Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 4
  1. #1
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    09-07-2020
    Postime
    61

    A u duhet mimi Lumo Skndo letrarve shqiptar dhe kush na ishte Mit`hat Frashri

    Pak dit m par mesa duket n prvjetorin e vdekjes s Mit`hat Frashrit m 3 tetor, nga Qndra Kombtare e Librit dhe e Leximit u promovua mimi Lumo Skndo, i dhn n vite nga Biblioteka Kombtare e Shqipris, m sakt sht prdorur q nga viti 2006 me ndrprerje. Sipas Drejtoreshs s Qendrs Kombtare t Librit dhe Leximit, rikthimi i ktij mimi synon t kthehet n nj institucion gjykimi pr veprn m t mir publicistike, eseistike apo historike t nj viti. Ne duam t rikthejm institucionet e gjykimit, q jan shum t rndsishme pr ecurin cilsore t librit shqip.Sidoqoft del nj pyetje e rndsishme: Prse ky mim? Dhe prse ky mim t bhet pr nder t nj individi paradoksal shqiptar, i cili ka luajtur disa role kontradiktore e negative n historin e Shqipris: Mit`hat Bej Frashri (Lumo Skndo- si shkrimtar) ka lindur n Janin m 25 mars 1880 dhe ka vdekur nga nj atak n zemr Lexington Hotel on Lexington Avenue in Ne York m 3 tetor 1949, pasi ishte edhe kryetari i Komitetit reaksionar Shqipria e Lir, pas lufte. Po kush ishte Mit`hat Frashri q t meritoj t kujtohet nprmjet veprs s tij antishqiptare pr t vlersuar me mimin Lumo Skndo, letrart n Shqipri?
    - Mos vall nuk njihet mir ky personazh i dnuar me vdekje pr tradhti kombtare nga gjykata e paslufts s dyt botrore si kolaboracionist?
    -Apo sepse Mit`hat Frashri ishte djali i Abdyl Frashrit dhe meq ishte djali i nj patrioti t madh duhet nderuar domosdo?
    -Apo sepse ishte Kryetar i Ballit Kombtar q bashkpunoi me nazi-fashistt? Apo sepse Mit`hat Frashri i emruar si zv.drejtues i Kongresit t Manastirit n 1908 insistoi q shqiptart t shkruanin me grma osmanishte dhe vetm ndrhyrja e Parashqevi Qiriazit e bindi t prkrahte variantin e grmave latine dhe pr kt shkak, por dhe pr shkaqe t tjera, bri veprn satirike ajupi Klubi i Selanikut?
    -Apo bhet pr t injoruar rilindasit shqiptar q luftuan pr pavarsin e Shqipris?
    Dihet q qeveria socialiste i rivarrosi eshtrat e Mit`hat Frashrit n Nntor 2018 n varrezat e dshmorve n Tiran.
    Me sa duket, mimi Lumo Skndo i dhn vite m par nga Biblioteka Kombtare do tu rikthyeka si mim nga Qendra Kombtare e Librit dhe Leximit, por mendoj se do e jet nj mim i denj pr spiunt, tradhtart, qelepirt e kombit, se sa pr t vlersuar shkrimtart, poett dhe letrart. Nj nga prgjigjet me brilante kundr Lumo Skndos alias Mit`hat bej Frashri, ia ka dhn ajupi me koh n satirn Klubi i Selanikut si nj tradhtar e turkofil:
    T'u thaft goja, more beu yn! T plast koka
    more beu yn! T paskan ln mnt, more beu yn!
    Qenke veshgjat, more beu yn!
    Qnke turk, more beu yn!
    Qenke xhonturk, more beu yn!
    Nd Klub t
    Shqiptarvet na the si duhet t sillet Turqia q t shptoj
    nga rreziku i sotm dhe t rroj prjet.
    Pse s'fole nj fjal dhe pr Shqiprin?
    Pse? Apo s'keshe se t thoshe?
    Apo t'erth frik nga xhonturqit, q t drguan
    ***-e-sarif nd Seres, q t sha kaurt? Pse s'tu th
    gjuha nd goj?...
    Mos na thuani tjet?r her se ini shqiptar, mos
    na ani kryet me gnjeshtra, se u kemi kuptuar se
    'ini nd zemr tuaj! Ju punoni pr Turqin e jo pr
    Shqiprin. Fanatizma u ka verbuar



