Katedra e Gjuhs dhe Letrsis Shqipe n Beograd, rrugton me nj histori shekullore mbi supe

Emri:  katedra-e-gjuhes-shqipe.jpg

Shikime: 1320

Madhsia:  45.3 KB

NGA DR. ERMIR NIKA*

do shqiptar q ka jetuar apo thjesht ka kaluar nga Beogradi e di fort mir q edhe n kryeqytetin e fqinjit ton gjejm nj pjesz Shqiprie. Kjo, jo vetm fal rastsive sesa nga ekzistenca e Katedrs s Gjuhs dhe Letrsis Shqipe n Universitetin e Beogradit.

Studiuesit jan n nj mendje kur nxjerrin n pah faktin se shkenctari i par, i cili seriozisht filloi ta studioj gjuhn shqipe midis serbve ishte Henrik Bari (1888-1957), katolik i Raguzs, i cili studioi n Grac dhe n Vjen. N vitin shkollor 1920-1921, n kuadr t seminarit Gramatika Krahasuese e Gjuhve Indoevropiane, u prfshi edhe Historia e Gramatiks s Gjuhs Shqipe. Ky konsiderohet si fillim i Albanologjis n Universitetin e Beogradit.

Shqipja qysh u sht dukur? Sa e mbl, sa e bukur!

Andon Zako ajupi

Jeta prbhet nga kryqzime t njpasnjshme udhsh, ku fundi gjithmon duket i largt, ndonse mbetet destinacioni i pandryshuar i njeriut. N kt rrugtim, i cili n do koh pasohet edhe nga udhtar t tjer, dokush l mbi viset ku u end udhtimi i tij gjurmn prej nga mund t kalojn t tjer e t tjer pasardhs.

Edhe ne shqiptarve na sht dashur q npr ato vende ku kemi shkelur e kemi mundur t ndrthurim fatet tona, t vendosim shenjat tona; q pasardhsit t kuptojn se jeta e njeriut ndrtohet gjithmon n raport me tjetrin.

Kshtu ishte e thn q nj pjes jo e vogl e historis son t kishte pika takimi dhe nj bashkjetes shumshekullore me fqinjin ton, popullin serb.

T pranosh tjetrin ka qen dhe do t mbetet nj sfid jo fort e leht e njeriut prball vetvetes, por rrethanat ndonjher prbjn destinet pr do komb apo dukuri shoqrore.

do shqiptar q ka jetuar apo thjesht ka kaluar nga Beogradi, e di fort mir q edhe n kryeqytetin e fqinjit ton gjejm nj pjesz Shqiprie. Dhe kjo jo vetm fal rastsive, sesa nga ekzistenca e Katedrs s Gjuhs dhe Letrsis Shqipe n Universitetin e Beogradit.

Thuhet e prflitet se dikur Beogradi pasksh qen nj ndr qendrat e Albanologjis. Madje, shum nga studiuesit jan n nj mendje kur nxjerrin n pah faktin se shkenctari i par, i cili seriozisht filloi ta studioj gjuhn shqipe midis serbve ishte Henrik Bari (1888-1957), katolik i Raguzs, i cili studioi n Grac dhe n Vjen. N vitin shkollor 1920- 1921, n kuadr t seminarit nga Gramatika Krahasuese e Gjuhve Indoevropiane, u prfshi edhe Historia e Gramatiks s Gjuhs Shqipe. Ky konsiderohet si fillim i Albanologjis n Universitetin e Beogradit. Shum shpejt doli revista Arhiv za arbanasku starinu, jezik i etnologijiu (Arkivi pr vjetrsin, gjuhn dhe etnologjin) (1923-1926), e para e ktij lloji n bot, pronar i s cils u b profesori i universitetit, etnologu i famshm Tihomir R. Gjorgjevi. Revista shum shpejt trhoqi vmendjen e opinionit shkencor botror dhe u b nga m t njohurat. Pr kt revist punoi nj numr i madh i shkenctarve t njohur t Serbis dhe t huaj.

Kshilli i Fakultetit Filozofik n Universitetin e Beogradit, m 31 maj t vitit 1925, ka marr vendimin t themelohet Seminari pr filologjin shqipe, i cili i sht besuar Henrik Bari. Pr lektor me honorar pr Gjuhn dhe Letrsin Shqipe sht zgjedhur Xhevat Kora, n vitin 1925, emigrant i Shqipris, ish-drejtor i gjimnazit n Shkodr. Ai, gjat vitit akademik 1927-28, ka mbajtur Kursin e gjuhs shqipe pr fillestar, pas t cilit sht larguar nga Beogradi. Si lektor vullnetar, pr shkak t mungess s mjeteve, sht zgjedhur Vojisllav Danetovi n vitin 1935, serb i Kosovs, i lindur n Vushtrri, i cili dinte t fliste shqip mir. (Danetovi, po at vit e ka mbaruar romanistikn n Zagreb). N vitin 1937, ky seminar sht suprimuar, gjat kohs s afrimit t Shqipris dhe Italis. N kt fakultet, seminari pr Gjuhn Shqipe e ka rifilluar punn n vitin shkollor 1948-49, dhe pr ligjrues sht zgjedhur Vojisllav Danetovi. N kohn e prkeqsimit t marrdhnieve ndrshtetrore midis Jugosllavis dhe Shqipris n vitin 1949, dy muaj sht suprimuar. Pas ksaj e ka vazhduar punn normalisht.

Pr asistent jan zgjedhur Anton etta dhe Idriz Ajeti n vitin 1950, t cilt po ashtu e kan kryer romanistikn n Universitetin e Beogradit. M von, t dy jan br shkenctar prestigjioz. N vitet 60, Seminari pr Albanologji n Fakultetin Filologjik t Beogradit e ka vazhduar punn si deg e veant e Gjuhs dhe Letrsis Shqipe, t cilin e ka udhhequr dr. Vojisllav Danetovi, dhe pas vdekjes s tij dr. Halit Trnavci dhe nj koh si lektore e pastaj si docente dr. Gjystina Shushka.

Pr nevojat e msimit jan angazhuar n vitet 80 profesort e Universitetit t Kosovs, dr. Latif Mulaku (pr Gjuh Shqipe) dhe dr. Latif Berisha (pr Letrsin Shqipe), mirpo kjo praktik sht ndrprer n vitin 1990 pr shkaqe politike, pr ka kjo katedr ka psuar dme t mdha. Kto studime i kan kryer nj numr i madh i intelektualve t Kosovs, profesor, shkenctar, shkrimtar, kryeredaktor t gazetave, ndr t cilt jan edhe dr. Gani Luboteni, dr. Latif Mulaku, dr. Latif Berisha, Fahredin Gunga, Enver Gjergjeku etj. Nga kjo katedr kan dal magjistrat e par nga fusha e Filologjis n Kosov, Mehdi Bardhi (1958) me temn Disa veori n vokalizmin e s folmes s Hasit dhe Hilmi Agani (1958) me temn Krijimtaria lirike e Naim Frashrit.

Duke iu referuar studiueses s mirnjohur Naila Mama Imami, e cila aktualisht sht Prgjegjse e Katedrs s Gjuhs dhe Letrsis Shqipe n Universitetin e Beogradit, pikrisht n kryeqytetin serb, gjenden disa rrug t cilat edhe sot e ksaj dite mbajn emra t cilt lidhen drejtprdrejt me historiografin shqiptare, ku mund t prmendim rrugt:

Skender-begova ulica (Rruga e Sknderbeut) gjendet n pjesn e vjetr t Beogradit, n Dorqol, dhe quhet sipas heroit m t madh t kombit shqiptar, Gjergj Kastriot Sknderbeut, q nga viti 1896. Nj nga rrugt m t vjetra n qendr t Beogradit Makedonska, prej vitit 1872 deri 1896 sht quajtur ulica Kastriotova (Rruga e Kastriotit), n kohn kur sht menduar se ai ka qen me origjin serbe.

Ulica Majke Angeline (Rruga e Nns Angjelin) mban emrin e bijs s Arianitit, e cila sht e martuar n Shkodr m 1460 me princin serb Stefanin e Verbr. Ai ishte i biri i Gjurgj Brankoviqit nga Smedereva, t cilit pr dnim i ka nxjerr syt n vitin 1441 dhndri i tij Sulltan Murati II. Angjelina u sht prkushtuar t varfrve dhe t smurve, pr ka n Srem e kan quajtur Nn Angjelina. N shenj prkujtese pr t, Kisha Ortodokse Serbe e kremton 12 gushtin si Dit t Shn Angjelins. N fillim t shek. XVII kulti i saj sht prhapur edhe n Rusi. Prej vitit 1940, n Beograd nj rrug n komunn Zvezdara quhet sipas saj.

Kondina ulica (Rruga e Konds) quhet sipas nj shqiptari ortodoks nga Shqipria Jugore, i cili ka treguar trimri t madhe n vitin 1806, kur Beogradi sht liruar nga turqit. Kjo rrug n qendr t Beogradit, e mban emrin e tij prej vitit 1872.

Skadarska ulica (Rruga e Shkodrs) konsiderohet si nj nga rrugt m atraktive n Beograd, n t ciln gjenden disa kafene t vjetra shum t vizituara, dhe kt emr e ka marr qysh n vitin 1872. Kjo rrug dhe pjesa e qytetit sht e njohur edhe me emrin Skadarlija. Me t njjtin emr quhet edhe nj rrug e vogl n Zemun.

Albanska ulica (Rruga e Shqipris) gjendet n nj nga komunat m t vjetra t Beogradit, n Palilul. Kt emr e ka marr n vitin 1927, dhe e ka pasur deri n vitin 1972, kur sht ndryshuar n ulica Albanske spomenice (Rruga e Prkujtimores s Shqipris). Emrin e ka marr sipas asaj q kan mbajtur mend ushtart serb, t cilt jan trhequr n kushte shum t rnda prmes Shqipris n vitin 1915. N komunn e Zemunit, menjher pas Lufts s Dyt Botrore, gjithashtu, nj rrug po ashtu sht quajtur Albanska ulica, dhe kt emr e mban edhe sot e ksaj dite.

Dracka ulica (Rruga e Durrsit) gjendet n pjesn e vjetr t qytetit, n Dorqol, dhe kt emr e ka marr n vitin 1930 sepse ai qytet n Shqipri u ka mbetur n kujtes t bukur ushtarve serb gjat viteve 1912-1913. Ljeka ulica (Rruga e Lezhs), e cila gjendet n komunn e ukarics, e ka marr kt emr n vitin 1930 pr shkak t kujtimeve t cilat i kan pasur ushtart e ushtris serbe n vitin 1912, kur m 18 nntor e kan liruar kt qytet nga turqit, dhe m 1915 kur n rrugt e ngushta t ktij qyteti, n rrugn n drejtim t Durrsit, kan kaluar shum ushtar t rraskapitur serb dhe civil, duke u trhequr para ushtris austriake.

Palata Albanija (Pallati i Shqipris) gjendet n vendin ku para Lufts s Par Botrore, n qendr t Beogradit, ka qen kafeneja Albanija, emr t cilin pronari ia ka dhn pr nder t lufttarve serb t cilt n vitin 1912-1913 kan luftuar n Shqipri. sht ndrtuar n vitin 1939 dhe ka qen ndrtesa m e lart n at koh n Jugosllavi, t ciln e kan quajtur Pallati i Shqipris, sipas kafenes n fjal, dhe me kt emr beogradasit e quajn edhe sot e ksaj dite.

Katedra e Gjuhs dhe Letrsis Shqipe n Beograd, sapo kaloi nj shekull t ekzistencs s saj dhe ndrkoh ka cikur shekullin tjetr, aty ku nis mijvjeari i ri. Duket se akademikt, n t dyja skajet ku jan vendosur vendet e tyre, sikur e kan ln pas politikn dhe intensitetin e saj bipolar. Ata kan ndrtuar nj ur ku cilido mund t njoh e t prek vlerat e qndrueshme, t cilat kan fatin ti krijojn vetm kulturat.

* Shef i Departamentit t Arteve t Aplikuara n Universitetin Europian t Tirans

Panorama