Dihet nga t gjith se Akademia e Shqipris u krijua n kohn e diktaturs dhe njihet ndikimi i ashpr politik mbi Akademin, por t dy elementt kryesor si: Standartizimi i gjuhs shqipe dhe Fjalori I Gjuhs Shqipe, u bn dhe i dhan mundsi Shqipris dhe shqiptarve kudo q jan t qartsojn identitetin e tyre gjuhsor dhe historik dhe t shkruajn me shqipe standarte.
Akademia e Shkencave e Shqipris mbushi nj gjysm shekulli q sht krijuar, dhe Kontributi i saj pavarsisht problemeve mbetet pr tu marr n konsiderat prsa i prket dy evenimenteve kryesore njra pr drejtshkrimin e gjuhs shqipe q u mbajt n 20-25 nentor t 1972 dhe tjetra sht realizimi i nj Fjalori standart t gjuhs shqipe.
Prsa i prket problemeve t tjera Albanologjike si Historia e Shqipris duke prfshir fakte t reja pr shkak se Historia e Shqipris ka boshllqe t medha n form harrese, ku shekuj t tr nuk ka patur t dhna pr vazhdimsin e popullit shqiptar ndr shekuj kur ata quheshin dikur si Pellasgt, Dardania, iliria, me fiset ilire, Arbria, Epiri, dhe tashm shqiptar, akademikt shqiptar nuk ka dhn ndonj kontribut t vlefshm me gjith prpjekjet e tyre. Kjo ka ndodhur pr dy arsye madhore:
- Ose akademistt e athershm por edhe t sotm nuk ishin/jan profesionist pra, nuk plotsonin kriteret pr tu br akademik por u emruan politikisht nga diktatura, e pr pasoj nuk i dhan asgj akademizmit,
- Ose akademistet e athershm ishin profesionist t mir, por kishin nj an negative t madhe: u serviloseshin dhe nuk debatonin me argumente dot me profesionistt e huaj, duke pranuar hipotezat e tyre.
Fakti q ka shum pak punime albanologjike cilsore me fakte pr Historin e Shqipris. Shmbull sht q akademistt tan kan rn dakort se:
Historia e lasht, mitologjia e lasht, sht vetm greke,
Historia e vjetr e pushtimit romak dhe sllav sht ashtu si e prshkruajn historiant perndimor dhe ata sllav,
Historia e mesjets sht ashtu si prshkruhet nga historiant perndimor sllav apo grek.
Prsa i prket bashkpunimitAkademia e Shkencave nuk ka bashkpunuar si duhet me Akademikt kosovar qoft pr t sheshuar diferencat, qoft pr t mbajtur nj qndrim t prbashkt.
Gjithashtu, prsa i prket bashkpunimit me fqinjt, prve akademikve shqiptar t cilt duhet t jepnin tonin pr t bashkrenduar tekstet shkollore pr historine e Shqipris vndeve fqinj dhe t Ballkanit, n shumicn e rasteve akademikt shqiptar kan pranuar tezat e fqinjve. Kjo mendoj sht gabim i madh. N kto raste nuk duhet t prdoret politika n vnd t profesionalizmit.
Fushat e tjera t Akademis jan t njohura dhe por m pak efektive pr Shqiprin dhe harxhojn fonde kot. Dihet q Universitetet shqiptare kan mangsi t mdha n Krkimin dhe Hulumtimin shkencor qoft pr shkak t buxhetit qesharak qoft pr shkak t `largimit t trurit`.
Dihet se Akademia e Shkencave sht nj tip i nj shoqrie apo Akademie (e cila prfaqson nj institucion special shkencor) q vazhdon t studjoj shkencat t cilat mundet ose jan jo t jan t bazuara dhe t varura nga shteti.
Disa Akademi Shtetrore jan formatuar brnda suazs Kombtare apo /ose mbretrore n form honorifike, si p.sh., `Royal Society of London for improving Natural Knowledge`.
Akademi t tjera mund t jen t tipit t veant si Akademia e Arteve ose si e ka SHBA: `Akademia e Arteve dhe Shkencave`.
Tek vndet jo-anglisht folse, brnda fushave akademike t Akademis Kombtare t Shkencave shpesh prfshihen disiplina shkollare t cilat normalisht nuk klasifikohen si `shkenc` - tek vendet anglisht-folse https://en.ikipedia.org/iki/Academy_of_sciences. N bot ka 111 Akademi t Shkencave dhe kto prfshijn institute/akademi kombtare po aq sa edhe grupime rajonale apo globale t shkenctarve. Nj pjes e tyre prfshihen n IAP (Paneli inter Akademik) dhe marrin pjes n aktivitete si observues. Duke e ditur se Akademit e Shkencave luajn rolin edhe t t ashtuquajturit `Diplomacia e Shkencs`, term i cili sht n fakt si prdorim pr bashkpunimin shkencor midis kombeve pr tu adresuar dhe pr t ndrtuar marveshje bashkpunimi dhe partnershipi konstruktiv ndrkombtar, n rang akademik, inxhinjerik, krkim shkencor, -athere sht e domosdoshme nj reformim i vrtet i Akademis s Shqipris dhe jo si ky q u b duke prfshir aktor politik me `tituj akademik` - si akademik. Jo! Mjaft m me akademist me tituj nga politika dhe me Akademiste t Associuar`.
Edhe para lirimit ka patur nj institut me atributet e Akademis. M 8 prill 1940 Sekretari i Prgjithshm i Kryesis s Kshillit t Ministrave miratoi krijimin e fondacionit "Skeanderbeg" si dhe statutin e institutit t Studimeve Shqiptare. Sipas ktij statuti, instituti i Studimeve Shqiptare kishte pr qllim t'i jepte hov e t bashkrendonte lvizjen intelektuale shqiptare n fushn e shkencs, t letrave e arteve. instituti mbante n gjirin e vet 48 antar t prjetshm q formonin edhe Kshillin e Prgjithshm me sekretar t prgjithshm At Zef Valentinin. Kryetar i institutit u zgjodh Ernest Koliqi. 1. Shkenca morale e historike, 2. Shkenca fizike, matematike dhe natyrore, 3. Gjuh dhe letrsi, 4. Arte.
Akademia e Shkencave n kohn e Diktaturs dha kontributin e saj si e thash m lart, n dy aspekte, megjithse ishte trsisht e politizuar.
Sot kta 30 vite far sht br? Akademia e Shkencave vazhdon t qndroj rob i politiks s pas viteve `90 , sipas rotacionit t pushtetit, duke ulur nivelin cilsor me przgjedhje fiktive t akademistve (edhe si pasoj e rnies cilsore t Universiteteve dhe marrjes s titujve shkencore formalisht), rezultati ka qn `zero` pr 30 vjet, vetm harxho fonde por pa rentabilitet. Madje dhe ribrja dhe ribotimi i Fjalorit t gjuhs shqipe s bashku me Akademikt kosovar, sipas Ledi Shamkut ` Fjalori sht n faz botimi. Akademia e Shkencave t Shqipris krkon t bj fjalorin e vet, por si ka qen(https://.balkaneb.com/debati-i-d...e-krah-kombit/). Akademia e sotme e pseudo-reformuar gjithashtu ka pak kontribute. Interesant sht fondi q dha qeveria pr t ripunuar Historin e Shqipris. Sidoqoft przgjedhja e atyre q do t punojn le pr t dshiruar, por duhen prfshir edhe historian kosovar.
Reforma n Akademi nuk duhet t jet nj PseudoReform sa pr t zn vnde e pr t marr nj rrog.Shqipria ka nevoj pr nj Akademi t reformuar plotsisht q s pari t vrtetoj dhe t mbroj identitetin e vet pra i duhet Seksioni i Shkencave Albanologjike sepse ai sht m delikati dhe object sulmi nga t huajt dhe ka boshllqe historike, ndrsa Seksioni tjetr megjithse i domosdoshm pr zhvillimin teknologjik dhe inovacioneve duhet par me rezerv, prve biblioteks shkencore.
S dyti Akademia duhet t kt vetm akademist meritokrat n profesionin e tyre dhe t suksesshm n krkimin shkencor,
S treti Akademia duhet t larogj dhe t mos ket m profesor politikan dhe ndrhyrje politike.
S katrti Akademia nuk duhet t ket m `akademist t associuar` -nj term abuziv.