Historia e shkatrrimit t objekteve t kultit nuk fillon as me 6 Shkur 1967 dhe as prfundon me 27 shkurt kur KQ PPSH nxorri dokumentin sekret me firmen e Enver Hoxhs ku u jepej urdhr t gjith gjith komiteteve t partis n rrethe, se si do ta zhvillonin luftn kundr fes dhe si do ti zhduknin objektet fetare, kishat, xhamit, teqet, etj. Historia fillon q n janar 1967 kur rinia e shkolls s mesme t Durrsit organizuan nj marshim ateist duke shkuar tek Manastiri i Shn Vlashit . Gjat gjith vitit 1967 vazhduan prishjet e Kishave dhe xhamive.
U fillua me 6 shkurt t vitit t kobshm 1967, kur diktatori komunist, Enver Hoxha mbajti fjalimin Revolucionarizimi i mtejshm i partis dhe pushtetit, me t cilin filloi lufta kundr ideologjis fetare e zakoneve prapanike, q shkaktoi persekutimin e t tmerrshm kundr klerit e komuniteteve fetare, e m von solli deri te shpallja, me ligj, e Shqipris si vend i par dhe i vetm ateist n historin botrore.
Ngjarja bri buj jo vetm n Shqipri, sepse asnj vnd n bot nuk kishte shpallur veten si shtet ateist. Shum vite m von, Nexhmije Hoxha e veja e diktatorit n intevistn e saj t lamtumirs dhn gazetares Rudina Xhunga ishte shprehur se Enver Hoxha nuk dinte gj pr inisjativn e t rinjve t shkolls s mesme Naim Frashri t Durres. Ajo u shpreh se inisjativa ishte marr nga `posht`, pra nga rinia.
Nexhmije Hoxha, tha n intervistn e saj t lamtumirs dhn gazetares Rudina Xhunga ne 2016, se as ajo, dhe as Enver Hoxha nuk dinin asgj mbi iniciativn pr shkatrrimin e kishave dhe xhamive.
-`Ne e kemi thn dhe kjo sht e vrteta, q iniciativa u mor nga posht. Natyrisht Sekretari i Partis s Durrsit, nuk sht se nuk e dinte, ndoshta dhe me shkolln Naim Frashri q mori iniciativn, kishte rn dakord`
Me kt prgjigje Nexhmije Hoxha n mos gj tjetr deklaron se Enver Hoxha nuk qe dakord me kt fushat t paprecedent t vitit 1967. Madje n thellim t prgjigjes s saj ajo shpjegon se: Enveri bisedoi me Ramizin, si Sekretar i Sektorit Ideologjik, si ti jepnin zgjidhje, si ti kundrviheshin rinis n kt gj. Sipas saj ishte baza (masat popullore) q shkuan n ekstrem.
Edhe pse gjat gjith ktyre 25 viteve pas rnies s regjimit shpesh jan publikuar dshmi e dokumente q e kan faktuar t vrtetn e ksaj shtje, Nexhmije Hoxha srish kmbnguli n iden se Enver Hoxha donte ti mbronte objektet e kultit, dhe ti respektonte besimtart.
Partia e Puns e Shqipris, Komiteti Qndror, Nr. 133 prot., Tepr secret,Tiran, m 27.II.1967 Komiteteve t Partis s Rretheve dokument sekret me firmn e Enver Hoxhs n fund, ku u jepej urdhr gjith komiteteve t partis n rrethe, se si do ta zhvillonin luftn kundr fes dhe si do ti zhduknin objektet fetare, kishat, xhamit, teqet, etj. Dokumenti q flasim mban datn 27 shkurt 1967. Ndrsa ngjarja e gjimnazistve t Durrsit, t cilt sipas kronikave t kohs kishin kryer nj marrshim ateist drejt manastirit t Shn Vlashit n Durrs, ishte shnuar n janar t 1967.
N shkurt 1967, Komiteti Ekzekutiv i Kors prishi tre munomente fetare t qytetit: Kishn e lasht t Shn Maris e cila ishte krijuar q n shek. XIII, kish e rall me nj dhom t nndheshme (qimitir), Kishn e Shn Gjergjit dhe Kishn e Mitropolis.
(https://.observatorikujteses.al/s...kisha-e-xhami/)
Nga t dhnat del se n rrethe deri n 1967, kishte 912 klerik profesionist nga t cilt rreth 550 hoxhallar dhe afro 400 priftrinj, dervish, shehler etj.
U prishen dhe u shkatrruan gjithsej n 2169, nga t cilat 740 xhami, 608 kisha ortodokse e manastire, 157 katolike, 530 teqe, tyrbe, mekame etj. Gjendja e arkave dhe llogarive rrjedhse t t gjitha institucioneve fetare deri n fund t muajit mars t ktij viti ishte 1, 959.307 (lek t reja) (https://telegrafi.com/shqiperia-atei...-enver-hoxhes/)
Inisjativat nga posht (por me porosi nga lart) ashtu si prmndi e veja e diktatorit erdhn nga punonjs t partis t asaj kohe q sot mbajn damkn e njerzve m t pprbuzur nga komunitetet fetare si: Harilla Papajorgji Hulusi Hako, Eshtref Ymeri, si dhe Mehmet Elezi, e plot t tjer. Per prishjen e kishes se Shen Marise ne vaun e Dejes drejtorin e kantierit t ndrtimit, Muhedin Muo, brigadierin, Hashim Zyberi (Hero i Puns Socialiste), drejtorin e Ndrrmarjes Shtetrore t Ndrtimit t Hidroentralit, Emin Musliu, etj. Kush ishin intelektualt q muarn pjes? N Universitetin e Tirans Xhelal Gjeovi, Estref Bega, Mehmet Elezi, Arshin Xhezo, Gjik Kurtiqi, Tritan Shehu etj. N Komitetin e Rinis t Tirans: Arilla Papajorgji, Ilia Kongo, Molotov Zeqo, Timoshenko Pekmezi me t tjer . Me von ithtar u bn dhe Eshtref Ymeri, e plot komunist drejtues njri m i keq se tjetri. Me von edhe Prof. Hulusi Hako dhe Eshtref Ymeri.
Prsa I prket kulteve fetare, Diktatori u prpoq nga njra an q populli ti bindej vetm nj drejtuesi (ndoshta ishte xheloz sepse populli shkonte dhe falej n objektet fetare pr Zotindhe jo pr diktatorin), nga ana tjeter Diktatori nprmjet largimit t kulteve fetare kishte si ide (mesa dukej) q t larognte dasit fetare dhe t krijonte nje nj popullat shqiptare homogjene njlloj si Greqia porjo homogjenitet nrmjet nj feje por homogjenitet nprmjet diktaturs. Kt linj t shplarjes s trurit t popullitdhe t homogjenizmit t popullit vetm shqiptar, ndoqn edhe arti, shkrimtart; pra ishin n t njjtn vij edhe me linjn q u ndoq m von me n krye shkrimtarin ismail Kadare dhe me pak nga Dritro Agolli pr t krijuar nj literatur t realizmit socialist ku t lavdrohej vetm Diktatori.
Ngjarja e shkurtit t vitit 1967 do t mbahet mnd dhe do t prkujtohet si nj nga ngjarjet e veanta por aspak dinjitoze pr politikat dhe politikant e Shqipris, dhe shpresojm t mos prsriten m duke mos e respektuar vullnetin e popullit.