Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 2
  1. #1
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    31,331
    Postimet n Bllog
    19

    Debati publik: far sht shkenca? Si ta prkufizojm shkencn?

    far sht shkenca? Peshat e rnda t teknologjis grinden pr prkufizimin

    Pionieri i inteligjencs artificiale, Yann LeCun dhe Elon Musk shkuan ball pr ball n nj debat rreth krkimit modern q trhoqi mijra komente.

    Nga Fred Schwaller

    Emri:  Screenshot 2024-05-31 at 4.06.01 PM.jpg

Shikime: 52

Madhsia:  31.0 KB
    Pronari i X-s, Elon Musk (majtas) dhe pionieri i inteligjencs artificiale, Yann LeCun, diskutuan n platformn e mediave sociale rreth botimeve shkencore. Kredia: Slaven Vlasic/Getty pr The New York Times, Benjamin Girette/Bloomberg nprmjet Getty

    Nse bni krkime dhe nuk e publikoni, a sht shkenc? Kjo sht pyetja n qendr t nj debati t vazhdueshm mbi X mes Elon Musk dhe shkenctarit pionier t kompjuterave Yann LeCun. Gjat ditve t fundit, biseda u prhap n nj grindje rreth prkufizimit t shkencs, duke trhequr mijra komentues, prfshir studiues t t gjitha shtresave, t cilt ofruan mendimet e tyre.

    Diskutimi filloi m 27 maj pasi Musk postoi n X, dikur n Twitter: “Bashkohuni n xAI nse besoni n misionin ton pr t kuptuar universin, i cili krkon ndjekje maksimale rigoroze t s vrtets, pa marr parasysh popullaritetin apo korrektsin politike”. (Musk themeloi kompanin xAI pr t ndrtuar inteligjencn artificiale (AI) t aft pr teknologji t arsyeshme t zgjeruara. Produkti i saj i par quhet Grok.)

    LeCun, kryeshkenctari n gjigantin e teknologjis Meta, i cili njihet pr punn e tij themelore n msimin e thell dhe rrjetet nervore, thirri postimin e Musk, duke thn se ai "pretendon se dshiron nj "ndjekim maksimalisht rigoroz t s vrtets", por hedh teori konspirative t mendura. platformn e tij sociale”. Debati prshkallzoi shpejt, me Musk q vuri n dyshim shkencn q kishte br LeCun n 5 vitet e fundit. LeCun, i cili gjithashtu mban nj post akademik n AI n Universitetin e Nju Jorkut n New York City, u prgjigj: "Mbi 80 dokumente teknike t botuara q nga janari 2022. Po ju?"

    LeCun m pas postoi duke thn: "Nse bni krkime dhe nuk botoni, nuk sht Shkenc". Ai argumentoi se krkimi sht vetm 'shkenc' kur mblidhet si nj grup njohurish, testohet pr korrektsi dhe riprodhueshmri, dhe m pas publikohet. “Mrekullit teknologjike nuk dalin thjesht nga vakuumi. Ato jan ndrtuar mbi vite (nganjher dekada) t krkimit shkencor”, tha ai. Pa ndarjen e atij informacioni shkencor, "progresi teknologjik do t ngadalsohej deri n nj zvarritje".

    Prkufizimi i LeCun pr shkencn shkaktoi nj reagim t ashpr. Disa njerz e kritikuan at pr t mos prmendur se shkenca shpesh konsiderohet nj metod. Nj tjetr, siprmarrsi i teknologjis Palmer Luckey, i cili zhvilloi kufjet e realitetit virtual Oculus, dnoi iden se "njerzit q nuk i publikojn krkimet e tyre pr rishikim nga kolegt do t vdesin t hidhur dhe t harruar". T tjer ende argumentuan se eksperimentet shkencore t bra n kompani shpesh mbahen private, dhe madje edhe jasht sektorit privat, 40% e t dhnave nga shkenctart akademik dhe t qeveris mbeten t pabotuara, sipas disa vlersimeve.

    “LeCun-it ende i mungon thelbi i mnyrs se si funksionon shkenca. T thuash 'shkenca sht shkenc vetm nse botohet' ruan iden se shkenca sht nj metod e t kuptuarit q njerzit mund ta prdorin n jetn e tyre t prditshme", thot Peter Coveney, nj shkenctar kompjuteri n University College London.

    Rndsia e reagimeve

    LeCun m von sqaroi prkufizimin e tij, duke postuar: “shkenca prparon prmes prplasjes s ideve, verifikimit, analizs, riprodhimit dhe prmirsimeve. Nse nuk e publikoni krkimin tuaj *n nj far mnyre* krkimi juaj ka t ngjar t mos ket ndikim.”

    Ai gjithashtu la t kuptohet n postimet e tij se ka nevoj pr m shum hapje n krkimin e AI, n veanti kodin burimor n themel t rrjeteve. Coveney dhe filozofja e shkencs Janet Stemwedel pajtohen me LeCun n kt pik, veanrisht mes kritikave q algoritmet e AI si ChatGPT, Sora dhe AlphaFold3 po zhvillohen dhe lanohen pa publikimin e kodit t tyre.

    "shtja e madhe sht se ju duhet t'i ekspozoni pretendimet e njohurive tuaja ndaj nj ekzaminimi rigoroz dhe duhet t jeni t prgjegjshm ndaj reagimeve q dalin nga kjo," thot Stemwedel, i cili sht n Universitetin Shtetror San Jos n Kaliforni. Ajo shtoi se filozoft e shkencs tani e shohin prgjegjsin ndaj reagimeve si nj gur themeli i prkufizimeve moderne t shkencs, krahas parimeve t tilla si dobia e shkencs pr t br parashikime dhe pr t dhn shpjegime.

    Coveney vuri n dukje zhvillimin e mjeteve t prgjithshme t AI, t cilat synojn t interpretojn t dhnat dhe t prodhojn aftsi t avancuara arsyetimi . "N zemr t tij sht nj model i madh gjuhsor si ChatGPT, por ata zbatojn ato q quhen modele themeli pr t zgjidhur problemet." Ai thot se sht e diskutueshme se sa shkencore jan metodat e tyre, edhe kur proceset e tyre mund t shqyrtohen nga shkenctart.

    xAI, pr shembull, po e bn zhvillimin e saj t AI-s me burim t hapur. "Musk argumenton se ne mund t ofrojm shpjegime shkencore duke prdorur AI t shpjegueshme si xAI, duke zvendsuar kshtu mnyrat konvencionale t t brit shkenc," thot Coveney. Problemi sht se nj makin q glltitet literatur shkencore dhe m pas krijon konkluzione statistikore nuk i jep kuptim makins. Nuk sht nj mnyr objektive dhe racionale pr t krijuar teori shkencore.”

    Prkufizim i debatuar

    Prkufizimi i shkencs do t jet gjithmon i diskutueshm, thot Stemwedel, i cili ka studiuar se si shkenctart prdorin Twitter-in dhe X. Twitter-i Pre-Musk ka pasur nj rol t dobishm n diskutimet e prgjithshme rreth shkencs, ku njerzit treguan se shkenca mund t prgjigjet ndaj reagimeve. “Diskutimet e hershme treguan se objektiviteti nuk sht pron e shkenctarve individual, por m tepr e prpjekjeve kolektive t nj komuniteti q ndrton njohuri. N epokn e Musk-ut, kam frik se gjrat jan br m pak t prgjegjshme ndaj arsyes.”

    Mes debateve, Coveney thot se sht thelbsore t ruhen idet themelore t shkencs q burojn nga Iluminizmi.

    “Elementi qendror sht nse nuk mund t keni nj diskutim objektiv, ather nuk po bni shkenc, sepse thjesht po artikuloni mendimet tuaja,” thot ai. Ironia, shton Coveney, sht se kjo sht pikrisht ajo q po ndodhte n X.


    Burimi: Nature.com
    Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 31-05-2024 m 16:19

  2. #2
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    31,331
    Postimet n Bllog
    19

    Pr: Debati publik: far sht shkenca? Si ta prkufizojm shkencn?

    Jan dy elefant t mdhenj n kt debat, q askush nuk i z n goj: QYTETARI dhe SHTETI.

    Yann LeCun pretendon se do gj shkencore, duhet br publike m par, n mnyr q t diskutohet nga komuniteti shkencor. Po nuk u b publike dhe po nuk u diskutua, ather nuk mund t quhet shkenc. Kujt i intereson q t gjitha zbulimet shkencore t bhen publike? Pr njeriun, ky fakt nuk sht shum i rndsishm, pasi njeriu vlerson produktin e shkencs dhe jo detyrimisht meritat shkencore. Nse produkti i shkencs e bn jetn time m t leht e m komode, un jam i lumtur. Por shteti nga ana tjetr, ka nj interes pr t kataloguar dhe monopolizuar gjith zbulimet shkencore. Pasi n syt e shtetit e pushtetarve, ka prfitime ekonomike dhe pushteti q dalin nga kto zbulime shkencore. Zyrat e regjistrimit t patentave q jan kontrata ligjore q shkenctart bjn m shtetin, i shrbejn ktij misioni. Ashtu si shteti mban sekret dhe nuk bn publike pr dekada me rradh teknologji dhe patenta shkencore q i prdor pr t krijuar nj avantazh apo superioritet n industrin e vet t mbrojtjes apo lufts. E bjn kt gj pasi nuk duan q shtetet e tjera n bot, t prdorin t njjtn teknologji. Pra interesi i shtetit sht n kundrshti t plot me interesin publik t qytetarit q ai shtet duhet t'iu shrbej.

    T gjitha bizneset e Elon Musk nga ana tjetr, kan nj lidhje direkte me SHTETIN. Kompania e makinave Tesla, prfiton nga subvencionimet e majme n mijra dollar q shteti amerikan u jep qytetarve n forma taksa t falura, vetm q kta qytetar t blejn kto makina elektrike. SpaceX sht n biznesin e transportit hapsinor, ku prsri, parat i bn nga nj agjenci federale si NASA. Po ashtu edhe kompania e Internetit satelitor, klientt m t mdhenj i ka n rradht e shteteve t bots dhe sht prdorur pr t mundsuar komukimin e makinerive t lufts n t gjitha vatrat e konfliktit n bot. I vetmi biznes i Elon Musk, Twitter apo X, sht kompania m e fundit q ai bleu pasi nuk i plqente censura q Twitter bnte pr llogari t shtetit amerikan. Dhe Twitter nxjerr n pah nj tjetr aspak t interesit t qytetarit: liria e tij m themelore, liria e fjals s lir!

    Ajo q shkenctart nuk kuptojn sht se shkenca sht nj sport elitar dhe kjo nuk sht dika e mir, n syt e qytetarit t lir. Shkenctart duan t debatojn e rrahin idet e tyre vetm me njri-tjetrin, duke ln jasht ktyre debateve gjith shoqrin. Pra shkenctart vuajn nga kompleksiteti i Zotit, u duket vetja si zotr fjala e prfundimet e t cilve duhet t jen t padebatueshme nga shoqria civile. Kjo sht n vetvete edhe zemra e problemit me shkencn. Nse nj pacient n Amerik i bn pyetje apo nuk bindet nga shpjegimi q jep doktori i tij pr nj shtje me shndetin e tij, doktori n vend q t bj punn e tij t informimit t pacientit e marrjes s plqimit t tij pr proedurn apo kurn e ofruar, doktort sot kta pacient i przn nga klinika apo spitali duke u thn se nuk duan t'i ken pacient. Kjo nxjerr n pah arrogancn n rradht e shkencs karshi sovranit q duhet t'i shrbej. Kjo nxjerr n pah edhe flagmn q ka pushtuar gjith rrjetet shkencore sot: mendimin n grup. Kjo u manifestuar hapur me fushatn e vaksinimit t covid-19. Shkenctart e vrtet asnjher nuk mendojn n grup, por mendojn n mnyr kritike. Duke dyshuar do prfundim dhe duke testuar e ritestuar gjithka.

    Efekti ansor i shkencs tek nj grup i konsideruar i shoqris, sht kontrolli i mendjes s tyre duke iu servirur "t vrteta shkencore". Shum njerz vetgnjehen dhe bjn gabimin t'i shohin t vrtetat shkencore si t vrteta absolute t padiskutueshme. Kur e vrteta sht se t gjitha zbulimet shkencore jan t vrteta relative jo--perfekte, dhe ekzistojn pr aq koh sa nuk del nj burim tjetr shkencor nesr q rrzon at zbulimin e par. Kjo ka br t mundur q shkenca t kompromentohet nga shteti dhe korporatat private duke e bler shkencn me para. Shkenctart duan t bjn pun krkimore n laboratoret e tyre, puna krkimore krkon financim, ky financim vjen nga buxheti i shtetit apo bizneseve private, t cilat kan nj konflikt interesi me kto stduime: parat i japin q studimet t avancojn interesat e tyre ekonomike dhe politike, n dm t interesave t qytetarve dhe vet shkencs.

    Shkenca e ka humbur rrugn e saj dhe sht futur tashm n nj rrug qorre ku do dit humbet relevancn e saj n syt e qytetarit. M shum se nj debat pr prkufizimin vet misionit t shkencs, ne kemi nevoj pr nj debat m t rndsishm:

    - N shrbim t kujt sht shkenca, shtetit, biznesit apo qytetarit?

    Albo
    Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 31-05-2024 m 17:47

Tema t Ngjashme

  1. Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 22-01-2023, 14:55
  2. far mendoj un pr fen dhe shkencn?
    Nga Lorenc-i n forumin Agnosticizm dhe ateizm
    Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 14-10-2016, 07:51
  3. Cfare do te donit nga shkenca?
    Nga Hyllien n forumin Shkenca dhe jeta
    Prgjigje: 28
    Postimi i Fundit: 03-10-2012, 15:28
  4. far thot shkenca pr njerzit e par?
    Nga prizrenasi_30 n forumin Komuniteti musliman
    Prgjigje: 17
    Postimi i Fundit: 12-01-2010, 15:31
  5. Cfare po ndodh me nxjerrjen publik te emrit te njer personi te CIA
    Nga Alket123 n forumin Problemet ndrkombtare
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 21-11-2005, 23:02

Fjalt Kye pr Temn

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •