Close
Faqja 2 prej 2 FillimFillim 12
Duke shfaqur rezultatin 21 deri 25 prej 25
  1. #21
    Perjashtuar
    Antarsuar
    11-11-2008
    Postime
    2,899
    Shume interesant. Nuk arrij te kuptoj se si qyteti Flumen (ku eshte shtypur glagolitiku i pare- dy librat qe permend Encounter) i Austrise eshte ne brigjet e Adriatikut 36 milje ne juglindje te Triestes. Ndersa publikuesi Sllav i ketij qyteti mburret qe eshte botues ne Iliri.

    Me siguri qe po flasin per Kroatet Ilire .
    Ndryshuar pr her t fundit nga javan : 08-02-2009 m 10:51

  2. #22
    STAVRI TRAKO


    Franciscus Blanchusei
    Frang Bardhi
    (1606-1643)


    Kapitull VII

    Proverba & te ndntie(t ndigjuara)
    Epirotarum
    1.Ve tn zon adhuroj(ve zotin ton adhuroj)
    2,Kush njef vet-hen njef tn zon (Kush njeh vetveten njeh zotin tone)
    3.Njeriu mbledh e zot yn prderdh.
    4.Vese zoti yn sht i pamkat.
    5.Ata t mire qi t hajsh sgijesh e tinzot ia hanj.(Ajo e mire q t hash e sngopesh e zotit ton sht haj)
    6.Shkaku ka shum arsye.
    7.Kush ka gjykuem, ska me vuem.(Kush ka gjykuar nuk ka vuajtur)
    8.far t bsh, bhe urtsisht.
    9.Zgjidhe fjaln m t pruerm
    10.Njeriu i urt (I menur)zgjedh fjaln e vet.
    11.Gjinden shum duer (lloj) njerzish.
    12.Shikom stanin ,ani(pastaj)t bamt (bmat)
    13.Nj frutit lisi e mire njifet, kish qen Madha (frutet e nj peme t mire njihen se jan t mdha)
    14.E dogj languan bushtra.(E djeg languan bushtra)
    15.T kqiat mbshojn(rndojn)
    16.Kush nuk sht mbs-huem(msuem),sdi me urdhnue (sdi me urdhru)
    17.Mbasi ta kesh zn,ani mbsho.(pastaj msho)
    18.Majmuni nuk t zihet mb lak. (Majmuni nuk zihet n lak)
    19.Anmikun mos el zuun. (Armikut mos i el syn)
    20.Me mijt ha e pi ,e treg mos bj.
    21.Njra dor lan tjetrn e t dyja lajn faqet.
    22.Armiku plak ,st bhet kurr mik,e n tu baft sbhet i drejt.
    23.Skifteri sgjitet (nuk u qepet) mbas mizashit. ( mizash)
    24.M mire me hesht, se t flasish shum.
    25.Pr t paditurit , t pafolurit sht t fol.(t heshturit sht si t flas)
    26.Duke fol fjalt,e fdiga (e keqja ) rritet.
    27.Mos i jep arsye t paditurit,thot Solomoni.
    28.Fjalt jan gra(pr grate) ,t bamet burra.(bmat jan pr burra)
    29.Gjithkush duhet t mbaj nj mjeshtri fshehur.
    30.Nj njeri, q ka shum fjal na i shkrthen mendt.
    31.Ato gjaste (ngjarje)q st kan hije e st prqasen,sduhet me dshirue.
    32.Ato gjaste q t bjejn(sjellin)t dhimtuen(dhimbje)sduhet me i kujtue.
    33.M mire me dekun nj here(t vdessh nj here) ,se me u rreziku gjithher.
    34.Cilido nga zogjt, o bilbili e bie pranvern.
    35.Kur dro se (druan se) t del ma keq ,mos e ban.(bj)
    36.Kush vete n mulli, doemos do prmjellet.
    37.Dshirojm gjithher ato caste, q si kemi.
    38.Gjithkush shikon t mirt e vet.
    39.Peshku ma par qelbet nd kryet.(nga koka )Turqisht: Baluk bashkaclan kokar
    40.Ani i qeih nuk thehet.
    41.Dita e mir njifet ndermenate.(q menat,pagdhir)
    42.Molla nuk rzohet larg molls.
    43.Gjith gjastet (ngjastet) me mot.(gjith ndodhit n kohn e duhur)
    44.Duhet me pritur rend.
    45.Bushtra q ngutet me pjell,bn klysh t verbr.
    46.Kush shkon ngadal ,shkon ku e vendos.
    47.Ky shekull u ongthi( u hngr ) ndasgia. (ndasish)
    48.Sbt bes nd kta shekuj.
    49.Kush len kembyem (i marr),kmbyem ( i marr) vdes.
    50.M mire me pasun armikun shtruem(hapur),se sa mikun e mbyllm.
    51.T folurit e prit.
    52.Kush dhjet n det, e gjen n kryp.
    53.Duhet me shtri kmbt sa ke t mbuluemit. (mbulesn)
    54.T gjith jemi bijt e mortjes.(vdekjes)
    55.Marin(mbaren ,turpin) sduhet me e harrue,perse sot mue neser ty.
    56.Si t nderosh, ashtu ke me qen nderue. (Si t nderosh,ashtu do t t nderojn)
    57.I belbti merr vesh m mire t belbtit.(belbaku atij q i merret goja )
    58.Deti,zjarri ,gruaja tri t kqijat m t mdha.
    59Kush ha shum biber(piper) sdendet edhe ne lakna.
    60.N qind t fitueme ,spagujn nj t pagueme.
    61.Gruaja e bukur dhe vera e mbl jan helm.
    62.T vobegun ku ta zer nata ,aty asht pallati i tij.
    64.Posi leu ,ashtu vdes njeriu.
    65.Kali sht i atij ,q e ngarkon.
    66,Nj gur nuk bn mur.
    67.Dheu i zi e bn bukn e bardh.
    68.Sduhet me i shrby atij, q st njef.
    69.Mjalti shum here bn t lpim gishtat.
    70.Kush bn fosen (Gropen) shoqit vet bie nd t.
    71.Kush vete n mulli m pare ,ai m pare bluan.
    72.Kush dro(druan) zjarrit ,Ntimit(nga tymi) ikn.
    73.Merr pene n do te gjesh lmshin.(kap fillin)
    74.Ri shtrembr e fol drejt.
    75.Kur t shofsh vesht e vetit ,athere ke me m pa.
    76.Kush ngjan,qan.
    77.Si m sheh ,ashtu m shkruaj,
    78.Qet (gjuan )shigjetn dhe mef (fsheh) harkun.
    79.N njrin vesh m hyn e n tjetrin m del.
    80.Ndr t verbtit, edhe ti mbshil syt. (mbyll syt)
    81.I verbri heq t verbrin e t dy ndrfosen e rrzohen.
    82.Ai ast q sht m i bukur,ai sht m i vshtir ta kesh. (me e pasun)
    83.Luft pa t vdekur ,ssht(ska)
    84.T dashtunit (dashuria)prej s pamit vjen. (nga at parit vjen)
    85.Kush ka hov, shkcen. (krcen)
    86.Kush nj kias ep,dy here ep.
    87.Kush ka denar(pasuri ),am e at ble.
    88.Gjithka fal, ka per denar.(gjithka fal sht pasuri)
    89.Kalin e mire shpore nga dhuna.
    90.Mos m merr, mos m ke dhn ( mos m merr at q sma ke dhn)
    91.Lufta e madhe e ban pajn e mbl.
    92.E vrteta si plqen gjithkujt
    93.Ujku qimen e ndrron ,ma vesin se harron.(por vesin se harron)
    94.Edhe delet q i numron i ha ujku.
    95.Digjet bari i njom ,ndr pr t that.
    96.Sduhet me i zan bes as ujit ,as turkut.
    97.Ku turku ve kambn aty sdel bar.
    98.I shkmbyemi (I marri) gjith her bn dasm.
    99.Gjith dheu i ka zakonet e veta.
    100.Un zot e ti zot ,e bar kalit kush i jep.
    101.Un fisnik e ti fisnik ,e kasht kalit kush i shtie.
    102.Shigjetn e shtime nuk e kthen.
    103.Mos t mundoft i munduemi.
    104.Si t bash ashtu ke me gjetun. (ashtu do t gjesh)
    105.Ssht mbare mos me ditur, ma me mos dashtun me xan.(por t mos duash t nxsh)
    104.Vuan ajo shtpi ku kndon pula ,e gjeli hesht.
    107.Me at mas q t matin, me at keni pr tu matur.
    108.Ssht i urt (i menur) ai q mshel (mbyll) dern e oborrit ,mbasi i vodhn kan dhe dhit.
    109.M mire me thyem kryet, se me vu zakon t ri o t ln.
    110.N t pafsha nja tjetr here,ka me qen e dyta here.
    111.Sduhet me lujt me gur prpjet. (Loja me gur prpjet t thyen kokn)
    112.Ma vlen nj dhelpr e gjall,se nj luan i coft (m shum vlen nj dhelpr e gjall se nj luan i ngordhur)
    113.Tuk i diegj plakesh e aty prket .Ku i mbaron vjett ,plakesh ,aty prket.

    I prndrituri Frang Bardhi ua dedikonte Fjalorin Latinisht Arbnisht, gjith atyre Arbreshve q do ta marrin me zgjedhur e me nxan
    N parathnien e librit, Ai thotue pasun dit e pr dit t dashtunit e mij (mbasi hyra n Kolegj) kujtuam me qit (nxjerr) cop libr q sht me ndihmue : m njane gjuhn ton q po bdaret e po bastartdhohet , sa ma part e v(q sa vete e m),e ma fort me mendihmue,gjithe atyre q jan ndr dhen e tin zot e t shenjts Kishs katolike e q sdijn gjuhn Latine .Pa t, nuk mbetet kush q mund t shrbej si duhet ,zakonet e Ceremonit e Shenjta t Kishs t Roms pa prseritur prap nj gabim a faj t madh. .Duke u ndjer shum mirn me marr e me kthyem nga gjuha latine n gjuhn Arbreshe nj fjalor ,nj tjetr fakt sht vees nja libre ,q ka n t sa fjal e sa emra q jan ,e gjinden n kt pjes shekulli osi kur me than(si t themi) ,t njerzve e t shtazvet ,ujrave e t maleve e t fushave e t sa t tjera kafshve ,q gjinden ndn qiellt dhe mbi qiellt, posi kur t tin zot,t engjjt,t shenjtit e tjera . Cili(Ky) libr m plque e mu duk se kishte me qn pr ndonj ndihm ,ndonse t pakt,e t merituar q kshtu mbase i duhej. (pr ashtu mbasi u dashte ) Kolegjit te Zonjs s Lurit, kur erdha n Rom, prur thenit Kuvendit Shenjt,e t Ndriimit Ndershmit zot Ipevshkit t Zadrimes tim Ungji, i quajtur Gjei i Bardh , nga fisi yn e i dors son, shum i urt e i vyer (vyjshmi),i cili prej dashuris s tin zot T shenjtit At PAPA Urbanit VIII ,sht tash krijuem e bam Arqipeshk i Tivarit . Hyra n Kolegj ku jan shkollart o ata q xan me vojt(t shkojn) mbasandaj, ndr t pa fet, me knduem t shenjtn e te vrtetn fen ton ,zuna fill tue kthyem ket fjalor mb gjuhet ton,e ktheva nsi (si ) gjith mujta (munda),e mbasi e sosa (mbarova ) mu duk i pak ,e i vogl;prandaj ashtu hina(hyra) tuj kujtuem (duke kujtuar ),e shkrova mb gjuht ton ma par do t falunash(prshndetjesh), q i kan zakon e i bjn Arbnesht kur s largu,o s ktej mb udh e piqen ,tue vum pr ngjat tyre (duke vn krahas tyre) edhe mb gjuhet e Latineve , gjithashtu edhe do proverba e t thna, nse sijashit (n disa prej tyre ) i kan zakon e i thon Latint disa italjante :disa ndajfolje edhe gjith fare kasheze jan n ket cope libr, I vura fjal pr fjal,e ma pare mb disa vise(raste) vuna latinisht ,e pastaj prbri o prfundit vuna Arbnisht e m t tjerat vura ma pare fjalne ,e rjeshtn Arbnisht, pastaj prfundit Latinisht ,ashtu qi,ata q nuk e dijne,e q duan me zan gjuhn latine ma mire e ma vdob(ndihm) tu vijne. Perse vee dy aste (t dashtunit e mij)me shtyn ,e m nxitn me u fedigun (prpjekun)e me kthyem kt libr :e para q me shtim beleg (q t ftoj) gjith atyre q munden me kthyem ndonja cope libr pr ndihm t fes e t dors son. ,:e dyta e ma e zellshme q t paditunit gjith atyre (posi preka nd t zant filli t kesaj letere )q shrbejn Kishs s Shenjt ,popullit, e famullis ,e thon t shenjtn Mesh ,e kndojn shenjtn oficia, ,mb gjuht e mb hesapit (llogari,interes) t Letint ,e te shenjts Am Kish e Roms ,as nuk ndgjojn ,as nuk marren vesht gjith thon ,e gjith zgjidhen ,e ai q asht i pa ditune ,posi thot Katoni ,legere o non itelligere nengligere est,sikur me thane(q do t thot) e zgjidh (zgjedhja ) ,e mos ndgjo o mos merr esht, gjith zgjeth te pa ditun asht.Prashtu (sht po ashtu si t zgjedhsh paditurin) Un lus t dashtunit e t vyrtytshmit e mij pr t mirtt tuaj ,q ti vini kryet e ment me gjithe zemer, fuqi ktij Ditionar(fjalori),e t mos e lshoni ndoret(nga dora ) e mendjet q duhet ta merrni vesh e t zini gjith thot (gjith ka thot) , e gjith mson(gjith ka mson ) e vnue(e prmban) U premtoj q pr te vrtetn nd dai pakz me u fdigun(prpjekur) kini me zan ksi libri( keni me nxa nga ky libr),nd mos tjetre ,me ndgjuem gjith urdhnon kalandari,o ordinary ,e gjith rubrikn Rubrik q do me thn tjetr vese ato fjalt kuijet (ky) ,paret me ta ;mba t tjetrt(n ann ttjtr) an kujtova,e me dy ma mire kthyem gja kafsh se asgja( se sht m mire me kthyem dika se asgj) ,prse .ndmos ngjejem mendjet se nde terit (prse nuk gjejm mndje(dije) duke ndenjur ) e pakt drit vjen e kushton shum.Vullneti e kujdesi vese, Krijuesi i Qiellit. Por e di Vlleznit e dashtun si e kam pasun e si e kam nd me rante fuqia me dhan dorn e me ndimuem t pa fat e t dors Arbneshe ,pra ashtu przini ma me me kte fedigjeze(prpjekje) sa asht e si do asht po sikur te ishte dika e emadhe e vuetshme(e vler) e mos u vinj vshtire me uruem pr mue ,i thoni shndosh.
    Prej Rome ,Dit nd Maj 30,nd vjett e Krishtit 1635
    Prej lisave(burrave) krkohen fruta t mdha, se pr m keq mjaft nga djemt asgan i bjerin vlerat e tyre ngaq bredhin e digjen si langojt nga bushtra(hasmi).

    Pas knaqsis s veant q ndjeve kur arrita t transkriptoja t 113 proverbat dhe pathnien e fjalorit latinisht shqip t t prndriturit Im zot Frang Bardhi ,ndoqa rendin e proverbave duke u munduar t kuptoj brendin filozofike q ato i prcillnin nga afro 400 vjet m par, sofrave t burrave Arbresho -shqiptar ku ato do t prcilleshin. Ishte pikrisht koha kur Shekspiri vinte n skenn e teatri Globus tragjedit e tij t pavdekshme.Dikush do t mendoj se lidhje kan ndr veti kta dy njers t mdhenj .Prpos bashkkohsis ata i bashkon dhe misioni dhe prgjegjsia e secili pr bashkkombsit e tij .
    Shekspiri u ndritte udhn bashkkombasve pr epokne re q lindte n Anglin e fillim shekullit t17 t ,ndrsa i prndrituri Im zot Frang Bardhi krkonte,sadopak, t prhap dritn e dituris dhe t prshkndijoje lirin n ndrgjegjen e fjetur t shqiptarve duke pasur si kryefjal adhurimi pr zotin dhe domosdoshmrin e njohje s vetvetes.
    Hirsia e tij Frang Bardhi e ndjente se po rrezikohej gjithkaja e aritur deri athere nga arbnesht e tij, e pr m zi, t tjetrsohej e t mbulohej nga tisi i harress .Shkaku- thot Ai -ka shum arsye .
    Pr t mos u bre preh e rrethanave historike e fatalitetit q rezervonte atyre asti historik ai propozon q gjykimi t bhet urtsisht dhe duke zgjedhur fjaln e prueme .Nisur nga rrethanat e interesat,n t ciln ndodhen njerzit, ai thot,se gjinden shum lloje njerzish .Pos gjendjes katastrofike ,prej lisave(burrave) krkohen fruta t mdha, se pr me keq mjaft nga djemt asgan , po i bjerin vlerat e tyre ngaq bredhin e digjen si langojt nga bushtra(hasmi).
    Ai u kujton burrave arbresh se nj nga t kqiat q rndon m shum sht adituria q t pengon t bhesh zot i vetes , I keqi(bashkpuntori) sht si majmuni q nuk zihet n lak.
    Imperativ i kohs sht q t mos i hapin syn armikut Me t keqen,edhe mund t bashkjetohet pr rrethanat dhe momentin, por n asnj mnyre te mos bashkpunohet.Rrugdalja nga e keqja sht bashkimi, pr t gjetut fuqin,sepse armiku plak kurr nuk t bhet mik dhe n tu bft nuk bhet i drejt.
    T keqen m t madhe Frang Bardhi e sheh t padituria ,e cila sht m mir t hesht dhe t mos i jepet arsye.sht koha t lihen fjalt dhe t hidhet ne veprim,burrat vlersohen nga bmat.Organizimi i pavarsis e sheh si nj mjeshtri,q duhet mbajtur e fsheht.N rolin e nj udhprisi t vrtet ai porosit : -duke harruar t shkuarn - duke harruar ka st ka hije dhe nuk t prqaset e ka t sjell dhimbje.Ai mendon, se sht domosdoshmri sacrifica dhe flijimi, kur e lyp nderi dhe liria e atdheut edhe prej dokujt krkohet t pranoj m mir vdekjen,se sa prjetimin e rrezikut t vazhdueshm.
    sht detyrim i gjithkujt prej zogjve, si edhe e bilbilit ,q ta sjell pranvern . Gjithkushi e dshiron at q i mungon. Gjithkush sheh t mirn e vet . Por,t keqen e sheh te udhheqsit, se peshku qebet nga koka,e nuk dyshon se mbarsi e njeriut duket q n te rit e tij. Asht si molla q nuk bje larg molls dhe njeriu duhet t mos i shrbej t tjerve .
    do gj duhet ta bsh n kohn e duhur ,duke i mendur mir gjasat,se ngutja,ngjason me bushtrn , q ngutet me pjell e bn klysh t verbr.Pr t arritur n ka vendos duhet punosh me mend, t shmangsh ndasit,t lidhet bes,sepse t marrt , t marr vdesin.
    Frang Bardhi sht njohs i mir i qndrimeve e mendsis s njeriut t kohs s tij.Duke dshirur t eksploroj n shpirtin e tij bn nj paraqitjeje t karaktereve e tipave t kohs
    Njeriu duhet t jet syel, q t njoh mikun e vrtet nga miku i rem;t mos flas shum;t mos bj keq se do ta gjej n shtpi dhe t mos harroj asnjher se jemi bij t vdekjes ,turprimi dhe korritja e tjetri lahen pr kok.
    Nderimi i vetvetes sht nj gur peshe, q do t prdorin t tjert .Njeriu mund t humbas n se nuk ruhet nga rreziku i ujit ,zjarrit dhe femrs e sidomos nga kjo e fundit se kush ha shum piper nuk dindet s ngrni lakra .Por, gjithkush duhet ti friket shpageses,sepse femra e bukur dhe vera e mbl jan helm.
    I vobegti ishte n vemendjen e t ndritshmit Frang Bardhi Ai e konsideron at nj gur t murit shoqror.sht prgjegjsi njerzore,pr tu prkujdesur pr t ,se puna e tij e bn bukn e bardh..
    Ai troket edhe n ndrgjegjen e artyre,q shrbejn t tjerve duke ju kujtuar se mjalti shum here bn t lpim gishtat e ndaj atyre q mundohen t t bjn gropn uron, q t bihen vet brenda .
    Pr Frang Bardhin kishte ardhur koha pr t shijuar miellin e liris gj q duhej br pa drojtje dhe me vendosmri, duke br vlersime t urta t situats, pr t zgjidhur lmshin,duke u ruajtur nga pabesit e shigjetave vrastare ,nga shurdhsia e njerzve.Ai godet verbrin e tyre duke e konsideruar verbrin vetvrasse. Liria sht asti m i bukur e vshtir ta kesh,se krkon fli. Dashuria pr liri duhet t tregohet me prpjekje dhe bashkim,se t nderuar nuk t bn pasuria. Robria zhduket duke shporrur dhunn nga njeriu,nga q jetn nuk sht e drejt tja marrish tjetrit kur nuk ja ke dhn.Ta falsh jetn pr atdhe sht paja m mbl,q ke mare ndonj here.
    E vrteta e liris nuk i plqen n mnyr te veant hasmit, q si ujku qimen e ndron po zakonin nuk e harron.
    sht i paqm edhe me ata njerz q, me apo pa dashje, jan vn n shrbim t t huajve duke ju kujtuar se mund t shkoj i njomi me t thatin e sduhet me i zn bes ujit dhe hasmit .
    Gjja m e drejt sht t respektosh zakonet e vendit .Pr zotin e shtpis sht dhun q t jet shrbtor n shtpin e vet.
    Tradhtia sht si nj shigjet e shtime q nuk t jep nder dhe q ka nj fund t trupshm ,si t bsh do t gjesh .Marrzi sht t mos duash ta kuptosh
    Vuan ai komb t cilit i mungon burrria e si ta vlersosh veten ashtu kan pr t t vlersuar t tjert . Nuk ka m vler t kuptosh vetm kur t kesh humbur gjithka se sht varfri dhe robri e dyfisht.Sduhet me lujt si i marri me gurt mbi kokn se e pson duke t rn kres.Sado i vogl n dukje do prpjekje per mmdheun vlen m shum se nj pun pr luanin (perandorin) tashm t coft.
    T gjith duhet t bjn detyrn ndaj atdheut.
    Me t 113 t thniet, I prndrituri, Im Zot Frang Bardhi prurohet si shnjtrues i testamentit t liris

  3. #23
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    16-02-2010
    Postime
    10
    kerkoj nje proze

  4. #24
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    10,958

    Pr: Gjuha Shqipe - Dokumente t shkruara dhe libra

    Si sot, 467 vjet m par, nisi rrugn e vet fjala e shkruar shqip

    “U doni Gjoni, biri i Bdek Buzukut, tue u kujtuom shum herr se gluha jon nuk kish gj~ t ndigluom n s shkruomit shenjt, n s dashunit s bots s’an, desha me u fdigun, pr s~ mujta me ditun, me zhdritun pak mendet e atyne qi t ndiglonjin… “nd viett M.D.L.IV. njzet dit nd mars zuna nfill, e nbarova nd viett nj M.D.L.V., nd kallnduor shkruan Gjon Buzuku n Meshar, veprn letrare m t vjetr shqipe t botuar dhe t ruajtur deri sot.

    Libri prbhej nga 110 flet mirpo kopja e librit q ka arritur sht e cunguar dhe i mungojn 16 faqet e para dhe ndr to edhe kopertina me faqen kryesore.

    Autori i librit ishte Dom Gjoni i biri i Bdek Buzukut, i cili nga dashuria pr atdheun e tij, me ann e ksaj vepre, deshi me sa mundte, t afronte sado pak ata q do ta dgjonin. Ai e nisi kt me 20 mars 1554, dhe e mbaroi me 5 t Kallndorit 1555, pa dal qart pr ne, nse ishte kjo koha e hartimit apo e shtypit apo u kryen kto dy pun paralelisht. Shum pak gjra dihen pr shkrimtarin dhe jetn e tij. Ky emr na del n Sarajev ku ka pasur njerz t quajtur Buzuk, q e dinin veten fis shqiptar e ku m 1887, provinciali i Franeskanve t Bosnjs ka qen Andria Buzuku, i cili vet dshmonte se t part e tij ishin t dal prej Shqiprie.

    Nj lokalizim i emrit familjar t autorit ton, pas krkimeve t fundit t Justin Rrots, u b i mundur pr nj koh rreth katr breza para tij. N Katastrn Veneciane t Shkodrs, prmendet “Vlada “, e veja e nj far Gjura Buzuku pr katundin e Reit n breg t Buns n krahinn e Ulqinit. N nj dokument t 1445, Buzulki del si emr katundi n krahin t Tivarit, pran Obotit t Krruit. Pastaj ky emr do t jet ndryshuar n Buzuku, me zvendsimin e “ulk” me “uk”. Autori i veprs ishte nj famullitar i thjesht i nj komuniteti katolik shqiptar. Gjuha e tij mbete gjithmon nj gegrishte veriore disa veori dialektore vetanake. Nga kjo del qart se si ai ishte nj bir i Shqipris s Veriut, por nuk dihet a i prket ans perndimore apo lindore t ksaj treve. Nuk sht e pamundur q vendi i tij i lindjes t ndodhte n nj krahin q ka mbetur jasht kufijve t Shqipris s sotme.

    Justin Rrota mbron tezn se vendlindja e autorit t Mesharit duhet t krkohet ndr krahinat e Krajs e Shestanit. Nga pikpamja e historis s Shqipris, sa i prket gjuhs, kemi t bjm me nj gegrishte t shekullit XVI.

    Rethanat politiko-kishtare q frymzuan autorin

    Historikisht kjo vepr nuk duhet shikuar e izoluar n vetvete, por prbrenda nj pamjeje m t gjer. Ajo ather nuk do mohet ndryshe ve si fryt i nj politike kishtare t zhvilluar rreth mesit t shekullit XVI.

    N nj krahin periferike, kufitare t Kishs s Roms, me nj popullsi katolike-shqiptare e ortodoksesllave, ku antagonizmi fetar ekzistonte prej kohsh, ndonj prelat ose kryetar dioqeze ambicioz e largpams si Arqipeshkvi i Tivarit, Gjon Bruni (1551-1571), ndrmori masa t prtrinte besimin katolik, ta ruante e ta zgjeronte. Momenti psikologjik pr nj vepr politiko-kishtare t ktij lloji, jo vetm q nuk mund t zgjidhej m mir, por vet rrethanat e reja historike shtynin pr nj t till ndrmarrje: ishte koha e Koncilit Tridentin, dhe pikrisht periudha e intervalit midis dy kuvendeve t para 1545-1547, 1551-1552 dhe e t tretit 1562-1563. Me kt Koncil, si dihet, krahas me prtrirjen e Kishs Romake, nis lufta e saj kundr reformimit q kishte filluar t deprtonte edhe n Gadishullin Ballkanik. Nga ana tjetr, me pushtimin e ksaj zone nga osmant, kishte filluar ktu largimi, sidomos i krahinave perndimore, nga besimi kristian, largim ky q u shtua n shekujt e mvonshm. Kto jan afrsisht rrethanat poltiko-kishtare, brenda t cilave arsyetohet iniciativa q mori ky autor nn shtysn e ndonj ipeshkvi ose arqipeshkvi t Shqipris s eprme pr hartimin e shtypjen e nj teksti liturgjik pr elementin katolik shqiptar t ksaj krahine.

    Kto rrethana jan reflektuar padyshim edhe n fushn mendore dhe pr lulzimin e tyre, ktyre u detyrohet literatur shqiptare e vjetr. Buzuku prbn piknisjen n kt pun, e cila vazhdon pastaj me shkrimtart e tjer n shekullin XVII dhe XVIII. Gjithashtu, kjo veprimtari letrare lidhet historikisht n fund t fundit me efektet e kundr reformimit n Evropn Juglindore dhe t situats q u krijua n kto an nga sundimi osman.

    Prfundim

    Qllimi i Gjon Buzukut ishte pajisja e Kishs Katolike shqiptare me nj libr q t prmbushte nevojat e prditshme t shrbimeve fetare, dhe ngritjen e kulturs s kleri. Synimi tjetr ishte edukimi fetar i mass s besimtarve n veshin e t cilve do t arrinte m n fund fjala e tij, qoft prmes gojs s priftit, qoft me an t leximit direkt t librit. Qllimi tjetr ishte zvendsimi i gjuhs s prgjithshme t liturgjis romake me gjuhn e vendit. Dihet se prdorimi i nj gjuhe nacionale brenda n liturgjin e kishs katolike nuk sht nj pun e zakonshme. Buzuku, m i vjetri autor shqiptar q njohim, duke u ushqyer te rrnjt e kulturs s atdheut t tij, pati si sht e natyrshme, edhe disa ndikime nga jasht q jan kryesisht t kohs e t vendit. Megjithse ato nuk mundn t ndryshonin qensisht veprn e tij, prsri u dukn n disa an t formimit t tij si shkrimtar, n trajtn e jashtme t librit, n karakteret e shtypit dhe zbatimin fonik t tyre. N vend q t gjykohet autori e libri i tij n mnyr t njanshme nga caqet e kohs s sotme, duhet pasur gjithmon parasysh q Buzuku, ka qen nj bir i Shqipris, i pari autor shqiptar, gjat periudhs s mbarimit t Mesjets dhe fillimit t Renesancs si dhe i rrethanave n t cilat u formua./ KultPlus.com


    https://www.kultplus.com/libri/si-so...shkruar-shqip/

  5. #25
    i/e regjistruar Maska e Akuamarini
    Antarsuar
    19-02-2015
    Postime
    1,829

    Pr: Gjuha Shqipe - Dokumente t shkruara dhe libra



    Emisioni "Me Xhaxhiun" - E ftuar ne studio Elena Kocaqi, historiane

Faqja 2 prej 2 FillimFillim 12

Tema t Ngjashme

  1. Gjuha Shqipe - Kisha dhe Kleri Katolik
    Nga toni77_toni n forumin Komuniteti katolik
    Prgjigje: 14
    Postimi i Fundit: 02-10-2011, 14:48
  2. Dshtimi i gjuhs standarde shqipe te gegt!
    Nga Davius n forumin Gjuha shqipe
    Prgjigje: 460
    Postimi i Fundit: 31-01-2010, 20:27
  3. Armiqt e gjuhs shqipe dhe triumfi i saj
    Nga brooklyn2007 n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 24-11-2008, 11:35
  4. A vihet ne diskutim Sovraniteti Kombit?
    Nga Dito n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 12
    Postimi i Fundit: 06-10-2006, 20:17
  5. Armiqte e Gjuhes Shqipe?
    Nga Tastiera n forumin Gjuha shqipe
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 10-10-2005, 10:57

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •