Emri:  trotsky2-1-e1669039303679.jpg

Shikime: 83

Madhsia:  26.6 KB

Leon Trotsky, revolucionari rus dhe nj figur kryesore e Revolucionit t Tetorit, i dyti vetm pas Leninit, ka rrfyer masakrat tronditse t ushtarve serb ndaj shqiptarve q n vitin 1912 n gazetn e famshme ukrainase Kievskaya Misl.

Ai do t ishte m von themelues dhe komandant i Ushtris s Kuqe dhe Komisar Popullor pr Luftn, por, nn Stalinin, u prjashtua nga Partia Komuniste dhe u dbua nga Bashkimi Sovjetik n vitin 1928. Trocki u vra prfundimisht n Meksik nga nj agjent i Stalinit. Idet e tij formuan bazn e trockizmit, nj shkoll kryesore e mendimit marksist.

Shum koh prpara revolucionit rus, n shtator 1912, Trotsky u drgua n Ballkan nga gazeta e Kievit Kievskaya Misl si korrespondent lufte pr t mbuluar Luftrat Ballkanike n Serbi, Bullgari dhe Rumani. M posht sht nj nga artikujt q Trotsky ia ktheu gazets s tij, nj raport mbi mizorit e kryera kundr shqiptarve t Maqedonis dhe Kosovs n vazhdn e pushtimit serb t tetorit 1912.

Rrfimet tronditse t Leon Trockit pr dhunn dhe gjenocidin sllav kundr shqiptarve n vitet 1912-1913 pr gazetn Kievskaya Misl.

Pas perdes s luftrave ballkanike
Kam pasur rastin, pr fat apo fatkeqsi ta vizitoj Shkupin, disa dit pas Betejs s Kumanovs. Qysh n fillim isha i irrituar nga autoritetet e Beogradit lidhur me lejen pr qarkullim. Nga pengesat q mi ka br Ministria e Lufts, kam filluar t mendoj se njerzit, t cilt e udhhiqnin luftn nuk e kishin ndrgjegjen e pastr dhe q atje posht, ata po kryenin veprime krejt ndryshe nga sa paraqitej n shtypin zyrtar. Kjo prshtypje ose parandjenj m sht prforcuar me rastin e takimit me nj oficer, i cili kishte qndruar n Shkup me ushtart t Shtabit t Prgjithshm.

Ky oficer, t cilin e kam njohur pr nj koh t gjat, ishte njeri i ndershm. Mirpo, sapo ai e mori vesh se un po shkoja pr n Shkup, meq realisht edhe e kisha marr lejen pr t shkuar atje, ai me nj qndrim t hapur armiqsor m tha se nuk duhet t shkoja atje dhe nuk e kuptonte se ka po bnte Beogradi, sipas tij, kur i lejonte t huajt t shkonin n Shkup. N Vranj, n kufirin me Serbin, kur e kuptoi se nuk do ta ndrroja vendimin, oficeri serb e ndrroi zrin dhe filloi t m prgatit pr pamjet q do t shikoja kur t arrija n Shkup. Kto jan gjra t pakndshme, por fatkeqsisht jan t paevitueshme, m tha ai. Krejt kjo m duhet t pranoj se m bnte edhe m shum t dyshoja. Kjo do t thot se veprat e liga, pr t cilat ishte dgjuar deri n Beograd, nuk ishin t rastsishme, nuk ishin raste t veanta e t izoluara, prderisa nj oficer i trajtonte si nevoja t shtetit. Dikush duhej t kishte t dhna pr kto. Kush? Ushtria? Apo Qeveria? Prgjigjen n kto pyetje e msova sapo arrita n Shkup. Trishtimi filloi porsa e kaluam kufirin. N orn 5 pasdite i jemi afruar Kumanovs. Dielli po perndonte dhe terri tashm ishte lshuar. Sa m shum errsohej aq m tepr shiheshin flakt e zjarrit q shkonin prpjet. Po digjej gjithka prreth nesh. T gjitha fshatrat shqiptare, t afrta dhe t largta, ishin kthyer n shtllunga zjarri, deri te hekurudha. Ishte ky nj shembull i veant i nj lufte t tmerrshme shkatrruese, q kam par n zonat e luftimeve. Pr nj ast pasuria e atyre njerzve, e trashguar nga gjyshrit e strgjyshrit dhe e fituar me mund, po kthehej n flak. Kjo monotoni zjarri na ka prcjell gjat tr rrugs deri n Shkup. Zbrita nga vagoni me t cilin pata udhtuar. Tr qyteti ishte i heshtur, n rrug nuk shihje njeri t gjall, Vetm para stacionit t trenit ishte nj grup ushtarsh, nga ku prhapeshin zra t dehurish. Secili shkonte n rrugn e vet, ndrsa un mbeta i vetmuar n stacion. Shkova te grupi i ushtarve. Katr ushtar mbanin bajonetat n gjendje gatishmrie. N mesin e grupit t ushtarve qndronin dy t rinj shqiptar, me plisa t bardh. Nj ushtar, etnik i dehur, mbante n dor thikn, ndrsa n dorn tjetr shishen e rakis. etniku i urdhroi shqiptart t shtriheshin pr tok. Ata, gjysm t vdekur nga frika, u uln n gjunj. Pas urdhrit tjetr ata ngihen. Kt ai e prsrit disa her.

Pastaj etniku, duke shar dhe duke i krcnuar, u drejtoi majn e thiks edhe viktimave t tjera. I detyron t pin raki, pastaj i puth. I dehur nga forca, rakia dhe gjaku, ai argtohej, duke luajtur me ta ashtu si macja e egr me minjt. T njjtat veprime, e njjta psikologji. T tre ushtart e tjer t dehur qndronin duke ruajtur se mos shqiptart po iknin ose do t kundrshtonin, derisa etniku t argtohej. Kta jan arnaut, m thot nj ushtar, tash do t i ther. Prej friks u largova nga grupi. Nuk kishte kuptim t mundohesha t mbrojtur shqiptart. Ata mund t shptonin nga kta ushtar vetm me nj forc t armatosur. Krejt kjo sken po luhej n stacionin e trenit, kur sapo erdhi treni tjetr, ika pr t mos dgjuar britmat e tmerrshme dhe thirrjet e shqiptarve pr ndihm

N rrugt e qyteti dhe n vet qytetin ishte aq qetsi, sa dukej sikur ishte shkret. T gjitha dyert ishin mbyllur qysh nga ora gjasht pas dite. Me t rn nata, etnikt fillojn punt e tyre. Futen dhunshm npr shtpit e shqiptarve dhe turqve, duke kryer veprat e tyre t vrasjes dhe plakitjes. Shkupi kishte 60 mij banor, nga t cilt gjysma ishin shqiptar e turq. Disa nga ata sigurisht q kishin ikur, por shumica kishte mbetur. Dhe tash, gjat nats kundr tyre kryhen krime. Dy dit pas arritjes sime n Shkup, e para gj q do t shihej n mngjes ishte grumbulli e kufomave t shqiptarve me koka t thyera nn Urn e Vardarit, mu n qendr t qytetit. Disa thoshin se ishin shqiptar, t cilt ishin mbytur nga etnikt, t tjert thoshin se ata i kishte sjell uji i lumit. Vetm nj gj dihej: ata njerz nuk ishin vrar n luftime.Shkupi ishte kthyer n nj kamp t rndomt ushtarak. Popullata, sidomos shqiptart dhe myslimant fshiheshin npr rrug pr t mos u par nga ushtart serb. N mesin e mass s ushtarve dallohen edhe fshatar serb, t cilt kan ardhur ktu nga vende t ndryshme t Serbis. Duke rrfyer se kan ardhur pr t gjetur bijt dhe vllezrit e tyre, ata kalojn npr Kosov duke plakitur. Kam biseduar me tre prej atyre torbarve. M i riu prej tyre, nj burr i shkurtr, i sojit t trimave, lavdrohet sesi me pushkn e tij ka vrar dy shqiptar, por dy t tjer i kishin ikur. Bashkudhtart e tij, fshatar t moshuar, e vrtetonin rrfimin e tij.

Nj gj nuk sht e mir, ankohen ata. Nuk kemi para me vete. Ktu mund t marrsh sa t duash qe dhe kuaj. Paga e ushtarit sht dy dinar ( 75 kopejk). Ushtari shkon n fshatin e par t shqiptarve dhe e merr kalin e par q gjen. Prmes ushtarve mund t marrsh nj pend qe pr 20 dinar. Serbt nga rrethina e Vrajs, n mnyr masive jan nisur drejt fshatrave shqiptare me qllim pr t rrmbyer gjithka q gjejn. Grat serbe kan ngarkuar n shpin edhe dyer e dritare q kan marr npr fshatrat shqiptare.

Ndrkoh erdhn dy ushtar. Ata bjn pjes n etat, t cilat armatosin shqiptart. Nj ushtar pyet ku mund ta kmbej nj lir. Krkova t ma tregoj lirn, meq nuk kisha par monedh turke. Ushtari fillimisht shikon anash, pastaj e nxjerr floririn nga qesja, duke rrfyer se ka edhe t tjera, por nuk dshiron t rrfej sasin. Nj lir turke kmbehet me 23 franga. Erdhn edhe ushtar t tjer. Po dgjoja bisedat e tyre. Nuk e di sa shqiptar kam vrar, thot njri, por te asnjri prej tyre nuk kam gjetur dika t vlefshme pr ta marr. Dhe, kur ia kam hequr kokn nj nuseje t re, te ajo kam gjetur 10 lira. Pr bmat e tyre ata flasin krejt lirshm. Kjo sht e zakonshme pr ta. Njerzit nuk e kuptojn se sa ndryshime t brendshme kan sjell vetm disa dit t lufts. Mund t shihet se deri n nivel varet njeriu nga rrethanat. N kushte t organizmit barbar t lufts, njerzit shpejt brutalizohen dhe kt ndoshta edhe nuk e kuptojn. Nj tog ushtarsh po marshonte rrugs kryesore t Shkupit. Nj i dehur, sipas t gjitha gjasave, nj turk i marr, filloi ti mallkonte. Ushtart ndaluan. E mbshtetn turkun tek muri m i afrt dhe e pushkatuan n vend. Togu vazhdoi tutje, ashtu sikur edhe popullata q ishte n rrug. At mbrmje n nj pijetore kam takuar nj oficer, t cilin e njihja. Njsia e tij ka qen e stacionuar n Ferizaj n qendrn e shqiptarve, Serbia e vjetr. Me njerzit e tij rreshteri ka trhequr nj top t madh t rrezikshm, gjat marshimit nga Koani deri n Shkup. Ky top to ti drgohet ushtris, e cila ka rrethuar Edrenen.

-ǒka po punon tani n Ferizaj mes shqiptarve?, e pyes.

Po pjekim zogj dhe po vrasim arnaut. Jemi lodhur tashm, thot, duke br grimasa dhe hapur gojn nga lodhja.

-Ka shum njerz t pasur mes tyre. Afr Ferizajt kemi hyr n nj fshat t pasur me shtpi sikur kshtjella. Pronari ishte nj njeri i pasur, i cili kishte tre bij. Ishin katr meshkuj dhe shum gra. T gjith i kemi nxjerr nga shtpia, i kemi radhitur grat dhe para syve t tyre u kemi prer burrat. Grat nuk kan qar nga frika. Na kan lutur t futen n shtpi dhe t marrin rrobat e tyre. I kemi lejuar. Ato pastaj na kan dhn nga nj dhurat. Pastaj i kemi kall zjarrin tr vendit

-Si mund t veproni n mnyr kaq brutale?,- e pyes i tmerruar nga rrfimi i tij.

Nuk e di as vet msohet njeriu. N nj koh tjetr, nuk do t kisha qen n gjendje ta vrisja nj plak apo nj fmij t pafajshm. N koh lufte, sikundr e dini, komandanti iu urdhron dhe ju duhet ta zbatoni urdhrin.

-Shum gjra si kto kan ndodhur jo moti. Gjat bartjes s atij topi deri n Shkup, gjat rrugs takuam nj qerre, n t ciln ishin shtrir katr burra t mbuluar deri n brez. Prnjher kam nuhatur ern e jodit. Dika ishte e dyshimt, po mendoja. E kam ndaluar qerren dhe i kam pyetur kush ishin dhe ku shkonin. Heshtnin, duke u arsyetuar se nuk dinin serbisht. Me ta ishte vetm qerrexhiu, nj magjup, i cili na tregoi se katr t plagosurit kishin marr pjes n luftime n Merdar. Ishin plagosur dhe tani po ktheheshin npr shtpi. E kuptova ka ishin.

Zbritni, urdhrova.

Kuptuan ka po u them, por hezitonin.

ka t bsh? E kam vendosur bajonetn n pushk dhe i kam therur t katrtit.

E kam njohur at njeri. Ka qen kamerier n Kragujevc. Njeri pa ndonj kualitet. Jo luftarak nga natyra, kamerier, ashtu sikur t gjith kameriert n vendet e tjera. Nj koh ishte edhe n Sindikatn e Kamerierve. Ishte madje edhe sekretar, por u largua Dhe shikoni tash se n ka sht kthyer!

-Prse veproni si bandit, po vrisni dhe po plakitni, pa br asnj dallim!, brtita, duke ndier nj neveri pr njeriun me t cilin kisha biseduar.

Eprori u gjend n nj situat t vshtir. Duket sikur dika i kishte rn ndrmend. Pastaj duke u munduar ta arsyetoj vetveten, i bindur dhe serioz, kumtoi nj fraz, e cila hidhte edhe m shum t zeza sesa kisha par dhe dgjuar.

-Jo. Kjo nuk sht ashtu. Ne, ushtria e rregullt, i prfillim n mnyr rigoroze rregullat, asnjher nuk vrasim njeri m t ri se 12 vje. Pr etnikt nuk t them asgj me siguri. Ata jan krye m vete. Un mund tu siguroj pr ushtart. Rreshteri nuk siguronte pr etnikt. Dhe me t vrtet, ata nuk pranonin asnj kufizim. T rekrutuar nga mesi i t papunve, t paaftve, element t liqj dhe t pa vler, nga turma m e ult, argtoheshin me egrsin e tyre me krimet, plakitjet dhe dhunn. Veprat dshmonin shum kundr tyre. Edhe ushtria e shteti ndihej jo mir nga banalitetet e tilla t prgjakshme t etave t degjeneruara. Ata u detyruan t ndrmarrin masa dhe ende pa mbaruar lufta, i armatosn dhe i kthyen npr shtpit e tyre.

Nuk isha n gjendje ta duroja edhe m tej at atmosfer, nuk kisha stomak pr ti duruar ato. Interesi politik dhe vetdija morale, pr t par me sy se si bhen gjrat e tilla, u fundosn. Tashm kisha vetm nj dshir: T kthehesha sa m par. Srish u gjeta n vagon. Po shikoja fushat e gjra rreth Shkupit. far bukurie, far gjersie!. Njerzit mund t jetonin mir ktu. far dobie ka t flas kur ju vet i dini kto ide, vetm ato n at vend m tingllonin dhjet her m fort. Pesmbdhjet minuta nga nisja e trenit, hodha vshtrimin jasht dhe pash n nj largsi prej 200 jard nga stacioni nj kufom me plis n kok, m fytyr prdhe dhe duar t shtrira. Rreth 50 jard kah hekurudha po qndronin dy rojtar serb, pjes e forcave q po e ruanin hekurudhn. Me siguri se kjo ishte vepr e tyre. Tutje, tutje, vetm t largohem sa m par nga ky vend.

Jo larg nga Kumanova, n nj livadh, afr hekurudhs ushtart po hapnin nj grop t madhe. I pyes pr ka po hapej ajo grop. M than se gropa po hapet pr mish t prishur, q ndodhej n dhjet apo 15 kamion, t ciln ishin stacionuar anash rrugs. Ushtart nuk e kishin marr mishin q u kishte takuar. Krejt nevojat e tyre ushqimore ,madje edhe m shum, ata i merrnin nga shtpit e shqiptarve: djath, qumsht, mjalt. N at koh kam ngrn m shum mjalt, i cili u merrej shqiptarve, sesa kisha ngrn gjat tr jets sime, m thot nj ushtar, t cilin e njihja. Pr do dit ushtart serb thernin qe, dele, derra, pula, t cilat i hanin dhe i hidhnin mbetjet anash. Neve nuk na duhet mishi. Sa e sa her u kemi shkruar atyre n Beograd t mos na drgojn mish, por ata e bjn kt sipas do rregullave. Kshtu qndrojn gjrat kur shikohen nga afr. Mishi po prishet, si mishi i njerzve ashtu edhe i kafshve, fshatrat jan br shkrumb e hi, njerzit po dbohen. Njerzit mbi 12 vjet t gjith jan brutalizuar, duke humbur fytyrn e tyre njerzore..

Lufta po del n siprfaqe si kryesorja dhe m e rndsishmja, do ti shihni krimet nse shpalosni pak perden, e cila ri varur para veprave t trimris s ushtarve

Burimi: Euronews.al