Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 3
  1. #1

    Fjalt e italishtes edhe t latinishtes shpjegohen vetm me gjuhn shqipe

    Fjalt e italishtes edhe t latinishtes shpjegohen vetm me gjuhn shqipe

    Gjuha shqipe ka krijuar latinishten si gjuh artificiale n antikitet edhe pastaj nga latinishtja sht krijuar italishtja si gjuh e folur.

    Fjalt italiane edhe latine jan fjal t bashkuara t shqipes ose jan gati njlloj si fjalt e shqipes.

    Gjuha shqipe i ngjante n antikitet m shum gegrishtes pra dialektit verior edhe prandaj shum fjal t latinishtes edhe italishtes shpjegohen me dialektin verior t shqipes.

    Kto jan shum fjal t latinishtes edhe t italishtes q jan krijuar nga bashkimi i fjalve t shqipes ose jan fjal t shqipes me pak ndryshime:

    venerare - v ner - v nder - nderon

    memoria - me mor - t marrsh n kujtes kujtesa

    mercatus - mer ka - merr ka - ku ka pr t marr - ku ka pr t bler tregu, n italisht sht "mercato"

    vedere - v re - vren, shikon

    tradition tra dit tra t ditura tradita, edhe tradita prbhet nga gjra plotsisht t njohura pra t ditura, n italisht sht "tradizione"

    opera - o br - osht br - vepra

    miraculum - mira - e mira mrekullia, latinishtja e italishtja nuk e kan fjaln "mir" por shqipja e ka, n italisht sht "miracolo"

    monumentum - mon ment - mbon mend - mban mend - monumenti

    vita - vit - jeta, fjala shqipe "vit" sht marr pr ta pasur latinishtja pr fjaln "jeta"

    eta - jeta - mosha, fjala shqipe jeta sht marr pr ta pasur latinishtja per fjaln "mosha"

    lingua - lin gua - gjuha e lindur - gjuha, e folura

    membrana - me mbran - me mbron - t mbrosh - cipa q mbron rreth e rrotull

    eruditus - e ru dit - e ruan diturin - nj njeri q di shum edhe e ruan diturin

    studiare - shty dija - shtyn dijen - e shtyn m tej diturin - mson, edhe etimologjia zyrtare indoeuropiane kshtu e shpjegon fjaln "studiare" por pa thn se fjalt "shty" edhe "dija" jan shqip

    migliore - m mir, por latinishtja e italishtja nuk e kan fare fjaln mir por shqipja e ka

    sapere - zap dicka q e ke, dicka q e di - di, t dish gjra

    banditore - ban dit - ban t ditur - lajmtari q bn t ditur lajmet

    debere - do br - duhet br - duhet, detyrohet, kjo fjal latine sht shum e qart nga shprehja shqipe "do br" q dicka duhet br edhe asnj shpjegim tjetr nuk ka per kt fjal, n italisht kjo fjal sht "dovere" pra vetm pak m ndryshe nga fjala latine "debere"

    illuminare - il lum - yll lum - lum drite - rreze drite - ndrion

    mettere - me t - me at - me dika - v me t - v me dika - v dika, vendos dika n nj vend

    essere sh sht - sht

    dire - di - thua at q di - thot, me thn

    fare - fa - ba - me ba - t bsh dika bn

    cascada - ka shka - ka shkar - ka rn - vend ku bie uji

    stimulus - shti mu lu - shtin mu lujt - shtin pr t lvizur - hosteni, edhe hosteni prdoret pr t shtyr kafsht n bujqsi

    abolire - a bo l - asht bo lnja e dikaje - heq, kjo fjal e ka kuptimin shum qart ne shqip

    nobile - njo b - njohur bn - fisnik, edhe fisnikt jan njerz t njohur pra aristokrat

    iniziare - i nis - nis dika - nis, sht shum e qart q kjo fjal e ka kuptimin n shqip

    ponere - pon - von - vn - vendos, v dika n nj vend

    posponere - pos pon - pos von - pas vn - vn nga pas - vendos nga pas

    apparere a par asht par sht par duket, shikohet

    mangiare - ma hangr - me hangr - t hash - ha

    dare - dha - me dhan - te japsh jep

    volare vo lar bo lart bn lart fluturon

    arrivare a rri va asht rri va sht vajtur atje ku rri arrin

    origina o ri gj osht rri gj atje ku rrin gjrat n vendin e tyre prejardhja, origjina

    obscure o b skur osht b shkurr sht br errt - errt

    principe prin princi, latinishtja e italishtja nuk e kan fjaln "prin" por shqipja e ka

    princeps prin udhheqsi q prin prijsi

    evolution e vo lut e bo lujt e bn t luaj e bn t lviz, t ndryshoj evolucioni, n italisht sht "evoluzione"

    aspectare - a s pe - asht s par - asht me par - shikon duke pritur pret, duke ndjtur n pritje, n italisht sht "aspettare"

    lasciare - lash - me la - te lsh l, ta lsh dika

    tenere t ner t mer t merr t marrsh t mbash - mban

    guardare - gardh - ruan - gardhi sht kufi pr t ruajtur - vshtron pr t ruajtur

    sentire - zen - zr - zri - dgjon, edhe zri dgjohet si zhurm

    parlare - par la - para la - para l - l fjalt prpara duke folur - me fol, flet

    trovare - t ro va - t ru ba - te ruajtur bn - gjen dika edhe e merr, e ruan - gjen

    generare - gjn e re - nj gj e re - bn nj gj t re - krijon dika t re

    emergenza - e mer gjn - e merr gjn - i merr gjrat me shpejtsi pr t ikur - emergjenca
    admirare - ad mir - at mir - admiron, adhuron nj gj t mir, latishtja edhe italishtja nuk e kan fjaln "mir" por shqipja e ka fjaln "mir"

    sonare - son - zon - zan - zri - bn z, bn zhurm

    silenzio - s'i ln z - nuk l z - nuk l zhurm - qetsia

    passare pas l pas l mbrapa kalon

    foresta - for est - for sht - shum sht pylli, "fora" ka kuptimin "shum" n shqip edhe pylli ka shum pem

    laguna - lagun - lagur - e lagura - e laguna - laguna, laguna sht nj siprfaqe uji ans bregut t detit q sht e ndar prej detit nga nj rrip toke

    potere - bo t re - bn t re - mundesh, mund t bsh gjra t reja

    finire - fin - fun - fund - prfundon

    seria - s ri - s rish - nj gj e br prap ose e prsritur - seria, gjuha shqipe e ka fjaln ri edhe fjaln s kurse latinishtja edhe italishtja nuk i kan kto fjal edhe prandaj nuk munden dot latinishtja edhe italishtja q ta shpjegojn fjaln e tyre "seria", por shqipja i ka t dyja kto fjal edhe e shpjegon shum sakt kuptimin e fjals "seria"

    privato pri vet atje ku prij vet atje ku udhheq vet privat, edhe n hapsirn private i bn gjrat vet

    producere - pr duk - pr dukjen e dickaje - pr krijimin e dikaje - prodhon

    inventarium - in vent - n vend inventari, kuptimi i ksaj fjale sht numrimi i gjrave n nj vend, n italisht sht "inventario"

    mandare - ma nda - me nda ose me shprnda - i kalon gjra dikujt tjetri

    abbandonare - a ba ndon - asht ba ndan - sht br ndar - l dika, lnja e dikaje sht koncept shum i qart edhe kt fjal gjuha shqipe e shpjegon shum sakt

    andare - and - end pas dikaje - shkon, ecn

    prendere - pre ndr - merr ndr - merr ndr duar dika - merr, "pre" n shqip sht "preja" pra dika q sht marr

    credere - kre - krye, koka - beson, mendon

    mare ma re ma i rn m i rn m i ult deti, edhe deti sht n nivel m t ult se sa toka

    semplex - se mpleks - nuk e perzien - e paprzier - thjesht, kjo fjal latine e ka shpjegimin shum t qart n gjuhn shqipe sepse sht e prbr nga fjal t shqipes edhe n italisht kjo fjal sht "semplice" pra vetm pak m ndryshe nga fjala latine "semplex"

    complex - kom pleks - sht e mpleksur - e przier, kompleks

    domanda - do ma nda - do me nda nj prgjjigje pyetja

    allargare - a larg - asht larg - largon

    ludere - lujt - me lujt - luaj, t luash

    terra - terr - e errt pra terr - toka, edhe toka sht e errt

    colonia - ko lon - ka ln - sht ln - kolonia, edhe kolonia shte nje vendbanim i themeluar pra nj vend q sht ln pr tu banuar

    pausa - pa u za - pa u zn me dika - pa u marr me dika - pushimi, kuptimi i fjals latine edhe italiane "pausa" sht shum i qart n gjuhn shqipe sepse prbhet fare qart nga kto fjalt e shqipes

    capire - kap - kupton, e kap dika me mendje pra e kupton

    acqua - akull - uji, fjala shqipe "akull" sht marr pr ta pasur latinishtja pr ujin

    pro, per - pr, fjala shqip "pr" sht gati njlloj n italisht "per" edhe n latinisht "pro" q jan vetm pak t ndryshuara

    castellum - ka shtjell - ka mbshtjell - kshtjella, edhe kshtjella sht e rrethuar pra e mbshtjellur me mure, n italisht sht "castello"

    strata - shtra - shtrati - si shtrati i lumit - shtruar rruga, edhe rruga sht e shtruar, n italisht sht "strada"

    accendere - a q ndez - ndez dika, edhe kjo fjal sht shum e qart n shqip

    celebrare - el e ba - el e ba lojn - hap edhe bn lojn e ceremonis

    ceremonia el e mon el e mbon el, hap e mban ritualin e ceremonis - ceremonia

    piccolo - pik - pika - i vogl, fjala pik/pika e shqipes sht marr pr t krijuar fjaln "piccolo" t italishtes

    apertum - apur - hapur, n italisht sht "aperto"

    mignatta - mi njit - mi ngjit - shushunja, edhe shushunjat ngjiten pra kjo fjal sht shum e qart n shqip

    varianza - var - varet - varsia, edhe varianca tregon varsin prej dikaje

    variare - var - varet

    imitare - i mi t - nji me t - nj me t - nj me at - bn dika njjt si at - imiton

    presente - pre she - prej sheh - para sheh - shikon para - shikon prpara - pranishm

    spongia - shpon gja - gj e shpuar - sfungjer, edhe sfungjert kan vrima pra jan t shpuar edhe kuptimi i ksaj fjale t latinishtes sht shum qart n shqip, n italisht kjo fjal sht "sfungero"
    postea - pos tej - pas taj - pastaj, m von

    laborare - la bo re - l nj brje t re - l nj gj t br t re - punon, n italisht sht "lavorare"

    battaglia ba tej b tej bn tej - beteja

    presto - pre - prej, nga shpejt

    dia - dita

    mela - molla

    valore - vlera

    venire - vjen

    liga - lidhja

    super - sipr, n italisht sht "sopra

    libertas - liria

    spata - shpata

    tentare tenton

    mente mendja

    pagare paguan

    notte - nata, n gegrisht i thon edhe "nota"

    curia - ku ri ku rri - vendi ku rrinte udhheqja politike e Roms n antikitet, edhe kjo fjal sht shum e qart n shqip

    securus - se kur - si gur - sigurt, n italisht fjala latine securus sht sicuro kurse n dialektin venecian t italishtes sht siguro, edhe kuptimi i ksaj fjale sht shum i qart n shqip sepse shqipja e ka vet kt fjal edhe fjalt "si" dhe "gur" i ka vetm shqipja edhe krahasime me gurin pr gjra t sigurta sht shum i arsyeshm edhe i qart

    surdus - su ndi - nuk u dgjon - shurdh, fjala latine "surdus" sht vetm nj kopje e fjals shqipe "shurdh" edhe shpjegimi "shurdhi - shundi - su ndi - nuk u degjon" sht shum i sakt pr kt fjal, n italisht kjo fjal sht "sordo" pra vetm pak m ndryshe se sa fjala latine "surdus"

    funebre - fun e bere - fund e br - mortore, ceremoni pr vdekje, varrosje

    rivalis - ri bal - rri ball - rri prball - kundrshtar, n italisht sht "rivale" pra vetm pak m ndryshe nga fjala latine "rivalis"

    sempre - se mpre - nuk e pret - e paprer - e tr - gjithmon, edhe kuptimi i fjals "gjihmon" sht nj koh e pandar edhe shpjegimi i ksaj fjale me gjuhn shqipe sht shum i qart

    n greqisht fjala "gjithmon" quhet panda edhe shpjegohet - pa nda - e pandar - koh e pandar pra gjithmon, edhe fjala greke panda sht e prber nga kto dy fjalt e gjuhs shqipe edhe ky shpjegim me shqipen sht shum i qart

    calare ka la ka ln ulet, bie

    canotto ka not varka q noton - varka

    capacit kap kap aq sa mban - kapaciteti

    caparra kap ar kap flori - kapari, depozitimi

    capitare kap - mledh

    capitale kap- kapitali

    verit - e vrteta

    parentes - t part, prinderit

    tanto tan tr - shum

    tropo - tepr

    desirare desh - dshira

    molto mo ma m shum

    volere volit - e volitshme - do

    dividere di vi dy b bn dysh ndan m dysh - ndan

    portare port bort bart t bartsh t mbash - mban

    spiegare shpie gja shpie gj shpie nj arsyetim jep nj arsyetim - shpjegon

    bevere be ve pi b pirje bn - pi

    riparare - ri par - ri bar - ri bar - ri br - br prap - riparon

    imparare i mpa i mba i mban i mban njohurit mson

    posare po za po z po e z po e z nj vend me dika vendos, v

    casa ka za ka zn sht e zn sht e mbuluar shtpia, edhe shtpia sht e mbuluar pra e mbyllur

    mons mon mol mal mali, n italisht sht "monte"

    montagna mon tan mol tan mal tan mal tr male trsisht shum male - malsia

    disciplina dish i plin dish i prin dijes i prin dituris i prin disciplina

    avvenire a vjen asht vjen sht vjen - e ardhmja

    avanti a vant asht vajt sht shkuar - prpara

    amico a mik asht mik sht mik miku, n latinisht sht "amicus"

    allentare a ln asht ln sht ln sht lshuar - lshon

    angustia a ngusht asht ngusht sht ngusht - ngushtsia

    arena a rena asht rra sht rra arena, edhe arena sht nj vend i rrethuar ku ka rr

    neve reve e reve bora, edhe bora bie nga ret pra bora sht e "reve"

    nebia re b si re br e br si reja mjegulla, edhe mjegulla sht si nj re q takon tokn

    totale to tal to tan t tan t tr trsia, totali

    rei re ru ruan mbreti, edhe mbreti ruan pushtetin dhe mbreterine, n latinisht sht "rex"

    creare kre krye koka krijon, edhe pr t krijuar duhen mendime

    usare u za u z u prdor gjrat i prdor gjrat - prdor

    cucina ku zien ku gatuhet, zien - kuzhina

    crescere kre sheh krye sheh kokn shikon - ngrihet

    critica - kret - kryet - koka kritika, edhe kritika bhet me mendime

    cumulare ku mu la ku me ln ku l gjerat ku mbledh gjrat grumbullon

    carrozza ka rrota karroca

    etere e tr hapsira e universit, edhe universi sht i tr pra i plot edhe i madh

    eterno e tr - prgjithmon

    fondare fund themelon, edhe themeli sht n fund t nj ndrtese

    federare fe dhe fe jep besn jep - bashkon

    felone fe lon fe ln besn ln ka ln besn - tradhtari

    lago lag liqeni, edhe liqeni ka uj pra sht i lagsht

    lavare la va la ba larje bn - lan

    probare pro ba pr ba pr brjen e dikaje pr t br dika provon, n italisht sht "provare"

    tolerare to ler t lr t lsh - toleron

    lanciare lan ln - lshon, fillon

    maturare matur rrit, bhen t rritur, edhe t rriturit quhen m t matur se sa fmijt

    materia mat lnda, materia, edhe materia sht e kapshme edhe mund t matet

    offrire afron ofron, bn ofert

    manum - man - mban - dora, edhe dora mban gjra, n italisht sht "mano"

    plurale pluhur shumsi, edhe pluhuri prbhet nga shum kokrra t vogla, nga kjo fjal vjen edhe fjala "pluralizm"

    N italisht edhe latinisht ka shum fjal q fillojn me parashtesn con- q te disa fjal bhet com- pr shkak t prshtatjes s tingullit me shkronjn tjetr pasuese. Kjo parashtesa con- sht fjala "kon" e gegrishtes q domethn "me qn" pra "sht". Vetm shqipja e shpjegon kt parashtes kurse latinishtja edhe italishtja nuk e shpjegoj dot. Shqipja i shpjegon edhe pjest e tjera t ktyre fjalve q latinishtja edhe italishtja nuk i shpjegojn dot. Kto jan disa fjal me kt parashtes:

    contactare kon tak kon taku kon takuar sht takuar - takon

    convention kon vn e kon e vn sht e vn sht vendosur vendosje, n italisht sht "convenzione"

    comparare kom par kom par sht par, sht krahasuar - krahason

    condition kon dit kon e ditur sht e ditur kusht, edhe kushtet jan gjra q dihen, n italisht sht "condizione"

    conoscere ko njo ka njoh ka njohje njeh

    compiere - kom br - e br, e prfunduar prfundon

    comprare - kom prur dika sht sjell, sht blr blen

    completare - kom plet - kom plot - sht e plot - plotson, kjo fjal latine edhe italiane sht shum e qart q prbhet nga kto fjalt e gjuhs shqipe

    commentare - kom ment kom mend - dhnie mendimi - komenton

    concept - kon cept - kon qept - e kon e qepur - sht e qepur - mendime t qepura ose t lidhura bashk koncepti

    conspirare kon shpir kon e shpir sht e shpir sht e uar, e kurdisur konspiron

    consonne kon zon kon zan sht zri - bashktingllorja

    convento kon vend sht vend - kuvend

    comparsa com par con e par sht e par - pamja, dukja

    compacto kom pak kon pak kon e pakt sht e pakt sht e mbledhur - kompakt

    condonare kon dhon kon e dhon sht e dhn - fal huadhniet

    condanna kon dhan kon e dhan sht dhn sht dhn dnimi - denimi

    confessare kon fe sht fe sht bes pr t rrfyer rrefen

    confederazione kon fe dhe kon fe dhn sht dhn besa bashksia, konfederata

    Gjuha shqipe ka krijuar latinishten edhe greqishten si gjuh artificiale n antikitet.

    N shekullin e 5 p.e.s. sht krijuar greqishtja e vjetr n Athin edhe pastaj n shekullin e 4 p.e.s. sht krijuar latinishtja n Rom. Asnj popull nuk i ka folur kto gjuht artificiale latinisht edhe greqisht sepse latinishtja edhe greqishtja ishin vtm gjuh t shkruara q i prdornin dijetart edhe elitat politike.

    Nga latinishtja jan krijuar si gjuh t folura t gjitha gjuht romane si italishtja, frngjishtja, spanjishtja, portugalishtja, katalonishtja edhe rumanishtja. T gjitha fjalt e ktyre gjuhve romane jan t krijuara plotsisht nga gjuha shqipe.

    Pasi u krijua latinishtja si gjuh artificiale n antikitet n Rom gjuha e folur ka qn italishtja antike qe njihet si "latinishtja vulgare" q domethn "latinishtja popullore". Edhe shkenca e gjuhsis zyrtare e pranon q latinishtja e folur n antikitet ishte e ndryshme nga latinishtja e shkruajtur. Por meqnse nuk ka shkrime t latinishtes s folur shkenca e gjuhsis zyrtare thot q nuk njihet latinishtja e folur n antikitet. Elita e Roms e bri qellimisht ndryshimin mes gjuhs latine t shkruar edhe gjuhs s folur q vetm t shkolluarit n latinisht mund t lexonin edhe t shkruanin.

    Gjuht romane kan shum m shum ngjashmri me italishten se sa me latinishten sepse ato nuk jan krijuar direkt nga latinishtja por nga italishtja antike pra "latinishtja vulgare". N mesjet italishtja nuk ka pasur influenc te gjuht e tjera romane edhe prandaj nuk sht e mundur q gjuht romane t jen krijuar nga latinishtja e shkruajtur.

    T gjitha fjalt e italishtes edhe t latinishtes jan fjal t bashkuara t shqipes ose jan gati njlloj si fjalt e shqipes.

  2. #2
    i/e regjistruar Maska e Kreksi
    Antarsuar
    20-11-2004
    Vendndodhja
    Franc
    Postime
    5,631

    Pr: Fjalt e italishtes edhe t latinishtes shpjegohen vetm me gjuhn shqipe

    Une nuk pajtohem, eshte e kunderra se: te gjitha fjalet e shqipes per re cilat kujtojmi se jabe cendase, ato ne fakt jane latine:
    Per shembull:
    Fjala " shkum" shkuna e detit, shkuma e kafes jane td huaja nga latinishtja ku mori edhe frengjishtja" ecume" =ekume=...pra, pretendimet tona jane te gabueshme..
    Askush nuk te pyt: 'ka bere atedheu per ty por 'ke bere ti per Atedheun ! - JFK

  3. #3

    Pr: Fjalt e italishtes edhe t latinishtes shpjegohen vetm me gjuhn shqipe

    Kreksi, ti e ke gabim. Fjalet e latinishtes jane nje bashkim i fjaleve te shqipes pra perbehen nga fjalet e shqipes. Ky shembulli me fjalen "shkuma" qe permend ti eshte i pavlere sepse frengjishtja eshte krijuar nga latinishtja e folur. Nuk jane me shume rendesi fjalet e njejta por me shume rendesi jane fjalet e latinishtes qe jane bashkime te fjaleve te shqipes edhe kjo lista qe kam shkruajtur une eshte shume e gjate edhe ka shume fjale. Vetem ne shqip kane kuptim fjalet perberese te fjaleve te latinishtes kurse ne latinisht edhe italisht keto fjalet perberese nuk kane asnje shpjegim. Une i njoh mire latinishten edhe italishten.

    Gjuha shqipe ka krijuar latinishten edhe nga latinishtja u krijuan gjuhet e tjera romane si frengjishtja. Italia ne antikitet banohej nga fise ilire edhe para perhapjes se latinishtes e gjithe Italia fliste vetem gjuhen ilire pra gjuhen shqipe.

    Keto jane dy libra shume te vlefshem per kete teme:

    https://bukinist.al/sq/publicistike-...shqipes-1.html

    https://bukinist.al/sq/publicistike-...shqipes-2.html

Tema t Ngjashme

  1. Fjalt turke n Gjuhn Shqipe
    Nga chino n forumin Gjuha shqipe
    Prgjigje: 81
    Postimi i Fundit: 16-02-2018, 02:43
  2. 100 fjalt m t shpeshta n gjuhn shqipe
    Nga Hylja n forumin Letrsia shqiptare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 27-03-2016, 17:14
  3. Fjalt e huaja n gjuhn shqipe
    Nga AsgjSikurDielli n forumin Gjuha shqipe
    Prgjigje: 21
    Postimi i Fundit: 09-01-2010, 14:55
  4. A duhen prdorur n gjuhn shqipe fjalt krijoj dhe adhuroj?
    Nga deep_blue n forumin Gjuha shqipe
    Prgjigje: 10
    Postimi i Fundit: 24-05-2004, 00:16
  5. Fjalet latine ne gjuhen shqipe
    Nga Shn Albani n forumin Gjuha shqipe
    Prgjigje: 40
    Postimi i Fundit: 14-05-2003, 14:07

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •