Korrespondenca e kryeprincit shqiptar, Gjergj Kastrioti, me Papatin dhe mbretrit e famshm t Evrops pr t luftuar s bashku turqit



Lufta heroike dhe e suksesshme e shqiptarve kundr forcave osmane bri q ata t vlersoheshin nga shtetet e huaja si nj fuqi e rndsishme e dors s par dhe i vuri shqiptart n ball t prpjekjeve pr dbimin e osmanve nga viset e pushtuara t Evrops. Marrdhniet e Sknderbeut me vendet e Evrops Juglindore nisn me Hungarin dhe m pas ato u shtrin edhe me Malin e Zi dhe Serbin. Por, ndihma m e madhe kryekalorsit shqiptar do ti vinte nga Republika e Venedikut dhe Vatikani, t cilt e shikonin shum afr tyre pushtimin nga hordhit osmane. Kshtu, e vetmja barrier u gjend Gjergj Kastrioti Sknderbeu, q nga ana e tij kishte arritur ta kuptonte se i vetm nuk mund ta prballonte fuqin m t madhe t Bots n at koh, Turqin. Ishte kjo arsyeja q, nprmjet diplomatve t tij dhe nj letrkmbimi t dendur, ai fitoi edhe nj prkrahje t madhe morale nga t gjith mbretrit e Evrops, q mbronin krishtrimin, por edhe ndihma n arm n veshje dhe ushqime, pavarsisht se ato ishin modeste. Gjithsesi, Sknderbeu si nj mit i lufts kundr ushtris m t madhe n Bot, asaj osmane, prve marrdhnieve, (si me Venedikun, apo Malin e Zi dhe Serbin), ndihmoi me ndrhyrjen e tij t fuqishme ushtarake edhe nj nga mbretrit m t fuqishm t Italis, Ferdinandin e Napolit. Si shprblim, Sknderbeut i dhuruan mjaft prona n Jug t Italis, ku edhe sot e ksaj dite gjenden nj numr i madh arbreshsh, q jan pasardhs t ushtarve dhe t afrmve t Sknderbeut. Interesant sht fakti q Gjergj Kastrioti, pavarsisht se ishte n qendr t goditjeve t ushtris s madhe osmane, nprmjet letrkmbimit t tij me princr italian aleat, ai iu afronte ndihm pr zgjidhjen e probleme t brendshme q kishin me njri-tjetrin, qoft edhe duke vn n dispozicion ushtart e tij m t zgjedhur.

Lufta kundr t njjtit agresor, Perandoris Osmane, i afroi dhe i bri aleat t natyrshm vendet e Evrops Juglindore. Si rrjedhim, me koh u vendosn lidhje ndrmjet shteteve, principatave e zotrimeve t ksaj pjese t Evrops. N kt kuadr dalloheshin marrdhniet e shqiptarve me Hungarin. Deri n vitin 1456, kur vdiq Janosh Huniadi, Hungaria luftonte kundr pushtuesve osman dhe ishte kshtu aleati m i rndsishm i shqiptarve. Duke goditur secila pal n sektorin e vet t njjtin armik, lehtsonin barrn e njra-tjetrs. Bashkpunimin ushtarak ndrmjet tyre Sknderbeu dhe Huniadi u prpoqn ta shtrinin deri n organizimin e fushatave luftarake t prbashkta. M 1448 dhe 1456, Sknderbeu u prgatit t merrte pjes prkrah Janosh Huniadid n betejat q ai zhvilloi n Kosov dhe n Beograd. Por, ushtria shqiptare nuk arriti t merrte pjes n kto beteja pr shkak t pengesave q vinin nga largsit e mdha midis vendeve t tyre dhe t qndrimeve armiqsore t sundimtarve serb t atyre anve. Marrdhniet e Sknderbeut me sundimtart sllav, si me Gjergj Brankoviin, n zotrimet e t cilit prfshihej n at koh pjesa m e madhe e Kosovs dhe me princin Stefan t Bosnjs, nuk arritn shkalln e bashkpunimit, sepse ata ishin t pavendosur edhe iu nnshtruan osmanve si vasal. Lidhjet tradicionale dhe t vazhdueshme, kryesisht ekonomike-tregtare shqiptart i kishin me qytetin e Raguzs (Dubrovnikut), q ishte nn sovranitetin e Hungaris. Raguza i dha dhe nj mbshtetje t gjer morale lufts heroike t shqiptarve si dhe nj ndihm modeste ekonomiko-financiare. Kur n aspektin ushtarak, ajo i ruhej konfrontimit me osmant, ndaj t cilve paguante nj kontribut vjetor. Lufta fitimtare e shqiptarve nn udhheqjen e Sknderbeut ushtroi ndikim t fuqishm n t gjitha rajonet e Ballkanit dhe nxiti ato t lidheshin m Shqiprin.

Lidhja e Sknderbeut n shtetet italiane
Lufta e shqiptarve nn udhheqjen e Sknderbeut vlersohej n Evrop si nj barrier e fuqishme q pengonte kalimin e ushtrive osmane n drejtim t Italis. I vetdijshm pr kt ishte edhe vet heroi shqiptar, i cili n tetor t vitit 1460 i shkruante nj princi italian: N qoft s un do t mbytesha, Italia do ta ndiente, dhe si rrjedhim, ai zotrim q ju thoni se sht i juaji, do ishte i osmanve. Gjat shek. XV, Italia ishte e coptuar politikisht n shum shtete, me t cilat Sknderbeu krijoi marrdhnie t ngushta. Lidhje t shumanshme kishin shqiptart sidomos m Venedikun, ngaq ky zotronte n viset bregdetare t Shqipris qytete e qendra t rndsishme ekonomike e tregtare. Marrdhniet e shqiptarve me Venedikun kan qen komplekse dhe ndrmjet tyre ka pasur jo vetm mirkuptime, por edhe mosmarrveshje dhe konfrontime, si ndodhi n 1447-1448. Pr ti ruajtur zotrimet e shumta q kishte n t gjith bregdetin e Ballkanit. Venedikut i duhej t mbante marrdhnie sa m t mira me sulltant osman. Pastaj nga viti 1419 deri n mesi e viteve 50, ai kishte nnshkruar me ta nj numr traktatesh paqeje, nprmjet t cilave siguronte paprekshmrin e zotrimeve t veta n Ballkan. N kto rrethana, Venediku nuk mund t ishte aleat n luftn antiosmane, ashtu si e krkonin shqiptart. M von, sidomos gjat viteve 60, kur ushtrit osmane filluan t pushtonin zotrimet venedikase n More (Peleponez), pati nj afrim dhe bashkpunim m t madh ndrmjet Sknderbeut dhe Venedikut, pr fuqizimin e lufts antiosmane. Pushtimet osmane dmtuan rnd interesat e kishs katolike n Ballkan. Papt e Roms e shihnin me simpati dhe e inkurajonin luftn e shqiptarve nn udhheqjen e Sknderbeut. Ata e propagandonin gjersisht kt luft, dhe Sknderbeun e cilsuan si Mbrojts t krishtrimit dhe i dhan titullin Kapiten i prgjithshm i Selis s Shenjt. Papati i mbshteti prpjekjet e Sknderbeut pr bashkimin politik t shqiptarve, dhe krcnoi m kishrim ata fisnik shqiptar q afroheshin me osmant. Nuk mungoi edhe ndihma financiare e tij pr Sknderbeun, sidomos n vitet 60. N kuadrin e lidhjeve t Sknderbeut me shtetet italiane, nj vend t veant kishin ato me Mbretrin e Napolit.

Si Sknderbeu shptoi me 3 mij ushtar Mbretin Ferdinand t Napolit
Sknderbeu dhe fisnik t tjer shqiptar, n vitin 1451, lidhn traktate me mbretin Alfonsi V t Napolit pr t bashkpunuar n luftn antiosmane, dhe projektuan edhe lirimin e viseve t pushtuara. N kt kuadr, n 1455 erdhn disa qindra ushtar napolitan, q morn pjes n betejn e Beratit. Pas vdekjes s Alfonsit t V (1458), i biri, Ferdinandi I, hoqi dor plotsisht nga ideja pr tu shtrir n drejtim t Ballkanit dhe prkohsisht lidhjet e tij me shqiptart u dobsuan. Pr t gjallruar marrdhniet me Mbretrine e Napolit, Sknderbeu ndrhyri n luftn civile, q kishte shprthyer atje dhe i dha ndihm ushtarake mbretit Ferdinand. N shtator t vitit 1460, Sknderbeu drgoi grupin e par t lufttarve, t drejtuar nga i nipi, Gojko Stres-Balsha. N fund t gushtit 1461, n krye t 2-3 mij ushtarve, Sknderbeu u nis pr n Itali dhe zbarkoi n Barleta, ku gjendej i rrethuar mbreti Ferdinand. Forcat kundrshtare i zuri paniku prball lufttarve shqiptar, dhe u detyruan t hiqnin dor nga rrethimi i Barlets. Sknderbeu organizoi sulme t njpasnjshme dhe liroi nj varg qytetesh e qendrash t fortifikuara, si Tranin, Sant Anzhelon, San Xhovani Rotondon etj. N shenj mirnjohjeje pr ndihmn e vyer, mbreti Ferdinand i dhuroi si prona heroit shqiptar, San Azxhelon e San Xhovani Rotondon dhe i caktoi atij nj pension vjetor prej 1200 dukatsh.

Vendi i shqiptarve n projektet evropiane pr luftn e prbashkt
Pasi Sulltan Mehmeti II pushtoi n 1453 kryeqytetin e Perandoris Bizantine, Kostandinopojn, s cils iu dha emri Stamboll, u rrit frika ndaj rrezikut t pushtimeve osmane. Ajo prfshiu edhe sundimtart e disa vendeve t tjera evropiane. N kto rrethana filluan t hartoheshin projekte pr nj luft t prbashkt t vendeve evropiane kundr Perandoris Osmane. Nj gj t till, e propaganduan gjersisht, duke i dhn edhe veshje fetare, si nj Kryqzat kundr t pafeve. Projekte antiosmane hartuan mbreti Alfonsi V i Napolit, Papa Nikolla V, Papa Kaliksi III, Papa Piu II, princa e mbretr gjerman e hungarez, emiri Ibrahim n Azin e vogl etj. N t gjitha kto projekte pr luft t prbashkt, nj vend qendror i jepet ushtris shqiptare t Sknderbeut. Kshtu, psh., n projektin e Papa Piut II, parashikohej q ushtria e prbashkt evropiane t ishte 40 mij veta, gjysmn e tyre do ta drgonin vendet evropiane dhe do t zbarkonte bashk me Papn n Raguz, pr tu bashkuar me 20 mij lufttar shqiptar. Kjo ushtri e fuqishme do t formonte frontin qendror (n frontin e Danubit do t vepronin hungarezt, kurse n bregdetin e Greqis flota luftarake e shteteve italiane), dhe do t kishte si komandant t prgjithshm Sknderbeun, t cilin Papa Piu II do ta kurorzonte mbret. Papa dhe Sknderbeu vepruan energjikisht pr realizimin e ktij projekti. N ver t vitit 1464, Papa Piu II shkoi n Ankon pr t pritur ushtrit evropiane q do t grumbulloheshin aty pr t kaluar n Raguz. Por, m 14 gusht 1464, ai vdiq n Ankon dhe bashk me t u varrosn prfundimisht edhe prpjekjet pr organizimin e nj fushate antiosmane n shkall evropiane.



Sknderbeu i shkruan princit q burgosi mbretin Ferdinant
Letra e 31 tetorit 1460, drguar princit t Trentit, De Ursinis

Gjergj Kastriot Sknderbeu, duke i shkruar Princit t Trentit, me an t ksaj letre i kundrprgjigjet atij, duke i kujtuar se ai dhe ushtart e tij shqiptar jan t fuqishm dhe se ka br gabim q sht rebeluar kundr zotit t tij, mbretit Ferdinand. Gjithashtu Sknderbeu i premton princit rebel se do t liroj zotin e tij Mbretin Ferdinand. Letra, sipas historianve, sht orgjinale dhe sht marr nga arkivat e Vatikanit, por teksti, q botohet, sht prshtatur me gjuhn e sotme letrare shqipe. Principata e Trentit, ka ekzistuar n shekullin e 14, atje ku sot gjendet Brindizi dhe Pulja, krahina, t cilat Sknderbeu i pushtoi pr tja rikthyer Ferdinandit.

Fort i kthiellti princ e zot i nderuar, mora letrn e zotit tuaj e cila m uditi m fort s sa do m hidhronte, duke par mnyrn me t ciln ju shkruani. Dhe, m s pari thoni, q, kur keni marr lajmin se ne i paskemi drguar fjal fort t kthielltit Madhri, mbretit Ferrant (Ferdinand) s po t na drgonte golera, n do t kishim ngarkuar n t njerz q t shkonin pr ti dhn zjarr Brindizit edhe pr t plakitur vendin tuaj, nuk paskeni mundur ta besoni, mbasi m njihni mir pr t urt e t matur. Kur morm vesh s ju kishit ngritur krye kundr Madhris s tij, i uam fjal q t na drgonte n kto an galera dhe anije t tjera pr t marr njerz, kmbsor e kalors, sepse aq sa t donte do ti kishim drguar pr shrbim t Madhris s tij. Po ta kishte br kt dhe t na kishte besuar, ne mbase Brindizin nuk do ta kishim djegur, por vendet q u rebeluan n Pulje, nuk do t kishin ngritur krye. Ju, n at rast do ta kishit patur t vshtir t mbronit gjn tuaj dhe jo m t mendonit q t shtinit n dor shtetin e Madhris s Tij, i cili sht zot i juaj e si Zot duhet ta njihni sepse jeni betuar. N qoft s un do t thyhesha, Italia do ta ndiente dhe, si rrjedhim, ai zotrim q ju thoni q sht i juaji, do t ishte i osmanve. Por a e mbani mend sa e madhe ishte fuqia e sulltanit, sa nuk sht as e juaja as e zotris q prkrahni dhe, kur m pas mbetur vetm qyteti i Krujs, dhe kur u gjeta aty i rrethuar, un e mbrojta kundr gjith asaj fuqie, dhe e mbajta gjersa osmant, me dm e me turp u hoqn, dhe un n nj koh t shkurtr, e me pak veta shtiva prap n dor at q shum armiq e n shum koh kishin fituar. Kshtu q aq m tepr duhet shpresuar pr prtritjen e shtetit t mbretit Ferrant, i cili, edhe vetm Napolin t ket, t jeni i sigurt se do t dal ngadhnjimtar. Dhe mbase thoni se me shqiptart un nuk do t mundem ta ndihmoj, as ta mbroj, as ti dmtoj armiqt e tij t fuqishm, por ju prgjigjem: ka ndryshuar puna, e nse kronikat tona nuk gnjejn, ne quhemi epiriot dhe duhet t kini dijeni s n koh t tjera paraardhsit tan kaluan n vendin q ju mbani, sot dhe patn luftime t mdha me romakt, dhe ne e dim se m t shumtn e herve u ndan me nder sesa m turp. Un do t prdor t gjitha fuqit m cilsit e mia, si dhe me t gjith miqt e t beslidhurit q kam, pr t ndihmuar e pr ti dhn dor zotit tim, mbretit Ferrant, dhe po munda ta kryej detyrn time, pr nderin tim, do t msoj at q duhet t msoj. Kur ju m nxitni ti trheq njerzit e mi e m thoni s po pata dshir t luftoj, ja ku i kam osmant, m t cilt mund t korr lavdi e nder m t madh, po ju prgjigjem: un prej jush nuk dua nxitje, as kshilla; njerzit tan nuk i kemi drguar q t kthehen kaq shpejt, por q ti shrbejn mbretit Ferrant gjersa t ken bashkuar Mbretrin e tij. Dhe jan nga ata burra q, po t jet nevoja, vullnetarisht prballojn vdekjen n shrbim t Madhris s tij. Por ata q kemi drguar sjan hi gj, kundrejt atyre q kemi vullnetin t drgojm, ns i plqen Madhris s Tij, e po qe nevoja do vij un personalisht m aq njerz sa jo vetm me ndihmn e Zotit, besojm se do ta shtiem n dor Puljen, por do t mjaftonin ta popullonim t gjith, mbasi sht e shpopulluar.



Marr nga agjencia e lajmeve "Trepe"