Krkimi shkencor n kriz i shtyn studiuesit e rinj jasht Shqipris

Fondet e pakta, mungesa e transparencs dhe burokracia brenda universiteteve po i dekurajon krkuesit e rinj shkencor, t cilt po hedhin syt jasht kufijve t vendit pr t prmbushur ambiciet e tyre akademike.

Nga Esmeralda Keta

Emri:  Shkoder-2-2.jpg

Shikime: 217

Madhsia:  41.1 KB
Student t fakultetit t Shkencave t Natyrs n Shkodr. Foto kortezi nga universiteti "Luigj Gurakuqi".

Kur Klodian Dhoska prfundoi studimet n vitin 2007, ai i hodhi syt jasht Shqipris pr t vazhduar doktoraturn. Sot pedagog n Universitetin Politeknik t Tirans, Dhoska thot se mangsit n krkimin shkencor e shtyn at q t largohej nga vendi pr t prmbushur ambiciet e tij akademike.

Shtatmbdhjet vjet m von, pak gjra kan ndryshuar.

Ku sht bota jasht me krkimin, ku jemi ne. sht si nata me ditn, tha Dhoska pr BIRN.

Ktu ka nj ngr t madh, pasi vetm 5% e stafit akademik merret me krkim shkencor mirfilli, ndrsa 95% as nuk e kan prioritet, shtoi ai.

Pr her t par kt vit, qeveria shqiptare deklaroi dyfishimin e fondeve pr krkimin shkencor nga 758 milion lek n vitin 2023 n 1.5 miliard lek pr vitin 2024. Megjithat, fondet n dobi t shkencs vazhdojn t mbeten gati 10 her m t ulta se sa mesatarja e vendeve t Bashkimit Europian.

Rreth 500 milion lek ose 1/3 e buxhetit t vitit 2024 pr krkim shkencor buron nga financimi i huaj, i cili mbart edhe detyrimin pr pjesmarrje n projekte t ndryshme ndrkombtare. Kjo e ul ndjeshm buxhetin n dispozicion t krkuesve shkencor n vend.

Shprndarja e fondeve me pikatore nga ana e qeveris nuk sht problemi i vetm. Sipas nj monitorimi t kryer nga organizata Qndresa Qytetare, edhe universitetet publike n Shqipri i japin m shum prioritet dekorimit t zyrave dhe blerjes s mobiljeve se sa fondeve q shkojn n favor t shkencs.

Migen Qiraxhi, koordinator nga Qndresa Qytetare i tha BIRN se indekset ndrkombtare e tregojn qart se krkimi shkencor ka mbetur prej vitesh n nj rreth vicioz n Shqipri. Ai shtoi gjithashtu se shum rrall ndodh q akademikt t angazhohen n kritika ndaj politikave publike.

Akademikt, pra m t arsimuarit e vendit, Lirin Akademike dhe kritikn e kan si n vitin 1992, njsoj si 32 vite m par, kur Shqipria sapo kish dal nga nj sistem i mbyllur, tha Qiraxhi.

Prball ksaj situate, krkuesit e rinj ndjehen t dekurajuar dhe vazhdojn t krkojn universitete jasht vendit pr t prmbushur qllimet e tyre.

Jetmira Ymeralilaj sht nj msuese fizike n Berat e apasionuar pas fiziks eksperimentale. Ajo thot se pasi prfundoi studimet Master, u prpoq q t angazhohej n krkim shkencor, por nuk mundi t gjente dern e duhur.

M fonde t mangta dhe pa transparenc, Ymeralilaj thot se n Shqipri ka shum pak mundsi pr ata q duan t eksplorojn krkime shkencore mirfilli.

Pr fizikn eksperimentale nuk ka, un kam krkuar, por nuk kam mundur t gjej ndonj gj, vetm nse un nuk kam ditur t orientohem, shpjegon ajo.

Nse do t bsh krkim shkencor vet, duhet ta nissh nga anketat e thjeshta. Nuk ke mjetet e duhura dhe nuk ke mbshtetjen e duhur, shtoi ajo.

Pa dshirn e saj, Jetmira po shikon emigrimin si nj mundsi pr t vijuar krkimin shkencor.

Kur jam zhgnjyer un, q e dua fizikn mbi do gj tjetr Jam duke par pr t lvizur, por ajo q m mban t dyzuar sht se duhet ta filloj nga e para do gj, tha m tej ajo.

Edhe Gledia Shehi, nj studente ekselente pran Fakultetit Juridik n Universitetin e Tirans, nuk e kishte n plan t largohej nga Shqipria. Por pas nj prvoje 5 mujore me programin Erasmus n Gjermani, ajo sht e dyzuar.

Pash q atje kisha shum m shum mundsi, q n universitetin tim nuk i kam. Kisha akses n shum informacione, mund t krkoje far t doje, ndrsa biblioteka jon nuk sht aq e pasur, sht mjaft e kufizuar, thot Shehi.

Edhe nse do t zhvilloja doktoraturn n Shqipri, nuk do t mbshtetesha vetm tek ajo q t ofrohet ktu, nj pjes padyshim q do ta realizoja jasht, shtoi ajo.

Pedagogu Klodian Dhoska rendit dhjetra arsye, q sipas tij e vshtirsojn rrugn e krkimit shkencor n Shqipri, por ai kmbngul se thembra e Akilit qndron tek cetralizimi i ktij procesi. Ai shpjegon se pr t paraqitur nj ide dhe pr t br nj aplikim, nevojiten disa rekomandime nga administratori deri te rektori i universitetit.

T gjith kto hallka jan problem pr firma. Njri prej tyre t mos doj, m heq mundsin pr t aplikuar. Pra ta zm, nse nuk m do si person shefi i departamentit, un ngelem n vend, nuk mund t aplikoj, thot Dhoska.

Decetralizimi, sipas tij, nnkupton zvoglim t burokracive dhe sugjeron t ndiqen modelet e vendeve q e kan krkimin shkencor t zhvilluar, sipas t cilit, sht pedagogu s bashku me grupin e tij t puns q aplikon dhe menaxhon projektin dhe jo universiteti.

Shumica jan idividualist, i fshehin informaconet apo materialet, t bllokojn. Pr mua, elsi i suksesit sht decentralizimi i krkimit shkencor, prfundoi ai.


BIRN