    Faktet se ka bashkpunuar si kolaboracionist me nazi-fashistt jan t vrtetuara n dokumentin e dt. 15 mars 1943, q u quajt dhe protokoll nderi i nnshkruar nga Ali bej Klcyra, Nuredin Vlora si prfaqsues t Ballit Kombtar dhe Renco Dalmaco, Komandant i ushtris italiane, ku shkruhet:

    1-Ne sigurojm, duke marr do prgjegjsi, shklqesin Dalmaco, komandant epror i fuqive t armatosura t Shqipris se asnj lvizje kryengritse me karakter t prgjithshm nuk do t ngjaj n Shqiprin Jugore.

    2-Ne japim fjaln ton t nderit se do t prdorim gjith ndikimin ton pr t ndaluar... sulmet dhe pas sabotimit q mund t kryheshin eventualisht nga elementt armiq.

    3-Ne e ndjejm veten t detyruar t zhvillojm propagandn e duhur pr t ndaluar dezertimet e reja t ushtarakve, pr t inkurajuar rekrutime t reja n ushtri dhe pr t siguruar q dezertort t kthehen sa m shpejt n repartet operative.

    (AQSH, "Protokoll nderi" Dalmaco Klcyra, Fondi 1056, dosja 3, fleta 20, 15 mars 1943). Mit`hat Frashri ka qen dnuar me vdekje nga gjykata e pasluftes si kolaboracionist (https://sot.com.al/.../qemal-cicollari-nxjerr-faktet...).
    Mendoj se ky veprim mbetet nj sakrilegj, nj nga sakrilegjet e qeverive ndr vite t Shqipris, pr t nderuar dhe pr t patur n nj vend dhe institucione, dshmor dhe tradhtar, heronj dhe spiun, engjj dhe demon, s bashku t nderuar me mime njlloj, t varrosur dhe t kujtuar nga engjjt dhe demont e gjall t kohs s sotme n tokn martire t Shqipris
    Prandaj Nna Shqipri nuk gjen qetsi dhe nuk ecn dot me hap t sigurt njlloj si vendet e tjera, n momentin q duhet t nderoj heronjt q dhan jetn pr t, do ti duhet t ul syt q t mos shoh tradhtart dhe spiunt q u nderuakan idem n Shqipri.

  2. #2
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    25,279
    Postimet n Bllog
    3

    Pr: A u duhet mimi Lumo Skndo letrarve shqiptar dhe kush na ishte Mit`hat Frashri

    Kshtu t ka msuar Partia e shoku Enver Pirro, ti sulmosh "Armiqte e Popullit" edhe kur nuk jane m gjall?

    N vend q t msosh m shum mbi jetn e kokave t ktij populli, dhe ta vsh jetn e tyre n perspektivn e duhur t kohs n t ciln jetuan, dhe t vlersosh t gjitha vendimet e jets s tyre, si ato q na plqejn, edhe ato q nuk na plqejne, si nj mnyr pr t msuar prej tyre, ti bn at bajaten, tregon injorancn tnde historike e kulturore.

    - Mith'at Frashri sht nj prej nismtarve t Kushtetuts s Turqve t Rinj, (xhonturqve) n Turqi dhe lider i lvizjes politike liberale kundr pushtetit t Sulltan Abdyl Hamidit.
    - Mith'at Frashri sht kryetari i Kongresit t Manastirit n 1908, q t dha ty gjuhn e shkruar shqipe q prdor edhe sot e ksaj dite.
    - Mith'at Frashri sht firmtar i deklarats s pavarsis n Vlor, n 28 nntor 1912.
    - Mith'at Frashri sht publicisti m i mir i gjith brezit t tij shqiptar.

    Mith'ati nuk besonte tek Shqipria e pavarur. Dhe ai nuk ishte i vetm. Si ai mendonin shumica e gjithe shqiptareve te kohes se tij. Ata nuk besonin se nje Shqipri e pavarur mund te mbijetonte dot pa mbrojtjen e Ports s Lart. Mith'ati gjithashtu besonte se zgjidhja me e mire e ceshtjes shqiptare ishte "shqiptaret te bashkuar e autonome nen Porten e Larte". Kjo ishte edhe nje prej arsyet qe ai perqafoi levizjen xhonturke, ishte nje nga kokat e kesaj levizje ne gjithe perandorine, ku pinjollet e familjeve te medha te bejlereve, i kunderviheshin sistemit te kalbur feudal te baballareve te tyre. Kjo ishte ideologjia e kohes se tij, qe u kthye edhe nje nga zhgenjimet e medha te jetes se tij. Ai besonte se nje reformim i perandorise otomane, do te shpetonte jo vetem perandorine nga fundi qe e priste, por do te sillte edhe "shpetimin e shqiptareve nga kercenimi i fqinjeve ballkanike" qe e kishin fituar pavaresine e tyre nga porta e larte.

    - Mith'at Frasheri eshte edhe babai i nacionalizmit shqiptar.

    Nje nacionalizm i ngritur jo mbi nje vetedije te trasheguar kombetare, por si nje perpjekje per te mbijetuar. Duke u perballuar me realitetin se shqiptaret si popull nuk kishin asnje gje te perbashket, as besimin, as traditen, as gjuhen e kulturen, ai perdori "kercenimin e copetimit nga fqinjet" si thirrjen e fundit per mbijetese. Po, ishte dhe mbetet nje nacionalizem anadollak, por e beri efektin e tij per kohen. I beri shqiptaret qe te harronin ndasite e tyre qofte edhe per nje moment, e te luftonin e ngrinin zerin se bashku per mbijetese.

    Askush nuk mund te mohoje dot dashurine dhe kontributin e Mith'at Frasherit per Shqiperine e shqiptaret. Vetem njerezit injorante e bejne nje gje te tille. Duke ditur te gjitha ato qe une ti zura ne goje me lart se cfare mendime e ideologji politike ai perfaqesonte, testi i madh per te ishte 28 nentori 1912 ne Vlore. Kur Ismail Bej Vlora u kerkoi te gjithe delegateve e te pranishmeve qe te hidhnin firmen ne ate cope letre, Mith'ati nuk nguroi, por e firmosi dokumentin e pavaresise. Ne t njjtn koh q Mitha't Frashri firmoste dokumentin e pavarsis n Vlor, nj tjetr bir beu nga Konica, merrte rrugn e largt e t vshtir nga Amerika pr t shkuar n Durrs, e pr t'iu kundrvn Ismail Bej Vlors dhe Qeversis s Vlors, s bashku me Esat Pash Toptanin. Ai i biri tjetr i beut, e kish emrin Faik Konica. Pirro dhe shokt e tij i thurrin lavde sot Faik Konics, edhe pse ai luftoi q t vriste foshnjn Shqipri q n djep. Nuk duhet ti gjykojm kta burra, duhet vetm t msojm nga veprat e mira t tyre, e n mnyr t veant nga gabimet e tyre.

    Albo
    Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 12-10-2021 m 00:07

  3. #3

    Pr: A u duhet mimi Lumo Skndo letrarve shqiptar dhe kush na ishte Mit`hat Frashri

    Duket me shume si ftetrrufe o Pirro se sa nje kritike mbi veprimtarine e M.Frasherit.
    Patriotizmi i Mith'at Frasherit nuk mundet dhe nuk duhet te vihet ne diskutim. Sa i perket edhe mimit per letersi edhe aty eshte budallik te diskutosh rolin dhe kontributin e Mith'at Frasherit,nejse eshte teme koti ku nuk ja vlen te diskutosh...

    LEKA 1939
    Emri:  93.jpg

Shikime: 14

Madhsia:  71.6 KBEmri:  94.jpg

Shikime: 14

Madhsia:  19.0 KB

  4. #4
    Ushtar i larte Maska e Neteorm
    Antarsuar
    04-01-2011
    Vendndodhja
    127.0.0.1
    Mosha
    31
    Postime
    1,877
    Postimet n Bllog
    3

    Nprojtje t Shn Librit, t Njeriut Mithat Frashri

    Emri:  Frasheri-780x439-1-746x420.jpg

Shikime: 11

Madhsia:  33.9 KB

    Nga Virion Grai
    N muajt e fatkeqsis planetare q sht ende n fillimin e saj, iu kthyem m shtruar librave e shkrimeve si mnyra m e mir pr ti qndruar larg epidemis, molepsjes me t keqen shndetsore dhe pasojave psikologjike, mendore e shpirtrore t izolimit kolektiv e individual. Pa lajmrime fluturake n rjete sociale, iu ktheva dhe un nj dishepulli t shquar t Shn Librit, Mithat Frashrit, shkrimeve e t tij, nnvizimeve t mia n koh t ndryshme mbi ato shkrime; po I sistemoj shnimet e mia si m posht; pashmangshmrisht, mbresat e mia jan t shoqruara me fakte t mirnjohura nga publiku i gjer..

    Midhat Frashri sht figur e rndsishme n historin e Shqipris: kryetari i Kongresit t Manastirit, firmtar i pavarsis; tre her ministr n tre qeverit e para t shtetit shqiptar; shkrimtar, publicist dhe bibliofil si rrall kush n botn shqiptare; Midhat Frashri i njohur ndryshe me emrin e tij t shkrimeve si Lumo Skndo ka ln nj trashgimi t jashtzakonshme: krkime e studime albanologjike, eseistik, proz t shkurtr artistike, portrete letrare, udhprshkrime e ditar n frngjisht, n turqisht dhe n shqip, proza t shkurtra filozofike, proza poetike, libra shkollor. N arenn ndrkombtare, Midhat Frashri tejkalon mbase ambasadorin e prjetshm F. Konica si bashkpuntor, artikullshkrues n shtypin prestigjoz e huaj, n Franc, Angli, Belgjik, Zvicr, etj, duke shkuar rregullisht n m tepr se pesmbdhjet gazeta, gjithka pr t afirmuar prkatsin autoktone t shqiptarve, identitetin historik dhe integritetin teritorial. Ka qen botues, drejtues dhe prgatits i Kalendari kombiar q nisi t botohej n Sofje n 1897 dhe pr m tepr se tridhjet vjet u b nj enciklopedi e vogl kulturore-letrare; n vitet 1908-1909 do t botoj dendur n gazetn e prjavshme politiko-letrare Liria, gazet-tribun nprmjet t cils iu kryen shrbime t mdha kulturs shqiptare; roli e ndikimi i gazets Lirija dha fryte n punn prgatitore pr Kongresin e Manastirit. Veprimtaria iluministe-atdhetare e Lumo Skndos do t vijoj me botimin pr njzet vite me radh (1909-1929) e gazets Dituria, ku ai vet mbante barrn e rnd t kryeredaktorit si dhe autor i shumics s shkrimeve; n Zvicr boton revistn dymujore n gjuhn frnge LIndipedence albanaise.

    Midhat Frashri i prket brezit t fundit t Rilindjes, por i lidhur organikisht me t duke i uar gjer nga mezi i shek. XX m prpara idealet, frymn dhe ambiciet e saj, bashk me t tjer personalitete si Faik Konica, Fan Noli, Gjergj Fishta etj.

    Pr marrdhniet e Dishepullit me Shn Librin po prmendim disa fakte. N testamentin vetjak t 29 prillit 1929 depozituar n 4 mars 1929 n gjykatn e Tirans Midhat Frashri shkruan:

    1.ǒkam pasuri t tundshme ose t patundshme, libra, mobilla, karta, plaka, etj, ..i l pr krijmin e nj INSTITUTI ALBANOLOGJIE q t jet nj qendr e studimeve shqiptare.(shkurt v.g)


    Emri:  kopertina-version3-FINAL.jpg

Shikime: 11

Madhsia:  41.7 KB

    2.Gjith sa m ka mbetur nga im at dhe ungjrit dhe q sot formojn muzen time familjare dshironj q t ruhen prap n form t nj muzeje t vogl brnda n INSTITUT(shkurt-v.g)

    4. N paa t holla n shtpi, n ndonj bank, ose hua pr t mbledhur, duke u bashkuar me shumn q do t mirret nga shitja e Libraris dua t prdoren t gjitha s bashku: a) pr t br spenzimet e para t nj godine e cila t shrbej si INSTITUT ALBAOLOGJIE..[1] (shkurt v.g)

    Bibliotekn personale me 40 mij volume, n testamentin e marsit 1929 e l trashgimi pr nj institut albaologjik; 18.ooo vllime nga biblioteka e tij jan n Bibliotekn Kombtare, kurse n bibliotekn e Kuvendit Popullor 31 volumet nga Le grande encyclopedie (Librarie Larouss) jan me emrin e tij. Lumo Skndo organizon dy ekspozitat e para t librit t vjetr shqip: n t parn botimet e gjetura t Kristoforidhit, e dyta me monumentet m t vjetr t gjuhs e t literaturs shqipe, pr mbledhjen dhe gjetjen e t cilave harxhoi gjysmn e jets: veprat e Bogdanit, Bardhit, Budit, Buzukut (si broshur), Matrangs, Theodhor Kavaliotit, De Rads, Vincens Dorss, Kristoforidhit (para 1879), Kamards, etj, etj. N cilindo bukinist europian t ndodhej nj libr a dorshkrim q lidhej me historin, me kulturn dhe lashtsin e Shqipris, Lumo Skndo do t sakrifikonte nga vetja e tij pr ta bler m do mim dhe pr ta sjell n Tiran.

    Lumo Skndo shquhet jo vetm si libr dashs, por edhe si krijues, hulumtues shkencor, prodhimtar origjinal sikurse prmendm m hert.

    N fushn e letrkmbimit sht nj fond i pasur letrkmbimi q ka pasur n vite me tr figurat e shquara t bots shqiptare: Ibrahim Temo, Faik Konica, Anselmo Lorekio, Gaetano Petrotta, Mihal Grameno, At Shtjefn Gjeovi, At Gjergj Fishta, Luigj Gurakuqi, F.S. Noli, Sheh Sabri Preveza, Dom Idomen Kosturi, Mehmet Vokshi, Kadri Prishtia, Aqif Pash Elbasani, Basri Dibra, At Pashk Bardhi, Sulejman Delvina, Ahmet Zogu, Iliaz Vrioni, Hysen Vrioni, Avni Rustemi, Gjergj Pekmezi, Mirash Ivanaj, Sulejman Delvina, Sotir Kolea, Mehmet Konica, Kristo Luharasi, Aleksandr Xhuvani, Ilo Mitk Qafzezi, Rexhep Mitrovica, Bedri Pejani, Justin Rota, Grogor Cilka, Aleksandre Drenova, Xhevat Kallajxhi, Eshref Frashri, Abaz Kupi, Ethem Haxhiademi, Mehdi Frashri, Dhimitr Berati, Dr. Trutulli, Dhimitr Fallo, Kol Tromara, Kost Cerkezi, Samin Visoka, Branko Merxhani, Ernest Koliqi, Kol Kamsi, etj,..

    Paraqitja e plot e letrkmbimit t Midhat Frashrit nuk do t ishte tjetr vese nj histori e re, e plot e Shqipris para e pas shpalljes s pavarsis, me tr dinamikn e ngjarjeve t vrullshme dhe problemet e mrehta q shtroheshin pr zgjidhje.

    Rilindas n nj etap t re t popullit shqiptar, n etpn e shtetformimit dhe t mkmbjes s Shqipris, Lumo Skndo, i kthehet realizmit iluminist kur lvron tema t dits pr t kultivuar m tej vetdijen etniko-qytetare t bashkkombasve bashkkohs t tij. Kto lloj analizash n proz, t pasura me digresione historike, me gjuh t zhdrvjellt rrfimtare, ia japin autorit meritn si thyes i ligjrimit tradicional folklorizant-glorifikues q kish prmbytur, pr arsye objektive, pjesn m t madhe t trashgimis letrare-publicistike. Kur shtjellon ngjarjet madhore t krijimit t vetdijes kombtare, kurorzimit t lvizjeve lirimtare-pavarsuese, ndonse i lidhur fort emocionalisht me to, pr shkaqe edhe familjare: babai i tijAbdyl Frashri, xhaxhallart e tijNaim, Sami.., ai vet n shoqrin e Stambollit pas vdekjes s Samiut, ai vet n krye t kongresit t Manastirit, e megjithat i l vend vetm argumentit racional, historiko-krahasues dhe jo patetiks hiperbolizuese, autolavdruese.

    Shkruan pr brezin e par t Rilindjes shqiptare: Koha n t ciln rrojtn burrat tan qe nj koh e kombsive, periudha e njerzis, kur jo vetm ndjenja e kombsive ishte lartsuar dhe zgjuar, por edhe kur politika dhe interesi material i popujve dhe njerzve bazohej mbi kombsin, mbi shtyllkat dhe interest e bashkuara me idealin e ri. Shekulli i nntmbdhjet, me tronditjen e revolucionit t Francs, pa zgjimin dhe rritjen e ides s solidaritetit ndrmjet individve t nj race, t nj gjuhe dhe t nj kombi.

    Kur merret me personazhet-apostuj t shqiptaris e karakterizon e njjta vetprmbajtje shembullore: Kto fytyra t ndershme jan pr ne: Kristoforidhi, Hoxha Tahsini, Pashko Vasa, Efthim Mitko, Koto Hoxhi, Naim Frashri me t dy vllezrit, Abdylin dhe Samin, tet persona q formuan nj trup t vetm pr iden, pr frymn, pr fuqin. Q t tet ishin apostujt e nj qllimi, puntort e nj godine gjigande, e nj vepre kolosale, pun fare e re n zemr t Arbrshit.

    Ligjrimin litotik-atdhetar t Lumo Skndos e gjejm dhe m tej, n shkrime t shumta problemore n prpjekje pr ti dhn fytyr moderne shtetit t ri dhe shqiptarit tradicional: Kombet, si dhe njeriu, nuk duhet t jen indiferent pr opinionin q kan t huajt pr taKjo nevoj sht m e madhe akoma pr ne shqiptart, nj komb lindur i ri n jetn politike, nj popull i njohur liksht dhe mbi t cilin sht br nj propagand e lig. T njohurit e opinionit publik t bots pr Shqiprin, ssht pra pr ne nj kuriozitet, nj merak literar, po, dhe m tepr, nj detyr politke dhe patriotike.

    Duke nxitur iluminimin kulturor-qytetar t bashkkohsve, ai paralajmron pseudozhvillimet intelektuale me nj tablo sinoptike q nuk e ka humbur aktualitetin: T mos inkurajojm injorancn q po e mbulon Shqiprin dhe shenjn m t uditshme e m t pamoralshme t saj po na e japin shumica e gazetave, dua t them e atyre fletushkave t liga-shtypur me mellan t keq dhe flliqur nga nj gjuh m e shmtuar akoma. Nuk flas pr idet se nuk kan asnj! Kto fletushka po celen do dit si krpudhat mbi togun e plehs.

    Lumo Skndo, n t njjtn hulli me Faik Konicn e Gjergj Fishtn dhe t tjer rilinds t kohve moderne, iu vu puns pr brjen e shqiptarit si pun m e gjat e m e vshtir se ajo e brjes s shtetit shqiptar; dhe kjo brje e shqiptarit modern niste me njohjen e vetes, me pranimin e realiteteve mbizotruese: Gjeografi e vendit e ka br t ket nj kotsi qesharake, nj egoizm t ngurt, t vr veten e tij, unin, prpara do sendi. Gurt dhe shkmbinjt e kan br lakmiqar, grabits, t vras nj njeri pr nj hudhr, pr nj grusht bar, pr nj pllmb ar.

    Shpjegimin e ksaj gjendjeje t shqiptarit e krkon n shkaqe historike: Me anadollakun si jenier apo bashibozuk kemi vajtur t grabitim gjer n Hungari, jemi vrar n Bgadat dhe n Jemen; jemi shkruar zaptie pr nj me mexhitk n muaj..(shkurt..vg) kjo jet bashibozuke dhe kondotiere, nj rrojtje ku shisnim jetn ton pr nj kacidhe dhe i merrnim shpirtin tjatrit pr m pak akoma na msoi t mos e duam ligjin, t mos e njohim, t mos i bindemi. Na strviti edhe nj her q t rrojm me rrmbim e jo me djersn e ballit.

    Duke zhveshur shqiptarin nga petkat e vjetruara t miteve romantike, Lumo Skndo shkruan: N malsi t Shqipris s veriut gjith ndrrimi i nj burri sht q t ket nj jelek t qndisur me ar, nja dy piqolla t lara, nj ibuk t ergjnt; edhe t rrij, t pij cigar dhe kafe tr ditn. Kam par n Shkodr gra malsore q bnin hamallk n qytet dhe ngarkoheshin me arka t mdha t pajs, q t marrin nja dy grosh, kur i shoqi i tyre, me ombrell nn sqetull, tundsh si levend.

    Sigurisht kur bn kto rrfime sarkastike-volteriane ai sht duke i prfytyruar dhe prgatitur bashkvendasit e tij n perspektivn dinamike t qytetrimit europian, prkundr mendsis tradicionale orientale.

    N fushn e polemiks Lumo Skndo ka ln nj model ende t pakaprcyer nga gazetaria shqiptare; sht fjala pr prgjigjen e kthyer Andon Zako ajupit, pr t ashtuquajturin pamflet: Klubi i Selanikut, paraqitur me zell si tekst model n literaturn komuniste dhe tekstet shkollore prkatse, filluar nga v.1945

    Lumo Skndo informon saktsisht, pr t rrzuar elementin baz t kundrshtarit: keqkuptimi ose keqinterpretimi i qllimshm i ajupit i veprimtaris n t ciln e ftuan t vinte meq u ndodh n Selanik mes bashkatdhetarsh: Sa pr konferencn ajo konferenc ish pr turqit dhe islamizmin; ishte konferenc historike, sociologjike dhe filozofike. Zoti ajup m duket se ka knduar dhe duhesh t dij q do konferenc ka sozhetin e tij, pra smund t qrtohet konferencari pse nuk foli edhe prej ak e prej ak cils gjje.

    Lumo Skndo sintetizon shkrimin shpifs/fyes t ajupit, stigmatizon dukurin, por po aty afirmon personalitetin e kundrshtarit t tij, ajupit: Me nj gjuh t pamatur, me fjal t turpshme, artikulli sht m tepr nj prflim i trash; t mos kishim par nnshkrimin ajup, do t thoshnim se sht fonografisur m nj kafene t lig. Por emri i nj shkronjsi, ky emr i vjershtorit t Baba Tomorrit, autorit t holl t Fshati im, Bariu, na bn q t mendohemi: kur nj njeri si zoti ajup unjet kaq posht, t themi pastaj pr t tjert?

    Lumo Skndo prcjell nj model t shndetshm t moralit intelektual: Ishte nj gj q trembeshim shum, nga e cila dridheshim: kjo ish nj smundje e lig, nj smundje m e keqe se kolera dhe se murtaja: grindja. Prshtypja q m bri kndimi i artikullit qe nj t ardhur keq, t ardhur keq jo vetm pr shkronjsin, t cilin e kam dashur dhe respektuar gjithnj, po pr kombin ton: se, sikundr thot nj fjal, miza e vogl sht po turbullon zemrn; ashtu dhe t tilla fjal jan pa ndonj rndsi, po turbullojn zmrat.

    Nga proza didaktike-filozofike nj model i shklqyer nga Lumo Skndo gjendet te revista mujore Shqiptarja, Tiran, 1929. Princesha e dlir, n ditn q do t zgjidhte princin e saj t zemrs, u vendos nga perndia n nj sprov karakteri dhe menurie: prball iu shfaqn dy djelmosha indentik me t ndrruarin e saj; njri ishte i vrteti, njeriu, tjetri ishte perndia vet q kish marr krejt formn e djalit t ndrruar prej vajzs: Qysh ta njoh? Shikonte dhe zemra e saj u mbshtoll si nj zok i vogl n krahror. Athere, vuri re nj send: njri prej djelmoshavet kish ballt t drsitur, trupi i tij linte hije mbi tok, kmbt e tij ishin mbuluar me pluhur. Perndia skish as hije, as djers. E njohu t dashurin e saj q ishte njeri, kishte ardhur s largu, ishte lodhur n udht e kqija t ktij dheu.

    Sa u prket portreteve letrar po ashtu Lumo Skndo ka ln modele t paprsritshm kushtuar personave historik si: Franklin, Abdyl, Naim, Sami Frashri, Ali pash Tepelena, Kristo Luarasi, Halit Brzheta, Mehemet Xhiku, Murat Toptani, Hasan Jella, Safet Butka, Galileo galilei, Xhorxh Uashingtoni, Linkolni, Garibaldi, Bonaparti, Zhan DArka, Dora DIstria, Edit Durhami, etj.. S pari portretet e tij letrar dallojn nga saktsia objektive. Pr shembull, n portretin q ka br pr Esad Toptanin (Cili ka qen Esadi? Botuar s pari n frngjisht, n Paris, n 1920), edhe sot pas zbulimeve nga historiant t fakteve t reja n labirintet e jets s Esad pashs , asgj e re, e panjohur nuk mund ti shtohet e ti hiqet portretit t pagabueshm q ka shkruar pr t Lumo Skndo.

    Portretet kushtuar Naimit dhe Samiut, do ti veonim si m t arrirat n krejt letrsin shqipe. Pr Naimin, duke kujtuar ditn e vdekjes s tij, pa numruar epitetet e shklqyeshm q kish merituar Naimi pr s gjalli: apostull i shqiptarizms, prijs shpirtror, ndrgjegje kombtare, idhull i etnis shiptare, poet kombtar, etj, etj, Lumo Skndo mjaftohet me kt gjetje: trupi i pajet i poetit, buzt e tij t kyura nga vdekja fizike, sikur i premtojn nipit, Midhat Frashrit: prap, ashtu jam. Ja ku sht ky njeri i dashur! Ja ku rri shtrir! M vjen ta pyes si jeShiko, po m prgjigjetpo m thot, pas zakonit q kish, me z tunjt e tmbl prap ashtu jam.

    Pr t skalitur prjetsisht dijetarin dhe atdhetarin Sami Frashri, Midhat Frashri, l mnjanjan faktografit monotone, patetike, zgjedh dy element njerzor, poetik dhe ekzistencial: Sami ulur pran llamps ndriuese, qarkuar me libra, harta, fjalor, mjete shkrimi dhe kujton pr lexuesit dy poezi q Samiu nuk i ndan prej buze, ia prsrit vetes pareshtur. Njra nga poezit sht frngjisht prej Viktor Hygos: Prse para syve m vin gjithmon, o kujtime t viteve t rinis e t gzimit; poezia tjetr t ciln Samiu ia prsrit vetes sht persisht dhe thot dshirn e nj mrgimtari n prag t vdekjes q t vendoset n nj maj kodre a mali, q era, apo ajri ti sjell a ti oj dika vendlindjes prej shpirtit dhe trupit t tij.

    Lumo Skndo sht ndr t part edhe n lvrimin e tregimit artistik; ka botuar Hi dhe shpuz n 1915 por kto proza ishin shkruar m par kur autori ishte rreth 26 vje; pr nga kronologjia prozat artistike t Lumo Skndos vijn para Koliqit e Migjenit, ai sht krahas Konics n koh dhe n cilsit estetiko-letrare, me narrativ t theksuar liriko-filozofike. Radha e tij n koh e n vlera krahas F.Konics dhe prpara Ernest Koliqit e Migjenit, pra vendi i tij n letrsin shqipe, si fakt kulturologjik i patjetrsueshm, vazhdon t heshtet n paraqitjet e prgjithshme t letrsis shqipe nga hartuesit e teksteve shkollore e n botime t tjera antologjike.

    Duke prfunduar, teksa kujtojm pr t tashmen ton nj figur madhore t tradits si Midhat Frashri, nuk gjejm mbyllje m t prshtatshme se fjalt q ai vet ka ln n nj shkrim t vitit 1924: I padituri, i paqytetruari, sht lidhur vetm me nj lithk te toka e tij: frika e rrojtjes. Kurse t qytetruarin dhe t zhvilluarin e lidhin te trualli gjith zrat e atyre q kan vdekur prpara tij, q i kan dhn nj shklqim dhe nj fam atij vendi. Juve, juve shkrimtarve dhe poetve, ju bie barra q t inspironi adhurim dhe nder pr kt truall t Arbris, bekim t pakufishm pr do pllmb t ksaj balte, ti jepni t prpjetn e prparimit.

    [1] Cituar nga Kthimi i Midhat Frashrit, botimet Phenix, 1997, f.426

    Categories: Kritik
    Tags: Lumo Skndo, Virion Grai

Tema t Ngjashme

  1. Kush ishte Zeusi?
    Nga fegi II n forumin Historia botrore
    Prgjigje: 5
    Postimi i Fundit: 17-09-2017, 09:54
  2. Lumo Skendo
    Nga Xhuxhumaku n forumin Shkrimtar shqiptar
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 09-09-2009, 19:54
  3. Kush do ishte perfekti per ty dhe pse????
    Nga sulioti n forumin Aktualitete shoqrore
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 17-04-2009, 12:55
  4. Naim Frashri, far nuk ishte
    Nga Agim Metbala n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 13-06-2008, 13:21
  5. Kush ishte Petrit Ame?
    Nga StterollA n forumin Problematika shqiptare
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 10-10-2003, 17:18

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •