madhe popullsis kishte kaluar n islam. T njjtn pamje e jepnin edhe ipeshkvit jugore Benda63 dhe Albanum (Elbasani).64 Kisha ipeshkvore n Elbasan ishte shkatrruar nga muhamedant. Popullata e qytetit prbhej tani vetm prej muslimanve dhe ortodoksve grek. Grekt ishin armiqt edhe m t mdhenj t katolikve se turqit. Edhe m keq ishte n ipeshkvin Canova (Dibr),65 q prfshinte pellgjet e Drinit t Zi. N tr ipeshkvin nuk ishin 350 katolik, ndr ta as 40 burra.

    Nj relacion tjetr i vitit 1648 na jep nj pamje pr prbrjen e ipeshkvive sufragane t veanta t provincs kishtare t Durrsit.66 Pastaj n at koh n rrethin metropolitan t Durrsit kishte 25 famulli me 2520 shpirtra, n ipeshkvin Canova 23 famulli (600), n ipeshkvin Albanum (Elbasani) 17 famulli (3610), n ipeshkvin Benda 17 (298 , n ipeshkvin e Krujs 23 famulli (3863), n ipeshkvin Lisia 28 famulli (11606).

    Rrethi metropolitan i (An)Tivarit67 n at koh kishte vetm edhe 5000 katolik. N Spizza (Spi) pjesa m e madhe e popullsis kishte kaluar n ortodoksi.

    sht me vler t madhe pr njohuri tona mbi gjendjen kishtare n Shqipri n mesin e shek. XVII nj relacion i misionarit Francesco Leonardi t vitit 1648.68 N prgjithsi ktu prshkruhet gjendja n Mal t Zi (Zenta). Popullata q numronte mbi 80.000 shpirtra, i takonte ritit serbo-ortodoks. Nj entuziazm kishtar atje nuk vrehet. Vetm agjrimet e parashikuara i kryenin n mnyr t rrept t pabesueshme. Sikur t kishte pasur misionar t prshtatshm, mir do ta kishte fituar popullatn pr nj union kishtar. N Mal t Zi ka disa katolik si fisi Klmendi dhe Gruda q se ishin pa prift.

    Argjipeshkvia fqinje e (An)Tivarit sht e rrethuar nga ortodokst. Me ndikimin ortodoks shkrihet popullata katolike. Qyteti i Shkodrs sht i banuar nga pjesa e madhe e t krishterve. Ipeshkvia me 20.000 shpirtra ishte pa ipeshkv. Prandaj tashm n vijn bregdetare t Markoviqve (Markovii) jan turqizuar fshatra t tra. N argjipeshkvin Sfoccia e bashkuar me ipeshkvin fqinje t Shkodrs, fshatra t tra nga shtypja tatimore turke kalojn n islam;69 ngjashm ishte edhe me ipeshkvin e Ulqinit (Dulcigno), e cila ishte poashtu e bashkuar me Shkodrn; qyteti tashm ishte prfundimisht musliman. Nga qyteti islamizimi deprton edhe npr vende prreth. Banort e krishter kalonin n shrbim t zotrinjve turk dhe humbnin fen e krishter.70

    Gjendja morale ndr klerikt ishte shum e keqe.

    Priftrinjt i kalonin kufijt e rregullave kishtare, ata krkonin pr punn e tyre nj pages t pabesueshme, sa q profesioni i tyre rritet e kalon n nj tregti. Pashkollimi i klerikve t vegjl ishte i paparamendueshm. Pr shkak t ksaj mungese jeta kishtare shkatrrohet. Kishat ishin ln pas dore dhe gati plotsisht pa mjete t shenjta.

    Relacionet me t dhnat numerike na ofrojn, pra, nj pamje t sakt.71 Katolicizmi para se gjithash n provincn kishtare t Durrsit - me prparimet e islamizimit ka psuar humbje t tmerrshme. Prball ksaj gjendjeje dshpruese t gjith vizitatort jepnin mendimet e tyre praktike pr prmirsimin e gjendjes. Vetm kleri me nj moral dhe ndjenj t lart, t ngritur mund ta ndal deprtimin e mtutjeshm t islamizimit. N prgjithsi ishte m leht dhe m e durueshme t veprohet me banort e rrafshit se sa me banort malsor t paprmbajtshm. Kleri sht plotsisht i paaft, bile edhe me franeskant edukimi kishtar sht dobsuar. Por entuziazmi serioz i nj ete t franeskanve bie n pjesn e dyt t shekullit. Madje edhe mes ipeshkvijve kishte grindje. Ata akuzonin njri tjetrin pr uzurpim gjat vakancs (emrimi npr poste).

    Edhe shtegtari turk Ewlij Tschelebi (vdes m 1680) n librin e tij t njohur t udhtimit (sejhetnme) jep t dhna shum t vlefshme pr Shqiprin, q si duket e kishte vizituar disa her.72

    Mbas mesit t shek. XVII islami bnte robrimin m t madh n rajonin e ipeshkvis s Durrsit. Kur vizitatori apostolik Shtjefn Gaspari n vitin 1672 i bri nj udhtim vizitator ksaj ipeshkvie,73 pr habi t tij ai konstatoi se gjat dy tre dekadave t fundit nj numr i madh i fshatrave kishte kaluar n islam pr tiu ikur tatimeve shtypse.74

    N shum fshatra n besim t vjetr qndronte vetm edhe nj numr i vogl i grave. Nj numr i madh i fshatrave posarisht n krahinn malore ermenika jan turqizuar nn udhheqjen e famullitarit t tyre t deritanishm. Kalimi n islam bhej gjithkund pr shkaqe materiale; prandaj disa bashksi, t cilat siprfaqsisht ishin turqizuar, qndronin fshehurazi n fe t tyre t vjetr.75

    N disa bashksi t shtypura nga tatimi t detyruar t turqizohen, ata si rrugdalje kan zgjedhur q nga secila familje t kaloj vetm nga nj n islam. Kjo nuk ndikoi gj. Bashksia ishte e detyruar edhe mtutje t paguante tatimin.76 Ather vet n qytetin e Durrsit ishin vetm dy katolik, e tr popullata tjetr e qytetit ishte muslimane ose ortodokse.

    Se sa kishte prparuar islamizimi n fillim t shek. XVIII msojm nga dy statistikat kishtare katolike t vitit 1703 dhe 1708, ku pr ipeshkvit dhe famullit n mnyr t veant japin numrin e familjeve dhe t shpirtrave t t tre besimeve Katolikve (Christiani), muslimanve (Turchi), ortodoksve (Scismatici).77 Nga kto, pr vitin 1703 del kjo pamje: n gjasht bashksit famullitare, t cilat i takonin argjipeshkvis s (An)Tivarit n rajonin e shtetit Osman, tashm mbizotrojn muslimant n mas t madhe. N numrin e prgjithshm t popullsis prej 6691 shpirtrave, 3714 jan musliman, 2046 katolik dhe 931 otodoks. Ktu shtohet edhe fisi Markovii (li Popoli Markovichi) i cili me 19 shtpi e popullonte rajonin mes (An)Tivarit dhe Ulqinit. Ky fis prfshin diku 1000 musliman dhe 250 otodoks.

    N krahinn fqinje, Karina, nuk ka fare katolik. Qyteti i Ulqinit me shtpit prreth (Villete) kishte popullsin gjith muslimane n nj numr prej 4000 shpirtra. N vend t hapur jan 6361 musliman dhe vetm 1186 ortodoks prball.

    N ipeshkvin e Shkodrs jan 19 bashksi famullitare, 14 prej tyre n rrafsh dhe 5 n malsi. N rrafsh katolikt dhe muslimant kishin nj numr gati t barabart: 1341 katolik, 1296 musliman, 31 ortodoks. N malsi katolikt e kishin nj numr tepr m t madh: 2355 Katolik, 1552 musliman, 144 ortodoks.

    N fiset e malsis islamizimi kishte deprtuar n mnyr shum t ngaldashme, sepse mungonte shtypja tatimore turke. Kt e tregon ipeshkvia e Pultit me 4646 katolik dhe vetm 642 muhamedan. Ortodoks skishte fare.

    Ipeshkvia e Saps (Zadrims), q n pjesn jugore kufizohej me lumin Drin, e jep t njjtn pamje: n malsi kishte 639 musliman ndrsa 7959 katolik, ortodoks nuk kishte. N rrafshina t ksaj ipeshkvie kishte 6191 katolik dhe 1430 musliman, ortodoks nuk kishte.

    Ipeshkvia fqinje e Lezhs prbhet vetm prej ultsirave (kishte 2327 katolik, 777 musliman). Edhe ktu mungojn ortodokst.

    Pr argjipeshkvin e Durrsit statistika thekson n veanti se para 40 vitesh kishte 4 ipeshkvi sufragane dhe famulli t shumta, tani ishin shkrir pr shkak t turqizimit.78 N rrafsh muslimant tashm numronin 3232 pjestar ndrsa katolik ishin 1795. Ortodoks nuk kishte. N malsi ishin 5626 katolik dhe 6321 musliman, ortodoks nuk kishte.

    Mbi famullit e argjiipeshkvis s Durrsit jepen t dhnat e qyteteve dhe fshatrave prreth, t cilat jan vetm muslimane; i gjith kantoni malor i Matit, fshatrat mes Shqipris s ult me qytetet m t rndsishme Durrsin, Krujn dhe Tirann.

    Statistika Kishtare e vitit 170879 - pes vjet m von pr fat t keq e jep vetm numrin e katolikve. Megjithat nga kjo ne nxjerrim nj pamje t islamizimit.

    N argjipeshkvin e (An)Tivarit numri i katolikve ishte rritur shum: prej 2046 n 2653. Edhe m e veuar ishte rritja e numrit n ipeshkvin e Shkodrs. Brenda pes vjetsh numri i katolikve sht rritur prej 3696 n 14.217, pra katr her m shum. Pr kt sht vshtir t jepet nj shpjegim i besueshm.

    Kto dy statistika kishtare t vitit 170380 dhe 170881 tregojn se islamizimi n fund t shek. XVII kishte arritur suksesin m t madh. N at koh n pjesn e rrafsht t ipeshkvis s Shkodrs kishte dy her m shum musliman se katolik. N malsi t Shkrelit, Rrjolit, Kastratit, Hotit, Klmendit dhe Gruds, q i takonin t njjts ipeshkvi muslimant e prbnin vetm 1/4 e gjith popullsis. N Ipeshkvin e Saps (Zadrima) islamizimi ishte vetm n fillim. N rrafshin ishte turqizuar vetm 1/5 e popullsis, n malsi diku 1/4. N ipeshkvin e Lezhs n islam kishte kaluar vetm 1/7 e popullsis. N argjipeshkvin e Durrsit n rrafshin kishin kaluar 2/3, n malsi m tepr se gjysma. Popullata e Matit kishte kaluar e tra n islam, poashtu edhe qytetet e rndsishme Kruja, Tirana dhe Durrsi. Pjesa e Shkumbinit dhe Drinit t Zi nuk ceket fare. Islamizimi atje tashm kishte fshir t gjitha shenjat e jets kishtare.

    Kta numra tregojn se islami qysh ather e kishte arritur shtrirjen e sotshme n Shqiprin e dikurshme katolike. Mirpo prparimet e islamit bhen edhe gjat gjith shek. XVIII dhe XIX. Por islami q ktu prhapej m tepr n kurriz t kishs greko-ortodokse n Shqiprin Qendrore e Jugore.82

    Me islamizimin e shqiptarve fillon nj lvizje e prhapjes s karakterit popullor shqiptar, para s gjithash n Kosov. Popullata shqiptare, e cila atje kishte imigruar n mesjetn e vonshme n pjesn e dyt t shekullit XVII fillon nj dyndje masive83 e shqiptarve, t cilt fillimisht i qndronin besnik besimit katolik84 e q m von turqizohen. Q nga viti 1634 nj pjes e madhe e pupullsis shqiptare t Kosovs duhet t ket kaluar n islam. N qytetin e Prizrenit n at koh kishte 12.000 musliman (turq), gati t gjith me prejardhje shqiptare, prve ksaj vetm 200 katolik dhe 600 ortodoks. Dikur n fushat prreth kishte pasur shum fshatra katolike (pra, shqiptare), por n munges t priftrinjve dhe pr shkak t telasheve nga ana e turqve aristokrat ata turqizohen. Npr fshatra katolikt prdornin vetm gjuhn e tyre shqipe ndrsa n qytetin e Prizrenit shum e kishin msuar edhe gjuhn sllave. Ngjajshm si n Prizren ishte edhe n qytetin edhe m t madh t Shkupit. Ktu pjesa m e madhe e muslimanve ishte me prejardhje shqiptare.85

    Edhe n malsi kishte deprtuar islami. Kshtu n rrethin e Puks turqizohen nj numr i familjeve t krishtera pr t mbetur mir me lidhjet me turqit. Raporti mes t turqizuarve dhe t krishterve nuk ndryshon fare, mbetet i paprekur. T turqizuarit qndronin edhe mtutje pran zakoneve t tyre t hershme t krishtera dhe i lavdronin edhe mtutje shenjtrit vendor t zakonshm.86

    Ky islamizim i jashtm kosovar i rajonit t Gjakovs, Prizrenit, Pejs bhet, para se gjithash n pjesn e dyt t shek. XVII. Shqiptart katolik t Veriut i ishin bashkangjitur deprtimeve t ushtris austriake kundr turqve (1689). Kur trhiqen austriakt kta shqiptar, pr ta shptuar jetn e tyre, ishin t detyruar ose t iknin bashk me austriakt ose t islamizoheshin n mnyr siprfaqsore ku duhej t merrnin emra turk dhe t shkonin n xhami, mirpo ata feshehtasi e jetonin jetn dhe zbatonin ritet katolike. Kta kriptokatolik emrohen si laraman87 . Argjipeshkvit katolik t Shkupit ishin t detyruar ta lejojn kt kriptokatolicizm, t detyruar nga gjendja e rrezikshme, q kta kriptokatolik edhe pas turqizimit mtutje t merrnin sakramentet.

    Ndryshe zhvillohej situata n Shqiprin ortodokse Jugore. Ndr kantonet e ndryshme n malsi t atjeshme, rajoni i Himars (Chimara)88 , mbanin nj qndrim t veant t paprkulshm ndaj besimit ortodoks dhe dashuris s liris. Banort luftarak t malsis bregdetare akrokeraunike duronin zgjedhn e sundimit t dhunshm turk vetm me mri t teprt. Prej Himars jan prsrit tentimet pr nj kryengritje t armatosur. Bisedimet jan br me Venedikun, Spanjn dhe Kurien papnore q t krkonin prej ktyre fuqive drgimin e armve, ndihmn ushtarake dhe prkrahjen financiare. Nj sukses i vrtet i ktyre prpjekjeve pr liri megjithat dshtoi. Himara mbeti e turqve, por mbeti e paturqizuar. Islami aty nuk gjeti vend.

    5. Prparimet e turqizimit n shekullin e XVIII

    M kot prpiqej argjipeshkvi katolik Vincentius Zmajevi i (An)Tivarit q me thirjen e Koncilit kombtar n vitin 170389 kt fatkeqsi t turqizimit ta ndaloj. Konsultimet themelore t ktij Koncili kishin pr qllim ta zbatoj riorganizimin kishtar t Tridentit - posarisht kishte t bj me shkollimin e klerikve dhe ndarjen e sakramenteve - edhe n trevat e vshtira t Shqipris dhe me kt ti dal prball islamizimit. Edhe kto prpjekje nuk patn sukses. Islamizimi prhapej edhe mtej.

    Argjipeshkvi Zmajevi vet ankohet se, kohn e fundit n islam kishin kaluar rreth 200 katolik90 . Nganjher edhe grindjet vendore me famullitarin ishin shkas pr turqizim. Kshtu sipas nj tregimi t gjall n rethinn e Shkodrs n shek e XVIII nj fshat i tr kishte kaluar n islam pr shkak t nj grindjeje me famullitarin. Mbas shum vretjeve t prsritura pr ardhjen me koh n Kish, nj t diel famullitari kishte thn meshn pa u mbledhur bashksia. Pasi q ai e refuzon krkesn pr ta prsritur meshn, krcnimin (e bashksis) e br priftit e marrin seriozisht kshtu turqizohen.91

    Gjithnj kishte akte t rnda t dhuns nga ana e pushtetarve turk ndaj klerikve katolik. Kshtu n vitin 1718 varet ipeshkvi Anton Niger nga Shkodra, sepse ai ishte kundr vazhdimsis s nj konkubinati mes nj vajze katolike dhe nj djali musliman. Trupi i tij sht bler nga besimtart e tij dhe sht varrosur n grmadhat e kishs Sergios-Backhos t Buns.92

    T njjtin fat e kishte edhe pasardhsi i tij, Anton IV., n vitin 1718 vetm se ndikimi i tij i madh n popullat pr organet turke merrej si i rrezikshm. Tri dit me radh trupi i tij kishte qndruar i pavarrosur, nga frika prej turqve askush nuk guxoi ta merrte trupin e tij e ta vorroste. Kshtu fshehurazi n nj nat me stuhi n vendin ku ishte vrar e fusin n dhe. Shum m von trupi i tij transferohet n nj kish.

    N vitin 1721(?) arrestohet misionari i zellshm pr fe franeskani Antonio de Saranta. Pasi q ai megjith premtimet q i jepen e refuzon kalimin n islam, ai varet. Trupi i tij vendoset n kishn n Plant.93

    Pas ktyre dy vrasjeve argjipeshkvijt e mvonshm friksoheshin t rezidonin n Shkodr. Kshtu ata jetonin n rrethin, diku kah fundi i shek. XVIII kalojn prsri n qytet.

    Me turqizim bhet edhe zgjrimi i rajonit shqiptar n lindje, ku ata vendoseshin, n t shumtn e rajoneve dor m dor. Rajonet deri tani t banuara me sllav n Luginn e Drinit t Zi bhet tok me popullat shqiptare. Nga shnimet e vizitatorve n dorshkrim t manastirit Slepce (n Strug) del94 se, n shek. XVI-XVII edhe shum fshatra ishin sllave, t cilat sot jan shqiptare. Shpesh ndodh shqiptarizimi qysh n fund t shekullit XIX. Zakonisht shqiptarizimit i paraprin turqizimi (islamizimi), i cili shkaktohej nga pushteti tiranik i aristokratve turq dhe nga terrori i bandave shqiptare.95

    N fund t shekullit XVIII zgjrimi shqiptar kishte ngushtuar edhe rajonin e vendosjes s aromunve n Shqiprin Jugore, Epeiros dhe n rajonin Pindus. Qyteti tregtar Voskopoja, grmadhat (ruinat) e t cilit nuk jan larg nga Kora dhe vendet e banuara t tjera me aromun jan rrnuar. N at koh shtypja me prhapjen migruese shqiptare shkaktonte nj lvizje emigrimi aromun, i cili para se gjithash drejtohej kah Maqedonia.96

    Nj shembull interesant pr kt ishte rajoni i Karamuratades n luginn qendrore t lumit Vjosa (n lindje t Premetit), q numronte 36 fshatra otodoks shqiptar dhe deri n vitin 1760 i takonte rrethit t ipeshkvis s Pogonianit, nj ipeshkvi sufragane e Beratit. Pasi q kto fshatra ortodokse vuanin dhe ishin prher n shtypje nga vjedhjet e shqiptarve musliman t Prametit, Leskovikut (Lexikovo) dhe Kolonjes, ata m 1760 vendosin ti mbajn 40 ditt e agjerimit me nj rreptsi t jashtzakonshme, e nse deri n ditn e ringjalljes nuk do t vinte asnj ndihm e dukshme nga lart (Zoti) t trhiqen nga besimi ortodoks e t kalojn n at musliman. Kur vjen dita e ringjalljes pa kurrfar ndihme t dukshme t Zotit, ata i przan priftrinjt ortodoks dhe disa familje t cilat i qndruan besnik ktij besimi. Kshtu ata marrin nj Kadi dhe nj Imam nga Prmeti dhe shpallin kalimin e tyre n islam. Nga duresa e gjat pr hakmarrje pr shtypjet q iu ishin br atyre tani ata hakmerren duke e ndezur rajonin e Prmetit, Leskovikut dhe Kolonjes. Popullata mashkullore vritet, femrat dhe fmijt shiten si skllav. Ktij tipi t grupimeve grabitqare i bashkohen nga gjith Shqipria hajdutt bashklufttar. Emri i tyre ishte i rrezikshm deri n kohn e Ali Pashs i cili prfundimisht i nnshtron ata.97

    Nga shtypja e pushtetit turk dhe zgjerimi i kolonizimit arnaut [fjaln e ka pr shqiptar] Kriptokatolicizmi n Maqedoni merr nj form t veant. N rajonin e Gjakovs, Prizrenit, Pejs dhe Karadakut (Mali i Zi i Shkupit ose Skopska Crna Gora) jo larg nga Shkupi deri n mesin e shek. XIX kishte nj numr t madh t ktyre katolikve t fsheht. N t vrtet Koncili Kombtar Shqiptar i vitit 1703 kishte vendosur q ktyre t mos u ndahen sakramentet.98 Nj enciklik e Paps Benedikt t XIV i vitit 1754 e kishte miratuar kt vendim dhe iu kishte ndaluar katolikve t bartin emra turk edhe nse sht fjala pr mospagimin e tatimit apo ndonj arsye tjetr. Katolikt kshillohen q m par t iknin prej vendlindjes s tyre n ndonj rajon joturk po qe se ata nuk mund ti kryejn hapur ritet e besimit t tyre.

    Megjithat, dispozitat kishtare nuk mund t ndrronin dika n vazhdimsin e kriptokatolicizmit. Bashksit e braktisura dhe familjet kishin ruajtur besimin e tyre t vjetr pa ndihmn dhe kujdesjen e misionarve, ata me gjenerata t tra ua kan prcjellur agjrimin, lutjet, festat kishtare gjeneratave t reja. Nga frika e dhuns turke ata prjashta paraqiteshin si musliman dhe poashtu bnin martesa t prziera.

    6. Zgjrimi i islamizimit n shekullin e XIX.

    Islamizimi n Shqipri prparonte edhe n shekullin e XIX n kurrizin e kishs katolike dhe ortodokse. Arsyet nuk kishin ndryshuar, edhe format e kalimeve masive poashtu jo. Plotsisht jasht islamizimit kishte mbetur fisi i Mirdits, sepse sipas t drejts s tyre zakonore secili q kalonte n islam ishte i detyruar ta lshoj vendin.

    Popullata e krishter e Shkodrs ishte e obliguar ta mbroj qytetin nga pushteti turk. Q nga viti 1831 ky obligim pr shrbim luftarak zvendsohet me nj shum vjetore e cila prej 45.000 Piaster - n kohn e Hahn-it - rriten n 100.000 Piaster.99

    Prpjekjet e vazhdueshme t priftrinjve q ti shtyjn kriptokatolikt ta njohin haptazi besimin e tyre ishin t pasukseshme. Vetm Patr Anton(io) Markovich* ** i shkon pr dore q 120 familje t famullis e Maqedonis Gilani haptazi t mos e njofin m islamin.* *** Turqit nuk e pranojn kt sjellje t padgjueshme aq thjesht. Kto familje nn torturat e llojllojshme drgohen n burg n Shkup. Turqit prpiqeshin q me kryefamiljart e katundeve me an t torturave ti detyrojn t kalojn n islam. Kur e gjith kjo nuk iu shkon pr dore atyre iu konfiskohet pasuria dhe denohen me internim n Azin e Vogl. E tr popullata gra e fmij - deportohen n Azin e Vogl duke i prcjellur me mundime e telashe. Trimi Patr Markovich (Maroevi) e prcjell bashksin e tij gjat gjith ksaj rruge t mjerueshme. Vetm me ndrhyrjen e legatve austriak, francez dhe anglez ktyre t internuarve iu caktohet nj fshat n afrsi t vendit Brussa. Mirpo edhe atje kan vuajtur shum nga torturat e npunsve turk. Ksaj i bashkangjitet edhe nj epidemi e cila i rrmben m shum se gjysmn e tyre. M n fund Pater Markovich ia arrin q me ndrmjetsimin e legatve francez dhe anglez q t internuarit t kthehen n vendlindje me shpenzimet e ports. Prej 120 familjeve me 1000 antar kthehen vetm 80 prej tyre. Vetm me ndrmjetsimin edhe t njhershm t legatve anglez atyre iu sigurohet vendlindja, pronsia e vjetr si dhe e drejta pr ushtrimin e lir t fes. Prej ktu (1849) ata nuk pengohen m.

    Ky shembull i kriptokatolikve t Gjilanit n vazhdim nuk prsritet. Mirpo mendimi i ushtrimit t liris publike t religjionit kishte fituar nj siguri. Kshtu kriptokatolikt i thon Ipeshkvit Bogdanovi t Shkupit n nj udhtim vizitator q kishte br, pasi q tani Hatt-i-Humajum (1856) po e njeh parimisht lirin e ushtrimit t religjionit, ata dshirojn q publikisht t largohen nga islami. Ipeshkvi me mendjemprehtsi iu preferon atyre q ende t presin me kt hap publik deri sa kto ligje, t cilat deri m tani ishin vetm n letr, t zbatohen n praktik dhe deri sa administrata e provincs t ket fuqin m t duhur, q t autorizohen pr zbatimin e ktij ligji.100

    Kalimi n islam i familjeve t vetme, farefiseve, fshatrave bhet deri n fillim t shekullit XX. Kah mesi i shek. XIX n kohn e Hahn-it - shum musliman t athershm e dinin se t part e tyre kishin qen t krishter. Shpesh ata tregojn edhe se para sa gjeneratave ishte br turqizimi.101

    Reformat e shekullit t XIX t bra nga administrata turke kan dobsuar pushtetin feudal musliman dhe me kt largohen shtytjet pr islamizim.102 Turqizimi humb forcn e tij dhe m n fund pushon plotsisht (mirpo ecurit prfundimtare n fillim t shek. XX).

    Edhe n shek. e XIX vijojn kalimet masive pr shkaqet e jashtme. Bashksi t kriptokrishterve kishte psh. edhe n rajonin e Shpatit n verilindje t Beratit. Banort grindavec t ktyre fshatrave lejonin shum rrall hyrjen e turqve n fshatrat e tyre. Ata kishin kishat dhe kapelat e veta. Nj prift ortodoks nga Berati ua mbante atyre meshn. Megjith prkatsin e dukshme t kishs ortodokse ata paraqiteshin para organeve turke si musliman, pr ti ikur tatimit dhe shtypjeve tjera. Pr fshehje me gjenerata merrnin edhe emra turq. Prej reformave ligjore turke synonin pastaj, q t guxojn t deklarohen haptas si t krishter kundr pagess s tatimit.

    Prderisa n Shqiprin qndrore tani m nuk kishte t krishter t fsheht numri i tyre n Pashallukun fqinj t Prizrenit vlersohej diku 8000, shumica shqiptar. Me fshatra t vogl sllav njihej Gjilani, i cili ishte i njohur me besimtart heronj n tr Evropn.* ****

    Fiset Gashi, Krasniqi, Bytyqi, Ilazi, edhe Lurja103 dhe t tjer kalojn n islam n shekullin e XIX, ndrsa turqizimi i fiseve Berish, Tha, Kabash, Mertur, Shal, Klmend, dhe Selit zgjat deri n shek. XX. Jo vetm personat e vetm por shpesh edhe familje dhe fshatra t tra ndrronin besimin.104



    7. Sprapsja e Kishs katolike

    Kisha katolike e cila kishte fituar pjesn m t madhe t popullats shqiptare gjat mesjets s vonshme, dmtohet shum nga sundimi turk. Benediktint105 dhe Dominikant,106 t cilt deri m tani kishin ndihmuar hierarkin katolike t Shqipris ikin nga ky vend. Franeskant vazhdojn vetm, bashk me ata q mbeten t hierarkis s hershme, veprimtarin pastorale. Kjo n kt situat t re ishte nj detyr shum e vshtir. Para se gjithash mungonte nj kler i organizuar mir edhe ai q ishte, ishte jo mjaft i shkolluar. Raportet e argjiipeshkvijve katolik, misionarve dhe agjentve n shek. XVI dhe XVII ankohen prher pr kto mangsi.107 Kshtu religjioni popullor katolik me ardhjen e islamit si religjion i shtress s lart bie n nj situat t vshtir. Pastaj, islami filloi t ushtroj nj forc t uditshme trheqse para s gjithash t bazuar n rndsin ekonomike.

    Ky islamizim (turqizim) Shqiprin, q m par ishte e krishter n jug ortodokse dhe veri katolike - gjat shekullit t XVI dhe XVII, e bn nj vend me mbizotrim musliman. Vrtet se ka zgjatur shum, shum gjat derisa ky religjion i sunduesve bhet religjion popullor, n tr territorin me popullat shqiptare. Pastaj si religjion popullor pushtonte rajonet me radh dhe kshtu religjioni sundues u prhap n trojet e popullit shqiptar.

    Nj vshtrsi tjetr pr Kishn katolike t Shqipris ishte propaganda ortodokse. Padyshim se n fillim sundimi turk edhe pr ortodokst ishte nj sulm i rnd, mirpo pastaj zhvillohet nj situat e durueshme. Ndryshe ishte te kisha katolike, e cila n at koh n Shqipri dhe prgjat gjith bregdetit perndimor ka qen shum m shum e shtrir se sa q sht sot.108 Katolicizmi kishte nj ndihmes nga Papa, Venediku e dikur m von edhe nga Austria. Kto fuqi katolike kan qen t gjitha armiq t vrtet t perandoris osmane. S kndejmi katolicizmi n tokat osmane merr nj pamje politike q n Konstantinopoj ishte, nse jo ashtu si i rrezikshm pr shtet, t paktn ishte si i dyshimt. Ortodoksis i shkon pr dore t zgjrohet shum. Qendr e propagands ortodoke ndr shqiptar n Shqiprin veriore ishte Patrikana serbe e Pejs, n Shqiprin e mesme dhe jugore Patrikana e Ohrit, n thellsi t Shqipris Jugore edhe Metropolitana e Janins. Mirpo se aty-ktu ka pasur prpjekje pr afrimit kishtar nga ana e Patrikans autoqefale t Ohrit. Kto dshtojn prej mosbesimit nga t dy palt dhe mosveprimit t klerit katolik dhe joformimit t madh t tij. T gjitha kto plane dhe prpjekje pr nj bashkim kishtar mbesin t parealizuara, njsoj edhe prpjekja pr bashkimin e ortodoksve Pashtroviqve (Pastrovii), t cilt shtriheshin n fqinjsi me (An)Tivarin n Dalmacin Jugore venedikase.


    --------------------------------------------------------------------------------

    * Georg Stadtmller (1909 - 1985) sht njohs i mir i historis s shqiptarve. Ka shum publikime mbi historin e shqiptarve, sidomos sht i njohur libri i tij Forschung zur albanischen Frhgeschichte (Krkime pr historin e hershme shqiptare). Ai ishte edhe profesor n Mynih (Mnchen) n Institut Geschichte Osteuropas und Sdosteuropas an der Ludwig-Maximilians-Universitt. Ky punim sht botuar n: Jahrbcher fr Geschichte Osteuropas, 1955, Bd. 3, fq. 404-429, Mnchen/Mynih me titull Die Islamisierung bei den Albanern. E falenderojm Dr. Konrad Clewing pr angazhimin e tij pr t drejtat e botimit t ktij prkthimi. Pr gjuhn shqipe t drejtat e do lloj botimi apo ribotimi jan tek Albert Ramaj, (shnim i prkthyesit).

    1 Pr islamizimin n Siujdhesn Ballkanike n prgjithsi krahaso HASLUCK- sipas prdorimit gjuhsor ballkanik n t ardhmen nuk do t prdoret emrimi muslim por musliman.

    2 Pr situatn juridike krahaso Enz. d. Isl s. v. Nasara (dmth. krishter), Dhimma (dmth. Raport mbrojts).

    3 Pr kto tatime krahaso C. H. BECKER Djizya. N: Enz. D. Isl. I, fq. 1097. Die Entwicklung der Kopfsteuer auf der Balkanhalbinsel, insbesondere in Bulgarien behandelt: BORIS NEDKOFF Die izya (Kopfsteuer) im osmanischen Reich. Mit besonderer Bercksichtigung Bulgariens. Leipzig 1942 (me disa dobsi; krahaso: Die Besprechung von G. STADTMLLER n: Bulgaria. Jarhrbuch 1943/44 der Deutsch-Bullagrischen Gesellschaft. Leipzig 1944 fq. 450-454).

    4 Pr kt nj prshkrim klasik t ktij sistemi e jep BIZZI 71: E costume della porta di Constantinopoli di vender quasi tutti i magistrati et officcii di quell Impero per certa summa da pagarsi annuamente in camera con lesborso di alcune annate prima. Occorre spesso, che il prencipe tenendosi padrone die sudditti ed delle facoltaz loro, doppo simil esborsi, se qualunch altro offerisse maggior summa per detto officio o magistrato, il primo ne vien spogliato et investito il secondo, do simpossessono di detti offizij, attendono con ogni estorsione a cavar danari per venir prima sul suo capitale, e poi non essendo certi di quanto habbino da dominare, attendono accumular danari con la distruttion dei sudditi. Pero si vedono le avanie perpetue in quella generatione, la puoca giustitia, chvi si administra, lestorsioni continue, le miserie dei sudditti, la loro fuga dai paesi, e la desolatione dele proevintie.

    5 Krahaso pr kt raportin krkimor t hollsishm t ALOIS SCHMAUS Der Neumanichismus auf dem Ballkan. N: Saeculum 2 (1951) fq. 271-299.

    6 Pr kt islamizim t Bosnjs shkruan: H. MEHMED HANDZIC Islamizacije Bosne i Hercegovine i porijeklo bosankso-hercegovackih muslimana. Sarajev 1940 SMAIL BALIC Prvi pocetci u Jugoistocnoj Europi. N: Bosanski Pogledi 1 (1955/56), fq. 12-24.

    7 WILHELMY Hochbullgarien I. Kiel 1935. Fq. 163-191. Versuch einer kartographischen Darstellung bei STADTMLLER Geschichte Sdosteuropas. Mnchen 1950. Fq. 276.

    8 HERTZBERG III, fq. 131-133. Mbi islamin n Kret krah. gjithashtu Denkwrdikeit von W. GIESL.

    9 HAHN Alb. Studien I, fq. 35.

    10 Krahaso: HERTZBERG III, fq.128-131. HAHN Albanische Studien I, fq. 18, 35. HECQUARD fq. 77. CORDIGNANO LAlbania II, fq. 8-99. Fq. 354- DERS. Geogr. eccl. Fq 7-12. G. GENTILIZZA Della chiesa slavo-greca-rassiana in Albania, Montenegro, Serbia, Bosnia-Hercegovina, Dalmazia. N: Bessarione 37 (1921) fq. 120-135. Mbi islamizimin n raport me historin e sekteve islame krahaso HASLUCK. Si histori regjionale paralele sht interesant islamizimi i Koptve, krahaso G.W. KIBT. N: Enz. d. Isl. II fq. 1064-1078.

    11 Krah. para s gjithash publikimin e akteve t TOMIC

    12 DUJCEV Avvisi.

    13 CORDIGNANO Geogr. eccl. BIZZI.

    14 MATKOVI

    15 Krahaso veprn e madhe t HASLUCK.

    16 Kshtu n rajonin Kastrati ishte vetm nj fshat i turqizuar: Alsi (HAHN Alb. Studien I, fq. 192).

    17 Kjo dukuri prsritet dhe ceket n raportin e vizitatorit t MARINO BIZZI i vitit 1610 dhe n aktet e Koncilit Kombtar Shqiptar t vitit 1703.

    18 Krah. n prgjithsi: ZINKEISEN, JORGA, HERTZBERG.

    19 RABINGER Tschelebi fq. 14, Anm. 3.

    20 JORGA III, fq. 170, 179. - Pr shqiptart si prfaqsues t lart turq krah. poashtu DEGRAND fq. 149.

    21 JORGA III, fq. 187.

    22 Mbi raportin e kishs s Shkodrs n kohn e Perandoris Osmane: HAHN Alb. Studien I, fq. 96.

    23 Krah. te CIRDIGNANO Geogr. eccl. Fq. 10 shematizmi i publikuar kishtar i vitit 1577.

    24 Nj shembull: kur deri n at koh Tivari venedikas n vitin 1570 bie n duart e turqve, arqipeshkvi katolik i atij vendi bie n burg, ku vritet nga turqit n vitin 1570 ( HEQUARD fq. 46).

    25 CIRDIGNANO Geog. eccl. Fq. 7: ... per esser solamente la trentesima parte di loro Turchi et il resto Christiani, Cattolici et bellicosi.

    26 ZINKEISEN III, fq. 365.

    27 Nj histori e misionarve franeskan n Shqipri mungon ende. Krah.: BONITUS (IVAN) RUPCIC O.F.M., Entstehung der Franziskanerpfarreien in Bosnien und der Herzegowina und ihre Entwicklung bis zum Jahre 1878. (Krijimi i famullive franeskane n Bosnje dhe Hercegovin dhe zhvillimi i tyre deri n vitin 187 . Breslau 1937. Ky prezantim i rapoteve boshnjake vlen n mnyr t ngjajshme edhe pr Shqiprin.

    28 CORDIGNANO Geogr. eccl. Fq. 10.

    29 Vescovo Albanense

    30 Nuk dihet se cila arqipeshkvi sht e menduar ktu. Mendimi i ngjajshm se sht Kanina (afr Vlors) sht vshtir duke pasur parasysh pasi q nuk kemi t dhna.

    ** Tivar; m tutje do ta shnojm kt argjipeshkvi kshtu (An)Tivari sepse Antivari ishte emrtim i vjetr, kurse emrtimi i sotm sht Tivari. Kjo form na u duk e prshtatshme pr kt shkrim, Stadtmller e prdor n gjuhn gjermane prher Antivari (vr. e prkth.).

    31 G.P. MAFFEI Annali die Gregorio XIII Pontefice Massimo. Roma 1742) II, fq 390. FRANC. SACCHINUS Historiae Societatis Jezu Pars teria sivi Borgia. Roma (1649) V, fq. 170.

    32 FERMENDZIN fq. 339.

    33 Mbi Komulouic: P. Pierling Papes et Tsars. Paris (1890) fq. 443-473.

    34 N vitin 1585 kt e thot edhe Bailo venedikas GIANFRANCESKO MOROSINI se, pjesa m madhe e banorve t Turqis evropiane sht e krishter. Krahaso E. Alberi Le relazioni degli ambasciatori Venedi al Senato durante il secolo decimo sesto. Serie III, vol. 3, fq. 163.

    35 Botuar n CORDIGNANO Geogr. Ecc. fq. 7.

    36 CORDIGNANO Geogr. eccl. Fq. 7: ... per esser solamente la trentesima parte di loro Turchi, et il resto Christiani, Cattolico et bellicosi, ma tra Christiani ui sono tre fattioni diuerse, una dipende dal Papa, latra dal Re Cattolico, la terza da Veneziani che unita al presente con i Turchi.... CONDIGNANO, Geogr. eccl. Fq. 8 ka keqkuptuar la trentesima parte si 30 v. H. (trenta per cento).

    37 Botuar n CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 9.

    38 CORDIGNANO Geogr. eccl. Fq. 9: ... veramente passano il numero die settantamilia fuor di quelli, che son sottoposti sotto la giurisditione dell Arciuescouato di Antiuari, et di quelli che uiuono alla Greca, et alla Serviana, li quali sono die maggior numero. Et per mancamento di operai ogni giorno uanno mancando li Christiani in queste parti, parte uanno alla perfida setta di Mahometto, et parte si fanno Greci, et Serviani per non hauere chi li confessi, communichi, et battezzi, perche in tutta Albania non passa il numero di cento, et trenta sacerdoti...

    39 RICHARD fq. 720, HEQUARD fq. 469.

    40 HECQUARD fq. 470-472.

    41 Pr kt n vijim krah. STADTMLLER Visitationsreise, ku jepen t gjitha t dhnat burimore.

    42 Krah. CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 18-21.

    43 CORDIGNANO Geogr. eccl. Fq. 20: Questa gente trouo tanto lontana dalla via del Cielo che messuno sapeua cosa ueruna della salute, le feste, le vigilie li digiuni benedir matrimonij morir con conffesione e sepelirsi con messe e sacerdoti di cio apresso loro non era memoria anzi sentendoile e uedendo restauano stupidi ne altro se non nome de christiano haueuano. Le Chiese loro come spelunche de Latroni.

    44 Krah. nj relacion i t njjtit vit te CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 26.

    45 Krah. lart.

    46 HECQUARD fq. 475.

    47 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 14.

    48 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 15: Nelli quali luoghi et ville sono delli infedeli renegati che habitano insieme, con quelli christiani, cioe loro filioli, et frateli habitano insieme nelle istesse case con li christiani.

    49 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 21.

    50 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 21-23.

    51 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 24-26

    52 HECQUARD fq. 472-476. Mirpo ktu nuk sht e dukshme, q lvizjet e mdha t kalimit, si e dim nga raporti vizitator i Marino Bizzit, q e paraqiti para nj dekade.

    53 HERTZBERG III, fq. 129. (Nuk i ka bashkangitur dika t afrt)

    54 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 17.

    55 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 28.

    56 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 28.

    57 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 29-31

    58 N bashksi t ndryshme jepet ky shnim-spjegim: senze christiani, tutti Turchi. Nj regjistrim i gjat i cili famullit e shuara nprmjet islamizimit i prfshin me kto fjal t prmbledhura: Queste et altre chiese ha hauuto; ma non se ne puo per al presente hauer altra nottitia perche sono tutte destrutte, senza rendita, e senza Pretti, e senza Christiani; ma tutti Turchi rinegati.

    59 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 30:Da cinquanta anni in qua sono peruertiti al mahumetano rito,

    hora nemeno la centesima parte non sono christiani, e si dubita da qui a dieci anni tutti i sopradetti christiani saronno peruerti (ti) come li altri.

    60 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 31-39.

    61 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 31-33

    62 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 33-35.

    63 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 35.

    64 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 35-37.

    65 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 37.

    66 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 39.

    67 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 40

    68 Botuar n: CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 43-58.

    69 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 52: Ville intiere hanno rinegato la fede non potendo glultimi rester aglaggrauij, et Gabelle; perche tra glaltri mezzi, che tien il Turco per tirrare li Christiani alla sua setta essenta li Rinegati da tutti glaggrauij e fa che quelle Gabelle che pagauano loro, le paghino glaltri Christiani del luogho.

    70 CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 53: Dalli luoghi pero circumuicini concorrono li Christiani alla seruitu di Turchi; ma queste un Seminario di Rinegati, perch a poco a poco tutti quelli, che li seruono, rinegano.

    71 Prmbledhur nga CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 41.

    72 Pjesa e V dhe VIII t ktij libr udhtimi q prmbajn t dhna mbi Shqiprin jan t prpunuar nga BABINGER.

    73 Raporti vizitator i rndsishm sht botuar n CORDIGNANO LAlbania III, fq. 91-95 (krahaso poashtu III fq. 321-332): Statistica della Diocesi di Durazzo sec. la relazione di D. Stefano Gaspari vizitatore Apostolika nel 1672.

    74 Poaty III, fq. 93: per sottrarsi al tributo.

    75 Poaty III, fq. 94.

    76 Poaty III, fq. 95. Turqizimi i nj antari t familjes, t shumtn e rasteve t kryefamiljarit, q u prfaqsonte para administarts turke, si duket sht br zakon. Kshtu e zakonshme ishte edhe n Bukmir me gjenerata, q vetm kryefamiljari t kaloj n islam, q t mund ti prfaqsonte interesat e fisit m mir para administrats turke. Krah. CORDIGNANO LAlbania II, fq. 240.

    77 Botuar nga TOMIC Gornja Albanija fq. 61-77. T dy shkrimet jan, sipas TOMIC fq. 53 prkatsisht supozohet se ndoshta nga zyra argjipeshkvore e (An)Tivarit.

    78 TOMIC fq. 69: LArcivescovato di Durazzo che administrava quattro Vescovati suffraganei cipioso gia 40 anni fa di Parorchie e Christiani; hora per le seguite apostasie si trovava ridotto in scarso numero....

    79 TOMIC fq. 99

    80 TOMIC Gornja Albanija fq. 61-73. Prbrja del prej gabimeve mbledhse, q pr fat t keq nuk jan korrigjuar nga editori. Numri i prgjithshm i dioqezave nprmjet mbledhjeve t numrave t ri t bashksive n veanti t prllogaritn.

    81 TOMIC Gornja Albanija fq. 73-77. Numri i katolikve paraqitet n kt regjistrim nga viti 1708 n t gjitha famullit dika m i madh se para 5 viteve. Prapseprap nuk duhet t konkludojm pr nj lvizje prapavajtse t islamizimit. Pr m tepr ky numr i madh arrin bukur mir nj rritje t caktuar.

    82 Nj shembull pr kt se si islamizimi bhej vetm pr shkaqe materiale, tregon POUQUEVILLE Voyage I fq. 259 (poashtu edhe tek HAHN Alban. Studien I fq. 36).

    83 N mnyr t shumfisht n studimet e deritanishme sht cekur pikpamja se imigrimi i popullats shqiptare n rajonin e Kosovs fillon qysh n shek XVII. Krah. Psh. MILISAV LUTOVAC La Metohija Etude de geographie humaine. Paris (1935) fq. 68; pr kk shih edhe G. STATMLLER n: Revue internationale des etudes balkaniques 3 (1937) fq. 274-277. Kundr ksaj flasin mendimet e prgjithshme historike (krahaso prezentimet e cekura m lart): se n mesjetn e vonshme n kt vend elementet argumentuese t popullsis shqiptare duhej t jan zhdukur gjat shek. XV dhe XVI pa kurrfar shenje me shprngulje ose me serbizim - e pastaj n shek. e XVII pr t dal rishtazi me fuqi t prforcuar dhe pr tu br prsri zot i Kosovs dhe pjess perendimore t Maqedonis. Mirpo kjo sht e pamundshme. Kt e kundrshton argumenti tjetr vendimtar se, ne n fillim t shek. XVII n Kosov e kemi nj element t fort t popullsis shqiptare (krahaso me at q sht cekur m hert n kt shkrim).

    84 BIZZI ka vizituar n Kosov bashksit e ndryshme katolike, t cilat sipas t dhnave t veta prbheshin prej imigrantve shqiptarve, boshnjakve dhe raguzianve. Pjesn m t madhe e prbnin shqiptart. E paqart sht shprehja fq. 120: In questi paesi della Servia si parla la lingua

    Dalmata, seben fra quelle provintie vi sinterpone im parte lAlbania, che ha il suo idioma particolare. Nse BIZZI me Shqiprin nnkupton rajonin shqipfols nga kjo del se qysh ather ky rajon shqipfols shtrihej dukshm n Kosov.

    85 Kt lajm mbi gjendjen gjuhsore dhe konfesionale n Kosov dhe Maqedoni e nxjerrim nga nj relacion i nj kleriku t vitit 1634. Krahaso CORDIGNANO Geogr. eccl. fq. 24-26.

    86 CORDIGNANO lAlbania I, fq. 263. Poaty I, fq. 278 nj shembull interesant pr kt se si zakonet e krishtera jetonin edhe mtutje nn t turqizuarit.

    87 Mund t jen si duarlars (aludim pr muslimant q sht e parapar larja rituale para lutjes)

    88 Mbi historin e Himars (Chiamara) n shek. XVI-XVII krahaso BORGIA.

    89 Mbi kt koncil nacional shqiptar krahaso: STADTMLLER Nationalkonzil.

    90 HAHN Albanische Studien I, fq. 36.

    91 HAHN Albanische Studien I, fq. 36.

    92 HEQUARD fq. 476.

    93 HEQUARD fq. 477.

    94 Krahaso pr kt q pason: SELISCEV Mak. Kodiki fq. 75-87.

    95 Krahaso: Prshkrimi i situats s vshtir n n rrethin e Prilepit n vitin 1876 tek SELISCEV Mak. Kodiki fq. 83

    96 SELISCEV Mak. Kodiki fq. 157.

    97 Kt rast interesant t islamizimit e tregon F. C. H. L. POUQUEVILLE Voyage dans la Grece. I. Paris (1820) fq. 206-208.

    98 Krah. STADTMLLER, Nationalkonzil.

    99 HAHN Albanische Studien I, fq. 7.

    *** siq duket n origjinal sht mbiemri Maroevi e jo Markovi, dhe n shum shkrime shnohet Maroevi, apo Maroeviq (vr. e prkth).

    **** Fjala sht pr rajonin e Malit t zi t Shkupit - Crnagora - t internuarit e fshatrave t karadakut, prkatsisht pr fshatrat Stubll, Bin, Terziaj, Vrnakoll, Dunav q gjinden n afrsi t Gjilanit dhe q i prjetuan kto tortura n vitet 1846-1848 (vr. e prkth).

    100 Mbi Kryptokatolikt t ipeshkvis s Shkupit krah. prmbledhjen e HECQUARD fq. 481-488. (Kt e mbshtesin spjegimet e mposht n tekst). Krah. poashtu HAHN Alb. Studien I, S. 18. A. UROSEVI Katolicka zupa u Juznoj Srbiji (Letnicka Zupa). N: Glasnik Skopskog Naucnog Drustva 13 (1934) fq. 159-170 (edhe nj hart e bashkangjitur).

    101 HAHN Albanische Studien I, fq. 18.

    102 HAHN Albanische Studien I, fq. 18.

    ***** Ktu sht br, si duket nj gabim, apo lshim kur thot me fshatrat sllave t Gjilanit q ishte i njohur me besimtar heronj n tr Evropn. Por, siq dihet kta q ishin t internuar, pra heronjt q ishin br t njohur n tr Evropn, nuk ishin sllav, por ishin (dhe jan) shqiptar. Shpresojm se gabimi qndron ktu, sepse n at koh, famullia e ktyre heronjve ishte Montenegro di Scopia, apo Karadaku (Crnagora) e Shkupit, dhe n kt famulli sht e vrtet q ishin tri fshatra me kroat, Letnica, Shashare dhe Vrrnezi, kurse fshatrat prej nga ishin t internuarit, ishin me besimtar katolik shqiptar, si Stublla, Bina, Vrnakolla, Terziajt; (shnim i prkth.).

    103 CORDIGNANO LAlbania III, fq. 128. Nj shembull interesant i turqizimit t veant n fund t shek. XIX poaty III, fq.128.

    104 CORDIGNANO LAlbania I, fq. 220. III, fq. 118.- Mbi turqizimin e fshatrave t vetme n shekujt XVIII e XIX krah. JASTREBOV fq. 200.

    105 CORDIGNANO Ant. monasteri bened.

    106 N mesjetn e vonshme n Ulqin (Dulcigno) dhe Durrs (Durazzo) kishin kuvende domenikane. BERTHOLD ALTANER Die Dominikanermissionen des 13. Jahrhunderts. Habelschwedt (1924) fq. 158.

    107 Krahaso edhe kt shkrim m lart

    108 GEORG STADTMLLER Zur mittelalterlichen Kirchengeschichte der Balkanhalbinsel. N: Rmische Quartalschrift 44 (1936) fq. 123-131. (fq. 130).

    Literatura:

    Franz BABINGER, Ewlija Tschelebis Reisewege in Albanien. N: Mitteilungen des Seminars fr Orientalische Sprache 33 (1930), II Abt., fq. 138-178.

    Marinus BARLETIUS De vita, moribus ac rebus, praecipue adversus Turcas, gestis Georgii Castriotae, clarissimi Epirotarum principis. Argentorati (1937).

    Hohn Kingsley BIRGE The Bektashi order of Dervishes. Hartford, USA (1937).

    [Marino BIZZI]. Franjo RACKI Izvjestaj barskoka nadbiskupa Marina Bizzia o svojem putovanju god. 1610 po Arbanaskoj i Staroj Srbiji. N: Starine. Na Sviet izdaje Jugoslavenska Akademija Znanosti i Umjetnosti 20(188 fq. 50-156.

    Mariano BOLIZZA Relatione et descrittione delsangiacato die Scuttar, dove si da pena contezza... N: F. Lenormant Turcs et Montenegrins. Paris (1866) fq. 286-330. Krah. Poashtu edhe Gopevi, Oberalbanien und seine Liga. Leipzig (1881) fq. 578-586.

    Nilo BORGIA I monaci basiliani dItalia in Albania. Appunti die storia missionaria. Secoli XVI-XVIII. Roma (1935).

    Eqrem abej Die albanische Volksdichtung . N: Leipziger Vierteljahrsschrift fr Sdosteuropa 3 (1939) fq. 194-213.

    Fulvio CORDIGNANO Antichi monasteri benedettini e loro benemerence sociali in Albania. N La vivilita cattolica 80, II, (1929) fq. 399-413. 80, III (1929) fq. 13-28; 80, IV (1929) fq. 226-239. 401-412. 504-515.

    I NJJTI, Geografia eccelestiastica dellAlbania degli ultimi decenni del secolo XVI alla meta del ceolo XVII. Roma (1934)- Orientalia Christiana. 99.

    I NJJTI, LAlbania a traverso lopera e gli scritti di un grande Missionaria italiano, il P. Domenico Pasi S.J. (1847-1914). I-III. Roma (1933-1934).

    A. DEGRAND Souvenirs de la Haute Albanie. Paris (1901).

    Ivan DUJEV Avvisi di Ragusa. Documenti sullimpero turco nel se. XVII e sulla guerra di Candia. Roma (1935).

    Edith DURHAM High Albania. London (1909).

    E. FERMENDIN Acta Bosniae potissimum ecclesiastica. Zagrabiae (1892).

    Athanase GEGAJ LAlbanie et linvasion turque au XI siecle. Louvain (1937).

    Spiridion GOPEVI Geschihte von Montenegro und Albanien. Gotha (1914).

    I NJJTI, Oberalbanien und seine Liga. Leipzig (1881).

    Johann Georg von HAHN Albanische Studien. I-III. Jena (1854).

    F.W. HASLUCK Islam and Christianity under the sultans. Edited by Margaret Hasluck. I-II. Oxford (1929).

    I NJJTI, Geographical distribution of the Bektashi. N: The Annual of the British School at Athens 21. (1914-1915; 1915-1916) fq. 94-124.

    Hyacinthe HECQUARD Histoire et description de la Haute Albanie ou Guegarie. Paris. (1863).

    Gustav Friedrich HERTZBERG Geschichte Grichenlands seit dem Absterben des antiken Lebens bis zur Gegenwart. I-III. Gotha (1876-187 .

    J. S. JASTREBOV Stara Serbija i Albanija. Beograd (1904) = Srpska Kraljevska Akademija. Spomenik 41.

    ILLYRISCH ALBANISCHE FORSCHUNGEN. Unter Mitwirckung von ... zusammengestellt von Ludwig von Thalloczy. I-II. Mnchen und Leipzig (1916).

    Norbert JOKL Die Bektaschis von Naim Be Frascheri. N: Balkan-Achiv 2 (1926) fq. 226-256.

    Nikolaus JORGA Geschichte des osmanischen Reiches nach den Quellen dargestellt. I-V. Gotha (1908-1913).

    Theodor A. IPPEN Skutari und die nordalbanische Kstenebene. Sarajevo (1907) = Zur Kunde der Balkanhalbinsel. I. Reisen und Beobachtungen. 5.

    Ivan KOSANI Novo-Pazarski Sandak i njegov etniki problem. Beograd (1912).

    Maximilian LAMBERTZ Gjergj Fishta und das albanische Heldenepos Lahuta e Malcis, Lauta des Hochlandes. Eine Einfhrung in die albanische Sagenwelt. Leipzig (1949).

    I NJJTI, Die Volksepik der Albaner Karl-Marx-Universitt Leipzig. 4 (1954/55) fq. 243-289.

    F. LENORMANT Turcs et Montenegrins. Paris (1866).

    P. LIBARDI CAV. CAMILLO I primo moti patriotici albanesi nel 1910-1911-1912 specie nei Ducagini. Trento (1935).

    P. MATKOVI Putovanja po Balkanskom Poluotoku 16. vieka. Zagreb (1879-189 = Rad Jugoslovenske akademije Znanosti i Umjetnosti 49. 56. 62. 71. 84. 100. 105. 112. 116. 124. 129. 130. 136.

    Joseph MLLER Albanien, Rumelien und die stereichisch-montenegrische Grnze, oder statistisch-topographische Darstellung der Paschaliks Stutari, Priserend, Ipek, Toli-Manastir, Jakova, Tirana, Kavaja, Elbasan und Ohrida, so wie des Grnzdistricts von Budua in sterreichisch-Albanien. Prag (1844).

    Francesko PALL Marino Barlezzio. Uno storico umanista . N: Melenges dhistoire generale 2 Cluj (193 fq. 135-318.

    Francisc PALL Die Geschichte Skanderbegs im Lichte der neueren Forschung. N: Leipziger Vierteljahrsschrift fr Sdosteuropa 6 (1942) fq. 85-99.

    Joannes Chr. PULOS, . Athenai

    Jovan RADONI Djuradj Kastriot Skenderbeg in Arbanija u XV veku. (Istoriska gradja). Beograd (1942) = Srpska Kraljevska Akademija. Spomenik 95.

    P. RICHARD Antivari. N: Dictionnaire dhistoire et de geographie ecclesiastiques III (Paris 1924) fq. 717-724.

    Cyprien ROBERT Les Slaves de Turquie. Edition de 1844, precedee dune itroduction nouvelle sur leur situation pendant et depuis leurs insurrections de 1849 a 1851. I .II. Paris (1852) II. fq. 119-227: Les quatre Albanies.

    Franz SEINER Ergebnisse der Volkszhlung in Albanien in dem von den sterreichich-ungarischen Truppen 1916-1918 besetzten Gebiete. Wien (1922).

    A. M. SELIEV Polog i ego bolgarskoe naselenie. Istoriceskie, etnograficeskie i dialektologiceskie ocerki severo-zapadnoj Makedonii. Sofija(1929).

    A.M. SELIEV Makedonskie kodiki XVI-XVIII vekov. Ocerki po istoriceskoj etnografii i dialektologii Makedonii. Sifija (1933).

    Georg STATMLLER Forschungen zur albanischen Frhgeschichte. N: Archivum Europae. Centro-Orientalis 7 (1941) fq. 1-196.

    I NJJTI, Die albanische Volkstumsgeschichte als Forschungsproblem. N: Leipziger Vierteljahrsschrift fr Sdosteuropa 5 (1941) fq. 58-80.

    I NJJTI, Osmanische Reichsgeschichte und balkanische Volksgeschichte. N: Leipziger Vierteljahrsschrift fr Sdosteuropa 3 (1939) fq. 1-24.

    I NJJTI, Die Visitationsreise des Erzbischofs Marino Bizzi. N: Serta Monacensia Franz Babinger ... dargebracht. Leiden (1952) fq. 184-199.

    I NJJTI, Altheidnischer Volksglaube und Christianisierung in Albanien. N: Orientalia Christiana Periodica 20 (1954) fq. 211-246.

    DERS. Das albanische Nationalkonzil vom Jahre 1703. N: Orientalia Christiana Periodica 22 (1956) fq 68-91.

    Jov. N. TOMI. Mahmud Buatlija, paa skadarski. Prvi period njegov rada (1784-1786). N: Glas Srpske Akademije 76 (190 fq. 101-212.

    I NJJTI, Gradja za istoriju Gornje Arbanaije. N: Srpska Kraljevska Akademija. Spomenik 42 (1905) fq. 51-77.

    I NJJTI, O arnautima u Staroj Srbije i Sanzaku. Beograd (1913).

    I NJJTI, Podaci o sukobima i mirenju Bokelja, Crnogorca i turskih podanika god. 1735-1766. N Srpska Kraljevska Akademija. Spomenik 72 (1931) fq. 1-91.

    I NJJTI, Gradja za istoriju pokreta na Ballkanu protiv Turaka krajem XVI i poetkom XVII veka. Po italjanskim arhivama skupio J.N.T. Knj. I (god. 1595-1606).- Mletaki Dravni Arhiv. Beograd (1933).

    Martin URBAN Die Siedlungen Sdalbaniens. ringen (193 . (Diess. Tbingen).

    Johann Wilhelm ZINKEISEN Geschichte des osmanischen Reiches in Europa. I-VII. Hamburg (1840), Gotha (1863).
    Por sot, Shqypni, pa m'thuej si je?

  4. #4
    Άγιος Ειρηναίος της Λυών Maska e Seminarist
    Antarsuar
    10-05-2002
    Postime
    4,982
    Amon mer po ca bejne keta ne Amerike e ne Perendim!

    Me duken si kollovare...! Hm vickla e hm su pelqen...e pse nuk shkojn tjeter kun'?
    Fshesa ka fillu te harohet si perdoret e o qelb shtepia!

    Anton bravo!

  5. #5
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    28-04-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    232
    Anton,

    Thjesht per kuriozitet: Je musliman apo i krishtere?
    Sepse ne nje shkrim "Kjo eshte rruga e vertete" duket sikur je musliman, ndersa ne shkrimet e tjera i krishtere.

  6. #6
    Άγιος Ειρηναίος της Λυών Maska e Seminarist
    Antarsuar
    10-05-2002
    Postime
    4,982
    Si gjithnje se kapet qe se kapet dot Antonin!

    " Qellimi justifikon mjetin.." Ignati i Lajoles

  7. #7
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    28-04-2002
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    232
    Klodi,

    Nuk e di nese me drejtohesh mua ne kete shkrimin e fundit, por une nuk i kam "studiuar" mesazhet e Antonit . Dhe ne kete teme futem teper rralle, por me beri pershtypje ai artikulli "Kjo eshte rruga e vertete."

  8. #8
    Shqiperia eshte Evrope Maska e iliria e para
    Antarsuar
    24-04-2002
    Vendndodhja
    Cunami ne Indonezi zgjati per disa minuta, kurse ne trojet tona 500 vjet.
    Postime
    4,919
    Ore !!!
    Pse flisni ju disa ketu budalliqe?!
    Se si u perhap islamizmi tek ne skeni nevoje te lexoni libra,
    pyetni gjyshirit tuaj.Ende ka njerez te gjalle qe e kan perjetue kete.
    A keni deshire te ju rrin kush tek shtepia myafir 500 vite?
    Lumi ka ujin e paster ne burim


    Kombi mbi te gjitha

  9. #9
    Revolucioni sht afr Maska e Nuh Musa
    Antarsuar
    02-05-2002
    Vendndodhja
    vjen, austri
    Mosha
    44
    Postime
    4,467
    po de po, pyetni gjysherit e tu

    e tju tregojn, se per te i ik nje takse, po ngulen ne nje taks tjeter.

    O shiptarhane, hajt lodhnja trurin pak e haroni at argumentin ekonomik, mundohuni te gjeni nje pergjigje tjeter.

    Gjith ballkani ka qen nen influencen osmane, e vec shqiptaret po i ka ngran dreqi, ah sa keq e cfare fati paskemi pas.

    Edhe boshnjaket netevertet luftuan kunder serbeve vec per sy e faqe, se ata kane nje gjuhe, nje gjak, dhe natyrisht kane gjuajtur ne ajer, dhe srebrenica eshte vec nje fantazme e UNO-s, etj. Se ata kane besime te ndryshme, jo, ai nuk ish problemi, pasiqe feja islame te boshnjaket ka qene e imponuar, dhe ata ate shum mire e dijn dhe se per kete shkak botes i kane treguar nje teater, e jo lufte te vertet.

    Flm
    albanish by nature

  10. #10
    I Djatht
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Deutschland
    Postime
    713
    Berati te pershendes,

    une jam katolik.

    Anton Ashta ma thone emrin nje biografi te shkurter e ke ketu:

    http://www.edsh.org/anetaret.html

    Ai shkrimi "kjo eshte rruga e vertete" eshte i nje fanatiku ne nje forum fanatikesh jo imi.

    Nejse se jemi jashte teme.

    Si ju duket ai studimi qe kam gjetur?

    Besoj se eshte me te vertet studim shkencor.
    Por sot, Shqypni, pa m'thuej si je?

  11. #11
    I Djatht
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Deutschland
    Postime
    713

    Dhe nje studim tjeter shkencor

    me nje bibliografi te pasur.

    Por ne anglisht!

    Islam and the dervish orders of Albania.
    An introduction to their history,
    development and current situation.


    by

    Robert Elsie




    1. The spread of Islam in Albania

    Before the arrival of the Turks in the Balkan peninsula, the Albanians were all within the sphere of Christianity: Catholicism in the north and Orthodoxy in the south. The exact border between these two Christian faiths varied over the centuries in accordance with the political and military gains or losses of the heirs to the two halves of the Roman Empire. By the end of the fourteenth century, the third great religion of the Balkans had entered the ring, unfolding its banners on the eastern horizon. On 28 June 1389, the Moslem Turks defeated a coalition of Balkan forces under Serbian leadership at Kosovo Polje, the Plain of the Blackbirds, and established themselves as masters of the Balkans. By 1393 they had overrun Shkodra, although the Venetians were soon able to recover the city and its imposing citadel. The conquest of Albania continued into the early years of the fifteenth century. The mountain fortress of Kruja was taken in 1415 and the equally strategic towns of Vlora, Berat and Kanina in southern Albania fell in 1417. By 1431, the Turks had incorporated all of southern Albania into the Ottoman Empire and set up a sanjak administration with its capital in Gjirokastra, captured in 1419. Mountainous northern Albania remained in the control of its autonomous tribal leaders, though now under the suzerain power of the Sultan.
    The Turkish conquest did not meet without resistance on the part of the Albanians, notably under Scanderbeg (1405-1468), prince and now Albanian national hero. Scanderbeg successfully repulsed thirteen Ottoman incursions, including three major Ottoman sieges of the citadel of Kruja led by the Sultans themselves (Murad II in 1450, and Mehmet II in 1466 and 1467). He was widely admired in the Christian world for his resistance to the Turks and given the title Atleta Christi by Pope Calixtus III (r. 1455-1458). Albanian resistance held out until after Scanderbegs death on 17 January 1468 at Lezha (Alessio), but in 1478 the fortress at Kruja was finally taken by Turkish troops. Shkodra capitulated in 1479 and Durrs fell at last in 1501. By the end of the sixteenth century the Ottoman Empire had reached its political zenith and Albania was now firmly encompassed within it. The coming four centuries of Ottoman colonization changed the face of the country radically. The new religion, Islam, had wedged itself between the Catholic north and the Orthodox south of Albania and, with time, was to become the dominant faith of the country.
    During the first decades of Ottoman rule there were few Moslems among the Albanians themselves. In 1577, we know that northern and central Albania were still staunchly Catholic, but by the early decades of the seventeenth century, an estimated thirty to fifty percent of the population of northern Albania had converted to Islam. By 1634, most of Kosovo had already converted, too. Of the inhabitants of the town of Prizren at the time, for instance, there were 12,000 Moslems, 200 Catholics and 600 Orthodox. By the close of the seventeenth century, Moslems began to outnumber Christians pretty well throughout the country. Roman Catholicism and Greek and Serbian Orthodoxy had, after all, been the vehicles of foreign cultures in Albania, propelled by foreign languages. They were religions to which the Albanians, as opposed to their Serbian, Bulgarian and Greek neighbours, had only been superficially converted and with which they could not so easily identify. The mass conversion of the Albanian population to Islam is all the more understandable in view of the heavy poll taxes (hara) imposed on the rayah, Christian inhabitants of the Empire. In view of this, many Albanians preferred the best of both worlds and became so-called Crypto-Christians, - Catholic in the privacy of their homes, but Moslem in public. Characteristic of the Albanian attitude to matters of religion was the motto: Ku sht shpata, sht feja (Where the sword is, is religion). Pressure to convert to Islam increased during the Russo-Turkish wars of the eighteenth century, although the situation improved for the Orthodox community temporarily in 1774 with the Treaty of Kk Kaynarci, according to which Russia became protectress of all Orthodox Christians in the Ottoman Empire. At the dawn of Albanian independence (1912) about two-thirds of the Albanian population were Moslem.
    Up to 1929, the Moslem community was headed by the Grand Mufti of Tirana with a five-member Supreme Council of the Sheriat. Later, a General Council was established with the chief of the community and four grand muftis, representing Shkodra, Tirana, Kora and Gjirokastra. Organized Sunni Islam was somewhat weakened in the 1930s when King Zog (1895-1961) severed all official ties with Moslems outside the country. Nonetheless, according to Italian statistics from the year 1942, of the total population of Albania of 1,128,143, there were 779,417 (69%) Moslems including the Bektashi, 232,320 (21%) Orthodox and 116,259 (10%) Catholics. As such, one can estimate today that approximately 70% of Albanians in the Republic of Albania and about 80% of all Albanians in the Balkans are of Moslem background. The most devout of these Moslems are no doubt the Albanians of Western Macedonia (the region of Tetovo and Gostivar), where more elements of traditional culture have been preserved and maintained than in Albania itself.
    There were 1,127 mosques, 1,306 imams and muftis and 17 Islamic primary schools in Albania itself at the end of the Second World War. From 1945 onwards, the Moslem community, divided as it was into four districts with a Grand Mufti for each, came increasingly under the control of the state, in particular by virtue of the law of 26 November 1949. This regulation required all the religious communities to instil in their members a feeling of loyalty towards the communist regime. The head of the Moslem community also had to be approved of by the government Council of Ministers. Some Moslem leaders, such as the Mufti of Shkodra and the Mufti of Durrs, Mustafa Efendi Varoshi, refused to co-operate with the communist leaders and were liquidated. Others were imprisoned. An estimated 1,050 of the mosques in Albania survived unscathed up to 1967, but then, in an unprecedented act of extremism, Islam and all other religions were simply banned by the communist authorities.
    The wilful destruction of Islamic culture in Albania became all the more severe during the late sixties and early seventies, when almost all the mosques in the country, including some which had just been restored and were of inestimable cultural value, were demolished or transformed for other use. A very few buildings were simply locked up and thus survived the cultural carnage in a more or less recognizable form, among which the Mirahor Mosque of Kora (1495), the Sultan Mosque (1492) and the Lead Mosque (1553-1554) of Berat, the Murad Mosque of Vlora (1537-1542), the Naziresha Mosque of Elbasan (pre-1599), the Lead Mosque of Shkodra (1773-1774) and Ethem Bey Mosque in Tirana (1793-1794). Islam had ceased to exist in Albania, at least in public life.
    The public practice of religion was first authorized again in December 1990 and the few remaining mosques, after twenty-four years of closure, began to reopen from January to mid-March 1991. It was also in this period that the first public celebration of Ramadan was held. The re-established Sunni Moslem community is now headed by Hafiz Sabri Koi, who spent twenty-one years of his life in prison and hard labour. Islamic groups from abroad, Saudi Arabia, Kuwait, Abu Dhabi and Egypt etc, have been active in reviving Islam in Albania and in providing desperately needed humanitarian assistance to the impoverished country. Virtually all towns and villages with a Moslem population now have a mosque or a modest Islamic community centre.


    2. The arrival and presence of the dervish orders

    The mediaeval movement of Islamic mysticism, known as Sufism, gave rise to a number of dervish orders or tarikat, Arabic paths, in the Shiite tradition. Many of these sects and sub-sects penetrated into Albania and Kosovo during the five centuries of Ottoman rule. Their centres or monasteries were known as tekkes, Alb. teqe. The two most important dervish orders to have found a home in Albania were the Bektashi and the Halveti. These were followed by the Rifai, the Sadi, the Kadiri and to a lesser degree by the Tidjani. We also have some information on the presence on Albanian soil, most often in Kosovo, of the Djelveti, the Sinani, the Bayrami, the Mevlevi, the Melami, the Nakshbandi, the Badavi, the Jezevi, the Shahzeli and the Desuki. Each of the tarikat had its own particular origin, but the spiritual differences between them in Albania were often minimal, matters of detail and specific rites. As such, there was no open rivalry between the orders, in Albania at least, and members of one order were traditionally wont to visit the ceremonies of others. Most of the major dervish orders referred to above survived in Albania up to the Second World War. Their history has been superbly documented in recent years by the work of French scholars Alexandre Popovic, Nathalie Clayer and Gilles Veinstein.
    With the arrival of the communists to power in 1944, the orders, the Bektashi at least, were initially given the status of an independent religious community and then gradually liquidated. The smaller orders had virtually disappeared by 1950, whereas the Bektashi survived, at least nominally, until 1967, when religion was banned in Albania entirely. Since the removal of the ban on religious activity in December 1990, the Bektashi have managed to return to life, and some of the other tarikat have begun to show signs of revival, too.


    3. The Bektashi order

    The Bektashi order is said to have been founded in Anatolia by Haji Bektash Veli (Turk. Haci Bektas Veli) who lived in the thirteenth century. With the expansion of the Ottoman Empire, it spread from central Anatolia notably to the Balkans, Greece, Crete and elsewhere, where the Bektashi served as missionaries of Islam and chaplains to the janissaries.
    Little is known of the early history of the Bektashi in Albania though it can be assumed that they were well established by the late sixteenth to mid-seventeenth century. The Bektashi themselves trace their entry into Albania to the famous legendary figure Sari Salltk. Turkish traveller Evliya elebi, who visited southern Albania in the summer of 1670, noted a Bektashi tekke in Kanina near Vlora, describing the site as follows:
    There is also a tekke of Haji Bektash Veli here, which was also endowed by Sinan Pasha. This tekke is famous throughout Turkey, Arabia and Persia. Here one finds many devotees of the mystical sciences and the dervish life of poverty. Among them are handsome young boys. Visitors and pilgrims are fed copious meals from the kitchen and pantry of the tekke because all the surrounding mountains, vineyards and gardens belong to it. Near the tekke, the benefactor of the endowment, Ghazi Sinan Pasha, lies buried along with all his household and retainers in a mausoleum with a lofty dome - may God have mercy on their souls. In short, it is a rich and famous tekke, beyond my powers to describe (Seyahatname VIII, 361a).
    The mausoleum referred to by Evliya, now since disappeared, was still subject of veneration during the visit of Austrian consul Johann Georg von Hahn (1811-1869) in the mid-nineteenth century. Hahn reports: [The owners of the fortress] are descendants of the first Turkish conqueror of this region, the famous Sinan Pasha of Konya, whose grave can be seen in a small tekke at the base of the castle. People come here on pilgrimage from far off, as the Turks consider Sinan to be a saint. The Bektashi tekke of Kanina was conferred upon the Halveti order when the Porte ordered the closure of all Bektashi tekkes in 1826.
    Among other early Bektashi monasteries was the tekke in Tetovo (Macedonia), founded at the end of the sixteenth century. According to legend, Sersem Ali Dede, a vizier under Sultan Suleyman (1520-1566), saw Blim Sultn, second pr of the Bektashi order, in a dream and abandoned his post as vizier to become a dervish in the village of Haci Bektas, where the Bektashi movement arose. Before his death in 1569, he ordered that all his possession be sold and that the money go to purchasing land for a monastery in Tetovo. The monastery was constructed accordingly by one Harbt (Harabti) Baba, after whom the tekke is named. This tekke was expanded in the late eighteenth and early nineteenth centuries to include a whole complex of buildings and a beautiful garden, which still exist today as a hotel complex. From the early eighteenth century onwards, the tekke in Tetovo served as the mother house (sitne) for many other tekkes in Kosovo and Macedonia.
    In 1780 followed the building of a Bektashi tekke in Gjirokastra under Asim Baba. This tekke laid the foundations for the Bektashi movement in Albania itself and was of particular significance in the late nineteenth century. The Albanians were especially receptive to certain features of Bektashism, namely its traditional tolerance and regard for different religions, and the related open-minded attitude to practices and belief. Indeed some see Christian and pre-Christian practices continuing under the liberal umbrella of Bektashism. Furthermore, Bektashis were receptive to local concerns and language, in contrast to Sunni Islam, which was linked to the Ottoman capital and the Arabic language. Much of southern Albania and Epirus converted to Bektashism initially, however, due to the influence of Ali Pasha Tepelena (1759-1822), the awesome Lion of Janina, who was himself a follower of the order. The order suffered a setback in Albania in 1826 when Sultan Mahmud II suppressed the janissary corp and ordered the closure of all Bektashi tekkes in the Ottoman Empire. The Bektashi were, nonetheless, prominent once again during the years of the Albanian nationalist movement (Alb. Rilindja) in the late nineteenth century and it is this link, no doubt, which gave rise their surprising popularity. Such was the level of conversion to Bektashism that it grew into a religious community of its own and became the fourth religion of Albania.
    It is estimated that at the beginning of the twentieth century, 15% of the population of Albanian were Bektashi, equivalent to one-quarter of all Moslems in the country. Their monasteries served as centres for the nationalist movement, in particular for the underground propagation of Albanian-language books and education. Despite this, the order did not succeed in becoming the Albanian national religion, as many Bektashi intellectuals had hoped. One reason for this was their disproportionate concentration in the south of the country (70% of all Bektashi tekkes were to be found south of Berat and only 3% in the north). In addition, Bektashism suffered a major setback with the revolt of many Moslems demanding the countrys return to the Ottoman Empire and, in particular, with the burning and looting of the Albanian tekkes by Greek extremists during the Balkan War and World War I. At that time, about 80% of the tekkes were damaged or destroyed completely, an immeasurable cultural loss from which this Islamic culture never really recovered. Nonetheless, during their first national congress, held in Prishta in Skrapar in January 1922, the Bektashi declared themselves autonomous of the Turkish Bektashi, and after the ban on all dervish orders in Turkey in the autumn of 1925, it was to Tirana that the Turkish Bektashi transferred their world headquarters. In Albania they set up a recognized and independent religious community which existed there until 1967. It was divided into six districts: Kruja with its centre at the tekke of Fush Kruja, Elbasan with its headquarters at the tekke of Krasta, Kora with its headquarters at the tekke of Melan, Gjirokastra with its headquarters at the tekke of Asim Baba, Prishta representing Berat and part of Prmet, and Vlora with its headquarters at the tekke of Frashr. In 1928, Albanian publicist Teki Selenica recorded the presence of sixty-five babas, meaning theoretically that there were at least sixty-five tekkes in Albania. There were also about a dozen Bektashi tekkes in Kosovo. By the mid-1940s there were an estimated 280 babas and dervishes in Albania, and in the 1960s we know there were still about fifty Bektashi tekkes in the country and about eighty dervishes, fifteen in Fush Kruja alone. By 1993, however, after the collapse of the dictatorship, there were only five babas and one dervish left alive, and only six tekkes were left standing in any recognizable state.
    The Bektashi community, like the other religious communities in Albania, was persecuted by the communist authorities from the start and many of its rulers soon found their deaths. Baba Murteza of Kruja died in 1946 after being tortured and thrown from a prison window. Baba Kamil Glava of Tepelena was executed in 1946 in Gjirokastra and writer Baba Ali Tomori and Baba Shefket Koshtani of Tepelena were executed the following year. American anthropologist Frances Trix has published a more or less complete list of Bektashi babas who suffered during the early years of communist rule (Trix 1995, p. 546-547).
    In 1967 the Bektashi community was dissolved entirely when a communist government edict banned all religious activity in Albania. During the dictatorship there were only two Albanian tekkes which strove to carry on the tradition: one in Gjakova (Serbocr. Djakovica) in Kosovo under the direction of Baba Qazim, who died in the late 1980s, and the other in Taylor, near Detroit (Michigan USA), founded in 1954 and long under the direction of the eminent Baba Rexhebi (1901-1995) and now led by Baba Flamur.
    On 27 January 1991, after almost a quarter of a century of silence in Albania, a provisional committee for the revival of the Bektashi community was founded in Tirana. Since that time, the new community, under Baba Reshat Bardhi (b. 1935), has been active in reviving Bektashi traditions there. The tekke and, at the same time, world headquarters in Tirana was reopened on 22 March 1991 on the occasion of Nevruz, and the sixth Bektashi national congress was held in July 1993. There are now six functioning Bektashi tekkes in Albania: Turan (Kora) under Baba Edmond Ibrahimi, Gjirokastra under Baba Haxhi, Elbasan under Baba Sadik Ibro (b. 1972), Fush Kruja under the learned Baba Selim Kaliani (b. 1922), Tomorica under Baba Shaban, and Martanesh under Baba Halil Curri. Others are in the process of establishment: Berat, Shmbrdhenj (Librazhd), Bllaca and Vlora, where the mausoleum of Kusum Baba was reopened in April 1998 at an inspiring site overlooking the city. Outside of Albania proper, there are currently Bektashi tekkes in Gjakova under Baba Mimin and in Tetovo under Baba Tahiri.
    The Bektashi religious order has a hierarchical structure as well as specific beliefs, rites and practices. The main categories in the hierarchy of this faith are the following. The ashik, Turkish ak literally lover, is the simple Bektashi believer or faithful who has not been initiated in any way. He is often an individual who has been drawn to a particular baba and has become devoted to him. The muhib, also meaning one who loves, sympathizer, is a spiritual member of the Bektashi community, i.e. an individual who has received some initiation involving a ritual purification and a profession of faith, in the course of a ceremony held at a tekke. After a trial period, a muhib can become a varf dervish. The dervish receives a white headdress called a taj, Alb. taxh from Turkish tac, as well as other garments, lives full-time at a tekke, and is in a sense the equivalent of a Christian monk. The myxher, from Turkish mcerred person tried by experience, is the member of a special category of dervishes, that of the celibate dervishes, who wear a ring in their right ear. There has been much controversy in the history of modern Bektashism about adherence to celibacy. The baba, Alb. at father, is a spiritual master, equivalent to a sheikh in other dervish orders. Each tekke is normally headed by a baba. The gjysh, literally grandfather, and equivalent to Turkish dede or halife, is the superior of the babas and is responsible for all the tekkes in a certain region. The gjysh has passed through the final level of ceremony and wears his white taj with a green cloth band wrapped around it. Finally, the kryegjysh head grandfather, known in Turkish as dede baba, is leader of the Bektashi order as a whole, chosen from among all the gjysh.
    As in Sufism in general, emphasis in Bektashism is on inner meaning rather than the following of outer convention. Bektashi practices and rites are thus characterized, as mentioned above, by a certain degree of liberality. Sunni religious leaders have often been scandalized at the indifference which the Bektashi often seem to show towards some of the tenants of mainstream Islam. The Bektashi pray only twice a day and not obligatorily in the direction of Mecca, in contrast to Sunni Moslems who pray five times a day. Bektashi prayers do not necessarily involve prostration. As with other Moslem, most Bektashi refuse to eat pork, but they will also not touch turtles, dogs, snakes and, most abhorrent of all, hares. Some Bektashis drink alcohol and indeed in some Albanian tekkes they make their own raki. Their women participate on an equally footing with the men in ceremonies and gatherings, something which again scandalizes some mainstream Moslems and in the past led to wild speculation and rumours about the goings-on in Bektashi tekkes. The Bektashi are not expected to fast during Ramadan, but they do fast or at least abstain from drinking during matem, the first ten days of the month of Muharrem during which the suffering and death of Imam Husein is commemorated. Indeed during matem, they will drink only bitter yoghurt and lentil soup. After matem follows the feast of ashura during which a dish is eaten made of cracked wheat, dried fruit, crushed nuts and cinnamon all cooked together. Nevruz, the Persian new year and birthday of the Prophet Ali, is also commemorated by the Albanian Bektashi.
    Bektashism has a long history which has absorbed influences from various sources. Among the earliest components of Bektashi doctrines and beliefs are Turkmen heterodoxy, the ascetic Kalenderi (Qalandari) movement of the 13th-14th centuries inspired by Persian and Indian mysticism, otherwordly Sufic Melametism (Malamatiyya), the Futuwwa order in the Middle East, and the gnostic and cabbalistic doctrines of Persian hurufism. It subsequently evolved in close contact with Shiite and Alevite Islam and, in the Balkans at least, took on many Christian elements.
    As to their pantheistic core beliefs, about which the Bektashi can be rather secretive, they believe in Allah, in Mohammed and in the Prophet Ali, to whom a special position is accorded. Indeed, Ali, his wife Fatima and their two sons Hasan and Husein are the central figures of Bektashi and Shiite beliefs. Many Bektashi homes have pictures of Ali, considered the manifestation of God on earth. He is invoked on a variety of occasions by believers with a ya, Ali! or Muhammed-Ali! The figures of Allah, Mohammed and Ali have come to constitute a sort of Bektashi trinity. The Bektashi, like other Shiites, revere the twelve imams, among whom Ali in particular of course, and consider themselves descendents of the sixth imam, Jafer Sadik. Naturally, they also revere Haji Bektash as founder of the order. As to ethics, the Bektashi adhere to the Turkish formula eline, diline, beline sahip ol (Be master of your hands, your tongue and your loins) used during initiation ceremonies. Essentially, this means not to steal, not to lie or talk idly, and not to commit adultery.
    A major source of information on Albanian Bektashi beliefs comes from the work Fletore e Bektashinjet, Bucharest 1896 (Bektashi notebook), written by one of the best known writers in Albanian literature, Naim bey Frashri (1846-1900). Frashri, who was author of religious, nationalist and didactic works with an exceptional impact on the Albanian national awakening in the late nineteenth century, had hoped that the liberal Bektashi beliefs to which he had been attached since his childhood in the village of Frashr would one day take hold as the new religion for all of Albania. Since they had their roots both in the Moslem Koran and in the Christian Bible, the Bektashi could promote unity among their religiously divided people. Naim Frashri supported the confessional independence of the Albanian Bektashi movement from the central pr evi in the village of Haci Bektas Ky in Anatolia and proposed an Albanian baba or dede as its leader. He also introduced Albanian terms, which replaced the Turkish ones previously used by the Albanian Bektashi: Alb. at father for Turkish baba, and Alb. gjysh grandfather for Turkish dede, to give his Bektashi religion a national character and unite all Albanians. The Notebook contains an introductory profession of Bektashi faith and ten spiritual poems which provide a rare view into the beliefs of the order. It begins as follows:
    The Bektashi believe in God the great and truthful, Mohammed Ali, Hadije, Fatima, Hasan and Husein. In the twelve imams who are: Ali, Hasan, Husein, Zein-al-Abidin, Mohammed Bakir, Jafer Sadik, Musa Kazim, Ali Riza, Mohammed Teki, Ali Neki, Hasan Askeri, Mohammed Mehdi. They all have Ali as their father and Fatima as their mother. They also believe in all the blessed of the past and of the future. For they believe in goodness and worship it. And just as they believe in and love them, so do they believe in Moses, Mary and Jesus and their disciples. As a founder they have Jafer Sadik and as their superior Haji Bektash Veli who is of the same family. All these have said: Do good and abstain from evil. The Bektashi hold faith to these words. Truth and righteousness, intelligence and wisdom and all goodness reign on this road. The faith of the Bektashi is a wide road illuminated by wisdom, brotherhood, friendship, love, humanity and all goodness. On the one side of it are the flowers of knowledge, on the other side are those of truth. Without knowledge and truth and without brotherhood, no man can become a true Bektashi. For the Bektashi, the universe is God himself.
    Despite such pantheism and universality, Naim Frashris Bektashi beliefs have a decidedly nationalist flavour:
    The Bektashi are brothers and one soul, not only among one another but to all mankind. They love other Moslems and Christians as their own soul and behave kindly and gently with all mankind. But most of all they love their motherland and their fellow countrymen, for this is the best of all things... May they strive day and night for that nation which calls them father and which swears by them. May they work together with the foremost citizens and with the elders for the salvation of Albania and the Albanians, for knowledge and culture for the nation and its fatherland, for their own language and for all progress and well-being.


    4. The Halveti order

    The Halveti movement arose among Turkish, Kurdish and Iranian sufis some time after the fourteenth century, founded according to legend by mer Halveti of Tabriz (d. 1397). The order spread rapidly from the Caucasus to Egypt and Anatolia and from there into the Balkans. In Albania, the Halveti order was second only to the Bektashi. It is estimated to have had several thousand adepts at the beginning of the twentieth century, centred in about twenty sites throughout the country. The Halveti themselves, who were prone to asceticism and retreats, gave rise to a number of sub-groupings, many of which were present in Albania: the Symbyli, the Gyleni, the Karabashi, the Hayati and the Akbashi, the latter two being exclusively Balkan.
    The oldest Albanian Halveti tekke is that of Sheikh Hashim in Janina (now northern Greece), which was founded in 1390 by Ghazi Evrenos under the authorization of Sultan Bayezid I (r. 1389-1403). This tekke continued to function up to 1943. There was also a Halveti tekke founded in Vlora in 1490 by Imrahor Ilyas Bey, horse master of Sultan Bayezid II (r. 1481-1512). The Halveti order spread through southern Albania in the first half of the sixteenth century. Of significance were the tekke of Ohrid (1600) and the tekke of Tirana, said to have been founded in 1605 by Sheikh Ali Pazari (1581-1615), who was originally from Serres in northern Greece and later settled in Shkodra. Turkish traveller Evliya elebi, who visited Albania in the summer of 1670, noted the presence of the Halveti in Gjirokastra Around the courtyard (of the Tekke Mosque) are the cells of a Halveti tekke and on one side are the graves of many saints and notables (Seyahatname, VIII, 354b). In Berat he visited the two-storey Halveti tekke of Sheikh Hasan in the courtyard of the Sultan Mosque (Xhamia e Mbretit). In Vlora he mentions the Halveti tekke of Yakub Efendi with hundreds of devout dervishes, barefooted and bareheaded, with patched woollen cloaks. In Elbasan, Evliya elebi also visited the Halveti tekke of Sinan Pasha inside the mighty fortress, noting that it had numerous dervishes and endowments and was unmatched anywhere else. With time, Vlora, Berat and Delvina became Halveti centres in themselves and in the eighteenth century, the order spread from Albania to Kosovo and Macedonia. Halveti tekkes were founded in Ohrid in 1667 and in Prizren in 1699-1700, the latter by Osman Baba of Serres. From there, the movement extended westwards back into Albania proper. Frederick William Hasluck (1878-1920) refers to Halveti pilgrimage sites in Nanga in Luma (Kuks), where Sheikh Hasan was the object of veneration, and in Vrepska (Erseka). Of the many other Halveti tekkes known to have existed in Albania, mention may be made of those in: Fshat (Kuks), Surroj (Kuks), Mat, Peshkopia, Shkodra, Tirana (the tekke of Sheikh Suleyman dating from ca. 1705), Elbasan (three tekkes from the late seventeenth century, of which two still existed before the First World War), Berat (the above-mentioned tekke of Sheikh Hasan at the Sultan Mosque, the present building of which was constructed by Kurd Ahmed Pasha in 1785, and the tekke of Sheikh Musa Efendi at Kara Kasim), Bilisht (two or three tekkes dependent on Ohrid), Progr (Devoll), Shngjergj between Bilisht and Pogradec, Kora (a tekke founded at the end of the fifteenth century), Leskovik (a tekke founded in 1796-1797, but which burnt down in the early years of the twentieth century), Prmet, Tepelena, Luzat (Tepelena), Mezhgoran (Tepelena), Ramica (Vlora), Vinokash (Prmet), Tosk-Martalloz (Tepelena), Maricaj (Tepelena), Gjirokastra, Delvina and Saranda. The two latter tekkes were destroyed in the 1950s.
    The Halveti order was re-established in Albania in 1990 and is presently led by Sheikh Muamer Pazari (b. 1929) of Tirana, where a tekke was opened in 1992. In 1998 there were a total of 42 Halveti tekkes in Albania, most of which in the south, but also in Tropoja, Burrel and Peshkopia.
    There were twenty-five Halveti tekkes in Kosovo and Macedonia in 1938-1939 and about ten in the early 1980s, among which in Prizren, Gjakova (two tekkes) and Rahovec (Serbocr. Orahovac). Indeed, in Kosovo, the Halveti order was the most widespread of all dervish orders and was divided into a number of subgroupings: Hayati, Karabashi, and Djerrahi.


    5. The Rifai order

    The Rifai, or Rufai order first evolved in Iraq towards the end of the twelfth century following the teachings of the jurist Sheikh Ahmad ibn Ali al-Rifi (1106-1182). The movement then spread to Syria, Egypt and Turkey and gave rise to a number of sub-orders, among which the Badavi, the Desuki and the Shahzeli. The Rifai, often referred to as the howling dervishes, are known in the Balkans for their rather violent practices of ritual mortification, including the piercing of lips and cheeks with needles, the eating of glass and the burning of skin. Such ceremonies are still carried out in Prizren. Little is known of how and when the Rifai spread to the Balkans and of their early history in Albania. Many of their centres, among which were Peqin (with a tekke founded by a certain Baba Hasan in 1701 [1113 AH]), Tirana, Shkodra and Gjirokastra, were abandoned or taken over by the Bektashi by the early years of the twentieth century. Despite stagnation elsewhere, a Rifai centre was founded and flourished in Gjakova in Kosovo at the end of the nineteenth century, giving rise to a second wave of Rifai tekkes throughout Kosovo, Macedonia and Albania. We know of the presence of second-wave Rifai centres in: Shkodra, where the holy Mehmet Efendi was venerated in a tekke at the foot of the citadel and where a new Rifai community was formed in the 1930s, Tropoja, Tirana, Petrela with a tekke dating from before 1907, Gjirokastra, and Berat where the tekke of Sheikh Riza, also known simply as Teqeja e Rufaive (Rufai Tekke), founded after 1785, was situated to the west of the Murad elepia quarter. In the early 1980s, there were still Rifai tekkes in Skopje, Gjakova, Prizren, Rahovec, Peja and Mitrovica. The Rifai community was re-established in Albania in the late 1990s under Sheikh Xhemal Reka of Tirana where a tekke was opened in 1998. The Rifai in Tirana hold a zikr every Thursday evening and have a modest publication entitled Dashuria e Ehli-Bejtit.


    6. The Sadi order

    Albanian publicist Eqrem bey Vlora (1885-1964) called the Sadi order the fourth most important dervish order in Albania, after the Bektashi, the Halveti and the Rifai. This order was founded in the fourteenth century by Sadeddin Djibawi of Djiba near Damascus, originally as a branch of the Rifai order. From there it spread to the Lebanon, Egypt, Libya, Irak, Turkey and the Balkans (Macedonia, Kosovo and Albania). Although little is known as yet of its history and development in Albania, it is apparent that the Sadi reached southern Albania in the early seventeenth century and northern Albania in the early eighteenth century. We know that there was a Sadi tekke in Gjakova in 1600. They were present in the country at any rate both during the Ottoman period and thereafter. The Albanian Sadi were quite close to the Bektashi, both in their rites and customs and in their legendry. It was Sadi dervishes who looked after the mausoleum of Demir Han in Tepelena and the tomb of Bektashi saint Sari Salltk on the top of Mount Pashtrik near Gjakova. Ali Pasha Tepelena, who founded a Sadi tekke near the Edirne Gate in Istanbul in 1777-1778, also appears to have been connected to this order somehow. Ottoman archives mention a Sadi Tekke of Ali Pasha Tepelena as well as a Sadi Tekke of Ibrahim Pasha, both of which seem to have survived in Tepelena, the presence of two Sadi tekkes being documented there in the nineteenth century. Aside from Tepelena, there are also references to the presence of the Sadi order in Leskovik, Gjirokastra, Elbasan, Tropoja and Peza. In the 1980s, there were still about ten Sadi tekkes in Kosovo.


    7. The Tidjani order

    The Tidjani order was founded in the eighteenth century by Ahmad al-Tijni (1782-1815) of Tlemcen in Algeria. It spread initially through north Africa and from there to sub-Saharan Africa, Egypt, the Sudan, the Middle East and Turkey. We do not know when the Tidjani order, Alb. Tixhani, arrived in Albania, or what exactly their doctrines and customs were. They do not seem to have had any tekkes in the country. The little Tidjani movement is associated primarily with the town of Shkodra, where the order was led by one Sheikh Haxhi Shaban Efendi. He was succeeded in 1910 by Sheikh Qazim Hoxha (b. 1895), also called Qazim Efendi, who was professor at the medrese in Tirana, founder of the Drita Hyjnore (Divine Light) organization and, in 1942, vice-president of the Council of Albanian Ulemas.


    8. Minor dervish orders among the Albanians

    There were a number of minor tarikat present, at least sporadically, among the Albanians, to which reference can must also be made, at least in passing. Their influence was of course much less profound than that of the above-mentioned orders.
    The Sinani order was originally a branch of the Halveti order and was founded by Ibrahim mmi Sinan (d. ca. 1551-1552 [958 AH]). It spread from Istanbul, where there were three Sinani tekkes, to the Balkans (Macedonia, Kosovo and Albania). In Albania, their presence is attested in Shkodra during the Ottoman occupation and in orogjaf (Berat). There were also Sinani tekkes in Skopje and Tetovo. Alexandre Popovic visited two Sinani tekkes in Prizren in the early 1980s, of which one was still functioning. The Mevlevi order, known popularly as the Whirling Dervishes, took its name from its founder, the great Persian mystic poet Jall al-dn Rmi (1207-1273), called Mevlana our master. Its centre was in Konya in central Anatolia where Mevlevi traditions are still strong. The Mevlevi were popular with the Seljuk aristocrats and, as such, they spread quickly throughout the Ottoman Empire, both to the Middle East and later into the Balkans. Despite the popularity of their sema, mystical dance, and other rites, the Mevlevi were not widespread in Albania itself. There is evidence of one Mevlevi tekke in Elbasan, but the last clear mention of the order in Albania was in 1907. Publicist Teki Selenica also refers to them briefly in his survey of the orders in the late 1920. Outside of Albania proper, there were Mevlevi tekkes in Skopje and Peja before the Second World War. The Melami order, which according to Italian writer Enrico Insabato was secretive, is unusual because it arose comparatively late and because it evolved in the Balkans. It grew in Macedonia, Kosovo and Albania in the second half of the nineteenth century under the influence of the noted Egyptian sheikh Muhammed Nr al-Arab (d. 1887), known as Arap Hoxha, who had settled in Skopje. Information on the Melami in Albania itself is scarce and the order does not seem to have been widespread there. Haxhi Qamili of Sharra, southwest of Tirana, leader of a pro-Ottoman peasant revolt in Albania in 1914-1915, is said to have been the sheikh of a Melami tekke, though we do not know of which one. The movement was much more prolific in Macedonia and Kosovo. In the early 1980s, there were still four or five Melami tekkes in Kosovo, among which in Prizren and Rahovec. Among prominent adepts of the Melami order were Albanian scholar and writer Hilmi Abdyl Maliqi (1856-1928) of Rahovec and Albanian mystic poet Haxhi Ymer Lutfi Paarizi (1871-1929) from Prizren. The Naqshbandi order, Alb. Nakshbandi, was founded no doubt by Muhammed Bah al-dn al-Naqshabandi (d. 1389 [791 AH]) of Bukhara. It spread among the Turks of Central Asia in the fourteenth century and continued from there to India on the one hand and to Syria and Turkey on the other. The order first appeared in the Balkans under one Mullah Abdullah Ilahi (d. 1490-1491). Though not widespread in Albania itself, it had a tekke in Prizren and others in the mountains along the Albanian border. In 1916, we know of Naqshbandi tekkes in Macedonia in Tetovo, Dibra (Debar), Ohrid and Struga. In Kosovo in the early 1980s, there was still one Naqshbandi tekke in Gjakova. The Naqshbandi were exceptionally prominent in Bosnia and Hercegovina and came to constitute the principal dervish order there. Missionaries of the Ahmadi order were active in Albania before the Second World War. From 1936 to ca. 1939, they published a periodical called Drita The light, which was a monthly supplement of the periodical The light of Lahore. In October 1939, two Albanian students studying at the al-Azhar University of Cairo were expelled for membership in the Ahmadi order. The Bayrami order was founded in Ankara by Haji Bayram Veli (d. 1429). The presence of the order in Albania can be inferred by the existence of a Haji Bayram Mosque in Shkodra. Little else is known about the movement. The Djelveti order is one of the three branches which evolved out of the Bayrami order. It was founded by Sheikh Uftde (1494-1580) and spread under his successor, Mahmd Hud (1543-1628). Orientalist Franz Babinger (1891-1967) claims to have noticed the ruins of a Djelveti tekke in Berat during his visit there in 1928-1929. Finally, the Shahzeli order, Alb. Shazeli, also known as Shadhili, derives its name from Ab l-Hasan Ali al-Shdhili (1196-1258), a holy man from Morocco. The order spread from north Africa to Egypt. Though not recorded in Albania itself, there is, or at least was one Shahzeli tekke in Gjakova.


    9. Current situation

    With regard to the current situation of Islam and the dervish orders among the Albanians, as the twentieth century draws to a close, one can note the following elements. Religious freedom has been guaranteed and maintained in Albania since the end of the communist dictatorship and the abrogation in December 1990 of the law banning the public practice of religion. As such, religious communities, Moslem, Catholic, Orthodox, Protestant, Bahai and others, have been free to act and have established or re-established their institutions and structures in the country. Islam exists in Albania once again not only as an individual faith but also in the form of an organized religious community. Religious groups from the Arab world, Turkey and Iran, though slower to arrive than the Christian missionaries, have done the bulk of the work in re-establishing this faith in Albania. As mentioned above, most towns and villages in Albania now once again have mosques or Islamic community centres, financed for the most part by Islamic organizations in the Middle East. In early December 1992, Albania joined the Organization of the Islamic Conference, a move which was widely criticized in the country at the time, even among Moslems. The Albanians were reticent to jeopardize their countrys Western orientation and new ties with the rest of Europe for the sake of religious tradition. Nonetheless, Albania is a predominantly Islamic country, if only nominally, and will remain so in the future. There is therefore no rational reason for the Albanians not to seek the best of both worlds, i.e. to strengthen their much needed ties with the West but also to foster their Islamic traditions.
    The opening of Albania also resulted in the return of Bektashism and, to a lesser extent, of other dervish orders which had once played a role in the countrys religious and cultural life. The Halveti, with a total of 42 Halveti tekkes, have also made their presence felt, in particular in the south of the country, and the Rifai have recently opened a new centre in Tirana, where a zikr is held twice a week. With little financial support from abroad, it has, however, been much more difficult for the Bektashi and the other orders to re-establish themselves than it has for mainstream Islam. In addition to this, after a break of thirty years, there are very few dervishes left over to carry on the tradition and, indeed, very few Albanians who know or remember anything of the spiritual directions of the tarikats.
    Despite the new freedoms, there would still seem to be more interest in the revival of Islam among foreign missionaries and groups than there is among the Albanians themselves. As opposed to their Greek and Serbian neighbours, the Albanians have never had a national religion, with which they could identify as a people. For the last century and a half, national, i.e. ethnic identity has predominated conspicuously over religious identity and this situation is unlikely to change in the coming years, given that Albania is a small and struggling nation surrounded by hostile neighbours. Organized religion still only plays a very marginal role in public life in Albania. The Albanians have indeed on occasion been described as tenacious pagans who can only be superficially converted and, after a fifty-year break in religious traditions, there is some justification to this view. Many a missionary and preacher has been driven to despair with them, especially over the last few years. Religious fervour is extremely rare and religious extremism is still virtually unknown.
    Despite the often expressed concerns of Western publicists, fundamentalism is not a problem among the Albanians nor is it likely to arise in Albania in any form. Isolated acts of religious extremism, such as pig heads thrown into the courtyards of mosques, the knocking down of Catholic tombstones or the damaging of Orthodox frescoes have been just that, isolated acts. The sad incident in Voskopoja near Kora on 11 August 1996 was typical. Three Albanian adolescents, aged 16-18, all of them educated by Islamic extremists from abroad, broke into the beautiful Orthodox Church of St. Michael's (1722-1725) while on their holidays at a summer camp there. The boys took knives to the eighteenth-century frescos and, in true centuries-old Balkan tradition, scarred the faces and scratched out the eyes of twenty-three serene Orthodox saints. This act of cultural barbarism shocked and dismayed the Albanian public, Christians and Moslems alike, and caused a minor wave of irritation between the religious communities. Such acts have, however, remained isolated instances and do not represent any particular trend. Confrontation in Albania is more at the political and regional level than at the confessional.
    Even in Kosovo and Western Macedonia, where Islam is once again under a virulent attack from the Orthodox Serbs and Macedonians, as it was farther north during the Bosnian War, Islamic fundamentalism is unlikely to gain any hold. The struggle for freedom and independence in Kosovo is primarily a political and ethnic struggle. Religion does not play a significant role, as far as the Kosovo Albanian Moslems are concerned.
    Despite the current lack of open religious fervour among the Albanians, Islam has contributed substantially in making the Albanians what they are today. It is now an inherent feature of Albanias national culture and ought to be treated and respected as such. As the twentieth century draws to a close, the Albanian nation finds itself in a state of profound turmoil, indeed of anarchy: economically, politically and culturally. Only time will tell whether mainstream Islam and the Sufi tarikat can once again contribute to giving the Albanian people a sense of identity.

    10. Bibliography of Albanian Islam and the dervish orders


    ABUN-NASR, Jamil M.
    The Tijaniyya, a Sufi order in the modern world. (Oxford University Press, London & New York 1965) 204 pp.
    ARNAKIS, George G.
    Futuwwa traditions in the Ottoman Empire. Akhis, Bektashi dervishes, and craftsmen. in: Journal of near eastern studies, 12, 4 (1953), p. 232-247.
    ARNOLD, T. W.
    The preaching of Islam. A history of the propagation of the Muslim faith. (Luzac, London 1896, reprint 1913, 1935, Sh. Muhammad Ashraf, Lahore 1961, 1979)
    BABINGER, Franz
    Bei den Derwischen von Kruja. in: Mitteilungen der Deutsch-Trkischen Vereinigung, IX (1928), 8-9, p. 148-149, 10, p. 164-165; and in: Mnchner Neueste Nachrichten, Munich, 7 January 1929, p. 3-4.
    - With the dervishes of Krooya. in: The Sphere, no. 1525, April 13, 1929, p. 63.
    - Ewlija Tschelebi's Reisewege in Albanien. in: Mitteilungen des Seminars fr Orientalische Sprachen,
    Berlin 33 (1930), II. Abteilung, p. 138-178; and in: Rumelische Streifen (Berlin 1938) p. 1-40; and
    in: Aufstze und Abhandlungen zur Geschichte Sdosteuropas und der Levante, 2 (Munich 1966) p. 51-89.
    - Das Bektaschikloster Demir Baba. in: Mitteilungen des Seminars fr Orientalische Sprachen,
    Berlin, 34 (1931); and in: Aufstze und Abhandlungen zur Geschichte Sdosteuropas und der Levante, 1 (Munich 1962), p. 88-96.
    BARTL, Peter
    Die albanischen Muslime zur Zeit des nationalen Unabhngigkeitsbewegung 1878-1912. Albanische Forschungen 8. (Harrassowitz, Wiesbaden 1968) 207 pp.
    BAYRAKTARI, Cemal
    The first American Bektasi Tekke. in: Turkish Studies Association Bulletin, 9, 1, March 1985, p. 21-24.
    BERISHAJ, Anton Kol
    Islamization. Seed of discord or the only way of salvation for Albanians? in: Religion in Eastern Europe, 15, 6, (1995), p. 1-7.
    BIRGE, John Kingsley
    The Bektashi order of dervishes. (Luzac, London 1937, reprint 1965, 1982, 1994) 291 pp.
    - Bektasilik tarihi. eviri Reha amuroglu. (Ant Yayinlari, Istanbul s.a.) 339 pp.
    BITINCKA, Dervish Feim Hamdi
    Histori e teqes s Melanit. Botim i 1re. (Dhori Koti, Korc 1925) 48 pp
    BOURGEOIS, H.
    Le Livre des Bektaschi de Naim Bey Frasheri. Traduit de l'albanais. in: Revue du monde musulman, Paris, 49 (1922), p. 105-120.
    BOUSQUET, G. H.
    Notes sur les reformes de l'Islam albanais. in: Revue des Etudes Islamiques, Paris, 9, 1935, IV. p. 399-410.
    - Islam in the Balkans. in: The Moslem World 27 (1937), p. 65-71.
    BUSCH-ZANTNER, Richard
    Die Sekte des Bektaschi in Albanien. in: Petermanns Geographische Mitteilungen, Gotha, 78 (1932), p. 245.
    CAHEN, Claude
    Bab Ishaq, Baba Ilyas, Hadjdji Bektash et quelques autres. in: Turcica, 1 (1969), p. 53-64.
    CEHAJIC, Dzemal
    Bektashis and Islam in Bosnia and Herzegovina. in: Anali Gazi Husrev-begove biblioteke, Sarajevo, V-VI (1978), p. 83-90.
    - Derviski redovi u jugoslovenskim zemljama. Sa posebnim osvrtom na Bosnu i Hercegovinu.
    Orientalni Institut u Sarajevu. Posebna izdana XIV. (Orientalni Institut u Sarajevu, Sarajevo 1986)
    ELA, Elira
    Feja dhe kleri n gjykimin e populit. in: Kultura popullore, Tiran, 1989, 1, p. 121-136.
    - Tradita afetare t popullit shqiptar. (8 Nntori, Tiran 1991) 204 pp.
    - Soupons de religion dans le systme social albanais. in: Conscience et libert, Bern, 46 (1993), p. 83-103.
    - Albanian Muslims, human rights and relations with the Islamic world. in: Muslim communities in the new
    Europe. Edited by Gerd Nonneman, Tim Niblock, Bogdan Szajkowski. (Ithaca Press, Reading UK 1996), p. 139-152.
    ELA, Elira & LAMANI, Genc
    Political change and the revival of Islamic consciousness in post-communist Albania. in: Muslim identity and the Balkan state. Suha Taji-Farouk & Hugh Poulton (ed.). (Hurst, London 1997) ISBN 1-85065-348-8.
    ELEBI, Evliya
    Evliya elebi in Albania. Edited by Robert Dankoff and Robert Elsie. (forthcoming)
    ETINER, Yilmaz
    Bilinmiyen Arnavutluk. Bir rportaj dizisi. (Istanbul Matbaasi, Istanbul 1966)126 pp.
    CHOUBLIER, Maximilien
    Les Bektachis et la Roumlie. in: Revue des Etudes Islamiques, Paris, 1 (1927), p. 427-453.
    CLAYER, Nathalie
    L'Albanie. Pays des derviches. Les ordres mystiques musulmans en Albanie l'poque postottomane (1912-1967). Balkanologische Verffentlichungen 17. (Berlin. In Kommission bei Otto Harrassowitz, Wiesbaden 1990) 505 pp.
    - Bektachisme et nationalisme albanais. in: A. Popovic & G. Veinstein (ed.), Bektachiyya, tudes sur lordre mystique des Bektachis et les groupes relevant de Hadji Bektach. ISBN 2-7053-1698-1. Revue des Etudes Islamiques 60 (1992). Numro spcial (Paul Geuthner, Paris 1993 / Isis, Istanbul 1995), p. 271-300.
    - Mystiques, tat et socit. Les Halvetis dans l'aire balkanique de la fin du XVe sicle nos jours. ISBN 9004-10090-3. (E.J. Brill, Leiden 1994) iii + 426 pp.
    CORDIGNANO, Fulvio
    Condizioni religiose del popolo albanese. in: Albania, a cura dell'Istituto di Studi Adriatici, Venice, 1939, p. 71-90.
    DANIEL, Odile
    La communaut musulmane dans le mouvement culturel albanais la fin du XIXe sicle au dbut du XXe sicle. in: Lettre dinformation, Paris, 1985, 4, La transmission du savoir dans le monde musulman priphrique, p. 21-34.
    - Historical role of the Muslim community in Albania. in: Central Asian survey, London, 9, 3 (1990), p. 1-28.
    - Nationality and religion in Albania. in: Albanian Catholic Bulletin / Buletini Katolik Shqiptar, San Francisco 11 (1990), p. 90-98.
    DANIEL, Odile & POPOVIC, Alexandre
    Les statuts de la communaut musulmane albanaise (Sunnites et Bektachis) de 1945.
    in: Journal Asiatique 265. 3-4 (1977), p. 273-306.
    DAUER, Alfons Michael
    Filmdokumentationen zur Situation Islamischer Kulturen des Balkans, insbesondere des Derwischwesens, 1971-1975. Ein Erfahrungsbericht. in: Mnchner Zeitschrift fr Balkankunde, Munich, 1 (1978), p. 81-110.
    DEGRAND, Jules Alexandre Thodore
    Souvenirs de la Haute-Albanie. (Welter, Paris 1901) 353 pp.
    DIERL, Anton Josef
    Geschichte und Lehre des anatolischen Alevismus-Bektasismus. ISBN 3-924320-15-2. (Dagyeli, Frankfurt 1985) 289 pp.
    - Djersa. E permuajshme morale kulturale e shoqnore.
    Organi i Komunitetit Bektashian Shqiptar. Shtypshkronja Luarasi, Tirana, 1945-46.
    DURHAM, Mary Edith
    The Burden of the Balkans. (Edward Arnold, London 1905) 331 pp.
    ELSIE, Robert
    Albanian literature in the Moslem tradition. Eighteenth and early nineteenth century Albanian writing in Arabic script. in: Oriens, Journal of the International Society for Oriental Research, Leiden, 33 (1992), p. 287-306.
    - Albanian folktales and legends. (Naim Frashri, Tiran 1994) 223 pp.
    - History of Albanian literature. East European Monographs 379. ISBN 0-88033-276-X. 2 volumes. (Social Science Monographs, Boulder. Distributed by Columbia University Press, New York 1995) xv + 1,054 pp.
    - Histori e letrsis shqiptare. (Dukagjini, Tiran & Pej 1997) 686 pp.
    - Kosovo. In the heart of the powder keg. East European Monographs, CDLXXVIII. ISBN 0-88033-375-8. (East European Monographs, Boulder, Distributed by Columbia University Press, New York 1997) vi + 593 pp.
    FAROQHI, Suraiya
    Der Bektaschi-Orden in Anatolien (vom spten fnfzehnten Jahrhundert bis 1826). Wiener Zeitschrift fr die Kunde des Morgenlandes.. Sonderband II. (Institut fr Orientalistik der Universitt Wien, Vienna 1981) 171 pp.
    FILIPOVIC, Milenko S.
    The Bektashis in the district of Strumica (Macedonia). in: Man, A monthly record of anthropological science, London, 54 (1954), p.10-13.
    FRASHRI, Naim Bey
    Fletore e Bektashinjet. (Shtypshkronjt t Shqiptarvet, Bucharest 1896, reprint Mbrothsia, Thessalonika 1909) 32 pp.
    GADZANOV, D.
    Mohamedani pravoslavni i mohamedani sektanti v Makedonija. in: Makedonski pregled, Sofia, 1, 4 (1925), p. 5-66.
    GODART, Justin
    L'Albanie en 1921. Prface de d'Estournelles de Constant. (PUF, Paris 1922) 374 pp.
    GLPINARLI, Abdlbki
    Melmlik ve Melmler. (Devlet Matbaasi, Istanbul 1931) 381 pp.
    - Mevlndan sonra Mevlevlik. (Inkilp ve Aka Kitabevleri, Istanbul 1983) 568 pp.
    GUIDETTI, Vittoria Luisa
    Elementi dualistici e gnostici della religione bektashi in Albania fra il XVII e il XIX secolo. in: Destino e salvezza tra culti pagani e gnosi cristiana. A cura di Giulia Sfameni Gasparro. Collana di studi storico-religiosi, 2 (Lionello Giordano Editore, Florence? 1998?), p. 239-264.
    HAAS, Abdlkadir
    Die Bektasi. Riten und Mysterien eines islamischen Ordens. ISBN3-88548-354-8. (Express Edition, Berlin 1987) 183 pp.
    HAFIZ, Nimetullah
    Yugoslavya'da Bektasi tekkeleri. in: evren, Prishtin, IV, 11, 1976, pp. 57-67.
    - Yugoslavyada Mevlevi tekkeleri. in: Fevzi Halici (ed.), Mevlna ve yasama sevini (Konya Turizm Dernegi Yayini, Ankara 1978), p. 173-178.
    - Le dveloppement du bektachisme en Yougoslavie. in: A. Popovic & G. Veinstein (ed.), Bektachiyya, tudes sur lordre mystique des Bektachis et les groupes relevant de Hadji Bektach. ISBN 2-7053-1698-1. Revue des Etudes Islamiques 60 (1992). Numro spcial (Paul Geuthner, Paris 1993 / Isis, Istanbul 1995), p. 327-338.
    HAHN, Johann Georg von
    Albanesische Studien. 3 vol. (Fr. Mauke, Jena 1854, reprint Karavias, Athens 1981) 347, 169, 244 pp.
    HALIMI, Kadri
    Derviki redovi i njihova kultna mjesta na Kosovu i Metohiji. in: Glasnik Muzeja Kosova i Metohije, Prishtin, 2, 1957, p. 193-206.
    HASLUCK, Frederick William
    Ambiguous sanctuaries and Bektashi propaganda. in: Annals of the British School in Athens, Athens, 20 (1913), p. 94-122.
    - Geographical distribution of the Bektashi. in: Annals of the British School in Athens, Athens, 21 (1914-1916), p. 84-124.
    - The fourth religion of Albania. in: The New Europe 13, London, 6 November 1919, p. 106-107.
    - Christianity and Islam under the Sultans. Edited by Margaret Hasluck. 2 vol. (Clarendon, Oxford 1929) 770 pp.
    HASLUCK, Margaret Masson Hardie
    The Nonconformist Moslems of Albania. in: Contemporary review, London, 127 (1925), p. 599-606. reprinted in: Moslem World 15 (1925), p. 388-398.
    INALCIK, Halil
    Arnawutluk. in: Encyclopedia of Islam. Edited by H.A.R. Gibb et al. (Luzac, London 1960), Vol. 1. p. 650-658.
    INSABATO, Enrico
    Gli Albanesi musulmani e le loro congregazioni. in: Bolletino della R. Societ Geografica, Rome, 1916, 3, p. 238-239.
    JACOB, Georg
    Beitrge zur Kenntnis des Derwischordens der Bektaschi. Trkische Bibliothek Bd. 9. (Mayer & Mller, Berlin 1908)
    - Die Bektaschijje in ihrem Verhltnis zu verwandten Erscheinungen. in: Abhandlungen der K. Bayer. Akademie der Wissenschaften, Munich 1909, I. Kl. XXIV. Bd. III. Abt.
    JACQUES, Edwin E.
    Islam in Albania. in: Moslem World, 28 (1938), p. 313-314.
    - The Albanians. An ethnic history from prehistoric times to the present. ISBN 0-89950-932-0. (McFarland & Co., Jefferson NC 1995) 768 pp.
    JOKL, Norbert
    Die Bektaschis von Naim Frashri. Herausgegeben und bersetzt. in: Balkanarchiv, Leipzig, 2 (1926), p. 226-256.
    KALESHI, Hasan
    Das trkische Vordringen auf dem Balkan und die Islamisierung. Faktoren fr die Erhaltung der ethnischen und nationalen Existenz des albanischen Volkes. in: Sdeuropa unter dem Halbmond. Prof. Georg Stadtmller zum 65. Geburtstag gewidmet. BARTL, Peter & GLASSL, Horst (ed.) (Munich 1975), p. 125-138.
    - Haxhi Qamili. in: Biographisches Lexikon zur Geschichte Sdosteuropas. Ed.: Mathias Bernath & Karl Nehring (R. Oldenbourg, Munich 1974-1981), Vol. II (1976), p. 131-133.
    - Baba Kzim. Oberhaupt der Bektshi-Derwische in Djakovica. in: Publikationen zu Wissenschaftlichen Filmen. Section Ethnologie. Gttingen, 1980, Srie 10, No.3 49, Film E 1970.
    KALESHI, Hasan & KISSLING, Hans Joachim
    Islam, Jugoslawien, Kosovo. Besuch im Tekye der Chalvet-Derwische in Prizren. in: Publikationen zu Wissenschaftlichen Filmen. Section Ethnologie. Gttingen, 1980, Srie 10, No. 46, Film E 1967.
    KALLAJXHI, Xhevat
    Bektashizmi dhe teqeja shqiptare n'Amerik. Parathnie e Hirsis s Tij Baba Rexhebit. E boton Teqeja me rastin e 10-vjetorit t themelimit t saj. (s.e., Detroit 1964) 75 pp.
    KIEL, Machiel
    A note on the date of the establishment of the Bektashi Order in Albania: the cult of Sari Saltik Dede in Kruja attested in 1567-1568. in: A. Popovic & G. Veinstein (ed.), Bektachiyya, tudes sur lordre mystique des Bektachis et les groupes relevant de Hadji Bektach. ISBN 2-7053-1698-1. Revue des Etudes Islamiques 60 (1992). Numro spcial (Paul Geuthner, Paris 1993 / Isis, Istanbul 1995), p. 263-270.
    KISSLING, Hans-Joachim
    Aus der Geschichte des Chalwetijje-Ordens. in: Zeitschrift der Deutschen Morgenlndischen Gesellschaft, 103 (1953), p. 233-289.
    - Zur Geschichte des Derwischordens der Bajramijje. in: Sdost-Forschungen, Munich, 15 (1956), p. 237-268.
    - Zur Frage der Anfnge des Bektaitums in Albanien. in: Oriens, Journal of the International Society for Oriental Research, Leiden, 15 (1962) p. 281-286.
    - Zum islamischen Heiligenwesen auf dem Balkan, vorab im thrakischen Raum. in: Zeitschrift fr Balkanologie, Berlin, 1 (1963), p. 46-59.
    - Aus dem Derwischwesen Sdosteuropas. in: Grazer und Mnchener Balkanologische Studien. Beitrge zur Kenntnis Sdosteuropas und des Nahen Orients 2, (Trofenik, Munich 1967), p. 56-70.
    LEDERER, Gyorgy
    Islam in Albania. in: Central Asian Survey, London, 1994, 13. 3 (1994), p. 331-359.
    LUXNER, Larry
    Albanias islamic rebirth. in: Aramco world, 43, 4 (July-Aug. 1992), p. 38-47.
    MASULOVIC-MARSOL, Liliana
    Les Rifs de Skopje. Structure et impact. (Isis, Istanbul 1992)
    - Les Bektachis dans la Rpublique de Macdoine. Notes et matriaux dune enqute sur le terrain (1986-1987). in: A. Popovic & G. Veinstein (ed.), Bektachiyya, tudes sur lordre mystique des Bektachis et les groupes relevant de Hadji Bektach. ISBN 2-7053-1698-1. Revue des Etudes Islamiques 60 (1992). Numro spcial (Paul Geuthner, Paris 1993 / Isis, Istanbul 1995), p. 339-368.
    MYDERRIZI, Osman
    Letrsia fetare e Bektashive. in: Buletin pr shkencat shoqrore, Tiran, 3, 1955, p. 131-142.
    NORRIS, Harry Thirlwall
    Islam in the Balkans. Religion and society between Europe and the Arab world. ISBN 1-85065-167-1. (Hurst & Co., London 1993) 304 pp.
    NOYAN, Bedri
    Bektaslik Alevlik nedir. (Ankara 1985)
    ZKIRIMLI, Attila
    Alevlik-Bektallik ve edebiyati. (Cem yayinevi, Istanbul 1985)
    PALIKRUEVA, Galaba
    Dervikiot red Halveti vo Makedonija. in: Zbornik na tipskiot naroden muzej, tip, 1 (1958-1959), p. 105-119.
    PALIKRUEVA, Galaba & TOMOVSKI, Krum
    Les Tekks en Macdoine aux XVIIIe et XIXe sicles. in: Atti del Secondo Congresso Internazionale de Arte Turca, Naples, 1965, p. 203-211.
    POPOVIC, Alexandre
    Les musulmans du sud-est europen dans la priode post-ottomane. Problmes d'approche. in: Journal asiatique, Paris, 263 (1975), p. 317-360.
    - Problmes d'approche de l'Islam albanais 1912-1967. in: Actes du Deuxime Congrs international d'tudes des cultures de la Mditerrane occidentale (Malte, juin 1976). Algiers 1978, p. 446-450.
    - Un texte indit de Hasan Kaleshi: L'ordre des Sa'dya en Yougoslavie. in: Quand le crible tait dans la paille. Hommage Pertev Naili Boratav. Rmy Dor & Michle Nicholas, ed. (Maisonneuve et Larose, Paris 1978), p. 335-348.
    - La communaut musulmane d'Albanie dans la priode post-ottomane. in: Zeitschrift fr Balkanologie, Berlin, 19 (1983), p. 151-216
    - L'Islam balkanique. Les musulmans du sud-est europen dans la priode post-ottomane. Balkanologische Verffentlichungen Nr 11. (in Kommission Harrassowitz, Wiesbaden, Berlin 1986) 478 pp.
    - Typologie dun ordre mystique musulman en Yougoslavie: le cas des Kadiris de Kosovska Mitrovica. in: Quaderni di studi arabi, Venice, 5-6 (1987-1988), p. 667-678.
    - Les derviches balkaniques: La Rif'iya. in: Zeitschrift fr Balkanologie, Berlin, 25.2 (1989), p. 167-198.
    - LIslam dans les tats du Sud-est europen depuis leur indpendance. in: Die Staaten Sdosteuropas und die Osmanen, Sdosteuropa-Jahrbuch, 19. ed. Hans G. Majer. (Sdosteuropa-Gesellschaft, Munich 1989), p. 309-317.
    - A propos des statuts des Bektachis dAlbanie. in: A. Popovic & G. Veinstein (ed.), Bektachiyya, tudes sur lordre mystique des Bektachis et les groupes relevant de Hadji Bektach. ISBN 2-7053-1698-1. Revue des Etudes Islamiques 60 (1992). Numro spcial (Paul Geuthner, Paris 1993 / Isis, Istanbul 1995), p. 301-326.
    - Les musulmans yougoslaves (1845-1989). Mdiateurs et mtaphores. (L'Age d'Homme, Lausanne 1990) 69 pp.
    - Un ordre de derviches en terre dEurope. La Rifiyya. (L'Age d'Homme, Lausanne 1993) 144 pp.
    - Les derviches balkaniques hier et aujourdhui. (Isis, Istanbul 1994)
    POPOVIC, Alexandre & VEINSTEIN, Gilles (ed.)
    Les ordres mystiques dans L'Islam. Cheminements et situation actuelle. (Editions de l'Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, Paris 1986) 324 pp.
    - Bektachiyya. Etudes sur lordre mystique des Bektachis et les groupes relevant de Hadji Bektach. ISBN 2 7053-1698-1. Revue des Etudes Islamiques, 60 (1992). Numro spcial. (Paul Geuthner, Paris 1993 / Isis, Istanbul 1995) xii + 598 pp.
    - Les voies dAllah. Les ordres mystiques dans lIslam des origines aujourdhui. Sous la direction de Alexandre Popovic. ISBN 2-213-59449-X. (Fayard, Paris 1996) 711 pp.
    PRISHTA, V. A.
    Bektashinjt e Shqipris. (Kora, Kor 1921) 40 pp.
    PUTRA, Sh. M.
    Islam in Albania. in: Light, Lahore, 1935, 5, p. 1-2.
    RAI, Fatime
    Jeta dhe aktiviteti i Sheh Ahmet Shkodrs. (Tiran 1994)
    REXHEBI, Baba
    Misticizma Islame dhe Bektashizma. (Waldon Press, New York 1970) 389 pp.
    - The mysticism of Islam and Bektashism. (Dragotti, Naples 1984) 173 pp.
    RIEDL, Richard
    Die tanzenden Derwische von Tirana. in: sterreichische Rundschau, Vienna, 11 (1907), p. 230-231.
    RINGGREN, Helmer
    The initiation ceremony of the Bektashis. in: Initiation. Studies in the History of Religions. Supplement to No. X (1956) p. 202-208.
    - The initiation ceremony of the Bektashis. Initiation contributions to the theme of the study. Conference of the International Association for the History of Religions held at Strassbourg, September 17-22, 1964. Editor: Blecker, C. J. (Leiden 1965), p. 202-208.
    RIZAJ, Sknder
    The Islamization of the Albanians during the XVth and XVIth centuries. in: Studia Albanica, Tiran, 1985, 2, p. 127-131.
    ROSSI, Ettore
    Saggio sul dominio turco e l'introduzione dell'Islam in Albania. in: Rivista di Albania, Milan, 3, (1942), p. 200-213.
    - Credenze ed usi dei Bektasci. in: Studi e materiali di storia delle religioni, Rome, 18.1-4 (1942), p. 60-80.
    SELENICA, Teki
    Shqipria e ilustruar. L'Albanie illustre. Albumi i 'Shqipris m 1927'. Album de l'Albanie en 1927. (Tirana, Tiran 1928) xviii + 400 pp.
    SELIGER, Kurt
    Albanien. Land der Adlershne. Ein Reisebuch in Wort und Bild. (Brockhaus, Leipzig 1960) 259 pp.
    SERIN, Rahmi
    Islm tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. (Bayram Yayimcilik Matbaacilik Koll., Istanbul 1984) 175 pp.
    SIECA, Shpresa
    Vende kulti t ritet islam n Prizren. Tyrbet e varret e shenjta. in: Gjurmime albanologjike, Seria folklor dhe etnologji, Prishtin, 25 (1995), p. 179-191.
    SIRRI, Ahmad, Baba
    al-Risala al-Ahmadiyya fi tarikh al-tariqa al-Aliyya al-Baktishiyya bi-Misr al-Mahrusa (Cairo [1358 A.H.] 1939) 64 pp.
    SKENDI, Stavro
    Religion in Albania during the Ottoman rule. in: Sdost-Forschungen, Munich, 15 (1956), p. 311-327. reprinted in: Balkan Cultural Studies (New York 1980) p. 151-166.
    STADTMLLER, Georg
    Die Islamisierung bei den Albanern. in: Jahrbcher fr Geschichte Osteuropas N.F. 3 (1955) p. 404-429.
    - Der Derwischorden der Bektaschi in Albanien. in: Serta slavica in memoriam Aloisii Schmaus. ed. W. Gesemann et al. (Trofenik, Munich 1971), p. 683-687.
    SUNAR, M. S.
    Melmlik ve Bektaslik. (Ankara Univ. Masimevi, Ankara 1975)
    TOMORI, Baba Ali (= TOMORRI, Baba Ali; TYRABIU, Ali)
    Thelbi i qllimit, udha e shptimit prej At Ali Tomorri. (Dhori Koti, Kor 1924) 47 pp.
    - Literatyra e Bektashivet a vjersha t prkthyera prej shkrimtarve bektashinj t vjetr. (Mbrothsija, Tiran 1927) 32 pp.
    - Mersija, apo ceremonia e shnjt e Bektashivet kur shnjtrohet ashyrja. Prkthim i mbaruar prej At Ali Tyrabiut, P.N. i teqes s Tomorit. (Mbrothsija, Tiran 1928) 11 pp.
    - Historija i prgjithshme e bektashinjvet prej At Ali Tyrabiut P.N. i teqes' s Tomorit. Shkruar n pjesa spirituale dhe dokumentale. (Mbrothsia, Tiran 1929) 95 pp.
    - Xhevher ose mendime dhe aforizma Bektashijsh t vjetr. Prmbledhje dhe prkthime prej Baba Ali Tomori. (Mbrothsija, Tiran 1934) 18 pp.
    - Nefeze dhe gazele bektashiane. T marruna nga libri i posam i Baba Ali Tomorit. Botuar prej Asqeri F. Lumani. (Luarasi, Tiran 1934-1935) 50 pp.
    TRIX, Frances
    The Ashura lament of Baba Rexheb and the Albanian Bektashi Community in America. in: A. Popovic & G. Veinstein (ed.), Bektachiyya, tudes sur lordre mystique des Bektachis et les groupes relevant de Hadji Bektach. ISBN 2-7053-1698-1. Revue des Etudes Islamiques 60 (1992). Numro spcial (Paul Geuthner, Paris 1993 / Isis, Istanbul 1995), p. 405-418.
    - Spiritual discourse. Learning with an Islamic master. (University of Pennsylvania Press, Philadelphia 1993) 189 pp.
    - The resurfacing of Islam in Albania. in: East European Quarterly, Boulder, 28, 4 (1995), p. 533-549.
    - When Christians became dervishes. Affirming Albanian Muslim-Christian unity through discourse. in: The Muslim world, Hartford, 85, 3-4 (July-Oct. 1995), p. 280-294.
    ULUSOY, A. Cellettin
    Hnkr Haci Bektas Vel ve Alev-Bektas yolu. (Hacibektas 1986)
    VLORA, Ekrem bey
    Aus Berat und vom Tomor. Tagebuchbltter. Zur Kunde der Balkanhalbinsel I. Reisen und Beobachtungen 13. (D. A. Kajon, Sarajevo 1911) 168 pp.
    - Aperu sur l'histoire des ordres rligieux et en particulier du Bektachisme en Albanie. in: Shpirti shqiptar (L'Anima Albanese), Turin, 1.3 (1955) p. 30-36; 1.4 (1955), p. 7-16.
    ZAMPUTI, Injac
    Nj dorshkrim bektashian i gjysms s shekullit t XIX (1850-1860). in: Buletin pr Shkencat Shoqrore, Tiran, 4. 1955, p. 203-210.
    Por sot, Shqypni, pa m'thuej si je?

  12. #12
    i/e larguar Maska e forum126
    Antarsuar
    05-10-2003
    Vendndodhja
    USA
    Postime
    1,198

    Pse vetem shqiptaret muslimane?

    Shume here degjohet dhe lexohet neper librat e historise qe kemi mesuar ne shkolla kjo teori: "Feja islame eshte futur me zor ne Shqiperi. me taksa e me shpate".

    Por keto libra historie dhe mesuesit e saj nuk i dhane kurre pergjigje /apo shpjegim disa pyejtjeve /fakteve.

    1. Kthimi me shpate
    Si ka mundesi qe shqiptaret nuk i duruan dot shpates se turkut e serbet, greket, bullgaret, rumunet etj etj duruan?

    2. Pse besimtare te feve te tjera erdhen nga vende te ndryshme ne Europe dhe zgjodhen te shijojne shpaten e turkut sesa jetesen atje? (cifutet e shtypur ne te gjithe Europen vinin dhe gjenin lirine e besimit ne shtetin osman)

    Pervec Shqiperise ku kane bashkejetuar ne harmoni fete e ndryshme dhe kane mundur ti kalojne shekujt e gjate duhet ditur se edhe Stamboll GJYSMA e popullsise ka qene te krishtere e cifute ku gezonin te drejta te plota.

    3. Jo vetem shqiptaret jane bere muslimane...

    Nuk duhet bere shume pyjtja se pse vetem shqiptaret jane kthyer muslimane. Ka pasur edhe shume greke qe kane qene muslimane por ka qene ai shovinizem, ajo mostolerance e grekeve qe i detyroi ata te Nderronin fene ose te niseshin per ne Turqi. Nisja e grekerve muslimane ne turqi njihet si Nderrimi i popullsise ne historine e dy vendeve perkatese.

    4. 500 vjet....

    Si ka mundesi qe turqit per 500 vjet nuk ja nderruan dot as gjuhen as fene Shqiperise, Greqise, Serbise etj? Ndersa Greqia nuk ju deshen as 5 vjet per ta "spastruar" nga muslimanet greke e shqiptare atje. Kujtoni pak camet per tokat e te cileve edhe BASHKIMI EUROPIAN deklaroi se nuk eshte ceshtje qe u perket atij si institucion por eshte nje ceshtje qe i perket Greqise dhe Shqiperise.

    Faleminderit Bashkimi Europian per ndihmen dhe zgjidhjen e problemeve.

    5. Taksat....

    Pse vetem shqiptaret dhe boshnjaket nuk mund ti paguanin taksat nder te gjithe popujt e ballkanit, shto ketu edhe cifutet qe erdhen te strehohen?

    Duhet kujtuar se edhe muslimanet paguanin taksa, vetem se emri i takses se krishtereve kishte emer tjeter. Pastaj nuk duhet harruar se Shteti Osman edhe ka investuar per zhvillimin e gjithe territorit duke perfshire edhe ballkanin. Nuk eshte se te gjitha e ardhurat nga taksat harxhoheshin ne Stamboll.

    Historianet e Hungarise thone se investimet qe ka bere shteti osman atje kane qene shume here me shume sesa taksat e mbledhura. Permend rastin e Hungarise sepse ata kane rrespekt dhe e vleresojne shume edhe sot c'fare ka bere shteti osman atje.

    6. Te mos ishte Islami nuk do te kishte mbetur Kisha Orthodokse
    Nje shembull Hungaria

    Perpara se Serbia te futej ne shtetin osman Hungaria qe ishte nje shtet i forte katolik i kercenoi se do ta pushtonte dhe se te gjitha kishat orthodokse do ti kthenin ne kisha katolike. Serbia duke e ditur se nen shtetin osman fene e tyre e kishin te mbrojtur pranoi perseri me mire te ishte nen SHPATEN TURKE sesa nen pushtimin e Hungarise.

    7. Harmonia midis feve

    Ketu mund te permendim shume kujtime te udhetareve te ndryshem qe kane vizituar shtetin osman. Mund te permendim kujtimet e Bajronit i cili gjate udhetimeve ne Shqiperi permendtte se krahas xhamive ku kendohej ezani me zerat me te bukur kishte edhe shume manastire.

    8. Ku shkel turku nuk mbin bari...

    Duhet te mblidhemi edhe nje here se bashku dhe te mendojme ta ndryshojme kete shprehje. Do te tingellonte me origjinale, me rreale: Ku shkel SERBI, GREKU nuk mbin bari. Ketu nqs ka ndonje pyejtje pse keshtu, mund te shkruajme edhe nje teme shume te gjate se pse. Megjithese une mendoj se te pakten si shqiptare qe i kemi vuajtur ne kurriz nuk duhet te kemi nevoje per shpjegime.

    9. Pastaj puna eshte se ne krye te shqiperise ka pasur shqiptare. Dhe mund te themi se me shume ka pasur nepunes e zyrtare shqiptare ne Turqi sesa turq ne Shqiperi. Ne krye te shtetit osman jane ngritur ne detyre shume here: Shqiptare, Serbe, te krishtere edhe cifute.

    Pas vdekjes se nje nga sulltaneve deri ne kohen sa te caktohej sulltani i ri ne krye te shtetit ka qene Sokolovi, nje serb.

  13. #13

    Arrow

    Citim Postuar m par nga forum126 Lexo Postimin
    Shume here degjohet dhe lexohet neper librat e historise qe kemi mesuar ne shkolla kjo teori: "Feja islame eshte futur me zor ne Shqiperi. me taksa e me shpate".

    Por keto libra historie dhe mesuesit e saj nuk i dhane kurre pergjigje /apo shpjegim disa pyejtjeve /fakteve.

    1. Kthimi me shpate
    Si ka mundesi qe shqiptaret nuk i duruan dot shpates se turkut e serbet, greket, bullgaret, rumunet etj etj duruan?

    2. Pse besimtare te feve te tjera erdhen nga vende te ndryshme ne Europe dhe zgjodhen te shijojne shpaten e turkut sesa jetesen atje? (cifutet e shtypur ne te gjithe Europen vinin dhe gjenin lirine e besimit ne shtetin osman)

    Pervec Shqiperise ku kane bashkejetuar ne harmoni fete e ndryshme dhe kane mundur ti kalojne shekujt e gjate duhet ditur se edhe Stamboll GJYSMA e popullsise ka qene te krishtere e cifute ku gezonin te drejta te plota.

    3. Jo vetem shqiptaret jane bere muslimane...

    Nuk duhet bere shume pyjtja se pse vetem shqiptaret jane kthyer muslimane. Ka pasur edhe shume greke qe kane qene muslimane por ka qene ai shovinizem, ajo mostolerance e grekeve qe i detyroi ata te Nderronin fene ose te niseshin per ne Turqi. Nisja e grekerve muslimane ne turqi njihet si Nderrimi i popullsise ne historine e dy vendeve perkatese.

    4. 500 vjet....

    Si ka mundesi qe turqit per 500 vjet nuk ja nderruan dot as gjuhen as fene Shqiperise, Greqise, Serbise etj? Ndersa Greqia nuk ju deshen as 5 vjet per ta "spastruar" nga muslimanet greke e shqiptare atje. Kujtoni pak camet per tokat e te cileve edhe BASHKIMI EUROPIAN deklaroi se nuk eshte ceshtje qe u perket atij si institucion por eshte nje ceshtje qe i perket Greqise dhe Shqiperise.

    Faleminderit Bashkimi Europian per ndihmen dhe zgjidhjen e problemeve.

    5. Taksat....

    Pse vetem shqiptaret dhe boshnjaket nuk mund ti paguanin taksat nder te gjithe popujt e ballkanit, shto ketu edhe cifutet qe erdhen te strehohen?

    Duhet kujtuar se edhe muslimanet paguanin taksa, vetem se emri i takses se krishtereve kishte emer tjeter. Pastaj nuk duhet harruar se Shteti Osman edhe ka investuar per zhvillimin e gjithe territorit duke perfshire edhe ballkanin. Nuk eshte se te gjitha e ardhurat nga taksat harxhoheshin ne Stamboll.

    Historianet e Hungarise thone se investimet qe ka bere shteti osman atje kane qene shume here me shume sesa taksat e mbledhura. Permend rastin e Hungarise sepse ata kane rrespekt dhe e vleresojne shume edhe sot c'fare ka bere shteti osman atje.

    6. Te mos ishte Islami nuk do te kishte mbetur Kisha Orthodokse
    Nje shembull Hungaria

    Perpara se Serbia te futej ne shtetin osman Hungaria qe ishte nje shtet i forte katolik i kercenoi se do ta pushtonte dhe se te gjitha kishat orthodokse do ti kthenin ne kisha katolike. Serbia duke e ditur se nen shtetin osman fene e tyre e kishin te mbrojtur pranoi perseri me mire te ishte nen SHPATEN TURKE sesa nen pushtimin e Hungarise.

    7. Harmonia midis feve

    Ketu mund te permendim shume kujtime te udhetareve te ndryshem qe kane vizituar shtetin osman. Mund te permendim kujtimet e Bajronit i cili gjate udhetimeve ne Shqiperi permendtte se krahas xhamive ku kendohej ezani me zerat me te bukur kishte edhe shume manastire.

    8. Ku shkel turku nuk mbin bari...

    Duhet te mblidhemi edhe nje here se bashku dhe te mendojme ta ndryshojme kete shprehje. Do te tingellonte me origjinale, me rreale: Ku shkel SERBI, GREKU nuk mbin bari. Ketu nqs ka ndonje pyejtje pse keshtu, mund te shkruajme edhe nje teme shume te gjate se pse. Megjithese une mendoj se te pakten si shqiptare qe i kemi vuajtur ne kurriz nuk duhet te kemi nevoje per shpjegime.

    9. Pastaj puna eshte se ne krye te shqiperise ka pasur shqiptare. Dhe mund te themi se me shume ka pasur nepunes e zyrtare shqiptare ne Turqi sesa turq ne Shqiperi. Ne krye te shtetit osman jane ngritur ne detyre shume here: Shqiptare, Serbe, te krishtere edhe cifute.

    Pas vdekjes se nje nga sulltaneve deri ne kohen sa te caktohej sulltani i ri ne krye te shtetit ka qene Sokolovi, nje serb.



    Mund te them.
    1.Shqiperia ishte i vetmi vend qe nuk u dorezua perballe turkut(lufta 25 vjecar e Skenderbeut)dhe 12 vjet me vone pas saj.
    2..Fqinjet tane u dorezuan dhe paguajten harace te renda por kurrsesi nuk bene lufte(kujto sa kollaj ra Kostandinopoja e harruar)
    3.Shqiperia u islamizua me imponim(perfshi dhe dhunen) sepse ishte bere plan qe te behej kerthiza* e perandorise(mos harro poziten tone perhere te lakmueshme)
    4.Ne ngjallem nje urrejte te madhe tek turku sepse i shkaktuam shume deme dhe prishje te planeve per nje perandori universale(pushtimin e vatikanit e ndaluam ne).Lexo librin e Marin Barletit 'Histori e Skenderbeut' qe meret si libri kryesor per vertetesine e luftes tone ne europe.Aty tregohet qarte urrejta e QENIT TURK ndaj nesh dhe betimin e sulltanit epr shkretimin e shqiperise.
    5.Islamizime te tjera sigursiht ja pasur pervec nesh por edhe ato me imponim.
    6.Per taksat-A Kane qene perhere serb e grek me te pasur se ne???????
    7.Asimilimi ka 2 rruge-fetar dhe gjuhesor.fatmirsisht nga gjuha nuk na asimiluan dot por islamizmi u mor sa per sy e faqe vec per mbijetese.

    *Tani vec disa pyetje
    1.GJeja qe sjell pushtuesi(feja islame) ka pehere arsye ta zhvilloj apo ta lere ne vend kombin e pushtuar?
    2.Kunder kujt luftoi Skenderbeu apo luftoi kot?
    3.Kanuni i Leke DukaGjinit u krijua per arsyen e vetme qe ti rezistonte konvertimeve te detyruara duke pranuar nje izolim 4 shekulllor nga bota apo edhe kjo kot u krijua?
    4.Ne jemi rrace arabe apo europiane qe e paskemi marre me paqe islamit sepse arabet ishin pagan qe e moren ndersa ne e kishim nje monofe?
    5.kristianizmi erdhi nga shtresat e ulta dhe ishte ne lufte me pushtuesin(romaket ishin pagan deri ne shek4)dhe sherbeu kunder pushtuesit po islami per cfare sherbeu?qe te beheshim turq si ato?meqe ishte e njejta fe me pushtuesin(shiko me siper per asimilimin)

    ************************************************** *************
    Dhe ju lutem mos bini pre e atyre qe thone qe islami ka ardhur me paqe se jane tradhtar te gjakut te te pareve.jane tradhtare te gjakut te te MADHIT GJERGJ KASTRIOTI qe kunder turqve dhe fese se tyre islame luftoi.Mos bini bre e IDIOTEVE SI OLSI JAZEXHI qe kaloi NGA PEDOFILIA E SHKOLLAVE TE MESME NE PERKTHYSIN E DEVEVE.figura tradhtare si ai qe do na cojne 500 vjet te tjera prapa,jane ato qe jane tradhtaret e verte.une jam rritur ne familje gjysem ortodokse-gjysem muslimane por kur njerezit e mi muslimane me kane thene qe islami nuk ka ardhur me paqe por qe na e kan imponuar sepse keshtu i kan thene te paret e tyre te pareve te tyre(keshtu eshte shkruar historia).LEXONI LIBRIN E DOKTORIT TE NDERUAR Z PIRRO PRIFTI 'TE PENDUARIT OSE KOMBI PERBALLE ZOTIT' sepse eshte ilaci i vertet i joni dhe vertetesia dhe vdekje ature HAXHI QAMILISTEVE qe duan te na cojne 500 vjet te tjera prapa.Kujtoni shprehejn PER KET TYRQENI QE KOM dhe duket sa nacinalista jane ato tradhtare qe hiqen sikur islami ka ardhur me paqe.KUJTONI E MOS HARRONI haxh qamilin qe donte baben pas cliririmit dhe VDEKJE PERJETSISHT TURQVE
    Ndryshuar pr her t fundit nga white-knight : 08-07-2008 m 07:15

  14. #14
    Dhe 2 gjera

    horizonti

    RRETH PRHAPJES S ISLAMIT NDR SHQIPTART
    Prmbledhje studimesh nga Muhidin AHMETI

    TENTATIV E PASUKSESSHME DHUN FETARE

    Sherif Delvina
    PER ATE QE HAPI KETE TEME.
    Mos flit me fakte te historianeve filo-turq.Ka ndonje emer shqiptar ne kete mes nga to 2 emra qe jane siper???????????????
    Dhe nje shtojce per forum126 ku thote 6. Te mos ishte Islami nuk do te kishte mbetur Kisha Orthodokse
    Nje shembull Hungaria

    Perpara se Serbia te futej ne shtetin osman Hungaria qe ishte nje shtet i forte katolik i kercenoi se do ta pushtonte dhe se te gjitha kishat orthodokse do ti kthenin ne kisha katolike. Serbia duke e ditur se nen shtetin osman fene e tyre e kishin te mbrojtur pranoi perseri me mire te ishte nen SHPATEN TURKE sesa nen pushtimin e Hungarise.
    __________________________________________________ ____________
    E ke shume gabim meso historine SHQIPTARE DHE EUROPIANE JO ATE HAXHI QAMILISTE.A e di ti qe JANOSH HUNIADI e solli 3 here ne pushtet GJERGJ BRANKOVICIN e serbise qe ra pikerisht kunder turqve por sigurisht(heren e trete kur skenderbeu ishte me ushtrine turke huniadi e strehoi ne hungari brankovicin) serbet e thyen kete bese me hungarezet(1448 na penguan neve te shkonim ne ndihme huniadit ne betejen e fushe kosoves) por faktet qe jep siper jane shume absurde

  15. #15
    Besimtar Musliman Maska e eldonel
    Antarsuar
    07-09-2007
    Vendndodhja
    Prishtina
    Postime
    1,219
    Nje imam na Shkodra ka thene : " Nese dikush ma vesh nje pallto me zor si te hiket rreziku une mund ta deshi " Andaj o njerze ne s na intereon se si qysh tek ne na pelqen Islami edhe e mbajm si perfundim mund ta nxjerri
    Falenderimet i takojn All-llahut qe jemi musliman [/B]
    kaq kisha pershendetje .
    KOSOVA E MADHE

  16. #16
    KTHIMI I SHQIPTARVE N FEN ISLAME SHT BR PA DHUN


    Cobra, kjo do me thote qe ata qe pranonin fene izlame nuk vuanin dhunen, me mire kishin privilegje.

    Shqipataret ne kohen e Skanderbeut ishin 700.000. Kane pasur 24 fushate ushtarake ne 25 vjet, sigurisht pa pasur dhuna, sipas teje?
    Thuhet se afersisht 100.000 kane emigruar ne Itali. Me vemendje merre ne konsiderate perqindjen.
    Te krishteret e sotme perkujtojne se shtergjisherit e tyre kane shkuar ne malet, nje toke pak interesante per bujqesine, per te shpetuar fene.
    Mos harro fenomenin e laramanizmit, shume te perhapur jo mes arbresheve te Italise apo mes katolikeve te maleve, por mes atyre qe kishin interesat ekonomike qe deshironin ta shpetonin.
    Mos harro qe mijera dhe mijera njerez, edhe femije dhe vajza, kane qene cuar ne lindjen dhe edukuar ne nje fe tjeter.
    Mos harro qe popullatet te huaj myslymane u sjllen ne Shqiperi sigurisht per te favorizuar izlaminizmit.
    Mos harro qe ortodokset kane thirrur Turqet ne Shqiperi ne funksion antikatoilik. Ndoshta ata nuk kane pasur duna, por katoliket kane vuajtur shume. Mos harro qe kishat e tyre shume e bukura ne kete kohe nuk ekzistojne me. E disa kisha shume e bukura edhe sot jane Xhamia.
    Kjo ne nje menyre diletantistike.
    Mund te lexosh nje artikull qe kam kopjuar per nje teme tjeter mbi harmonine fetare ne Shiperi.
    Me simpati. crici_01
    Ndryshuar pr her t fundit nga crici_01 : 08-07-2008 m 12:18

  17. #17
    Citim Postuar m par nga eldonel Lexo Postimin
    Nje imam na Shkodra ka thene : " Nese dikush ma vesh nje pallto me zor si te hiket rreziku une mund ta deshi " Andaj o njerze ne s na intereon se si qysh tek ne na pelqen Islami edhe e mbajm si perfundim mund ta nxjerri
    Falenderimet i takojn All-llahut qe jemi musliman [/B]
    kaq kisha pershendetje .

    Eshte shume e cudiitshme qe kjo te intereson, edhe pse kuptohet cko dite me mire, se kjo nuk eshte nje perparim per popullin tone.

    Me simparti. crici_01

  18. #18
    Citim Postuar m par nga Seminarist Lexo Postimin
    Si gjithnje se kapet qe se kapet dot Antonin!

    " Qellimi justifikon mjetin.." Ignati i Lajoles

    Seminarist, jo Ignati nga Lojola, por Machiavelli.


    Berat, ai quhet Anton. E nuk genjen. Citon njerez te denje per besimin!


    Me simpati. crici_01

  19. #19
    Besimtar Musliman Maska e eldonel
    Antarsuar
    07-09-2007
    Vendndodhja
    Prishtina
    Postime
    1,219
    Citim Postuar m par nga crici_01 Lexo Postimin
    Eshte shume e cudiitshme qe kjo te intereson, edhe pse kuptohet cko dite me mire, se kjo nuk eshte nje perparim per popullin tone.

    Me simparti. crici_01
    Ma sqaro edhe njeher se ku do dalesh me kete "perparim " se nuk te kuptova . Qka s ' eshte perparim per popullin tone . Edhe diqka nese do te bisedosh per perparime do flasim hapur duke e pranuar te verteten perndryshe mos me cito sepse nuk kam koh per te humbur me fjale boshe e per argumente urdheroni .
    Gjithashtu pershendetjet e mija .
    KOSOVA E MADHE

  20. #20
    FEJA ISLAME
    A sht prhapur me forc?

    Senad Maku



    Pr Islamin dhe shtjet e prhapjes s tij sht folur vetm n kontekstin negative. Nj zhurm e padgjuar bhet sot n bot kundr Islamit, duke ia mveshur atij t gjitha t zezat q kan ndodhur e sidomos q ndodhin gjat kohs q po kalojm. Prandaj n prgjithsi, gjithka thuhet e shkruhet pr t, qoft nga individt, n materiale t botuara si gazeta, revista, libra, n media elektronike etj., duke ia mveshur Islamit gjithka q n fakt nuk i ka si p.sh.: duke e cilsuar si kultur e civilizimit t prapambeturis, fe q pengon modernizimin, pengon lirin e t menduarit dhe t shprehurit, si religjion dhune, fe fanatike, afriko-aziatike, apo m mir fe e Lindjes, duke harruar t shkrett, si fet e tjera si p.sh.: krishterimi apo hebraizmi kan lindur e kan ardhur po nga Lindja, prfundimisht sipas tyre Islami sht fe e pasioneve t dobta, si fe e prhapjes me shpat, si aksident historik i popullit shqiptar dhe epitete t tjera t ngjashme me kto.
    Tek shqiptart ndr akuzat kryesore q I bhen Islamit predominon ajo q ka lidhje me prhapjen e tij me dhun, n prgjithsi n bot, veanrisht n trojet tona, fe q sht imponuar nga pushtuesit dhe si rrjedhoj e ksaj propaganda, vijn thirrjet primitive q na bhen pr tu rikthyer n fet e t parve tan.
    Mnyra e ftess n Islam ka qen larg nga gjakderdhja dhe prdorimi I shpats. Rruga e prhapjes s fes mbshtetet mbi faktin se vet fuqia e ftess s vazhdueshme n Islam sht m e fort se fuqia e shpats. All-llahu I Lartsuar n librin e Tij t fundit Kuranin thot: Nuk ka dhun n fe (Bekare 256), kurse n nj ajet tjetr thot: Thirr (Muhamed) n rrugn e Zotit tnd me urtsi dhe kshilla t mira, dhe polemizo n mnyr m t mir. Vrtet Zoti yt e di m s miri kush e ka devijuar rrugn e Tij dhe pr ata q jan udhzuar (Nahl 125), Thuaj atyre t cilve u sht dhn Libri po edhe analfabetve: a e keni pranuar Islamin? Nse e kan pranuar, e kan gjetur rrugn, e nse e refuzojn, pr ty sht obligim ti lajmrosh, All-llahu i sheh robrit e vet (dhe e di se bjn) . (Ali Imran 20)
    Kjo sht esenca e thirrjes Islame, e gjith kjo sht paqe, liri dhe zgjidhje, pa detyrim e pa dhun. sht e vrtet e pamohueshme se Islami nuk sht prhapur me forcn e shpates, por sht prhapur me forcn e bindjes me besimin e thell t njerzve n drejtsin e tij. Po t mos ishte ashtu, si mund t shpjegohet hyrja e qindra milionve n t nga populli Indian, Kinez, i himalajeve, i sumatrs (Indonezis), ujdhesave t Indis Lindore, Afriks s Mesme? Ose, si besuan miliona njerz n Rusi, Poloni, Lituani, n Veri t Evrops? A thua kan arritur shpatat e muslimanve n ato vende? N vendet e prmendura Islami deprtoj fal misionarve musliman, jo t armatosur me shpata, po me parime Islame, me toleranc e bindje. (Dr. Mustafa Sheka: vepra e cituar, fq.110 n Takvimi 2002 fq. 245 Prishtin)
    N lidhje me hyrjen e t krishterve n Islam pa presion ose dhun, Tomas Arnoldi n veprin e tij paraqet letrn e patrikut Nastur Isho Iabh III q ia drgoi Matran Semanit, kryepeshkopi i Farisit. Pasi shpreh brengosjen e tij pr konvertimin e shum t krishterve Persian n Islam: Vrtet Arabve Allahu u dha pushtetin e dynjas, sikur po e shihni edhe ju dhe po e dini kt realitet. Megjithat ata nuk e luftojn besimin e krishter, por, prkundrazi sillen mir me fen ton, i nderojn priftrinjt tan, kan konsiderat ndaj kishave dhe shtpive q jan pron e kishave. Ather, pse e kan ln besimin e tyre populli i Mervit. Prkundrazi ata (arabt) u jan zotuar atyre t mbesin n at q jan t sigurt (pr vetn dhe pronn e tyre), duke e ndar nj pjes t tregtis pr shtetin. (Takvimi 2002 fq. 240)
    N lidhje me kt iro Truhelka thot: sht mendim i gabuar se Islami sht prhapur me dhun. Ekzistojn argumente t shumta t cilat e demantojn kt. Un mund t prmend vetm nj, e ai sht se shekulli XIX nuk do t gjente asnj t krishter dhe asnj kish e manastir n Ballkan, sikur Islamizmi t prhapej me dhun shtetrore. (Sipas Muhamed Pirraku, tek Dituria Islame nr. 83 viti 1996 Prishtin)
    Shkenctari anglez Tomas Karlajn i cili n veprn e vet Mbi heronjt, shkruar n vitin 1840, ka thn se: Do t ishte i kot do mendim pr kt bot,po q se e pranojm se qindra million njerz jetojn e vdesin n t pr dika q do t ishte mashtrim, sharlatanizm dhe intrig, pr dika q do t ishte e pavrtet, sepse e pavrteta mund t ngadhnjej pr nj ast, mirpo vetm e vrteta mund ta ndez botn, ashtu si e ndezi Muhamedi. Sekreti i fuqis dhe i prhapjes s fes Islame qndron n vrtetsin e saj hyjnore dhe jo n shpat, n t ciln insistohej n Europ si argumentin kryesor kundr Islamit. Kjo nuk qndron nga arsye t thjeshta, sepse edhe Islami kur u shpall, ishte zri i nj njeriu: nj njeri i vetm kundr t gjith njerzve! Q ai ta marr shpatn dhe t prpiqet ta propagandoj fen e vet me t, do t bnte shum pak pun녔 (Ali M. Basha Islami n Shqipri gjat shekujve fq.19)
    Kurse studiuesi i njohur i Islamit, Th. W. Arnold n Thirrja n Islam fq. 48 ka theksuar se: N baz t raporteve toleruese t vendosura ndrmjet t krishterve dhe arabve musliman, mund t konstatojm se forca nuk ka qen factor n kalimin e t krishterve n Islam. Vet Muhamedi ka lidhur aleanc me disa fise t krishtere dhe u prkujdes personalisht pr mbrojtjen e tyre dhe sigurimin e liris s shprehjes s tyre fetare, duke ia ln klerit ato t drejta dhe at ndikim t cilin e kan pasur m par nga shembujt e prmendur pr tolerancn dhe lirit t cilat muslimant ngadhnjimtar ua kan ofruar t krishterve n shekullin e par hixhrij dhe q kan vazhduar edhe m tej gjat brezave t ardhshm, n t vrtet mund t prfundojm se fiset krishtere q kan prqafuar Islamin, e kan br at vullnetarisht dhe lirisht. Kurse arabt e krishter, t cilt edhe sot jetojn n mesin e bashksive t mdha muslimane, jan dshmitar t ksaj tolerance.
    (Po aty fq. 19)

    Islami ka hyr edhe n Himalaje, Xhaveta, Sumarta, Brunei, Filipine e vende t tjera n mnyr paqsore, pa u derdhur asnj pik gjaku. Mnyra e prhapjes s fes isht prmes tregtarve musliman, t cilt ishin lidhur ngusht me banort e atyre vendeve, ose prmes misionarve q ishin obliguar ti shrbenin Islamit. Poashtu n Afrik prhapja e Islamit u b prmes misionarve dhe tregtarve. Misionart musliman hasn mirkuptim tek zezakt kur u tregonin atyre t vrtetat q kishin t bnin me raportin Allah-Njeri dhe se feja Islame sht fe e natyrshme dhe e leht. Afrikant prqafonin fen Islame, duke e konsideruar fe q nuk bn dallim n mes t t bardhit e t ziut.
    Kto jan disa nga shum fakte e argumente t cilt e konfirmojn se Islami sht prhapur fal vet besimit, dshirs dhe bindjes dhe jo me forc si pretendojn keqdashsit e fes.
    Po t shikohen fet e tjera, shihet detyrimi i tyre me dhun q ta prqafonin sidomos fen e krishtere q qe br n mnyr institucionale. P.sh.: Sharl Leman- mbret I Francs I detyronte t gjith ata q nuk ishin t krishter me an t shpats ta pranonin krishterimin. Poashtu, Olafi- mbret i Norvegjis I ekzekutonte t gjith ata q refuzonin t hynin n fen e Krishtit nga banort vikan (pjesa jugore e Norvegjis), ose ia kpuste kmbt dhe duart. Gjithashtu, atje ishte nj grup ekstrem q prhapnin krishterimin me forc, t cilt e quanin veten vllezrit e shpats. (Takvimi 2002 fq. 243)
    Gustav Lubuni n veprn e tij Hadaretul Arabije fq. 271 tregon se: N Spanj muslimant u prndoqen n mnyr m barbare, si asnjher m par n histori, vetm pse thoshin Nuk ka Zot tjetr prve Allahut dhe Muhamedi sht I drguar I Tij. Kto ndjekje vazhduan deri m 1556 t udhhequra nga inkuizicioni kishtar. Inkuizicionit iu bashkua edhe mbreti Filipi i dyt, I cili nxorri nj ligj, sipas t cilit muslimant q kishin mbetur n Spanj, Brenda dits duhej t braktisnin gjuhn e tyre, traditat e tyre, fen e tyre, emrat e tyre dhe gjithka Islame. Pas ktij ligji diskriminues, ai nxorri edhe nj dekret tjetr, me t cilin jepte urdhr q t rrnoheshin t gjitha hamamet (banjot publike, m se 900 sosh), me arsyetim se ato ishin gjurm t pabesimtarve! Kshtu, u zhduk civilizimi Islam me largimin e muslimanve nga Spanja. (Po aty fq. 245)
    Dhuna e aplikuar mbi jomuslimant pr ta prqafuar Islamin, q u ngjitet vet muslimanve dhe vet Islamit, sht vet shpifje e kulluar pa mbshtetje faktike historike. Si prfundim t ksaj teme po e prmbylli me hadithin qe transmeton Xherir nga Ibni Abasi, tregohet se nj individ nga fisi beni Salim bin Avf, i quajtur El Hasin kishte dy djem t krishter, ndrsa ai vet ishte musliman. Nj dit ai e paska pyetur Muhamedin a.s. nse e kishte detyr q tia impononte fmijve t pranonin Islamin, sepse ata nuk lviznin nga feja e tyre e krishter. Me kt rast Allahu xh.sh., si zgjidhje t prhershme dhe t prgjithshme n koh e vende t ksaj shtje, i zbriti t drguarit t Vet ajetin: Nuk ka detyrim n fe, rruga e drejt sht dalluar shum qart nga ajo e padrejta (Bekare 256) dhe Ju keni fen tuaj e un kam fen time. (Kafirun 6)

Faqja 0 prej 2 FillimFillim 12 FunditFundit

Tema t Ngjashme

  1. Video e ushtarve grek n Internet indinjon shqiptart
    Nga Ingenuous n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 207
    Postimi i Fundit: 22-09-2011, 14:58
  2. Himar, msimi nis me himnin grek
    Nga karaburuni n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 134
    Postimi i Fundit: 15-08-2009, 04:07
  3. Shqiptart Popull Solidar
    Nga [A-SHKODRANI] n forumin Aktualitete shoqrore
    Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 29-01-2006, 20:16
  4. Historia E Perhapjes Se Islamit Ne Bote
    Nga ORIONI n forumin Komuniteti musliman
    Prgjigje: 83
    Postimi i Fundit: 05-06-2005, 06:58
  5. Prgjigje: 11
    Postimi i Fundit: 18-12-2002, 09:26

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •