Prmbajtja toksike online shton vrasjet n Shqipri

Ekspertt thon se legjislacioni nevojitet pr t adresuar prmbajtjen toksike t rrjeteve sociale q shum shpesh shndrrohet n dhun offline n Shqipri, por ekziston frika se autoritetet do t krkojn srish ta shfrytzojn kt shtje pr prfitime politike.

Nga Fjori Sinoruka

Emri:  02-1-e1644324176935-1280x720-1.jpg

Shikime: 67

Madhsia:  18.8 KB
Ilustrimi: BIRN/Igor Vujcic.

N dhjetor t vitit t kaluar, nj TikToker i njohur shqiptar postoi nj video duke rrfyer se kishte punsuar dik pr t vendosur nj bomb n shtpin e nj rivali; makins s TikTokerit i ishte vn zjarri dhe ai donte t hakmerrej.

T dy llogarit kalojn or t tra duke transmetuar drejtprdrejt konfliktin e tyre; njri ka m shum se 380,000 ndjeks dhe tjetri m shum se 250,000 ndjeks. Gjuha q ata prdorin sht e dhunshme, nxit krimin dhe sht poshtruese ndaj grave. Por ata po fitojn para dhe, madje, jan shfaqur n televizionet shqiptare pr t diskutuar se si t fitojn para n rrjetet sociale.

Gjuha e dhunshme, toksike n rrjetet sociale, veanrisht TikTok, Instagram dhe Snapchat, sht n rritje n Shqipri, duke u shndrruar n ngacmime offline, dhun dhe, n disa raste gjat muajve t fundit, n vdekje.

N shkurt, nj 27-vjeare vrau veten n kryeqytet, Tiran, pasi nj foto eksplicite e saj u shprnda n TikTok dhe nj 39-vjear u arrestua nn dyshimin se shkaktoi vetvrasjen. N mars, dy adoleshent u arrestuan n Fier t dyshuar pr vrasjen e nj personi tjetr pr nj like n TikTok. Vitin e kaluar, n prill, nj burr qlloi dhe plagosi dy persona pas nj debati n TikTok pr muzik. T njjtin muaj, n qytetin portual t Durrsit, dy burra u plagosn n nj prleshje q filloi n TikTok. Dhe n maj 2023, nj djal 15-vjear u vra dhe nj shok u plagos n nj prplasje q fillimisht nisi n TikTok.

Ndrsa takonte prfaqsues t TikTok-ut dhe nxns t nj shkolle t mesme t Tirans n shkurt, ministri i Brendshm shqiptar Taulant Balla tha se kambanat e alarmit po binin.

N kt platform ka nj gjuh t pakontrolluar, tha ai. Mesazhet prmbajn gjuh krejtsisht t paprshtatshme. Dhe pastaj sht edhe promovimi i aktiviteteve kriminale, si dhe promovimi i lndve narkotike.

Ekspert t t drejtave thon se nevojitet nj legjislacion, por nuk ka ende asgj n prgatitje e sipr.

S pari, nevojitet nj kuadr i qart ligjor q rregullon t drejtat dhe prgjegjsit digjitale, tha Megi Reci, juriste dhe studiuese pr sigurin digjitale n Institutin pr Demokraci dhe Ndrmjetsim, IDM. Kto prfshijn ligje q mbrojn lirin e shprehjes dhe privatsin n internet, si dhe ligje kundr bullizimit kibernetik, ngacmimit, prndjekjes, shantazhit seksual ose gjuhs s urrejtjes n internet.

N munges t tyre, niveli i mosndshkimit sht i lart dhe sht nj faktor mundsues, tha Rei pr BIRN. N Shqipri ka pasur raste kur krcnimet apo shqetsimet online jan pasuar me vrasje apo vetvrasje. Ata jan mbajtur prgjegjs vetm pasi ndodhi krimi fizik'.

Prfitime politike?

Emri:  computer-5777377_1280-1140x688.jpg

Shikime: 64

Madhsia:  16.1 KB
Foto ilustruese: Pixabay.

Mirgit Vataj, kreu i Urdhrit t Punonjsve Social, i cili jep licencat pr punonjsit social, bri thirrje q t rinjt t msohen n shkoll se si t sillen n internet dhe institucionet publike dhe kompanit q qndrojn pas platformave t tilla t bashkpunojn pr rregullimin e tyre.

Ndonjher sht shum e vshtir t parandalohet pasi interneti sht nj hapsir q nuk njeh kufij dhe strategjia m efektive q mund t zbatohet n raste t tilla sht fillimi i nj fushate masive kombtare pr t ndrgjegjsuar t rinjt se si t prdorin platformat sociale me prgjegjsi dhe t flasim pr at q konsiderohet higjien kibernetike', n mnyr q t kemi nj mjedis t shndetshm ku nuk prdoret gjuha e urrejtjes, gjuha fyese, krcnimet, t cilat mund t kthehen n dhun fizike, tha Vataj pr BIRN.

Fatkeqsisht, n Shqipri, gjuha e dhunshme prdoret si nj mnyr pr t rritur dukshmrin.

Altin Hazizaj, drejtor ekzekutiv i OJQ-s Qendra pr t Drejtat e Njeriut t Fmijve n Shqipri, CRCA, e cila drejton linjn telefonike I Sigurt si pjes e prpjekjeve t saj pr t luftuar dhunn kibernetike ndaj t miturve, paralajmroi pr nj rritje t mashkullorsis toksike n t gjitha platformat sociale, por veanrisht TikTok dhe Instagram, q mbi t gjitha prek djemt adoleshent.

Po kshtu, modelet q u transmetohen jan po aq toksike, me imazhe dhe muzik plot dhun, jet luksoze me makina t shtrenjta dhe seks, pa pyetur se si krijohen kto t ardhura pr kt lloj jete, tha Hazizaj pr BIRN.

Mungesa e kujdesit dhe edukimit t duhur prindror, s bashku me mungesn e mekanizmave, rregullave dhe edukimit t duhur n shkoll, po i udhheq gjithnj e m shum adoleshentt n nj rrug ku dhuna sht norm.

N Shqipri, megjithat, ka shqetsime se autoritetet mund t krkojn t prfitojn nga frika e till pr t shtypur lirit n internet n mnyr q t fitojn nj avantazh politik.

N vitin 2019, qeveria e kryeministrit Edi Rama krkoi t rregullonte mediat online prmes nj pakete ligjesh q Rama pretendonte se do t luftonin shpifjen. Megjithat, grupet e t drejtave civile than se paketa krcnonte t censuronte kritikat legjitime ndaj qeveris dhe, pas nj beteje tre-vjeare, socialistt e trhoqn propozimin.

Kur nj grua 41-vjeare vrau veten n janar n Durrs pasi u bullizua n TikTok, kryetarja e parlamentit Lindita Nikolla, nj antare socialiste e Partis Socialist t Rams, njoftoi se ligjvnsit do t debatonin menjher ndryshimet n legjislacionin pr median online, kodin penal dhe ligjet q kan t bjn me krimin kibernetik, sulmet, prmbajtjet fyese dhe agresive n rrjetet sociale.

BIRN