Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 2
  1. #1
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    30,807
    Postimet n Bllog
    18

    Gjyqi ndaj At Gjergj Fishts n Konferencn e Tret t Lidhjes s Shkrimtarve n vitin 1949

    Gjyqi q ju b At Gjergj Fishts, n Konferencn e Tret t Lidhjes s Shkrimtarve n vitin 1949?

    Emri:  fishta.jpg

Shikime: 90

Madhsia:  28.3 KB

    Nga Albert Vataj

    Nj dosje e ktij viti ruajtur n AQSh me materiale mbi prgatitjen e ksaj Konference prmbledh nj mori dokumentesh ku dshmohet se si po zyrtarizohej nga viti n vit historia e re e letrsis shqipe.

    Ndr tezat q po prgatiteshin t diskutoheshin n Konferencn e III-t t Lidhjes parashtrohet dhe kjo analiz mbi veprn dhe aktivitetin e At Gjergj Fishts, pa autor n fund, ku argumentohet paragraf pas paragrafi se pse ky autor duhej zhdukur njher e mir nga historia e letrsis shqipe dhe cila ishte fryma armiqsore n veprat e tij.

    Gjuha q prdor Fishta sht gegrishtja m e egr dhe m e zorshmja pr tu kuptuar. Nj gegrishte m e egr ssht shkruar q nga Lidhja e Prizrenit e ktej. Ai me kt krkon t luftoj fanatikisht tendencn q kishte marr gegrishtja ti afrohet toskrishtes n kohn e Rilindjes, me Vaso Pashn, Filip Shirokn e m von me Luigj Gurakuqin Kshtu shkruhet n nj paragraf t ksaj analize, duke prfunduar pak m posht me nj varg konkluzionesh mbi pikat, se ku dhe pse duhej dnuar ky autor q nuk i shkonte pr shtat regjimit t ri komunist q po instalohej n Shqipri.

    Emri:  Fishta-gjate-punes-1-750x375-1.jpg

Shikime: 87

Madhsia:  47.0 KB

    Pjes nga tezat e Konferencs s Tret t Lidhjes s Shkrimtarve

    Mrizi i Zanave

    Fishta vijn e tij politike, prmbajtjen poetike, nuk e ndryshon as n vjershat e tij lirike, dhe as q mund ta ndryshonte. Edhe ktu ai u ngre himne feudalizmit dhe imperializmit; edhe ktu ai vjell vrer kundr popujve fqinj, sidomos kundr sllavve; edhe ktu ai do ti ngrej himne Mbretit.

    Lirikat e Mrizit t Zanave jan n prgjithsi nj jehon e Lahuts. Gjenden ktu edhe disa lirika me subjekt jo politik, si Burrnija, Dita e Gjyqit, Nji lule vjeshtet. N subjekte t tilla Fishta zakonisht bie n retorik, n reklamacion, n reminishenca dhe imitacione t thata. Fishta ndjen dhe kndon vetm ashtu si sht edukuar; ndjen e kndon gjra t klass dhe t klikave q e kan rritur, q e kan msuar dhe e kan madhruar me dekoratat e titujt Poet Kombtar, Akademik etj. si poet lirik Fishtn prgjithsisht nuk e kishte pranuar as kritika zyrtare e s shkuars; kjo do t thot se lirika e tij klass sunduese nuk i kishte sjell shrbime aq t mdha si kishte br Lahuta. Aq m pak prandaj do ta pranojm ne sot Fishtn si poet lirik, kurse lirizmi i tij ose sht nj jehon helmuese e Lahuts, ose sht retorik dhe imitacion i that i poetve t huaj.

    Kt mund ta shohim qart n lirikn e tij Nji lule vjeshte ku Fishta ka imituar njkohsisht Leopardin, Horacin, Manzonin, Montin dhe Foscolo. Bile n disa vargje ai edhe i ka prkthyer fjal pr fjal kta poet. Gjithashtu n lirikat Burrnija dhe Dita e Gjygjit ai me nj retorik bombastike sht prpjekur t imitoj madhshtin universale t koncepteve artistike t Michel Angelo-s, por krijimi personal i tij nuk shihet n to.

    Anzat e parnasit dhe Gomari i babatasit

    N kto dy vepra prmblidhet satira e Fishts. sht thn shum her, e ndonjher edhe n kohn ton revolucionare, se Fishta si poet satirik sht nj poet me vler dhe si i till do t mbetet. Kjo ide sht shum e gabuar. N Fishtn ka kontradikta, kt askush nuk e mohon as q mund ta mohoj, sepse vet vija politika q ai ndjek n zgjedhjen e temave dhe n trajtimin e tyre, sht plot me kontradikta.

    Ajo sht vija politike e imperializmit dhe e klasave sunduese n procesin historik t vendit ton. Dhe dialektika ne na mson se imperializmi dhe klasat sunduese jetojn si parazit mbi kontradiktat. Kontradiktat zhduken n sistemin shoqror ekonomik dhe politik ve me zhdukjen e klasave, e pr konsekuenc edhe n art vetm ather do t mund t zhduken kto kontradikta.

    Mbi sistemin e kontradiktave m t uditshme ishte rritur, rronte dhe kndonte Fishta. sht nj udi pra n qoft se e shohim Fishtn n disa momente t ngrihet dhe t satirizoj Turqin, Italin, Anglin ose ndonj tjetr shtet imperialist. Ai kto shtete t tjera her edhe i ka lvduar. Kshtu ai vepronte sipas momentit, sipas situats politike, sipas interesave t klass sunduese pr t ciln kndonte. Kshtu p.sh. t mos uditemi aspak kur Fishta n poemn heroike-komike Palok Cuca vrsulet kundr Italis dhe shtpis Savoia, sepse po ai Fisht shtpis Savoia m 1940 do ti uroj fitore glorioze n telegramin q i drejton Viktor Emanuelit me rastin e 40-vjetorit t mbretrimit t tij.

    Asnj udi n qoft se shohim Fishtn t ngrihet dhe t kritikoj qeverin e Tirans n Gomarin e Babatasit. Ai kt bnte n nj moment kur Zogu dhe klika e tij po mendoheshin dhe spo vendosnin dot se cilit imperializm ti shiteshin, kurse nj klik tjetr tradhtare, ku bnte pjes edhe Fishta kishte vendosur q Shqipria ti shitej Italis dhe donte q hapi i par t fillonte pikrisht aty ku sht baza e independencs s nj shteti t pavarur, d.m.th. n ekonomi. Ja se thot Fishta n Gomarin e Babatasit:

    Vall, traktatit t tregtis

    NmjestShqypnis edh Italis,

    Qi tash ma se nji motmot

    Kj ba gati, pse dr msot

    Qeverija si vu dor,

    Por la fush edh malcor

    Me u tha ujet tngatt e shpija,

    Ke su ban pare baktija?

    (Gomari i Babatasit, f. 45)

    Natyrisht pr realizimin e politiks s shitjes s vendit te t huajt duhej vajtur edhe m tutje, duheshin sjell t huaj q n fillim t ekzistencs s shtetit t ri pr tu futur kudo n administrat, pr ti prgatitur terrenin okupacionit. Ja kshilln q i jep Fishta shtetit t ri shqiptar me satirn tij:

    Pr me siell punt tona mbar,

    Ktu duen siell njerz dijetar

    Prej Europet: profesor

    Edhe eksperta: e ktyne ndor

    Me jau lshue administratn

    (Gomari i Babatasit, f. 55)

    Klass sunduese dhe klikave tradhtare, poeti i t cilave sht Fishta, pas Lufts s Par Botrore kishte mbetur vetm nj padron me t cilin punt u ujdisnin mir: Italia imperialiste. Dhe Zogu, prfaqsuesi i ksaj tradhtie t re, nga m t mdhat e m t poshtrat q u bn ndonjher n kurriz t popullit shqiptar, ia mbaroi Fishts q t dyja kto amanete: i dha koncesione ekonomike Italis, dhe aparatin e shtetit e mbushi me t ashtuquajturit kshilltar italian t cilt n bashkpunim me agjent t brendshm si Fishta me shok i prgatiti popullit shqiptar ditn e zez t 7 prillit 1939. Pasi Zogu i bri kto Fishta se kritikoi m as at as xhelatt e tij; pr m tepr bile u b mik i ngusht i tij, shkroi artikuj lavdrimi pr monarkin e tij, dhe n pallatin e tij hyri e doli si n shtpin e vet.

    Ja ku qndron e ashtuquajtura vler e kritiks politike q bn satira e Fishts: kritiko sot at q st vete pas interesit pr tu br mik i ngusht nesr me t n rast se interesat bashkohen. Ja morali, ja parimet mbi t cilat mbshtetet edhe satira e Fishts.

    Do t ishte gabim i madh sikur ndokush t donte t pranoj satirn e Fishts sot si nj gj pozitive: ata q duan t bjn nj gj t till Fishtn ose nuk e kan studiuar thell dhe flasin kshtu siprfaqsisht mbi t, ose e bjn kt gj me qllim pr ti ln kshtu Fishts edhe sot ndonj qoshe t lir n literaturn ton. Fishta ka qen konsekuent kudo e kurdoher n prodhimin e tij letrar me vijn politike e ideologjike q ka ndjekur klasa sunduese e vendit ton pr t ciln ai ka knduar. Prmbajtja e veprave t tij q nga pjesa e par e Lahuts q u botua m 1905 e gjer n fund t jets s tij prfaqson aktivitetin tradhtar t politiks s ksaj klase, me t gjitha lodrat, kaprcimet dhe zigzaget e saj.

    Satira shoqrore e Fishts merret me vese bujarsh t rn nga gjendja, me vese grash e t tjera pun boshe, dhe sht trajtuar n mnyr q sl ndonj gjurm kritike konstruktive pr shoqrin.

    Arti, stili dhe gjuha

    Natyrisht arti i Fishts sht lidhur ngushtsisht me prmbajtjen e veprave t tij. Prozopopeja, hiperbola, metafora dhe deklamacioni i fjalve bombastike t shurdhojn vesht n gjith poezin e tij. Natyrisht ai detyrohet t veproj kshtu, pse nn kto ai do t mbuloj figurat e tij jo reale, situacionet fantastike t ngjarjeve, shproporcionet e heronjve t tij antihistorik. Fishta nuk mund t ishte i natyrshm, realist n artin e tij. as lnda q ai trajtonte, as shkolla ideologjike dhe estetike ku ai kishte msuar sia lejonin nj gj t till.

    Lnda q ai trajtonte sht nj gnjeshtr e madhe. Me kt ai do tua arrij qllimeve q jan n kundrshtim me t vrtetn, dhe prandaj arti dhe stili i tij detyrohen t bjn prpjekje pr t gjetur ekspresionin e tyre jasht natyrs: Kshtu patjetr arti i tij n prshtatje t plot me prmbajtjen, karshi realitetit t gjrave dhe t historis njerzore, ta sublimoj n trajta mbinjerzore, bie n komicitet; karshi armikut q ai krkon ta gjej atje ku sekziston, dhe ta luftoj me fanatizm prej kleriku inkuizitor, bie n monstruozitet. E tr Lahuta e tij sht ekzekutuar me nj art dhe me nj stil t till.

    Dhe kjo pr Fishtn kishte konsekuenc: bazat e artit, ideologjia, ndjenja dhe fantazia e tij ishin edukuar dhe ushqyer shtrembr n gjith jetn e tij; domosdo shtrembr do t dilte edhe veshja e tyre artistike dhe stilistike. Nuk mund t kndohet realisht e natyrshm falsiteti dhe e natyrshmja, nuk mund t kndohet bukur e keqja dhe monstruoziteti.

    Metrika q ai prdor zakonisht sht e thjesht: e tr Lahuta e tij sht shkruar me 8-rrokshe q i kan aksentt tonike mbi rrokjen e tret dhe t shtat. N lirikat e n satirn e tij ai ka prdorur edhe vargje t tjera q nga 3-rrokshi e gjer te 11-rrokshi. Prgjithsisht metrikn ai e njeh mir, por gjuha e rnd q prdor e bn t zorshm leximin dhe skandimin e vargut t tij. Stili i prozs s tij sht i rnd dhe i ngatrruar, sepse periudha e tij krkon t ndjek modelin e periudhs klasike latine dhe italiane, pa marr parasysh natyrn e thjesht t gjuhs son.

    Gjuha q prdor Fishta sht gegrishtja m e egr dhe m e zorshmja pr tu kuptuar. Nj gegrishte m e egr ssht shkruar q nga Lidhja e Prizrenit e ktej. Ai me kt krkon t luftoj fanatikisht tendencn q kishte marr gegrishtja ti afrohet toskrishtes n kohn e Rilindjes, me Vaso Pashn, Filip Shirokn e m von me Luigj Gurakuqin. Edhe me an t gjuhs Fishta bn lodrn e klass sunduese dhe t armiqve t jashtm t vendit ton: hap hendekun e prarjes edhe m tej se e kishte hapur vet koha e okupacionit turk.

    d) KONKLUZION. Fishta q e filloi karriern e tij politike me kompromis karshi okupatorit otoman me himne lavdie dhe dashurie karshi imperialistve t rinj q po i krcnoheshin vendit ton me urrejtje egrsie karshi popujve fqinj, me sublimin t feudalizmit e t patriarkalizmit, me mosprfillje pr popullin q shtypej nn nj mij mjerime, Fishta qe ai q realizoi n literatur t tr vijn e reaksionit m t trbuar t vendit ton. Pr kt merit, klasat sunduese q morn n dor sundimin ekonomik dhe politik pas lirimit t Shqipris nga zgjedha otomane, Fishtn e pagzuan Poet Kombtar. Pr kt merit t tijn padront e tij, perandort, mbretrit dhe papt i dhan dekorata e tituj akademik.

    Pr kt edhe kritika zyrtare e servilizmit dhe e konformizmit letrar t kohs s Zogut Poetin Kombtar t njmij flamurve e rrethoi me aureola, me thimjane e dafina, dhe veprn e tij t shmtuar e quajti epok letrare. Klasa sunduese dhe imperialistt e ndryshm kishin t drejt ta shprblenin Fishtn, sepse ai kndoi pr t gjith jetn e tij, vu n dispozicion t tyre t gjith energjin e tij artistike dhe kulturore, zhvilloi pr to nj aktivitet t dendur politik.

    Vepra e tij mbetet nj dokument tradhtie t pashembullt n literaturn ton: tradhti karshi independencs s vendit dhe liris s popullit. Mbetet nj dokument elokuent pr egrsin e mizorin e mjeteve me t cilat klasat sunduese kan zakon t realizojn shtypjen e shfrytzimin e popujve. Mbetet nj dokument barbarie e kanibalizmi, karakteristik e klerikve inkuizitor t Mesjets.

    Sot pas kaq vitesh, ky gjyq politik q ju b Fishts n Lidhjen e Shkrimtarve dhe Artistve, ka mbetur pas. Ajo rreket thjesht t dshmoj mnyrn se si diktatura tentonte t denigronte figurat kombtare, kryesisht ato t kalibrit t tij. Dhe ky sulm anonim, i cili thelbsisht sht dialektika q ka prdorur ai sistem pr t diktuar dhe sulmuar, penat dhe personalitete e fuqishme t letrsis shqipe, n prgjithsi, klerikt n veanti. Kjo pr t justifikuar far do t vinte m pas, sistemin e shkatrrimit t vlerave dhe zevendsimin e tyre me surrugatn boshevike t realizmit socialist.


    Koha Jone

  2. #2
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    30,807
    Postimet n Bllog
    18

    Pr: Gjyqi ndaj At At Gjergj Fishts n Konferencn e Tret t Lidhjes s Shkrimtarve n vitin 1949

    POETI YN KOMBTAR AT GJERGJ FISHTA

    Emri:  1-a-Gjergj-fishta.png

Shikime: 14

Madhsia:  53.2 KB

    Nga Agim Xh. Dshnica
    Boston/SHBA

    At Gjergj Fishta dhe profesort mjeran t realizmit socialist

    N librin "Historia e Letrsis Shqiptare -1983", u synua t hidhej posht vepra e poetit kombtar At Gjergj Fishta me fjal si kto: "Prfaqsuesi kryesor i klerit Gjergj Fishta (1871 – 1940), poet, publicist, pedagog, politikan, drejtoi pr nj koh t gjat shtypin e urdhrit franeskan dhe veprimtarin kulturore e arsimore t ktij urdhri. Pr t interesat e kishs e t fes qndronin mbi interesat e atdheut e t popullit, gj q ai e shpallte dhe e mbronte me tr demagogjin, por edhe me cinizm dhe e kishte vn n themel t puns si letrar. Vepra e tij kryesore, poema epike “Lahuta e Malsis", propagandonte antisllavizmin dhe vinte n plan t dyt luftn kundr sundimit osman. Ajo i ngrinte himnin patriarkalizmit e bajraktarizmit, obskurantizmit fetar e klerikalizmit, dhe spekullonte me ndjenjat patriotike, kur ishte fjala pr t ngritur lart ngjarje dhe figura t historis kombtare t periudhs s Rilindjes son. Veprat e tjetra, si poema satirike “Gomari i Babatasit”, ku u sulmuan me trbim laicizmi i shkolls dhe idet demokratike, ishin karakteristik e lufts s egr q bri kleri katolik pr t ruajtur e pr t rritur ndikimin e tij n jetn mendore t vendit. Ktij arti prpiqej t’i shrbente nj form q i qndronte pran folklorit. At e shoqronin shpesh proliksiteti, efektet e krkuara, retorizmi, brutaliteti i shprehjes e stilit, gjer n banalitetitet, argumentet e tyre false, q orvateshin t imponoheshin me pahir, si dhe nj qndrim i theksuar konservator n lmin e gjuhs. Fishta i mbaroi ditt si akademik i Italis fashiste.”

    Nuk do t mjaftonte ky qndrim armiqsor ndaj Fishts, as ndalimi barbar i librave t tij, por duhej t dgjohej edhe zri i nj njeriu jasht Shqipris me emrin Rexhep Qose. N librin “Panteoni i rralluar” i vitit 1985, tashm i vlefshm vetm pr arkiv, ndofta edhe pr kosh, ai shkruan: “Gjergj Fishta prkundr Naim Frashrit, ka shkruar pr pjesn katolike t shqiptarve, ka folur n emr t tyre dhe dy fjal m t shpeshta t fjalorit t tij ishin feja dhe atdheu: gjithnj prpara feja, mandej atdheu. N zemrn e madhe t Naim Frashrit kishte vend pr t gjith shqiptart dhe, m n fund, pr gjith njerzit, kurse n zemrn e vogl t patr Gjergjit – pr nj pjes t shqiptarve, prandaj edhe pr nj pjes t njerzve. Veprat e tij sot shijohen m me vshtirsi sesa ather kur ishin shkruar, qoft edhe prej gegve dhe, mund t besojm, pas ca dekadash do t prkthehen si ato t De Rads….”

    Po ashtu gabuan edhe ata, q shkruan se emri i Gjergj Fishts pas vitit 1944, u harrua. Prkundrazi, librat e tij mbaheshin si thesar n bibliotekat vetiake, kudo n Shqipri. Leximi apo prsritja prmendsh n rrethe t ngushta, gjallonte m me zell. Edhe n rastet, kur n gazetn "Zri Popullit“ botoheshin shkrime zilare e fyese kundr poetit t madh, n shumicn e lexuesve ato zgjonin prbuzjen e kundrshtimin, ashtu si nuk miratohej edhe gjykimi qesharak i diktatorit E. Hoxha aty nga viti 1949, kur n nj mbledhje t rndomt thoshte se “Fishta me satirat e tij nuk pi uj prpara “Epopes s Ballit Kombtar” t Shefqet Musarajt.”(?!) Mirpo, ai ishte ndr t part, q me vargjet e veta qortoi me vendosmri veset e shoqris, apo si poet i ndiesive atdhetare, q i zienin n zemr, u ngriti lavde mbrojtsve t atdheut.

    N koht e sotme aty – ktu vihet re, se si disa t ashtuquajtur prof. dr. kundr do rregulli, dmtojn dhunshm me ndreqje antishkencore mblsin e gjuhs dhe ritmin e vargjeve t arta t At Gjergj Fishts, ose dikush tjetr, duke bredhur der m der, mbledh letra t mykura ndr vite, pa adres dhe t prkthyera, pra, t sajuara, i boton me strhollime pr t zbehur dritn e veprs s Fishts, apo t Nolit tashm t nderuar, dhe me frymzim tymnaje, noton pa shpres prmes dallgsh, n krkim t atdhetarve t mrguar n aste tragjedish.

    Krijimtaria e botuar e Fishts

    Poezin e par Fishta, e botoi m 1900, n revistn “Albania” t Konics. Gjat gjith jets s vet ai u shfaq si poet epik e lirik dhe prozator. N krijimtarin e tij t gjithanshme, prve poems epike, "Lahuta e Malsis", rreshtohen veprat: "Kang Popullore", "Viersha t‘prshpirtme", "Pika voeset", "Anxat e Parnasit", "Mrizi i Zanave", "Vallja e Parrizit", "Shn Franesku i Asizit", "Gomari i Babatasit", "Dredhit e Patukut dhe i Ligu pr mend", "Shna Ndou i Padues", "Juda Makabe", "Vllaznija", "Odisea Ifigjenija n’Aulli", "Shqyptari i qytetnuem", "Shn Luigji Gonzage", "Barijt e Betlemit", "Mojsi Golemi i Dibrs e Deli Cena", "Jerina ose mbretresha e luleve" e t tjera. N vllimin "Mrizi i Zanave", renditet edhe poezia "Lule Vjeshte", nga m t dhimbshmet e m t bukurat e letrsis son.

    Me prozn e rrjedhshme Fishta u shqua me shkrimet polemike – politike, filozofike, letrare dhe estetike n gazeta e revista, veanrisht n t prmuajshmen "Hylli i Drits."

    N vitet e diktaturs, kur vepra e Fishts ndalohej, nj veprim i till, nuk ndodhte askund, madje as n shtetet fqinj verior. Emri i tij i kishte kaluar kufijt. N enciklopedit e bots, prmendej me prcaktimin: "At Gjergj Fishta, Poet Kombtar Shqiptar etj…“


    Fishta dhe “Lahuta e Malsis”


    Gjat kohs s diktaturs, sado q disa guxuan t fyenin poetin e madh dhe dritn e veprs s tij ta mbulonin me mjegulln e shpifjes, rrezatimi i saj ante terrin: „Shkundu pluhnit pra, Shqypni! Ngrehe ballin si mbretnesh!/ Pse me djelm, qi ngrof ti, /Nuk mund t’quhesh, jo, robnesh!.“ Vargje si kto n vetdijen e rinis, mbajtn gjall ndjenjn e kombit dhe t liris, shpresn dhe besimin pr shptim. Veprat e Fishts n trsi, jan thesar pr gjuhn ton. Sipas Maximilian Lambertz-it, “vepra e Fishts, sht shtylla kurrizore e Kombit Shqiptar. Aq sa mund te kuptohet Greqia pa Homerin, Italia pa Danten, Gjermania pa Eposin e Nibelungve, Anglia pa Shekspirin, aq mund te kuptohet edhe Shqipria pa “Lahuten e Malsis” t At Gj. Fishts.” Pr At Gjergj Fishtn kan shkruar Norbert Jokl, Erin Stranik, Gustav Veigand, .etj. Veigandi, prve punimeve t veanta, do t prkthente n gjermanisht (Lahuta e Malcis von Gjergj Fishta, Balkan Archiv, Lajpcig 1925), kurse Lambertz po n gjermanisht (Die Laute des Hochlandes), Verlag R. Oldenbourg, Munchen, 1958. N italisht, nga Papas Ignazio Parrino (Il Liuto Della Montagna, Palermo 1968, 1970). Pas shembjes s diktaturs "Lahuta e Malsis“, u njoh n anglisht e prkthyer nga Robert Elsie dhe Janice Mathie-Heck (The Higland Lute, Londr, Nju Jork, 2005).

    Poemn "Lahuta e Malcis", Fishta e filloi m 1905, me kngn e par "Cubat" dhe e prfundoi m 1937, me kngn e tridhjet "Konferenca e Londonit.". N shnimet e veta Fishta, kujton se njher gjat kohs s pushimeve verore ishte drguar n katundin Rrapsh t Hotit pr t zvendsuar famullitarin Leonard Gojanin. N at vend t qet u miqsua me nj burr t thyer n mosh, Marash Ucin nga Hoti. Mbrmjet i kalonin bashk. Nga Marashi, Fishta dgjoi rrfime nga m t ndryshmet pr luftimet e hershme t malsorve shqiptar dhe malazes, edhe pr betejn e rrept n Urn e Rrazhanics, ku pati marr pjes Marashi vet. Fishta vijoi ta botonte e ribotonte poemn t zgjeruar m 1912, 1923, 1931 dhe 1933. "Lahuta e Malsis", me gjuhn e pasur nga burimet e veriut, e ngritur n art nga Fishta, u paraqit e plot n Shkodr n kremtimet e njzetepes vjetorit t shpalljes s Pavarsis s Shqipris.

    Poema n vargje tet rroksh sado me ngjyrimet e nj rapsodie kreshniksh legjendar, sht histori n vargje e lufts pr Lirin e Pavarsin e Shqipris, me heronj t vrtet, si Ali Pash Gucia, Ded Gjo Luli, Oso Kuka, Marash Uci etj. Befas, n aste frymzimi, poeti me sokllima kreshniksh, i drejtohet Zans s mir, apo i shqetsuar – Ors s Malit. Rimat, her jan t prputhura, her t kryqzuara. Kngt e krijuara n rini jan t hovshme, ndrsa n vijim, afr mbarimit, medituese dhe filozofike, me shqetsime pr fatin e atdheut n prag t liris, pas Lufts s Par e konferencave ndrkombtare.

    Nga kjo kryevepr epike, po japim pjes vetm nga pes kng.

    LAHUTA E MALSIS

    C U B A T


    Ndihm, Zot, si m’k ndihmue!
    Pesqind vjet kishin kalue
    se t buk’rn ket Shqipni
    Turku e mbate n robn,
    krejt tu’ e l t’mjern n gjak,

    frymn tue ia xanun njak,
    e as tu’ e lan, jo, drit me p:
    kurr t keqen pa ia d:
    rrihe e mos e ln me kj:
    me iu dhimbt, po, minit n’ mur, +

    me iu dhimbt gjarpnit nn gur! +
    Ve si ‘i dm, vu n’lavr spari,
    qi, ka’ e vret zgjedha e kulari
    kah nuk bn m’e thek strumb’llari,
    s’ndigjon me trhjekun m’pluer: +

    e tue dhan kryq e trthuer,
    tu’ i dhan bulkut shum mrz,
    me u vu s’ ryset pr hull
    e as me shoq ai pend me shkue:
    kshtu Shqiptart, t cilt msue

    s’din’ me ndej rob nn zgjedh t’huej,
    pag e t’dheta me i l kuj:
    por t lir me shkue ata motin,
    ve mbi vedi tue njoht Zotin,
    e as kurrkuj n’ kto troje t’ veta

    mos me i b kurr tungjatjeta,
    n’braz me Turk kurr nuk kan r
    e as kurr pushkn s’ ia kan d;
    por t’jan gr me t e t’jan vr,
    si me ken tu’ u vr me Shkj

    E prandej si pat fillue
    Turkut Ora m’ iu ligshtue,
    e nis pat m’ iu thy’ atij hovi,
    m’ qaf prdit tu’ i mbet Moskovi:
    e ato fiset e Ballkanit

    zun me i dal dore Sulltanit,
    nis Shqiptart kan me u mendue,
    si Shqipnin me e skapullue
    zgjedhet t’ Turkut: qi si motit
    n’ ato koht e Gjergj Kastriotit,

    krejt e lir kjo t’ishte, e askuj
    n’da t’jet Krajl a Mbret i huej,
    me i b kurr m tungjatjeta,
    kurr me i l m pag e t’dheta:
    edhe Flamuri i Shqipnis,

    si flet Engj’lli t’Perndis,
    si ajo flaka e rr’fes zhgjetare,
    me u suval prap n’tok shqiptare.

    Kur qe ai Knjazi i Malit t’Zi,
    Knjaz Nikolla, ‘i grxhel:

    grxhel, por bela:
    na dynd top, na dynd ushtr
    edhe del e bjen n’Shqipn,
    pr me shtrue kto bjeshk e vrr,
    shka merr Drinin pr s’t gjatit

    der’ n’ Kal t Rozafatit,
    ku ai me ngul do’ "trobojnicn",
    do’ m’ ia vu Shkodrs "kapicn":
    me b Shkodrn Karadak,
    mbasi ‘i her ta kisht’ l n’gjak!

    VRANINA

    Vojti fjala te etina:

    -Vall! ’po ban mi ShkjaVranina!

    Vall! ‘po ban Vranina m‘Shkje?

    rob tue xan e gjind tue pre,

    tue pre gjind, tue xan kajduka

    qysh se duel njaj Oso Kuka!

    Oso Kuka, ’i burr Shkodran,

    shoq n Shkodr, thon, s‘ka lan

    pr kah besa e kah trimnia,

    qi zanat i ka Shqipnia.

    Kaleshan e sy-prgjakun,

    mje m’sylah mustakun:

    ushton mali, thon, kur t’flas,

    dridhet fusha kah t’vikas,

    e kah t’dredh t rrebt taga‘n

    thue se rr’feja shkrep pr an

    kaq vringllim ai shkon tu‘ i dhan!

    MARASH UCI

    Te nji mriz, te nji lejth
    kishin ndodhun tre bar
    dy me dhen e nji me dh,
    njani plak e dy t r:
    Marash Uci e t’ bijt e Calit:
    dy djelm t’ leht si shpezt e malit.
    Marash Uci i Uc Mehmetit,
    an e m’ an i kisht’ r detit
    kishte p pront e Mbretit
    ak prej Hotit tue xan filli
    dr ku piqet buka m’ dielli;
    pse, sa kje Marashi i r,
    i pat dal Mbretit n’ ushtr
    me arm n’ dor, me zjarm n gj,
    si qi doke asht n’Shqipn.
    Burr i fort e trim si Zana,
    armt i kjen atij baba e nana:
    bab tagani e nan breshana,
    vll e motr d pistolet
    d gjarpnusha prej Stambollet.
    Ky kje lypun edh gjetun,
    pat ken thirrun edh pvetun
    e n’ kushtrim e n’ gjq t’ bajrakut,
    e ndr pr marr Karadakut;
    e kudo qi i doli prja
    at i dajti edh trimnija.
    Por, si kripit i r bora,
    e la kamba e e la dora,
    edh i shkrefi armt besnike:
    njato arm qi n’koh jetike
    pa’n ken ndera e Arbns kreshnike:
    e na doli bar malit,
    i shmrijak me t’ bijt e Calit
    prore Mashi djelmve t’ Hotit
    u kallxonte punt e motit,
    punt e motit, pun trimnie:
    si Shqiptari mbas lirie
    e mbas bess e s’ bardhs F
    bate dekn si me l;
    e u permendte Or e Zana,
    edhe u thot shum pun t’ mdhana, +
    pr lugat kur xehet hana,
    e pr luft, qi me drangona, +
    ban kulshedra n’ vise t’ ona;
    edhe i njifte ai ma s’ mirit
    sa drangoj jan rodit t’ njerit +
    mbi Ran t’ hjedhne e n’ Ur t’ Vezirit.
    Prande’ e dojshin gjith barija
    e ndigiojshin fjalt e tija
    si kah pushka ashtu ka’ urtija.

    Po shka, Zot, ka Mashi sot,

    Qi na a vra e nuk ban za?

    TE KISHA E SHINJONIT

    Prendoi dielli, n’qiell duel hana,
    n’ Veleik po pingron Zana:
    Ehu! ju malet e Shqipns,
    n’ t’ cilat struk shqipja e lirs
    n’ t’ bardhat koh qi kan prendue
    s’ lete anmik, jo, me i u afrue!
    E din shpat e di’ edhe prrue,
    e din land e di’ edhe gr,
    Shqiptars kryq e trthuer,
    se sa gjak atbot i anmikut
    vojti rrkaj prej t’ bardh elikut,
    qi flakote n’ dor t’ Shqiptarit
    Porsi rrfeja majes s’ Sharit.
    A kisht’ mujt kurr n’ at koh t’ lume,
    ( Me lot gjakut sot t’ lotueme!)
    ve nji troe t’ toks Shqiptare
    m’ e rmue dora grabitare?
    Ah! jo kurr: t’ isht’ ue mbar bota…
    pse ndo ‘i Lek, a ‘i Gjergj Kastriota
    do t’ kisht’ dal, at dor rrmbyese
    m’ e cungue me arm ngallnjyese,
    t ‘ cilat n’ shekull do t’ permenden
    han e hyj sa qiellve t’ enden.
    Por kan ndrrue sot moti e stina
    pr dh t’ ngrt, ku rreh "martina“!
    Gjinde e mbajtun me lot t’ shu‘mit
    qi n’ djers njom busat e umit,
    ja qi n’ kullm rreshket kumbuese,
    ja n‘pr dt bjen vals shkumuese,
    pr me mbajt nji grue te shpija
    s’ cils buk i lypin fmija,
    edhe i len ndoshta me kj,
    prse e mjera buk nuk k:
    gjinde, s’ cils Zot i asht ari,
    t’ zezn tok qi i ngrat Shqiptari
    shtrejt me gjak e pat fitue,
    pa ndo ‘i dhimb, kjoshin mallkue!
    Sot m’e d duen copa – copa:
    e prse? Pse don Europa…
    Lum, oj Zana e Veleikut,
    qi m’ ia lshon ti namt anmikut,
    qi m’ i uron djelmt e Malss,
    qi m’ i a kjn hallin Shqipns;
    ksaj Shqipne, e cilla motit,
    n’ za kah pushka e besa e Zotit,

    pat ken mue prej fisesh t‘ tana

    kah bien dielli e kah merr hana!

    TE URA E RZHANICS

    Riza Pasha del n’ kal:
    ‘Madhi Zot, se shka me p!
    ‘Fort ndjegull paska r
    N’ at Rrzhanic, nn Podgoric.
    S’ k me ngiat e do t’ bjer sh:
    Hazna e madhe pr bulq!
    T’ u ngjatt jeta! i thot Myftija
    S’ k r ndjeglla kah Malcija,
    Kah Rrzhanica e Podgorica;
    Por sht ue tymi i barotit,
    Djelmt e Gruds e Lekt e Hotit
    Kah luftojn me Mal t Z.

    Pas Lufts s Dyt, “Lahuta e Malss” dhe krijimet e tjera t Gjergj Fishts u ndaluan dhunshm nga pushteti i ashtquajtur popullor, ndrkoh u ribotua n Rom m 1958, n Lubjan, m 1990 dhe srish n Rom m 1991. Pas pmbysjes s diktaurs, veprat e Fishts dhe shkrimet prkujtimore botohen vazhdimisht. me titullin “Lahuta e Malsis”. Studimet pr Gjergj Fishtn, tashm jan m t thella, shkenc e mirfillt, sepse lidhen me vlersimin e vazhdueshm e kujtimin e poetit ton kombtar. Studiuesit e brezit t ri, si Arben Marku, tashm kan shkuar m tej, duke caktuar vendin m t lart, bie fjala, pr poemn epike “Lahuta Malsis” prball poems “Kunora e Malsis” t poetit malazes Negoshi. Me “Lahutn e Malsis”, poeti yn tregon historin e shqiptarve, zgjon e jep kushtrimin pr bashkimin e kombit pa dallim feje n luftn kundr pushtuesve t atdheut me ndihmn e Europs, ndrsa Negoshi krkonte bashkimin e malazesve n nj fe, n luft kundr pueshtuesve turq me prkrahjen e Rusis. Me krijimin e rrall tridhjetvjear “Lahuta e Malsis”, Fishta i dha kombit shqiptar nj histori t art, ndrsa Europs, nj msim t qart pr shtjet e pazgjidhura kombtare, si rrjedhoj e padrejtsive t kohve. Ndaj ai meritoi titullin Poet Kombtar. N veanti "Lahuta e Malsis“, i ngjan nj simfonie klasike, ku n rrjedhn e ngjarjeve vargjet, rimat e ritmi, jan notat e saj. Her t zymta, her shprehje dhimbjeje, her si mallkim dhe n astet e ngadhnjimit, piskam hareje e lufttarve. Mandej dgjohen zri i natyrs s bukur shqiptare dhe i zanave, jehona e bjeshkve, gurgullimat e krojeve dhe e prrenjve, teksa rrzohen tatpjet. N brendi t ksaj poeme epike, gjejm edhe vargje lirike, t rralla pr nga bukuria e kuptimi, kushtuar vajzs shqiptare, si kto:

    Varza ka e varza s’ka,

    porsi asht nji varz’ n’Janin

    kurkund shoqen s’ia ke pa,

    kah bje‘ diell e serotin;

    synin diell, ballin si hana,

    ardhun shtatit si selvija

    Efruazin e quejti nana,

    augur t’mir me e pas Shqipnia.


    Autor t shquar pr Fishtn

    Albanologu i njohur Fulvio Cordignano shkruante: “Pakkush kujtoj n letrsi t mbar bots, ia del At Fishts si poet satiric. Si i till, me nj furi t udishme, ai ther e pret aty ku djeg.” Ndrsa poeti italian me fam botrore Gabriele D’Anuncio thoshte: “Patr Fishta njihet si poeti m popullor i shqiptarve, si poeti m i przemrt i ktij populli… Si kt kemi edhe nj t madh tjetr: Rabindranat Tagora.” N nj koh, kur Fan S. Noli n ligjrata shprehej npr ligjrata: “Fishta sht i madh”. Kurse Faik Konica shprehej: “Fishta sht jo vetm poet i madh, por edhe intelektual i dors s par! Kot s koti prpiqen grekt e sotm t krkojn n letrsin e tyre nj vepr m t plot se “Lahuta” e Gjergj Fishts”. Ndrkoh Lasgush Poradeci, do ta quante Fishtn me nderim: “Poeti yn kombtar! Shkmbi i toks dhe shkmbi i shpirtit shqiptar!” Dijetari i shquar Eqrem abej, teksa analizon romantizmin ton, q lidhej me luftn pr liri e pavarsi, ndrmjet Jeronim De Rads e Naimi Frashrit, rendit edhe Gjegj Fishtn pr fuqin e vet epike. Krahas tij, Engjll Sedaj theksonte se “krahasimi i poezis epike t Fishts me poezin e Naimit bhet jo vetm n punimet e veanta mbi Fishtn, por edhe n punimet e tjera t E. abejt, duke prqndruar vmendjen m tepr te kta dy poet sesa n krahasimin ndrmjet Fishts dhe poetve t tjer shqiptar. Kshtu, bie fjala, n punimin e tij, „Romantizmi“, ndonse nuk shqyrton n veanti Fishtn, por kryesisht De Radn dhe Naimin, ai e ka krahasuar Naimin dhe Fishtn, duke thn se “ky epos (Istoria e Skndrbeut) nuk u b dot epos kombtar, se kt ua fali m von shqiptarve Gjergj Fishta”.

    Aurel Plasari shkruan: “Gjysmshekulli q ka kaluar prej vdekjes fizike t Fishts, e ka vrtetuar jetgjatsin e veprs s tij letrare, me gjith kushtet specifike t vshtira n t cilat i sht dashur asaj t gjalloj.”

    Ndrkaq, disa nga profesort e moshuar, me dijeni t pakta pr jetn e veprn e poetit Gjergj Fishta, vijojn t botojn e t ribotojn studimet e korrigjuar t viteve para ’90.


    Fishta pr Atdheun

    Shpalljen e Pavarsis s Shqipris Fishta e priti me gzim, por edhe me breng, pr shkak t Lufts Ballkanike e vendimeve t padrejta t Konferencs s Londrs -1913. Nj gjendje e till shpirtrore shprehet n poemn "Lahuta e Malsis“ dhe n artikujt e botuar n revistn "Hylli i Drits“, t themeluar prej tij n Shkodr m 1913. N shkrimin me titull: “A jan t’zot shqiptart me u mbajt shtet m’vedi?“, Fishta kritikon ashpr, nga nj an veprimet grabitqare t fqinjve e nga ana tjetr qndrimin e shteteve europiane kundr trsis toksore, sidomos t Rusis. Ndrkoh ai argumenton me fakte historike aftsin e shqiptarve pr krijimin e drejtimin shtetit t pavarur brenda kufijve etnik.

    Nj ngjarje e paharruar do t mbetet n histori dita 23 tetor 1913, kur Fishta ngriti Flamurin Kombtar n Kishn e Gjuadollit dhe e lidhi me drita me Xhamin e Fushs s els. Ishte ky nj veprim i guximshm pr bashkimin e shqiptarve me disa besime fetare. N vitet 1916-1917, nn pushtimin austriak, ai boton gazetn “Posta e Shqypnis.“ Pas mbarimit t Lufts s Par Botrore, nga prilli i vitit 1919 dhe gjat vitit 1920, Gjergj Fishta sht sekretar i prgjithshm i delegacionit shqiptar n Konferencn e Paqes n Paris, pr mbrojtjen e trsis toksore t Shqipris. N nj nga ligjratat e vitit 1919, ai tha: "Pak i njohun dhe aq zi i gjykuem n Europ asht vendi yn. I vjetr sa fosilet, sa stalaktitet e shpellave jehuese t maleve t veta vigane, dhe i lindun t thuesh prej vet rranjve t vjetra, ai asht sot zot autokton i pakundrshtueshm i tokave t tij. Po qe se pernjimend parimi i autodeterminacionit asht marr prej Konferencs s Paqes si karakter themelor pr trajtimin e shteteve si dhe pr prcaktimin e kufijve t tyne, e drejta e lyp q Shqipnia t qitet shtet m vete prbrenda kufijve t vet etnik dhe gjeografik. Por ka, se simbas teoris Vilsoniane pr me mund nji popull me u sundue n vetvete, prpos kombsis duhet t mirret parasysh edhe ndrgjergjja e tij kombtare. Tashti pr n qoftse si ndrgjegje kombtare duhet t kuptohet ndjesija pr liri, si edhe ai dshir q mund t ket nji popull pr t’u zhvillue, gjithnji prbrenda qarkut t forcave t veta, un them se edhe n kt pikpamje Konferenca duhet t’ia njoh Shqipnis pamvarsin si edhe sovranitetin e saj. E po thomni, cili populll n Ballkan ka ndjesi ma t thella pr lirin e vet sesa populli shqiptar? N rast se ata nuk na duan n nji shtet t vetm, pasi thon se shqiptart qenkan Musliman, ather na Kristiant, do t’i shkrijm kryqet tona dhe do t’i bajm fishek, me mbrojt vllaznit tan musliman shqiptar”, Esht kjo nj shprehje e dal nga shpirti i At Gjergj Fishts, e cila tregon shum pr harmonin fetare ndrmjet shqiptarve. Gjithashtu dshmon, se prjetsisht ndrmjet krerve t besimeve fetare n Shqipri gjithnj ka ekzistuar nj harmoni e mrekullueshme fetare. N vitin 1922 Fishta pritet n Uashington si personalitet i njohur i kulturs. Takohet e bisedon me sukses me senator republikan pr shtjen e kufijve t Shqipris.

    I ftuar, m 1930, n Nju Jork, pranohet antar n Bashkimin Ndrkombtar t poetve nga 60 vendet e bots. Fishta prfaqsoi Shqiprin edhe n mbledhjet ndrkombtare, m 1930 n Athin, m 1932 n Stamboll e Bukuresht.

    Me prozn e tij t shklqyer prshkroi udhtimin pr n Turqi, ndrsa lundrimin prmes dallgve t oqeanit t trazuar do ta rrfente me nj proz plot humor,sipas ndryshimit t motit e gjendjes shpirtrore, duke iu lutur dhe shenjtorve.

    Nga leximi me vemendje i prozs, s Fishts, vihet re, se ajo rrjedh poashtu si poezia e tij. Poezia ashtu edhe proza e Fishts jan burime frymzimi pr poett e shkrimtart, madje pr gjith ata, q duan t flasin bukur shqip.


    Veprimtaria e Fishts n vitet 20 – 30

    N vitet 20, Fishta merr pjes edhe ne veprimtari politike. N dhjetor t atij viti

    zgjidhet deputet i Shkodrs. N prill 1921, n mbledhjen e par t parlamentit shqiptar, zgjidhet nnkryetar. Po at vit themelon Gjimnazin Franeskan n Shkodr. N ngjarjet e Qershorit 1924, mban krahun e demokratve. Mandej largohet nga atdheu dhe vendoset n Itali. Atje, n vitet 1925 e 1926, krijon, boton e riboton pareshtur. T atyre viteve jan pjesa m e madhe e dramave, tragjedive, etj. I kthyer n atdhe, si u tha m lart, prfundon m 1937 poemn epike "Lahuta e Malsis“.

    M 1939, Fishta isht kandidat i mimit Nobel, antar i Akademis s Shkencave dhe Arteve Italiane, ndrmjet poetve, shkrimtarve, kompozitorve dhe shkenctarve me fam botrore. Aty nga fundi i jets, m 1940, pa pritur Fishta do t deklaronte: “qysh nga koht romake prgjat rrjedhs s shekujve, pushtues t ndryshm kaluen npr Shqipni, por asnjeni prej tyne nuk e nnshtroi dhe nuk e pushtoi dot shpirtin e shqiptarit.” Ky z jehon fuqishm edhe pr profesort, q rropaten e rrmojn m kot npr skutat e errta t arkivave, t gjejn ndonj krisje n prmendoren e shenjt t etrve atdhetar katolik me Fishtn n krye dhe letrat e sajuara prej tyre askush nuk i beson.


    Po dokumentet, ’thon pr jetn e veprimtarin e tij?

    At Gjergj Fishta lindi n fshatin Fisht t Zadrims, m 1871. Pr fat t mir msimet e para i mori nga msuesi e poeti Leonardo de Martini. Shkolln e mesme e kreu n Troshan t Shkodrs, kurse studimet e larta pr teologji, filozofi e gjuht e huaja, n institutet e seminaret franeskane n Sutjek, Livno e Kreshevo t Bosnjs. Pas mbarimit t studimeve m 1894, u shugurua meshtar dhe u pranua n Urdhrin Franeskan. N vitin 1899 s bashku me Abatin e Mirdits Preng Doin, me romancierin e par shqiptar Dom Ndoc Nikajn, At Pashko Babin etj. themelon n Shkodr shoqrin letrare “Bashkimi.” N vitin 1902, sapo qe caktuar drejtor i shkolls franeskane n Shkodr, vendosi shqipen n msime. N vitin 1908 prfaqson shoqrin “Bashkimi” n Kongresin e Manastirit dhe drejton Komisionin e Alfabetit. N mbarim t Kongresit, Fishta kreu nj veprim fisnik, kur fjaln pr njoftimin e vendimit ia dha Mit’hat Frashrit, aso koh n mosh t re.

    Dshira e prkrahja gjuhs shqipe, trimroi drejtuesin e arsimit n Shkodr, Luigj Gurakuqin t themelonte m 3 gusht 1916, Komsin letrare nn mbrojtjen e komands ushtarake t kryesuar nga gjeneral Trollman, i ndikuar dhe nga Dr.R.Nachtigal, studiues i gjuhs son, m n z n Europ si dhe nga Dr. Gjergj Pekmezi. N Komsin Letrare morn pjes me punimet e tyre, prher t vlefshme, At Gjergj Fishta, Dom Ndre Mjedja, Aleksandr Xhuvani, Sotir Peci e shum t tjer nga Veriu e Jugu.

    Si rrjedhoj e shtrembrimeve dashakeqe ndaj jets e veprs s At Gjergj Fishts ishin t pakt lexuesit e letrsis q kaluan aste hutimi. Kritika shkencore e mirfilt e t gjitha kohve bashkohet n nj mendim se vepra e tij sht kulm i ndritur q u ngrit madhrisht, pr rreth dyzet vjet, mbi hapsirn e letrsis shqiptare n shrbim t atdheut.


    Nderimet nga vendi e bota

    At Gjergj Fishta n historin e Shqipris z nj vend me rndsi si vazhduesi i Rilindjes son Kombtare e shprehs i idealeve atdhetare dhe demokratike n gjysmn e par t shekullit njzet. Krejt ndryshe nga shkrimi n librin „Historia e Letrsis Shqiptare“-1983, Fishta njihej kudo, si poet, shkrimtar, dramaturg, kritik letrar, satirist, eseist, gjuhtar, edukator, piktor, arkitekt, drejtues i lart i fes franeskane, publicist, politikan demokrat etj. M 1941 shkrimtari i shquar Karl Gurakuqi shkruante: “Fishta i la nder gjithkund emnit shqiptar. Jo vetm bota shqiptare e naltoi edhe pr s gjalli tue i dhan titullin ”Poeti Kombtar”, por edhe bota e jashtme, mbasi shijoi e moi frytin e pends s tij, ia njofti vleftn dhe e nderoi me lvdata, dekorata e tituj. Klubi “Gjuha Shqype” i dhuroi n vitin 1911 dy basoreljeve symbolike t punuem mjeshtrisht dhe nji kunor argjandi; m 1917 qyteti i Beratit i drgoi nji pend ari, pr kujtim t veprimit t tij letrar e politik. Perandoria otomane i dha dekoratn Mearif kl.II (1912); Mbreti i Austro-Hungaris e dekoroi me Ritterkreuz (1912); Papa Piu XI e nderoi me Medaljen e Meritimit (1925); Paria e prgjithshme e Urdhnit franeskan me titullin “Lector Jubilatus”(1929): Greqia me dekoratn.“ Phenix” (1931), etj.„ Pr Gjergj Fishtn kan shkruar edhe n botn gjermane.

    Pas vitit 1990, At Gjergj Fishta u dekorua me Urdhrin Nderi i Kombit.

    Prkujtimi i tij me rastin e 100 – Vjetorit t Pavarsis s Shqipris, ishte nj nga vlersimet m t larta, q mund t‘i bhej nj Poeti Kombtar si At Gjergj Fishta.


    Po ’thot Fishta me poezit e veta?

    NGA MRIZI I ZANAVE

    GJUHA SHQIPE

    Porsi kanga e zogut t’vers,
    Qi vallzon n’blerim t prillit;
    Porsi i ambli flladi i ers,
    Qi lmon gjinjt e drandofillit:
    Porsi vala e bregut t’detit,
    Porsi gjma e rrfs zhgjetare,
    Porsi ushtima e nji termetit,
    Njasht gjuha e jon shqiptare.

    Ah, po, e ambl fjala e saj,
    Porsi gjumi m’nji kerth,
    Porsi drita plot uzdaj,
    Porsi gazi i pamashtr;
    Edh ndihet tu kumbue,
    Porsi fleta e Kerubimit,
    Ka’i bjen qiellvet tue fluturue
    N’t’zjartat valle t’amshimit.
    Pr, mallkue njaj bir Shqiptari,
    Qi ket gjuh t Perends,
    Trashigim, qi na la i Pari,
    Trashigim s’ia ln ai fms;
    Edh atij iu thaft, po, goja,
    Qi e perbuz ket gjuh hyjnore;
    Qi n’gjuh t’huej, kr s’sht nevoja,
    Flet e t’veten ln mbas dore.


    N gjuh shqype nanat t’ona
    Sh prej djepit na kan thnun,
    Se sht nji Zot, qi do t’a dona:
    Njat, qi jetn na ka dhnun;
    Edh shqip na than se Zoti
    Per Shqiptar Shqipnn e fali,
    se s t’enden stina e moti,
    Do t’a gzojn kta djal mbas djali.

    Npr gjuh shqipe bota mbar
    Ka me u njoht se ’fis ju kini,
    Ka me u njoht j pr Shqiptar:
    Trima n’z sikurse jini.

    Prandej, pr, n’e doni fisin,
    Mali, bregu edh Malsija
    Prej njaj goje sot t’brohorisin:
    Me gjuh t’veten: “Rrnoft Shqipnia!”


    SHQIPNIJA

    Edh hna do t’ a dije,
    Edh dielli do t’ kt p,
    Se pr qark ksaj rrokullije,
    Si Shqipnia ‘i vend nuk k !
    Fusha t’ gjna e kodra t’ blera,
    Zijes s’ mnershme larg k sht droja,
    Me gaz t’ vet kt i vesh Prendvera,
    Si t’ Parrizit t’ larmet shtroja.

    Nen nji qiell perher t’ kullueme,
    N’ rreze e n’ drit pershkue unj,
    Bjeshk e male t blerueme
    Si vigj shtiellen n’ ajr.

    Ke ato bjeshk e ke ato male
    Kroje t’ kjarta e t’ cemta gurra,
    Tue rrmbye n’pr mriza hale,
    Gurgullojn n’pr rrj e curra.

    Mbi ato male e bjeshk kreshnike
    Ljn mandej ata djelm si Zna,
    Armt e t’ cilvet, p’rher besnike,
    Jan permend nder fise t’ tana.

    Atje ljn, po Tosk e Geg,
    Si d rreze n’ flak t’ nji dielli:
    Si d rrf, qi shkojn tue djeg,
    Kr shkrep rja nalt prej qielli.

    Ato male t madhnueshme,
    Ato, po, kan mjt me p
    Se sa forca e pafrigueshme
    N’ turr t’ Shqiptarit pt ka r.

    Dridhet toka e gjimon deti,
    Ndezen malet flak e shkndija,
    Ka’ i frigueshm, si trmeti,
    Atje rrmben k e thrret Liria.

    Lume e sh para atij ngelin,
    Ia lshojn udhn dete e male;
    Mbretnit fjaln s’ mund t’ ia shkelin,
    Turrin ferri s’ mund t’ ia ndale.

    Shkundu pluhnit, pr, Shqipn,
    Ngrehe ballin si mbretnesh,
    Pse me djelm, qi ngrof ti n’ gj,
    Nuk mund t’ quhesh, jo, robnesh.

    Po, edh hna do t’a dije,
    Edh dielli do t’ kt p,
    Se pr qark ksaj rrokullie,
    Si Shqipnia ‘i vend nuk k!
    Rrnosh e kjosh, pr moj Shqipn,
    Rrnosh e kjosh gjithmon si vera,
    E me dije e me Lir.

    I DBUEMI

    Lamtumir’!- vendet e mija,

    Qe, po zhduken dal’- ngadal;

    Gjimon deti, ushton duhija,

    Lkundet barka val’ mbi val;

    Kah njaj diell, qi a tue flakue

    Andej fill un tash do t’veta…

    Lamtumir’! o dhe i bekue!

    Lamtumir’! prsa t’jet jeta!

    Nesr nadje kur mbi ne

    Rrezja e diellit ka me ra,

    Kush e din sa uj e dhe

    Mue prej tejet kan me m’da?!

    E por n’pyetsha ret mizore,

    E por n’pyetsha zojt e detit

    Se pr ty, moj tok arbnore,

    S’ka me m’fol’ kush mue t’shkretit…

    Tjera fush e tjera zalle

    Kam me pa, e tjera dete:

    Kam me ndie, po, tjera valle,

    Tjera gjuh’ n’tjer qytete;

    Vendin t’em, por, s’kam me e pa

    Ku kam le e jam burrnue;

    Syt e mij edhe kan me kja,

    Pa u gjet’ kush, qi me i ngushllue.

    Pa kend t’emin, po e’ nji Zotit,

    Tue shtegtue pr dhe t huej,

    Kan me m’shkue mue ditt e motit

    Sha e prbuzun prej gjithkuej.

    Kam me pas’ shkretin pr votr,

    E pr shtroj’ t ndeztn ran.

    Kam me pas ulkojn motr,

    Kam me pas , ehu! tigrn nan.

    Nana e mbetne pr s’t gjallit

    Ka me m’kja, kushdi, ndo ‘ i dit,

    Der sa motra dekun mallit,

    Kot ndo’ i her’ mue ka me m’prit.

    Ka me i njeh’, po, krushqit, e mjera,

    Me i pru nans n’shpi nji re:

    Por i vllaj, kushdi m’ at-hera

    Ka me u kalbun pr nn dhe!

    E, njaj dhe-ehu! Kob prej qiellet!-

    S’ka me ken’, jo, dheu i t’ Parvet,

    Ku ma bukur qielli kthjellet,

    Ku ma ambl n’gjuh’ t’Shqiptarvet

    Para Hyut naltohet luta,

    E ku besa asht e shejtnueshme,

    E ku zemrat, s’dijn’ shka a tuta,

    E ku bjeshk’t jan’ t madhnueshme.

    Oh! ju bjeshk’t e Shqiptaris,

    Ku ma mir’ shndrit’ dielli e hana,

    E ku logu a i bujaris

    E ku rriten djelm si zana!

    Un ju kurr s’kam me u harrue,

    Kahdo t’m’jet gjykue me u end:

    Der sa t’muj me ligjrue,

    Ju gjithmon kam me u prmend!

    E ato hal e qipariza

    Kam me i pas’ ndr mend gjithmon,

    E ato stane e njato mriza,

    E ato berre e ato kumbon…

    Por, oh, vaj! Malet e mija,

    Qe, po zhduken dal’- ngadal;

    Gjimon deti, ushton duhija,

    Lkundet barka val’ mbi val.

    Lamtumir’, pra, bjeshke e male!

    E ju krepa edhe ju curra;

    E ju breshta e ju gjeth hale;

    E ju prroje edhe ju gurra!

    Lamtumir’ ju mrrize e stana!

    Lamtumir’ kumbona e berre!

    Lamtumir’, ju fusha t’gjana,

    Ju livadhe, ende ju djerre.

    Lamtumir’! ti shpija e t’Parvet,

    Ku ma s’parit m’agoi drita

    E ku streh u dha’ shtegtarve

    Miqt e babs’ edhe ku i prita

    Lamtumir’! carani m’votr,

    Lamtumir’! ju arm’t e shkreta;

    Lamtumir’! ti nan e motr,

    Lamtumir’ pr sa t’jet jeta!…


    Porosit e fundme t Fishts

    Sipas disa publicistve shqiptar, ndr ta Fritz Radovani, dihet se shkrimtart e njohur n botn e letrave, para largimit nga jeta kan shprehur fjalt e fundit prekse, himne, testamente, kshilla, porosi… Poeti yn kombtar Gjergj Fishta ndrroi jet n mbarim t dhjetorit 1940. Pak para se t shuhej n spitalin e Shkodrs, nga nj polmonit i rnd n koh ngrice e bore, u la kshilla e porosi fretrve t rinj franeskan. N testamentin e tij lexohen kto fjal: “Po vdes i knaqun, sepse kam punue pr atdhe e fe.” Ndrkoh, sipas At Viktor Volajt, bashkpuntor i afrt i poetit Gjergj Fishta, kishte prmendur nevojn pr rishikimin e “Lahuts s Malcis” dhe prsriti fjaln: “ i kryqzuemi” n latinisht. Pastaj krkoi t’i pikturonin n murin prball shtratit t tij skena nga “Gjyqi i fundit”. Ndrsa, nj mik i poetit, prmend fjalt e fundit t Fishts: “Jo pr tjetr, por sepse po l anmikun mbi trollin shqiptar, mue m vjen keq se kam me vdek.”

    Sipas kujtimeve t At Zef Pllumit, kur Fishts iu krkua q t refuzonte titullin e Akademikut nga sivlleznit, Fishta sipas nj rregulli t caktuar duhej t mbante nj varg konferencash npr institucione t ndryshme kulturore, ai u prgjigj se: “Un ndr konferencat do t’u prsris italianve pa ja d se me t vrtet Roma dikur e ka pas namin e madh, por legjionet ilire dhe perandort e mdhaj ilirjan ishin ata q kishin n dor fatet e Roms. U bj edhe nji premtim tjetr se prnji ato konferenca do t’i kryej pr gjasht muaj, si e don rregullorja, un menjiher do t krkoj me ardh n Shqipn.”

    Duke lexuar shkrimin e prof. N Jorgaqit. kundr Fishts e franeskanve, na del para sysh jeta e vepra pr atdhe e krijuesit t “Lahuts s Malsis” me t ciln iu drejtua tr kombit shqiptar pr bashkim kundr pushtimit t huaj. Nga vepra e ndritur e Fishts plot larmi tingujsh, dgjohet gjuha shqipe “porsi kanga e zogut t’vers.”


    Gazeta Dielli
    31 dhjetor 2020

Tema t Ngjashme

  1. Fjalimi i At Gjergj Fishtes ne konferencen e paqes (1919)
    Nga mitjuk n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 27-09-2013, 08:02
  2. Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 14-09-2011, 15:04
  3. Prgjigje: 10
    Postimi i Fundit: 27-12-2010, 10:14
  4. Fjalimi i Fishts n Konferencn e Paqes n vitin 1919, n Paris
    Nga DYDRINAS n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 16-10-2009, 17:36
  5. Grindje pr kryesin e lidhjes s shkrimtarve dhe artistve
    Nga Fiori n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 7
    Postimi i Fundit: 24-12-2007, 06:22

Fjalt Kye pr Temn

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •