Loj me pasaporta: Nnshtetsi e art nprmjet nj salloni bukurie n Shkup

Nj investitor kontrovers amerikan kazinosh siguroi nj pasaport nga Maqedonia e Veriut duke hapur nj sallon floksh n Shkup. Pastaj u largua. Ekspertt thon se skema t tilla ngren nj sr flamujsh t kuq.

Nga Frosina Dimeska, Samir Kajosevic dhe 2 T tjer

Emri:  travel-5219496_1280.jpg

Shikime: 71

Madhsia:  31.8 KB

N qendr t Shkupit, pran nj ish-kinemaje, ka nj sallon bukurie t quajtur Charm.

Me prmasa modeste dhe n gjendje t'u shrbej vetm disa klientve n t njjtn koh, Charm u hap n vitin 2019 nga nj shtetas amerikan dhe banor i ishullit Saipan t Paqsorit, i quajtur Shawn Andre Scott.

Nj vit m par, Scott kishte themeluar nj kompani n kryeqytetin e Maqedonis s Veriut dhe transferoi 405,000 euro kapital themelues nga Hauai. Ai punsoi 13 persona pr stafin e sallonit. Dhe n kmbim, qeveria e Maqedonis s Veriut i dha atij nj pasaport, duke e publikuar vendimin n procesverbalin e seancs s 22 qershorit 2021.

Sipas ligjit maqedonas, qeveria mund t'i jap shtetsi kujtdo q dshiron t investoj t paktn 400,000 euro dhe t punsoj t paktn 10 persona pr nj minimum prej nj viti. Ministria e Financave duhet t gjykoj se investimi sht me interes pr vendin. Por a ishte vrtet kaq me interes salloni Charm?

Rreth 18 muaj pas marrjes s shtetsis, Scott trhoqi 80,000 euro nga investimi i tij fillestar, duke prmendur zvoglimin e biznesit dhe shkurtimin e stafit. Sot, salloni drejtohet nga nj kompani tjetr. Scott sht zhdukur dhe kompania e tij, Best Trading Company, ka, n letr, vetm nj punonjs. Kompania menaxhohet nga nj person i quajtur Kyhong Peng nga Kamboxhia.

Ai nuk sht n Maqedonin e Veriut, tha nj avokat nga Shkupi, i cili punoi m par me Scott dhe krkoi t mos i prmendej emri. Por ai ende ka pasaport maqedonase. Edhe nj pasaport bullgare. Pyetja sht pse dhe si, duke marr parasysh dy dekada mbulim nga ana e mediave amerikane n marrveshjeve t diskutueshme t biznesit t Scott?

Gjurma e padive dhe akuzave

Scott, 57 vje, sht nj shtetas amerikan, por, sipas raportimeve t mediave, u largua pr n Ishujt e Virgjr dhe tani thuhet se ndodhet n Ishujt Mariana, nga t cilt Saipani sht m i madhi. Nga atje, ai menaxhon dy kompani Bridge Capital, e cila merret me shitjen e pasurive t paluajtshme, dhe Angkor Capital Specialized Bank me baz n Kamboxhia, e cila jep kredi pr blerjen e pasurive t paluajtshme.

N vitin 1994, Scott u shfaq n botn e lojrave t fatit, duke hapur nj kazino me nj licenc t kufizuar n nj periferi t Las Vegasit; disa vite m von, ai aplikoi pr nj licenc t prhershme, por ndryshoi mendje kur rregullatori amerikan hapi nj hetim mbi praktikat e tij t kontabilitetit. Scott e shiti firmn.

Nj dekad m von, ai po trhiqte interesin e mediave amerikane.

Duke e prshkruar Scott si nj siprmarrs t ri t pasur, n qershor 2004, Washington Post raportoi se ai qndronte pas nj prpjekjeje pr legalizimin e makinerive t lojrave t fatit n kryeqytetin e SHBA-s, pavarsisht se i ishte mohuar ose kishte dshtuar t merrte licencat e lojrave t fatit n pes shtete t SHBA-s pasi rregullatort gjetn prova pr keqmenaxhim financiar, praktika t parregullta kontabl dhe partneritete t fshehura.

Prsri, n 2017, Portland Press Herald raportoi pr nj ofert t Scott, me motrn e tij, pr t ndrtuar nj kazino n shtetin Mein. Ajo tha se investime t shumta nga Scott n t gjith vendin, kryesisht n kazino, kishin ln nj gjurm padish dhe pretendimesh pr praktika mashtruese, por se ai kishte dal nga secila prej tyre kryesisht i padmtuar.

N nj moment, raportoi gazeta, Scott kishte deri n 140 firma t regjistruara n lojra fatit, biznesin e mikpritjes dhe garat me kuaj. Mnyra e tij e funksionimit ishte e organizuar mir. Scott do t blinte ndrtesa t braktisura, do t merrte nj licenc kazinoje dhe do t'i hiqte qafe ato pr nj shum t caktuar sapo hetuesit t fillonin t grmonin n t kaluarn e tij.

N vitin 2022, emri i tij ishte n mediat bullgare, t cilat zbuluan se n vitin 2017 ai kishte marr nj pasaport bullgare pasi kishte investuar n vend, njsoj si n Maqedonin e Veriut fqinje.

Scott sht nj nga dy investitort n nj kompleks biznesi t premtuar me nj hotel, restorant, spa dhe qendr tregtare n afrsi t piks kufitare bullgare Kapitan Andreevo me Turqin. Kompleksi sht ende duke u ndrtuar.

Pse nj njeri mund t ket nevoj pr kaq shum pasaporta? Shpesh, prgjigja sht pr t pastruar para, tha pr BIRN nj hetues i krimeve financiare n kushte anonimiteti.

BIRN nuk ka prova q Scott ka kryer nj krim. Por t ashtuquajturat skema t pasaports s art jan cilsuar prej kohsh si t pambrojtura ndaj abuzimit nga njerzit q krkojn t shmangin ligjin dhe t qarkullojn t ardhurat e krimit. Shtetsia e shumfisht nnkupton numra t shumt ID, duke e br m t vshtir pr hetuesit gjurmimin e parave t depozituara n shum vende.

N raste t tilla, sht shum e vshtir t krkosh ndihm nga kolegt nga vendet e tjera, sepse puna sht e gjer, tha burimi. Pra, nse ata nuk kan interesin e tyre, nuk jan t interesuar t hyjn n hetim.

M shum pasaporta do t thot gjithashtu m shum opsione n rast t nj krkese ekstradimi pasi jo t gjitha vendet kan marrveshje ndrmjet tyre pr t dorzuar shtetasit e tyre.

Nj ekspert i pastrimit t parave, i cili gjithashtu krkoi t mbetet anonim, tha pr BIRN: sht e uditshme q nj njeri me pasaport amerikane, pr t cilin pothuajse t gjith kufijt jan t hapur, merr nj pasaport maqedonase. Nuk sht saktsisht nj dokument udhtimi shum i vlersuar n bot.

Pak shqyrtim zyrtar

E ashtuquajtura skema e pasaports s art u prezantua n Maqedonin e Veriut n vitin 2012, nn qeverin e krahut t djatht t Nikola Gruevskit, i cili u largua nga vendi pr t'i shptuar dnimit pr korrupsion n vitin 2018 dhe iu dha azil politik n Hungari. Socialdemokratt e athershm t opozits e kritikuan masn, por q kur morn pushtetin n vitin 2017, 51 pasaporta t tjera u jan lshuar investitorve n baz t interesit ekonomik.

Sipas ligjit maqedonas, ministria e financave duhet t bj nj vlersim nse nj investitori t huaj duhet t'i jepet shtetsia n baz t interesit shtetror.

Por Ligji pr Parandalimin e Pastrimit t Parave dhe Financimit t Terrorizmit ua l bankave komerciale t vendosin nse do t kontrollojn parat q qarkullojn prmes tyre nga jasht n aksionet themeluese t nj kompanie t krijuar nga nj investitor i huaj, n kt rast Scott. Ato para mund t trhiqen dhe t shpenzohen sa her q t jet e nevojshme.

Ndodh q bankat t mos raportojn transaksione t dyshimta, sepse llogaritin se kan fitime dhe nse duhet t paguajn gjobn, e cila shkon nga 80,000 deri n 120,000 euro, tha nj burim i dyt i prfshir n hetimin e krimit financiar pr BIRN, duke folur gjithashtu n kushte anonimiteti.

Banka qendrore e vendit, e cila sht prgjegjse pr mbikqyrjen e bankave komerciale, tha se sinjalizon vetm Zyrn e Inteligjencs Financiare, nj organ i pavarur shtetror, nse n mbikqyrjen e saj t rregullt t nj banke gjen prova pr pastrim t mundshm parash.

Zyra e Inteligjencs Financiare tha se n periudhn paraprake nuk kishte pranuar asnj ankes nga Banka Kombtare pr kapitalin themelues t ktyre kompanive. Ajo nuk specifikoi se far periudhe.

BIRN kontaktoi vazhdimisht Ministrin e Financave pr t pyetur pr qndrimin e saj pr shtetsin e Scott, por ajo nuk u prgjigj deri n kohn e publikimit.

N Serbi, pasaporta pr rust

Mali i Zi operon nj skem t ngjashme shtetsie t art, por, nn presionin e Bashkimit Evropian dhe pas skandaleve t mparshme, vendi nuk ka lshuar asnj pasaport t till kt vit.

Vetullat u ngritn pr her t par n vitin 2009, kur qeveria e kryeministrit t athershm Milo Djukanovi, i dha nj pasaport Thaksin Shinawatra-s, ish-kryeministrit tajlandez i cili u rrzua n nj grusht shteti ushtarak n vitin 2006 dhe m von u dnua n munges me dy vjet burg pr korrupsion dhe shprdorim detyre. Djukanovi tha se Shinawatra e kishte fituar pasaportn pr shkak t investimit t tij t lajmruar n turizm.

Sipas t dhnave zyrtare, deri m tani 651 shtetas t huaj shumica nga Rusia dhe Kina kan marr pasaporta malazeze pasi kan bler apartamente n qytetet bregdetare dhe malore ose kan dhuruar para pr zonat e pazhvilluara. Qeveria thot se skema ka korrur 300 milion euro investime.

Motra e Shinawatra-s, Yingluck, mori nj pasaport nga fqinji i Malit t Zi, Serbia, raportoi media n vitin 2019. Yingluck Shinawatra ndoqi hapat e vllait t saj duke shrbyer si kryeministre e Tajlands n 2011-2014, por u rrzua pasi Gjykata Kushtetuese vendosi se ajo kishte shprdoruar detyrn e saj duke larguar nga puna nj zyrtar t siguris kombtare.

Presidenti serb Aleksandr Vui e mbrojti vendimin pr t'i dhn asaj nj pasaport, duke thn: Nuk shoh t jet ndonj problem pr ne, veanrisht nse qeveria sheh prfitime ekonomike ose t tjera pr ne.

Skema serbe funksionon sipas Ligjit pr Shtetsin, i cili thot se i huaji mund t marr nnshtetsin serbe nse vlersohet n interes t shtetit. Ndrkoh q vendimet e qeveris pr shtetsin publikohen n Fletoren Zyrtare, ato nuk e shtjellojn arsyetimin.

Midis vitit 2010 dhe 2015, mesatarisht pes deri n 13 pasaporta u lshuan n kt mnyr do vit, kryesisht pr sportist dhe sportiste q luanin pr ekipe serbe, artist, figura politike, CEO bankash ndrkombtare dhe investitor.

Shifrat filluan t rriteshin q nga viti 2016, njsoj si edhe numri i njerzve q merrnin pasaporta t tilla. Ndrsa disa ishin figura publike, shum nuk ishin dhe mbetet e paqart se far interesi t veant kishte Serbia pr t'u dhn atyre pasaporta.

N vitin 2022, viti kur Rusia pushtoi Ukrainn, Serbia nxori nj numr rekord vendimesh pr dhnien e pasaportave bazuar n interes t veant 64 pr at vit. Numri aktual i pasaportave t lshuara sht sigurisht m i lart duke qen se nj rast individual mund t prfshij disa antar t nj familjeje. Kt vit, qeveria miratoi 70 vendime t tilla. Shumica kan qen pasaporta t arta pr shtetas rus.

Nemanja Nenadic, drejtoresh programi e Transparency International Serbi, tha se, prve rasteve q prfshijn figura t njohura sportive ose figura t tjera publike, publiku serb nuk sht n gjendje t gjykoj nse shteti ka ndonj prfitim real nga dhnia e shtetsis pr nj individ t caktuar.

N munges t ktij informacioni, sht plotsisht e mundur q nj person t marr nnshtetsin pa qen n interes t Republiks s Serbis, por duke qen m tepr n interesin financiar t atyre q propozojn vendime t tilla, tha Nenadic pr BIRN.

Shqipria ka vite q prpiqet t prezantoj skemn e saj, por sht prballur me rezistencn e BE-s, t cils Tirana dshiron t'i bashkohet.

Skema sht lidhur me nj projekt t diskutueshm zhvillimi n portin e Durrsit, ku qeveria propozon q t huajt q blejn apartamente t'u jepet pasaporta shqiptare. BE-ja paralajmroi se nj propozim i till, nse miratohet, do t rrezikonte lvizjen e lir t qytetarve shqiptar brenda bllokut.

Transparency International thot se skema t tilla pasaportash apo vizash nuk i shrbejn investimeve t vrteta apo emigrimit, por interesave korruptive.

Por ndrsa vende si Bullgaria, Portugalia dhe Irlanda kan hequr dor nga versionet e tyre, praktika vazhdon n vendet antare t BE-s, Spanj, Greqi, Itali, Malt dhe Qipro.

N vitin 2019, Komisioni Evropian pranoi se pasaportat dhe vizat e arta mbartin rrezikun e korrupsionit dhe pastrimit t parave, dhe n vitin 2022 Parlamenti Evropian miratoi nj paket masash kundr pastrimit t parave, duke prfshir ndalimin e shitjes s pasaportave t arta dhe prfshirjen e kontrolleve t rrepta t detyrueshme pr marrjen e vizave t arta.

Gordana Andric kontribuoi raportim nga Beogradi dhe Fjori Sinoruka nga Tirana.

Ky artikull u prodhua me mbshtetjen e Programit Global Luftimi i Flukseve t Paligjshme Financiare, i implementuar nga GIZ dhe i mbshtetur financiarisht nga Ministria Federale Gjermane e Bashkpunimit dhe Zhvillimit Ekonomik si dhe Ministria e Punve t Jashtme t Norvegjis. Prgjegjsia pr prmbajtjen sht vetm e BIRN dhe nuk reflekton domosdoshmrisht pikpamjet e GIZ, Ministris Federale Gjermane pr Bashkpunimin dhe Zhvillimin Ekonomik si dhe Ministris s Punve t Jashtme t Norvegjis.


BIRN