Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 16
  1. #1
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    Prej vitit 1991, data 30 Shtator njihet botrisht si Dita Ndrkombtare e Prkthimit. Kjo si nj homazh ndaj Shn Jeronim, prkthyesit t Bibls, i cili konsiderohet si shenjti mbrojts i prkthyesve.

    Przgjedhja e dats 30 Shtator prkon me ditn e vdekjes s shenjtit, n vitin 420. U njoh si e till fal ides s FIT (Federata Ndrkombtare e Prkthyesve), e cila hodhi iden e nj dite t njohur zyrtarisht mbi prkthimin. Sipas FIT, kjo dit tregon solidaritetin e komunitetit t prkthimit n mbar botn n nj prpjekje pr t promovuar profesionin e prkthimit n vende t ndryshme (jo domosdoshmrisht vetm n ato kristiane).

    Kjo sht nj mundsi pr t shfaqur krenarin n nj profesion q sht duke u br gjithnj e m thelbsor n epokn e globalizimit.

    Shn Jeronim, i njohur me emrin latin Sophronius Eusebius Hieronymus u lind n vitin 347, n Stridon t Dalmacis, dhe vdiq m 30 shtator 420, n Betlehem. Ishte at i kishs dhe teolog. Ai u shpall msues kishe nga Vatikani dhe njihet si prkthyesi i Bibls nga greqishtja dhe hebraishtja n latinisht. “Vulgate” e Shn Jeronimit ende edhe sot sht nj tekst i rndsishm i Kishs Katolike Romake.

    Shn Jeronimi n traditn artistike t Kishs Katolike Romake paraqitet zakonisht si mbrojts i msimit teologjik dhe si kardinal prkrah ipeshkvit Augustin, kryeipeshkvit Ambrozit dhe Papa Gregorit I.


    Shqiperia.com

    https://www.shqiperia.com/30-shtator...kthimit.30640/

  2. #2
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit


  3. #3
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    Sot, Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    Kjo dit shnohet do 30 shtator n shum vende t bots, n nderim t prkthyesit t par t Bibls, i cili konsiderohet si mbrojts i shenjt i prkthimit.

    Kjo sht nj mundsi pr t shfaqur krenarin pr kt profesion, q njhersh sht duke u br gjithnj e m i domosdoshm n fushn e prparimit global.

    Kjo dit kishte nisur t festohej nga Federata Ndrkombtare e Prkthimit, q nga viti 1953. N vitin 1991 Federata lansoi iden e njohjes ndrkombtare t dits s prkthimit, pr t shprehur solidaritet t komunitetit mbar botror t prkthimit, si nj prpjekje pr t promovuar prkthimin profesional n vende t ndryshme, duke mos u kufizuar vetm n ato t krishtera.


    KOHA

    https://www.koha.net/kulture/239372/...-e-perkthimit/

  4. #4
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    QKLL kremton Ditn Ndrkombtare t Prkthimit, krijon atelien e par ku do t trajnohen prkthyesit e rinj

    Dita Botrore e Prkthimit sht kremtuar sot n Tiran me ngritjen e atelies s par t prkthimit, ku do t trajnohen prkthyesit e rinj nga frngjishtja n shqip. Qendra Kombtare e Librit dhe Leximit, n bashkpunim me Ambasadn e Francs n Shqipri, prmes nj programi t dedikuar, do ti jap z zhvillimit mes dy kulturave.

    E pranishme n ceremonin e prezantimit t ksaj atelieje prkthimi, ishte zv/ambasadorja e Francs n Shqipri, Claire Nantier, e cila u shpreh se raportet historike n fushn e librit mes Shqipris dhe Francs kan qen t shklqyera dhe se ky program synon ti zhvilloj m s miri ato. Profesor Edmond Tupja u shpreh se ky program sht nj nism, e cila duhet t realizohet edhe n gjuh t tjera.

    Po ikn nj brez, i cili i ka dhn shum kulturs shqipe prmes prkthimit. sht koha t punojm pr krijimin e nj brezi t ri prkthyesish, tha Tupja.

    Sot sht nj dit e rndsishme pr kulturn botrore. sht nj dit, e cila i lidh m shum kulturat me njra-tjetrn, por dhe q na kujton rndsin q ka njohja m s miri e vlerave tona t prbashkta. Un do t doja ta nisja fjaln time pr kt dit me nj nderim pr t gjith ata shqiprues q n vite kan ndrtuar me punn dhe jetn e tyre nj histori t prkthimit shqip. Vepra dhe puna e tyre ishte nj model emancipimi pr shoqrin shqiptare, duke hapur dritaret e vogla drejt zhvillimit, sepse prkthimi nuk sht vetm gjuh, ndjesi, mendim, por edhe zhvillim, u shpreh drejtoresha e QKLL-s, Alda Bardhyli.

    Sipas saj, prkthimi, komunikimi mes gjuhve ka qen nj prioritet i Qendrs Kombtare t Librit dhe Leximit q n ditt e saj t para. Programet e prkthimit, por dhe kooperimet ndrkombtare, kan pasur vetm nj synim, t bjn t pranishm librin dhe kulturn shqiptare n gjuh e kultura t tjera. Rexhep Hida, kryetar i Shoqats s Botuesve Shqiptar, u shpreh se ka nevoj pr nisma t tjera konkrete pr t rritur ndikimin e librit shqip n bot.


    / KultPlus.com

    https://www.kultplus.com/libri/qkll-...hyesit-e-rinj/

  5. Anetart m posht kan falenderuar sirena_adria pr postimin:

    Neteorm (30-09-2021)

  6. #5
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit



    Dita Ndrkombtare e Prkthimit - Edmond Tupe

    Shtator 2021

  7. #6
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit



    Dita botrore e prkthimit / Brenda vitit 2021 do t ngrihet Institucioni i Urdhrit t Prkthyesit

    Shtator 2020

  8. #7
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit



    Dita Ndrkombtare e Prkthimit - Edmond Tupja ( Prkthyes, Shkrimtar )

    7pa5, Vizion Plus / Shtator 2020

  9. #8
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    Kuteli n profilin e prkthyesit

    Nga Petraq Kolevica

    Q n maj 1939, sht i pari q ia bri t njohur lexuesit shqiptar poetin e madh kombtar t Rumanis, Mihail Emineskun, duke botuar librin me 24 poezi t prkthyera prej tij sbashku me nj prshkrim t krijimtaris dhe biografis s poetit ku ka guximin t mbroj iden, deri diku t argumentuar, mbi prejardhjen shqiptare t kolosit rumun, prej t cilit, poezin e par e kishte prkthyer e botuar q n moshn njzet e dy vjeare.

    Katr vjet m von, prmes flaks s Lufts s Dyt Botrore dhe prvojs s vet t hidhur n at luft, sht i pari q ia bri t njohur lexuesit shqiptar t madhin poet t Ukrahins, Taras Shevenko.

    T ksaj kohe jan dhe vrejtet e tij t muara mbi saktsin apo vlerat e prkthimeve si dhe mbi pastrtin e gjuhs shqipe. Nga kto fjal t thna prej tij na ndajn rreth 9 dekada, por m duket se sot jan edhe m t vlefshme:

    Duhet t themi se ne na duhen shqiprime, jo prkthime fjal pr fjal. Ata q kan dshir pr t pasuruar shqipen me kryeveprat e letraturs s prbotshme, lipset t zgjedhn rrugn e par dhe jo t dytn.

    (N prkthimet) kemi penda varfanjake e sidomos kaleme anonim q nuk njohn ligjet e shqipes edhe, shum her, as gjuhn nga e cila mburon vepra. Shum prkthime, ku shqipja ka dal e therrur me gisht.

    Dhe do tu lutesha atyre q bjn ligje, t shtojn nj paragraf t ri n Kodin Penal pr ndshkimin e gjith atyre, t cilt, me q kan nj makin shkrimi e nj prkthim greqisht ose italisht t br pas nj teksti frngjisht, tallen me shqipen e me litsin shqiptar.

    Shtypi ka nj mision t rnd dhe nj prgjegjsi n raport me kt mision. Pr ndryshe shtypi, editori, bhet prgjegjs krah pr krah me prkthenjsin, si shkatronjs t gjuhs.

    Mbi kto parime t qarta e t shndosha e pati bazuar, qysh hert e deri n fund, punn e vet si prkthyes dhe me gjith sa nxori nga dora, na dha shembuj t paarritshm prkushtimi e cilsie t lart.

    Si dihet, n t gjith kampin e socializmit t athershm, kur pllakosn akullnajat e diktaturs komuniste, disa shkrimtar t talentuar nuk bn pakt me djallin, po gjetn streh te prkthimet dhe shkrimet pr fmij. Kshtu p.sh. n Rusi, Samuel Marshaku prktheu Robert Brs-in e shkrimtar t tjer dhe bri shkrime t kndshme pr fmij. Valeri Brjusovi prktheu poezin klasike armene. Boris Pasternaku, ndrsa punonte fshehtas Zhivagon e tij, prkthente pjesn e dyt, aq t vshtir, t Faustit t J.V. Gte dhe pjes nga Shekspiri.

    Dhe tek ne, shkrimtart q kishin pasur vepra origjinale para lufts dhe kishin br emr, pasi shptuan gjall nga tajfuni Xoxe, gjetn streh gjithashtu te prkthimet dhe shkrimet pr fmij. Lasgushi bri punn kolosale t prkthimit t Eugjen Oniegin-it dhe t gjith atyre poezive nga Hajne, Gte, Mickievi, Brn etj. Mitrush Kuteli bri prkthimet pr t cilat do t flasim m posht. Ktu dua t v n dukje dika t rndsishme q tregon se sa m e ashpr ka qen diktatura tek ne dhe se sa m e egr ishte cmira, ambicja, madje, ligsia e kolegve.

    N Rusi, d.m.th. n ish Bashkimin Sovjetik, V. Brjusovi, S. Marshaku dhe B. Pasternaku morn mimet m t larta t asaj kohe n vendin e tyre pr ato prkthime q bn.

    Tek ne, pr asnjrin prej atij brezi t shquar prkthyesish t cilt ishin shtyllat e vetme q mbajtn m kmb kulturn shqiptare, nuk u dha asnj mim. As athere pr s gjalli, as sot, pas vdekjes. Mitrush Kuteli i dal pas dy vjet burgimi t rnd, i papranuar, madje i dbuar, si ekonomist, i shar, i prbuzur e i prtallur si shkrimtar, me se ta nxirrte bukn e gojs, pr vete e pr ata q kishte mbi kurriz, ky njohs i disa gjuhve t huaja?

    Dhe Mitrush Kuteli, me kularin e rnd t norms s athershme, pr pesmbdhjet vjet me radh (1952-1967) lvroi e branisi jornozjomin e pafundm t prkthimeve. Nga rusishtja prktheu mbi njzet vllime, nga rumanishtja (katr a pes) vllime, prktheu disa vllime me proz turke, kineze, persiane, arabe, mongole, polake, mblodhi e prktheu prralla t popujve t ndryshm si dhe poezi t Elyarit dhe P. Neruds (vllimi Zgjohu druvar). T gjitha kto bjn mbi shtat mij faqe librash t shtypura me grma t vogla.

    Nuk duhet t harrojm ama, se gjat ksaj kohe, ai bri dhe libra me shkrime origjinale t pranueshme pr at koh si p.sh. Pylli i gshtenjave, Xinxifilloja, Tregime t mome shqiptare dhe N nj cep t Iliris s poshtme dhe poemn Rrjedhin lumenjt q sbashku bjn m shum se njmij faqe. Gjithkush e kupton nga kto pak shifra t thata, se far pune t rnd ka br ai njeri aq i smur!

    Pr cilsin e lart t prkthimeve t Mitrush Kutelit kan folur e flasin me admirim t gjith, veanrisht pr prkthimin e librit Frym t vdekura (apo shpirtra t vdekur) t N. Gogolit, po ndonj studim i mirfillt ende nuk sht br. Kultura shqiptare ktu ka nj borxh si ka dhe pr mosbrjen e nj studimi mbi vlersimin apo rndsin e shtatmbdhjet librave e broshurave me shkrime ekonomike t Dhimitri Paskos-ekonomist.

    Dhimitr Pasko (Mitrush Kuteli) ishte ekonomist i shquar, prkthyes i rrall, por mbi t gjitha, ai do t mbetet si shkrimtar shqiptar, n nj nga vendet e krejit e t nderit t letrsis shqipe, mjeshtr i veant i prozs dhe i fjals shqipe.



    /Gazeta Liberale

    https://liberale.al/kuteli-ne-profilin-e-perkthyesit/

  10. #9
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit



    Edmond Tupe: Riprkthimi i kryeveprave t'u besohet prkthyesve t sprovuar

  11. #10
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    ‘Ka poet q s’din t prkthejn, ashtu si ka poet q s’din t bjn poezi’

    Nga Lasgush Poradeci


    S’ka gjuh q s’mund t prkthej, por ka poet q s’din t prkthejn, ashtu si ka poet q s’din t bjn poezi.

    Po a ka gjuh m pak poetike se frngjishtja q i ka t gjitha fjalt oksitone? Po mos ka qen penges kjo gjuh q t nxjerr poet aq t mdhenj? Po a ka gjuh m pak poetike se anglishtja, me gjith ato fjal monosilabike? Po mos ka qen penges kjo gjuh pr ata poet t mdhenj t Anglis?

    Ku pyet poeti! Dhe ca m pak s’pyet poeti shqiptar! Se shqipja ka mundsira t pakufishme pr t krijuar dhe pr t prkthyer. Ajo ka fjal t shkurtra, t gjata, oksitone, paraoksitone, proparaoksitone, ’t duash ka! Nga mundsit q krijon gjuha shqipe ua kalon shum gjuhrave t bots dhe mund t krahsohet me gjermanishten. Prandaj s’ka faj gjuha, po ku sht poeti?

    (Marr nga profili i Marie Poradeci)


    / KultPlus.com

    https://www.kultplus.com/libri/ka-po...bejne-poezi-2/
    Ndryshuar pr her t fundit nga sirena_adria : 03-01-2022 m 17:25

  12. #11
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    Gjon Shllaku: Me u ba prkthyes lypset t kesh shum kultur, ja pse prkthyesit e mir jan t pakt

    Bised me helenistin dhe latinistin Gjon Shllaku (1923-2003)
    Bisedoi: Shptim Kelmendi
    Realizuar m 2000, botuar te “Fjala” m 2003


    Shptim Kelmendi: Dim q jeni lind n vitin 1923. Po data e sakt, cila asht?
    Gjon Shllaku:
    Jam lind m 24 mars t vitit 1923, n kohn e Pashkve. Ka qen e enjtja e madhe, paka se n letrnjoftim daton dhjetor, 1922.

    Shptim Kelmendi: Cilat jan rrethanat q kan mundsue lindjen e pasionit pr prkthimin?
    Gjon Shllaku:
    Fillimisht m duhet t’ju them se kam pas fatin e madh me studiue pr prift. Un kam qen jetim, e rrjedhimisht e kam pas t pamundun me ndjek shkolln. Kulturn dhe edukatn q kam marr, ia kushtoj Seminarit Papnor, q e drejtonin Jezuitt. Pr her t par, aty kam pa dhe kam mbet i mahnitun nga “Poett e mdhej t’Italis”, prkthye nga Ernest Koliqi; jam njoft me dy kang t “Iliads”, t prkthyeme nga Frano Alkaj, me prkthimet e Henrik Lacajt e t tjer. T tana kto tekste t prume n shqip, un i vija prball origjinalit. Pikrisht fakti se kto prkthime m rezultonin t denja, bani t mundun q, dora-dors, t lindej n mua dshira me prkthye.

    Shptim Kelmendi: Cili asht teksti i par mbi t cilin keni punue, pavarsisht nse mund t jet fjala pr tekst t prfunduem ose jo?
    Gjon Shllaku:
    Teksti i par mbi t cilin kam punue, ka qen “Ben Hur” i Wallace, kur ende nuk i kisha mbush t shtatmbdhjet vjett. Ishte nj tekst prej 150 faqesh, i cili m pat dhan knaqsi t jashtzakonshme. Por, nuk u mjaftova me aq. At tekst e prpunova tri her, tue ngulmue me zbulue sekretet e prkthimit, natyrisht tue u bazue edhe n prkthimet q i ishin ba ktij libri n gjuh t tjera.

    Shptim Kelmendi: far ndodhi me kt tekst?
    Gjon Shllaku:
    E randsishme asht se ai libr i dha form pasionit tim mbi prkthimin. N gjimnaz na jepnin si detyr me zgjedh e me prkthye vepra t autorve latin. Me kt rast pata prkthye shtatqind vargje nga “De rerum natura” t Lukrecit. Ky tekst, edhe pse ishte tekst i detyruem shkollor, m plqente s teprmi. Pra, edhe ksaj radhe punova me knaqsi. Lukreci asht nj ndr poett ma t fuqishm t gjuhs latine, pararends i Virgjilit dhe i Ovidit. Ve ksaj, Lukreci ka edhe profil shkenctari, sepse ka shkrue mbi natyrn dhe kozmosin. Mund t thuhet se asht poet vizionar …

    Mandej prktheva pjes nga “Eneida” e Virgjilit, ndrsa ma von, kur msova greqishten e vjetr, fillova t merresha me Homerin, Sofokliun, Euripidin, me pjest korale. Kto pun i baja me shum knaqsi, kuptohet, gjith tue u prpjek me msue sa ma shum n lidhje me artin e prkthimit.

    Shptim Kelmendi: Domethan, ma s shumti keni prkthye pr knaqsin tuej, e jo pr t’u vu n radhn e prkthyesve t madhej?
    Gjon Shllaku:
    E thash edhe ma sipr: knaqsia ime ka qen gjithmon n plan t par.

    Shptim Kelmendi: A keni provue me u marr me krijimtari?
    Gjon Shllaku:
    I frymzuem prej autorve t madhej grek, un jam prpjek me shkrue edhe vepra t mia origjinale. Tue fillue q prej kohs s seminarit e deri kur jam arrestue, n moshn 22 vje, pata shkrue tri tragjedi. Njena ka n qendr princeshn Iren, gruen q shkroi konfliktin mes Lek Zaharis e Lek Dukagjinit, n dasmn e Mamics. Nj tjetr tragjedi asht me tem biblike dhe titullohet “Judita e Holofardi”. Holofardi ka qen gjeneral i asirve, kur kta pushtuen Palestinn. Judita ishte nj vajz ifute, e cila, e frymzueme nga nji fuqi e mbinatyrshme, hyn n adrn e Holofardit, t cilin arrin ta deh e m pas ta ther me thik, tue shptue ksisoj tan Palestinn. Tragjedia tjetr titullohet “Sknderi dhe Zulejka”, dhe trajton kohn kur Sknderbeu ndodhej n Turqi. Sknderbeu dashunohet me Zulejkn, por kuptohet, asht fjala pr nji dashuni t pamundun.

    Shptim Kelmendi: Gjat prvojs tuaj t gjat si prkthyes, a ju ka qllue t dshtoni prball ndonj teksti, tue e lan at prgjysm?
    Gjon Shllaku:
    Jo, sepse jam marr gjithmon me tekste q ngrtheheshin n aftsit e mia. Nuk kam pranue asnjiher pun t porosituna. Kam punue gjithmon me pasion, me shpirt, dhe nuk jam trheq mbrapsht nga puna me ndonji tekst. Por m kan humb shum tekste.

    Shptim Kelmendi: Si jeni trajtue n kohn e diktaturs? A jeni vlersue n masn e duhun pr punn q keni ba?
    Gjon Shllaku:
    Me than t drejtn, deri dy vjet para se me dal n pension, rrogn e kam pas 4500 lek t vjetra. Kam punue si kryenormist n “Xunktha”, ku pr t njjtn pun m kan diferencue ndjeshm prej kolegve t mi. Nuk ndjehesha i sigurt sa her q n ndrmarrje vinin instruktort e partis. Merrnin vesh se kush isha, e fill mandej m pyesnin se si ishte e mundun q m kishin lejue t punoja aty. Krkonin t m largonin nga ajo pun e t m onin n ndrmarrjen e ndrtimit, pr t ba beton, pavarsisht faktit se n vitin 1965, “Iliada” ime e par, e botueme me nji tirazh prej 5000 kopjesh, t cilat ishin shit menjiher, nji tekst i prkryem, i cili duhej t m jepte autoritetin q meritoja. M pas, “Iliada” u ribotue me nji tirazh prej 15 mij kopjesh, t cilat u prpin gjithashtu nga lexuesi.

    Shptim Kelmendi: A keni prfitue gja prej ktyne botimeve n kuptimin financiar?
    Gjon Shllaku:
    N botimin e par, po, ndrsa n botimin e dyt, kur qesh i detyruem me e kthye tekstin n normn letrare zyrtare, s’m dhan kurrgja.

    Shptim Kelmendi: Cilat nga veprat q keni prkthye i konsideroni ma t randsishmet?
    Gjon Shllaku:
    Veprat e Homerit, natyrisht. Por, nse Homeri asht ai q asht, Homeri i tragjedis quhet Sofokli. E kam plag n zemr veprn e Sofokliut, t ciln e pata dorzue n ambasadn greke, t prkthyeme n gegnisht. E pata dorzue n bashkpunim me fondacionin “Soros”, i cili kishte ba edhe sponsorizimin. Fatkeqsisht, npunsit e fondacionit “Soros” ma prudnuen veprn. Si ma prudnuen? Un e kisha prkthye tekstin n dy versione: gegnisht e tosknisht. Vepra iu dha Vera Isakut, t shoqes s Agim Isakut. Ajo gjoja e redaktoi veprn, tue i ba dhjet vargje gegnisht, dhjet tosknisht, e dhjet t tjera ku di un se si. Fundja, le ta kishte lan krejtsisht n tosknisht, sepse ksisoj vepra do t ruante nj karakter t caktuam. Kt fakt nuk e kam prfol kurr, dhe asht hera e par q po e them n nji intervist.

    Shptim Kelmendi: A keni kopje t tjera nga ky tekst?
    Gjon Shllaku:
    Posi jo. I kam t dy versionet: n gegnisht e n tosknisht.

    Shptim Kelmendi: A mund t na thoni dika rreth fjalorit Latinisht-Shqip, q po prgatisni? Ku e keni fillue kt pun?
    Gjon Shllaku:
    Tashma jan mbush trembdhjet vjet qkur e kam fillue kt pun. Fjalori ka prmasa t mdha, sepse prfshin jo vetm periudhn klasike, periudh e mirfillt letrare, por edhe periudhn paraklasike; prfshin dekadencn e kulturs latine, prfshin latinishten e mesjets, latinishten kishtare, e cila asht prdor nga etrit e kishs, si Shn Jeronimi, Shn Thoma Akuini etj. Ksisoj, kushdo q dshiron me prkthye nga latinishtja ndonji tekst q gjendet mes latinishtes antike dhe asaj shkencore moderne, fjalt do t mundet me i gjet n fjalorin tim. Mungojn vetm termat joautentik dhe fjalt e latinizueme.

    Shptim Kelmendi: Jeni n prfundim t ksaj pune?
    Gjon Shllaku:
    Si urdhnon!

    Shptim Kelmendi: Me sa fjal parashikohet t jet ky fjalor?
    Gjon Shllaku:
    Me 65 mij fjal. Deri tashti kam 4500 faqe t daktilografueme. do faqe ka 42 rreshta, e kt e kam ba pr t kursye letrn, e cila pothuajse gjithmon m mungon.

    Shptim Kelmendi: Shumica e lexuesve ju njohin si prkthyes i “Iliads”. Pr mendimin tim, por edhe t shumkujt, kjo vepr do t mjaftonte pr t’ju konsiderue prkthyes t madh. A do t ishit dakord me kt vlersim?
    Gjon Shllaku:
    Si t’ju them… Kur njeriu ka vetm nj fmij, e shndrron at n nji idhull t vetin, po kur ka ma shum, duhet t’i trajtoj t gjith me t njjtn mas dashnie. S’di ’mund t them ma tepr.

    Shptim Kelmendi: “Iliada” asht zanafilla e letrsis botnore, e praktikisht ka mbet si model i par pr artistin e fjals. Prej ktu, mendoj se prkthyesi i nj teksti t till fillimor meriton respekt t veant. Ju, a ndiheni i respektuem n masn e duhun?
    Gjon Shllaku:
    Un njoh versionet origjinale t prkthimeve n gjermanisht e italisht. N gjermanisht asht Johann Heinrich Voss ai q e ka prkthye “Iliadn” qysh para dyqind vjetsh, e pak a shum n t njjtn koh, “Iliada” asht prkthye edhe n italisht nga Vincenzo Monti. “Iliada” asht prkthye edhe disa her t tjera n kto gjuh, por versionet e para t prkthimit mbeten t paarritshme. Natyrisht, kta prkthyes kan qen figura shum t nderueme n vendet e tyne. Sa pr mua, t vetmet vlersime n kohn e diktaturs, i kam pas marr nga nj shkrim i Henrik Lacajt, ndrsa Engjll Sedaj ka shkrue: “… Aq sa jan enigmatik personazhet e ‘Iliads’, po aq enigmatik asht edhe emri i prkthyesit t saj.”

    Shptim Kelmendi: Me prkthimin e “Iliads”, ve t tjerash, ju keni dhan prova se gjuha shqipe asht gjuh e fort, e aft me u prball edhe me nji gjuh tjetr t madhe, si greqishtja e vjetr. Ju jeni i pari q e pohoni kt fakt nprmjet puns.
    Gjon Shllaku:
    Gjuha shqipe asht aq e fort me prkthye letrsin antike e moderne, sa mund t uditeshit. Duhet ta dini dhe t jeni t bindun, se fjalt e para me t cilat fillon “Iliada”, jan shqip (reciton n greqishten e vjetr vargjet e para: “Kndo hyjnesh mnin e Akil Pelidit…”). N origjinal asht: “menos” = mni, mri. Gjithashtu, kemi fjalt “thymos” = thumbos, nguc, zemroj. Tashti, le t marrim fillimin e veprs “Odiseu” (reciton srish n greqishten e vjetr: “M dfto muz, njeriun me jet t rrahun…”). “Andra” asht kallzorja e “anir” = anir, njeri.

    Vetm te “Iliada” kam gjet 170 fjal shqipe. Kemi, pr shembull, fjaln “Kronos” = krua, kroi, kroni. Kemi fjaln “daju” = daj, ndaj, me nda.

    Shptim Kelmendi: Ju prktheni nga t gjitha gjuht q njihni, apo nga disa?
    Gjon Shllaku:
    Ma tepr kam prkthye nga frngjishtja. M plqen shum kjo gjuh. Qysh n moshn 19 vje kam prkthye nga vepra e Victor Hugo, ndrsa n moshn 21 vje kam prkthye “Martirt” e Franois-Ren de Chateaubriand, shtatqind faqe roman. Ma von kam prkthye: “Berberi i Seviljes” dhe “Martesa e Figaros” t Beaumarchais, poezi lirike t Victor Hugo, poezi t Alphonse de Lamartine, poezi t Alfred de Vigny etj. Me nji fjal kam prkthye nji dynja libra nga letrsia franceze. Kam prkthye “Sidi” t Pierre Corneille, “Ester” dhe “Atali” t Jean Racine, q t dyja drama me tem biblike.

    Shptim Kelmendi: Te mjaft artist t sotm ekziston mendimi se familja sht penges serioze pr ndrmarrje t mdha si kjo juaja. Ju si mendoni? far ka qen familja pr ju?
    Gjon Shllaku:
    Pr mua familja ka qen prkrahje, gruaja veanrisht. Ajo e mon punn time dhe i don librat e mi si fmij: i prek, i ledhaton, u fshin pluhurin. Ka adhurim pr ta.

    Shptim Kelmendi: A keni miq? far vendi zn ata n jetn tuaj?
    Gjon Shllaku:
    Kam dashamir. Un i due njerzit dhe gjithmon mendoj mir pr ta. Pr me pas miq duhet me qen i prkushtuem, me pas edhe koh. Por, si e dini, un rri tan ditn i mbyllun mbrend. Mandej, pr t’i ruejt marrdhaniet me miqt, duhet me marr pjes edhe n raste gzimi, idhnimi, a ku di un. Un nuk kam koh pr gja tjetr, prvese pr pun.

    Shptim Kelmendi: A keni besim te Zoti? Nse po, si e shprehni kt besim?
    Gjon Shllaku:
    Shum. I respektoj nji pr nji Dhjet Urdhnesat, q Zoti ua ka zbrit njerzve. Pr gjithka t mir q kam, i falem nders Zotit! Mbi t gjitha pr faktin se, pavarsisht moshs q kam, nuk e ndij t nevojshme me mbajt syze. Shikoj shum mir. T pamt m ka ndihmue shum. Arrij ta kap edhe shkrimin ma t imt n shqip, latinisht, greqishte e vjetr e ka t jet.

    Shptim Kelmendi: A jeni i knaqun me punn tuej t derisotme?
    Gjon Shllaku:
    Jam shum i knaqun, sepse at q kam andrrue pothuajse tan jetn, e kam ba realitet. Qysh n vitin 1940, kur isha 17 vje, pata ble veprat e tre autorve t famshm t Greqis s Lasht: Sofokliut, Euripidit, Eskilit. Lexoja tragjedit e tyne t prkthyeme n italisht, dhe andrroja q nji dit t’i sillja kta autor n gjuhn shqipe. Sofokliun e kam prkthye krejt; nga Euripidi kam prkthye veprat ma t mira, ndrsa nga Eskili kam prkthye “Prometeu i lidhun”.

    Shptim Kelmendi: Me sa di, ju nuk jeni prej atyne njerzve q ankohen her mbas here e pr do gja…
    Gjon Shllaku:
    As mos e mendo! Un jam shum optimist. Knaqem gjithmon me pak.

    Shptim Kelmendi: A ndiheni ndonjiher i lodhun, i dshpruem e n munges dshire pr pun?
    Gjon Shllaku:
    Kurr! I lodhun fizikisht, po. N ksi rastesh vetm flej. Ju nuk e dini: un kam pas nji smundje t keqe. M kan operue disa her dhe kam vuejt prnjimend shum. Por, edhe pse n gjendje t till, ashtu i mbshtjell me batanije dhe i rrethuem me borsa uji t nxeht, nuk kam resht asnjiher s punuemi. Ishin kushte t randa, por q prapseprap nuk arritn me m’shkput nga puna. Megjithat, tash q mendohem, kujtoj se e kam pas edhe un nji gjendje t vshtir n jetn time. Ndodhi kur ma vonuan pes vjet botimin e nji teksti, e q pr ma tepr nuk e pash kurr ma me sy. Me at rast i thash vetes, por edhe grues sime: “Po e la krejt kt pun! Nuk po e mon kush prkthimin.”

    Shptim Kelmendi: A i keni pas bezdi kontaktet me drejtuesit e ktyne institucioneve?
    Gjon Shllaku:
    Ou! Mos pyet! Shum! Vetm te Ndrmarrja e Botimit q drejtonte Drago Siliqi kam shkue gjithmon me knaqsi, sepse ai m donte shum. S’e harroj kurr qndrimin pozitiv q ka mbajt ndaj puns sime. Dragoja ka qen promotori i botimit t “Iliads”. Simbas meje ka qen njeri ideal, nji mecenat i palodhun.

    Shptim Kelmendi: ’mendim keni n lidhje me prkthimin n shqip? A mendoni se po punohet me seriozitet n kto koh?
    Gjon Shllaku:
    Nuk jam i njoftun me materialet q prkthehen sot. M duhet t baj punn time, kshtu q nuk kam koh me lexue prkthimet e t tjerve. As durim. Nuk jam n gjendje me lexue as librat q m sjellin t njoftunit e mi. Tashma kam nji defekt t madh: sa her nisi me lexue m zen gjumi. Sidoqoft, nivelin e prkthimit arrij ta dalloj edhe n hapsinn e dy faqeve tekst. Nse prkthimi n shqip ka ec prpara, nuk duhet t harrojm se prtej ktyne arritjeve qndron puna vetmohuese e sa e sa prkthyesve dhe letrarve t mirfillt, q ishin ma para. N qoft se pr t qen shkrimtar i mir s’asht e nevojshme t jesh magazin kulturore, me u ba prkthyes lypset t kesh shum kultur. Ja pse prkthyesit e mir jan t pakt. Engjll Sedaj mendon se niveli i prkthimit n Shqipni asht ma i nalt se sa tekstet e mirfillta letrare q botohen. Un pr vete, deri koh ma par, i studioja me kujdes poett shqiptar, pr t marr prej tyne fjal e shprehje t bukura. “Qerbelan” e Naimit, pr shembull, e kam lexue me shum pasion.

    Shptim Kelmendi: Me tan at prvoj q keni grumbullue n fushn e prkthimit, besoj se ju do t kishit shum porosi pr prkthyesit q po vijn. Cilat mund t ishin kto porosi?
    Gjon Shllaku:
    Kisha me u than se, pik s pari, duhet ta studiojn mir gjuhn shqipe. Duhet me i njofte mir autort klasik shqiptar, rapsodit, kangt tona popullore, pr me zbulue mendsin, shpirtin, frymn e dashunis q populli shqiptar ka arrit me e shndrrue n fjal. Vetm pr me prkthye “Iliadn”, un kam pas hartue nji fjalor prej 4000-5000 fjalsh. Gjendesha prball nji ndrmarrjeje t madhe, ndaj m duhej t isha i sigurt.

    Shptim Kelmendi: Nji fjalor i tan n funksion t vetm nji teksti?
    Gjon Shllaku:
    Oh, sigurisht.

    Shptim Kelmendi: Cilat jan veprat, q ndjeni nevojn t’i prktheni sa m par?
    Gjon Shllaku:
    “Iliada” m asht botue tri her: dy her n Shqipni e nji her n Kosov. Sofokliu nji her. Do t doja t m botohej Euripidi me “Ifigjenia n Aulid”, “Medea”, “Hipoliti” dhe “Alesti”. T tana kto vepra mund t prmblidhen n jo ma shum se 250 faqe libr.

    Shptim Kelmendi: Botimin e par t “Iliads” e keni ba n gegnisht. Pr mendimin e nj mase t konsiderueshme lexuesish, versioni gegnisht tingllon ma bukur se ai n tosknisht, domethn n standardin letrar. A bini dakord me kt?
    Gjon Shllaku:
    Sa her kam shkrue n gegnisht, kam pas shum probleme n lidhje me botimin. E botimi m ka interesue shum. Vetm se duhet t keni t qart dika: edhe kur prdor variantin e gjuhs letrare, un pothuajse prap shkruej n gegnisht. Kjo ndodh pr arsye se sintaksa, e cila prban bazn e nji gjuhe, asht gege. Nji “” apo nji “r” s’m prish fort pun. Un mendoj se n tan Shqipnin shkruhet gegnisht.

    Shptim Kelmendi: Cilat jan prparsit e gegnishtes n prkthim, gjithnji nse, simbas jush, mund t flitet pr prparsi?
    Gjon Shllaku:
    N gegnisht asht prkthye Dante Alighieri. N gegnisht jan prkthye Homeri e Virgjili. Kta jan majat e letrsis botore. E vrtet se Shekspiri, nji tjetr gjigant, asht prkthye n tosknisht, nga Fan Noli, por n kt rast bahet fjal pr nji shqipe artificiale. Fan Noli nuk ka jetue fare n Shqipni; ksisoj, ai nuk njeh shqipen e shqiptarve q banojn ktu, por shqipen e shqiptarve q banojn n Amerik apo ndokund tjetr. Ai sjell nji tosknishte t vjetr, t paprpunueme, e jo tosknishten moderne.

    Shptim Kelmendi: Pra, prparsit e gegnishtes jan n poezi, n proz, apo n t dyja njhersh?
    Gjon Shllaku:
    Gegnishtja i ka kultivue t gjitha gjinit letrare. Gegnishtja ka romanin e par, ka epikn ma t hershme e t tjera. Si koh, Naimi vjen para Fishts, por tetrrokshi i tij nuk ka t krahasuem me at t Fishts. “Lufttart lftuan” – thot Naimi. Pse, tetrroksh asht ky? Kurse Fishta t batrdis me tetrroksh. Thot ma shum e ma fort.

    Marrim edhe lirikn. A ka ndonji lirik t tosknishtes q mund t krahasohet me Mjedn? Poezia don prgatitje klasike, sidomos latine. Edhe greke, kuptohet, por kta shquheshin ma tepr si mendimtar, ndrkoh q latint i dhan hov stilit poetik.

    Shptim Kelmendi: Cilt jan prkthyesit e shquem shqiptar, q ju i respektoni?
    Gjon Shllaku:
    Ma s pari asht Ethem Haxhiademi. moj Fan Nolin n prkthimin e “Don Kishotit”. Ka prdor plot fjal turke, por megjithat ka punue mir.

    Shptim Kelmendi: far kishit me than n lidhje me ata q prkthejn nga nji gjuh e dyt, pra jo nga origjinali?
    Gjon Shllaku:
    Kisha me than se ata lajn tesha n nji uj, ku dikush tjetr ka la prpara tyne. Duhet me prkthye vetm prej origjinalit. Madje duhet me gjet autor, t cilt ndrkoh jan prkthye edhe n shum gjuh t tjera. Pse sheh edhe ndonji model tjetr prkthimor nuk asht keq. Thjesht kjo t ndihmon me u ndi ma i sigurt n punn tande.

    Gjuha jon shqipe asht e vjetr dhe e fuqishme. Un nuk kam lan fjal pa prkthye te Homeri; madje n shum raste kam prdor nga tre a katr sinonime, vetm me i dhan sa ma shum larmi prkthimit. Pr shembull, kam prdor emrat: shtiz, usht, patrshan, mzdrak etj.

    Shptim Kelmendi: far mendoni pr “Odiseun” e Spiro omors?
    Gjon Shllaku:
    Mir! Bukur! Spiro omorn e lexoj me qejf, sepse ai e njeh hekzametrin. Ata q nuk e njohin hekzametrin dhe nuk din me e skandue mir, rrezikojn me ra n kurthin e nji proze t pasistemueme. Hekzametri njihet pak, e kjo pr arsye se nuk prfshihet n traditn e gjuhs shqipe. Mendoj se pa hekzametrin gjuha shqipe ka humb shum.

    Shptim Kelmendi: Po ju, a e keni prkthye “Odiseun”?
    Gjon Shllaku:
    Posi jo. Prej vitesh. Por ende nuk kam mund me e botue.

    Shptim Kelmendi: A mund t na thoni pse?
    Gjon Shllaku:
    N lidhje me kt, besoj se kam dika interesante me kallzue. Pothuajse n t njjtn koh kur un ova “Iliadn” pr shtyp, n Ndrmarrjen e Botimit, Spiro omora, drit past, sepse s’asht ma mes nesh, e kishte prfundue s prkthyemi edhe ai “Iliadn”. Drago Siliqi, drit past po ashtu, se as ai s’asht ma mes nesh, i tha Spiros q i kishte ra n dor nj prkthim shum i mir i “Iliads”, prej Gjon Shllakut nga Shkodra. N kt rast, Spiroja trhiqet tan dinjitet, e ksisoj “Iliada” ime botohet.

    Ma von na ndodhi e njjta gja edhe me “Odiseun”. Prap kishim punue njikohsisht e pr t njjtin libr. Ksaj radhe e ndjeva si detyrim moral q t trhiqesha un. E kshtu, q prej shum vitesh, “Odiseu” im vijon t mbetet n flet t daktilografueme, n pritje t kohs s tij.

    Shptim Kelmendi: E keni prkthye n gegnisht apo n tosknisht?
    Gjon Shllaku:
    N gegnisht.


    / KultPlus.com

    https://www.kultplus.com/libri/gjon-...aket%ef%bf%bc/
    Ndryshuar pr her t fundit nga sirena_adria : 26-03-2022 m 20:12

  13. #12
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    PRKTHIMI, ART I FJALVE Q BASHKON KULTURA T NDRYSHME

    T njohsh nj gjuh tjetr sht shkathtsi, t prkthesh n nj gjuh tjetr sht art.

    Komuniteti botror, me 30 Shtator, nderon punn e mijra prkthyesve profesionist, t cilt me punn e tyre ndihmojn n afrimin e kombeve, duke kontribuar n zhvillimin dhe forcimin e paqes dhe siguris botrore. Pr nder t ksaj dite, Radio KFOR-i, ka zhvilluar nj intervist me koordinatoren/prkthyesen, n Drejtorin e Prkthimeve n Kuvendin e Kosovs, znj. Antigona Bajrami, e cila ndau disa nga veorit q bart puna e saj dhe sfidat me t cilat mund t prballen prkthyesit:

    “Rndsia e prkthimit qndron n faktin se prkthimi eliminon barrierat n mes t bashkbiseduesve. Prkthyesi gjithher sht aktiv dhe nj nga elementet q duhet t ket do prkthyes, sht q t jet pedant dhe i sakt n punn e tij/saj. Nj nga veorit kryesore t prkthimit sht q prkthyesi/ja nuk sht pal n bisedim, por sht “ur lidhse” n mes palsh. Derisa disa nga sfidat tek prkthimi konsekutiv mund t jen jo elokuenca e folsit, te prkthimi me shkrim sht paqartsia e fjalis dhe shprehjet e huaja t pa nevojshme, ndrsa te prkthimi simultan sht leximi i shpejt i tekstit dhe t folurit shum shpejt si dhe jo elokuenca e folsit.”

    N ‘Ditn Botrore t Prkthimit’, znj. Antigona, po ashtu tha se prkthimi t kuptohet si domosdoshmri e kohs s globalizimit. Prkthyesit, pa dyshim q kan nj nga rolet m t rndsishme dhe m t veanta n bot, q nprmes komunikimit t bashkojn dhe t miqsojn kultura t ndryshme n bot.


    https://radiokfor.com/1/perkthimi-ar...a-te-ndryshme/
    Ndryshuar pr her t fundit nga sirena_adria : 02-10-2022 m 22:35

  14. #13
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    Dita Botrore e Prkthimit - Nj ur lidhse mes kulturave

    https://gazetasi.al/dita-boterore-e-...mes-kulturave/

  15. #14
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    Kujtohet prkthyesi i nobelistve, Afrim Koci, n pes vjetorin e ndarjes nga jeta

    N muajin e prkthimit, Qendra Kombtare e Librit dhe Leximit, kujtoi prkthyesin Afrim Koi, n pes vjetorin e ndarjes nga jeta.

    Ai ka sjell n gjuh shqipe kryeveprat e letrsis dhe filozofis gjermane, si Mali magjik i Thomas Mann, Iluminacionet Walter Benjamin, “Abrahami nuk ka faj” t Ephraim Kishon; “Anestezi Lokale”; “Legjenda e pianistit: nj monolog” i shkrimtarit italian Alessandro Baricco, “Epshi” i nobelistes Elfriede Jelinek etj. Afrim Koi e ka nisur karriern e prkthimit n shtpin botuese “Naim Frashri” n vitet ’60.

    Pr her t par, Koi solli n gjuhn shqipe veprat monumentale t Eqerem Vlors, “Kujtime”. Nj vmendjen te veant prkthyesi Koi i ka kushtuar edhe prkthimit t letrsis pr fmij.

    Pr prkthimin e Malit Magjik, ai sht nderuar me mimin Kombtar t Letrsis “Fan Noli” si dhe personalitet i Tirans pr vitin 2007. Ai sht fitues i mimit kombtar t prkthimit t Austris dhe sht nderuar me mime edhe nga Zvicra, Rusia etj. U nda nga jeta m 26 shtator 2017.


    Gazeta Tema

    https://www.gazetatema.net/kulture/k...arjes--i357913

  16. #15
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    Hysa: Nj prkthyes t mir e bn kultura e gjer dhe kureshtja pr t msuar sa m shum

    Bujar Meholli

    Me t marr nj libr t prkthyer nga Mimoza Hysa nuk mund ta lshosh nga duart gjer n faqet e fundit. Gjuha e pastr shqipe q prdor dhe leksiku i pasur, e bjn at padyshim njrn nga prkthyeset m t mira shqiptare, e cila sht fituese e disa mimeve t rndsishme n fushn e prkthimeve letrare.

    Ajo prvese prkthyese, sht studiuese dhe shkrimtare e afirmuar. Mimoza ka lindur n Tiran ku dhe ka mbaruar studimet pr gjuh dhe letrsi italiane me tezn mbi poezin e Montales.

    Po bhen 28 vjet gjat s cilave ajo ka sjell n shqip shum vepra t njohura nga autor t shquar evropian e botror.

    N kt intervist pr KultPlus, Mimoza shpalos shum gjra me interes pr lexuesit, q nga prpjekjet e para pr t prkthyer, sukseset, kontakti me Tabucch-in, modelet q ka ndjekur, autort e preferuar, e deri tek planet e ardhme t saj


    KultPlus: Si filloi karriera juaj n fushn e prkthimeve letrare?

    Prkthimi ka nisur paralelisht me msimin e gjuhs s huaj, pra jo n rendin e duhur, pas prvetsimit t mir t gjuhs s huaj. Jetonim n nj koh kur kishte pak prkthime nga gjuht e huaja dhe jo shkrimtart q do t dshironim t lexonim, kshtu q kishim ngut pr t kapur kohn dhe prkthimi ishte mnyra pr tu br t ditur miqve dhe shokve autor dhe libra q vshtir t kaprcenin filtrin e censurs. Natyrisht nuk ishin prkthime pr botim dhe kjo e lehtsonte nevojn pr prsosmri, ishte etja pr t lexuar far na ishte ndaluar.

    KultPlus: E mbani mend se cili ka qen teksti i par q e keni prkthyer?

    Mbaj mend tekstin q kam marr m seriozisht pr t prkthyer, dhe q nis me vargun: Silvia, a t kujtohet. Ka qen poezia Silvias e Leopardit, nj poet filozof i trishtimit q m shkonte pr shtat (pr mendje do t thosha m mir) n kohn e adoleshencs sime. Poezin e prktheva n vitin e dyt t shkolls s mesme t Gjuhve t Huaja dhe shkova tia tregoja historianit dhe prkthyesit Injac Zamputti, biri i s cilit ishte msuesi im i gjuhs italiane. Profesori i nderuar m prgzoi pr dshirn dhe vullnetin dhe diskutoi me mua pr rreth nj or pr variantet e prkthimit. Ishte leksioni i par i mirfillt pr prkthimin q m bri t kuptoj sa rrug t gjat kisha pr t br.

    KultPlus: sht m i vshtir prkthimi i nj vllimi poetik apo i nj romani?

    do prkthim pr t qen nj prkthim i mir sht i vshtir, por prkthimi i poezis shkon n skajin e pamundsis. Debati sesa humbet poezia n prkthim ka qen dhe mbetet i hapur. sht i njohur nj eksperiment i Eugenio Montale-s, i cili edhe pse kishte qen vet prkthyes i soneteve t Shekspirit, t poezis s Blake-t, Yeats-it, Eliot-it e me radh, dyshonte n mundsin e prkthimit t arrir t poezis s tij. Pr kt arsye, pak vite para se t vdiste, m 1978, i krkoi studiueses Maria Korti t realizonte nj eksperiment interesant: prkthimin zinxhir t poezis Stanca t reja nga vllimi Rastet n dhjet gjuh, sipas parimit t lojs Telefoni i prishur. Vetm prkthyesi i par i gjuhs arabe ishte n dijeni t autorit, ndrsa prkthyesit e tjer punuan n munges t do reference dhe konteksti ndihmues. Rezultatet e eksperimentit u botuan vetm m 1999, n munges t autorit. Ajo q vrtet kishte humbur n prkthimin symbyllazi ishte pikrisht thelbi i poezis s tij. Duke ia njohur poezis s tij grackat tinzare, sfumaturat stilistike t holla, prkimet e largta prhumbse, Montale i kishte parashikuar keqkuptimet q mund t sillte prkthimi lakuriq, pa njohjen paraprake t poezis dhe autorit, dhe pa nj proces prgatitor n kulturn pritse. Po edhe kur t gjitha kto kushte paraprake plotsohen prsri sht e vshtir t prkthehet muzikaliteti i poezis dhe figuracioni letrar. Shkalla e vshtirsis ndryshon edhe nga stili i poetit. Meq prmenda dy nga poett e mi t paraplqyer: Leopardi e Montale nga letrsia italiane, do t thosha se humbet m shum poezia e Montales n prkthim sesa ajo e Leopardit. Po humbje ka, gjithsesi.

    KultPlus: far e bn nj prkthyes q t cilsohet i mir?

    Prkthyesit nuk jan n gar pr titullin e m t mirit, se nuk mund t ket nj ndarje t till. Po natyrisht mund t dallohet nj prkthim i mir nga nj prkthim jo i mir. Nj prkthyes t mir e bn kultura e prgjithshme q ka, kureshtja pr t msuar sa m shum, leximet e shumllojshme, vullneti dhe ngulmimi pr t br m t mirn, e padyshim talenti.

    KultPlus: Mendoni se gjuhs shqipe ende i mungon prkthimi i shum prej veprave t mdha botrore?

    Do t thosha se sht br nj pun e madhe n kto tridhjet vite n Shqipri pr t fituar kohn e humbur n prkthimin e kryeveprave t shekullit t kaluar e sidomos n prkthimin e letrsis bashkkohore. Tashm nj pjes e mir e kryeveprave botrore jan prkthyer. Megjithat sht e pamundur t jemi n nj hap me gjuht e mdha, n kuptimin e numrit t banorve q e flasin at gjuh. Ka ende shum vepra t autorve nobelist, apo t emrave t njohur t letrsis botrore t pa prkthyera. Po kshtu kemi mangsi n prkthime nga gjuh q njihen pak si gjuht e vendeve aziatike, t Evrops veriore apo t Afriks. sht e natyrshme pr nj vend t vogl, me nj gjuh t rrall, e pr m tepr q ka kaluar nj periudh t gjat veimi me prkthime me pikatore.

    KultPlus: Keni pasur ndonj prkthyes q e keni ndjekur si model?

    Kam adhuruar profesorin tim t lnds s prkthimit, Shptim ukn, pr gjuhn e pasur, sintaksn e prkryer dhe zgjidhjet pa firo n prkthimet e tij. Me kalimin e kohs kupton se modelet as nuk kopjohen e as nuk tejkalohen: thjesht ti ke nj rrug tnden pr t ndjekur q nuk ngjason me rrugn e askujt tjetr.

    KultPlus: Mund ta prmendni ndonj vepr nga ato q i keni sjell n shqip, q e konsideroni si m t veant?

    Kam pasur fatin ti przgjedh vet veprat q kam prkthyer gj q do t thot se m kan plqyer dhe i kam vlersuar t rndsishme pr lexuesin shqiptar. Po do t veoja tregimet e magjishme t Buzzati-t pr fantazin dhe gjetjet befasuese, romanet e Tabucchi-t pr stilin dhe mesazhet e thella, rrfimet e mahnitshme e t pazakonta t Baricco-s apo poezit e ngrthyera me ide dhe vizione t Montales. Kam adhuruar mnyrn sesi Mazzantini krijon strukturn e rrfimit dhe sesi ruan befasin pr lexuesin, apo sesi Mazzucco ndrton figurat e personazheve femra, krejt t pazakonta e t pangjashme me personazhet femra t krijuara nga shkrimtart meshkuj. Jam argtuar pa mas duke prkthyer romanet e Domenico Strarnone-s dhe m ka mbetur n mendje mnyra sesi prdor regjistrin bisedimor n rrfim pr t shprehur ide t mdha me gjuh t thjesht e t shkatht. Kam udhtuar duke zbuluar vende e njerz, duke kuptuar m mir veten dhe tjetrin prmes prkthimit t Claudio Magris-it. do prkthim ka qen nj shkoll e knaqsi m vete.

    KultPlus: Keni n plan ndonj krijim tuajin?

    Sapo kam botuar romanin Bijat e gjeneralit, nj histori e unit t dyzuar, mes s mirs dhe s keqes, mes liberales dhe konservatores, mes rrugs s shtruar nga t tjert dhe asaj t shtyr prej zemrs, mes zilis dhe urrejtjes, mes krkimit t ethshm pr dashuri dhe atij pr lavdi. sht historia e gjithsecilit pavarsisht kohs dhe vendit, e lufts pr t pranuar veten me t gjitha veset dhe virtytet. Jan dy faqe t s njjts medalje, dy identitete t ndryshme q shkrihen n nj njeri. Ndrkoh kam n dor dhe nj vllim me tregime. Tregimi sht gjinia ime e paraplqyer se i prngjan rrufes n qiell t pastr: nj krism tensioni q n pak faqe mund t pikturoj nj bot t tr, t jap ide t mdha apo dhe thjesht nj knaqsi estetike t rrall q t godet e t mbetet n mendje. Punoj paralelisht me prkthime dhe shkrime.

    KultPlus: Cilt jan autort (shqiptar dhe t huaj) tuaj t preferuar?

    Jan shum klasik q m kan formuar, jan shum emra q kan ln gjurm n periudha t ndryshme t rritjes sime. Paraplqimet ndryshojn me moshn, kohn dhe formimin, por disa prej tyre i lexoj gjithnj e i mbaj me vete si romanet e shkrimtarve kaq t ndryshm me njri-tjetrin si: Kafka, Coetzee, Jelinek, Houellebecq, Cortazar, Magris, apo poezit e Pavese-s, Amichai-t, Ricos. Koht e fundit po lexoj me shum kureshtje tregimet e nj autoreje t re argjentinase: Samanta Schweblin, si dhe veprat e nobelistes s fundit polake Olga Tokarczuk. Ka kaq shum letrsi t mir sa t duhet vetm koh n dispozicion pr ta shijuar.

    KultPlus: Si shikohet nga prizmi juaj letrsia e sotme shqipe?

    Vshtir t jepet nj prgjigje e shkurtr pr nj tem kaq t gjer q krkon trajtes t thell, por, me pak fjal, mund t them se ka prurje pr tu vlersuar n letrsin e sotme shqipe, ka autor q meritojn vmendje. Gjuha sht penges pr prhapjen e letrsis shqipe jasht vendit, jo thjesht pr tu njohur nga lexuesi i huaj, por pr t pasur m shum lexues, meqense jemi vend i vogl dhe, pr rrjedhoj, numri i lexuesve sht i pakt. N mendimin tim, arritja kryesore e letrsis s sotme shqipe sht fakti q, si rrall her gjat historis s saj, letrsia shqipe ndodhet n t njjtn faz zhvillimi me letrsin botrore dhe komunikon denjsisht me t. sht me rndsi t theksohet se letrsia shqipe tashm nuk lvrohet vetm brenda kufijve, por ka emra t rndsishm edhe n vende t ndryshme t bots, gj q i kan falur m shum frymmarrje dhe diapazon.

    KultPlus: Po nj prkthyes i ri duhet t ket parasysh kur ti hyj ksaj pune?

    S pari t jet i durueshm dhe m vullnet se nj prkthyes i mir bhet pas nj pune t gjat dhe ngulmuese. Shum lexime fardo, por edhe udhtime fizike apo virtuale pr t njohur botn. Prpos njohjes s thell t gjuhs s huaj, duhet t ket aftsin e lvrimit t prsosur t gjuhs shqipe. Pasion pr punn dhe dashuri pr librat n prgjithsi dhe letrsin n veanti. Prkthyes t mir t bn kultura e gjer e sidomos kureshtja dhe dshir pr t msuar gjith jetn.

    KultPlus: Si lindi ideja q ti sillni pr publikun shqiptar veprat e Antonio Tabucchi-t?

    Si prkthyese nga gjuha italiane kam qen gjithnj e vmendshme pr t zbuluar dhe sjell n shqip autor italian t pa prkthyer m par. Tabucchi-n pr udi e zbulova n nj mnyr t trthort: po lexoja nj vepr t Pessoa-s t prkthyer nga Tabucchi n gjuhn italiane. M pas lexova pr prkujdesjen e nj shkrimtari si Tabucchi pr t br t njohur veprn e Pessoa-s n Itali. Kshtu u njoha dhe me Tabucchi-n si autor. Dshmon Pereira sht vepra e par q i kam lexuar dhe vendosa t bindja botuesit pr ti bler t drejtat dhe pr ta sjell n shqip. Gjat procesit t prkthimit u vura n kontakt me autorin: e kam br me t gjith autort e gjall q kam prkthyer. Intervista q i mora Tabucchi-t ka qen e vetmja e ktij autori n gjuhn shqipe, ku ai vlersonte punn e prkthyesit. Pr Tabucchi-n T prkthesh do t thot t kuptosh thellsisht nj autor dhe t jesh bashkpuntor me t. Por mbi t gjitha, prkthimi, u shpreh ai, sht nj transportues i mrekullueshm: pa prkthimin shkrimtari do t mbetej i burgosur n vendin e tij, qoft ky i madh apo i vogl. Edhe nj vend i madh kur t mban t burgosur sht vend i vogl, sepse burgjet jan t vogla edhe kur jan t mdha.

    KultPlus: E shihni si arritje t madhe tuajn prkthimin e romanit Dshmon Pereira?

    sht padyshim nj nga romanet m t mira q kam prkthyer dhe pr m tepr nj nga romanet m t dobishm pr lexuesin shqiptar. Romani ngre nj pyetje t rndsishme: cili sht roli i intelektualve n nj shoqri totalitare? A duhet intelektualt t angazhohen n politikbrje, n problemet madhore t nj vendi? Apo duhet t japin kontributin duke br at q din t bjn m mir n fushn e tyre? Pyetja sht mdyshje e madhe q shoqron do mendimtar t suksesshm n vendin e tij, sidomos n periudha t errta kur cenohet liria e individit. M ndjek shpesh pyetja q Pereira, gazetar dhe njeri i letrave n roman, i bn vetes kur njihet me Monteiro Rosin dhe t dashurn e tij, dy t rinj t angazhuar n luft kundr regjimit totalitar t Salazar-it n Portugali: Po sikur kta t rinj t ken t drejt dhe un ta kem gabim? Do t thot q kam uar dm nj jet.

    KultPlus: Sa ju merr koh procesi i prkthimit dhe a e shihni at, prkthimin, si rikrijim?

    Koha varet nga vshtirsia e librit q do t prkthej. Pr prkthimin e vllimit poetik Rastet t Montale-s me 182 faqe mu deshn plot tri vjet, ndrkoh q kisha mbi dhjet vjet q mundohesha ta njihja dhe kuptoja poezin e tij. Kur msova se prkthyesit n anglisht t po s njjts vepr i ishin dashur tet vjet u ndjeva e lehtsuar, ndrkoh q pr prkthimin e romanit Lidhse t Domenico Starnone-s me po t njjtin numr faqesh m jan dashur m pak se dy muaj.

    Ndrsa pr mnyrn sesi e shikoj prkthimin do t prmendja shprehjen q prdori Claudio Magris kur erdhi n Tiran pr t promovuar prkthimin e veprs Udhtim pa mbarim: Viaggio infinito sht shkruar prej meje, ndrsa Udhtim pa mbarim sht shkruar nga un dhe Mimoza Hysa. Prkthyesi sht jo thjesht lexuesi, kritiku m i mir i nj vepre q prkthen, por edhe shkruesi i asaj vepre n gjuhn e tij. Sado i mir dhe i talentuar t jet autori i veprs, sht merit e prkthyesit nse ajo vepr lexohet po me t njjtn endje n gjuhn tjetr.

    KultPlus: Cilat jan planet tuaja, a do t ket lexuesi shqiptar s shpejti n duar ndonj vepr t prkthyer nga ju?

    Pr planet dihet shprehja q nse Zoti do t na dgjonte, do t qeshte me ne. Po ndrkoh mund t them se un kam gjithnj disa pun paralelisht: po prkthej nj roman t Melania Mazzucco-s dhe kam nj tjetr roman t Claudio Magris-it n radhn e puns. Pastaj sapo m jepet paksa rasti t arratisem larg njerzve e t vjedh pak koh pr vete, shkruajuroj shum q ky vit t jet i begat n koh pr vete: t m jap mundsin t prfundoj nj vllim me tregime t nisur prej kohsh.


    /KultPlus.com

    https://www.kultplus.com/libri/hysa-...-gjuhen-e-tij/

  17. #16
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    13,948

    Pr: 30 Shtatori - Dita Ndrkombtare e Prkthimit

    https://javanews.al/rrefimi-i-te-vet...-mesuam-shqip/

    Rrfimi i t vetmes prkthyese shqiptare n Spanj: Ne besuam n regjimin e Hoxhs derisa msuam shqip

Tema t Ngjashme

  1. 8 Marsi - Dita Ndrkombtare e Gruas
    Nga sirena_adria n forumin Kultur demokratike
    Prgjigje: 3
    Postimi i Fundit: 09-03-2022, 12:31
  2. OKB: 5 shtatori, Dite Nderkombetare per Nene Terezen
    Nga Albo n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 3
    Postimi i Fundit: 20-12-2012, 15:47
  3. 18 dhjetori - Dita Ndrkombtare e Emigracionit
    Nga Albo n forumin Emigracioni
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 21-12-2011, 12:26
  4. Sot dita nderkombetare e Tokes.
    Nga [A-SHKODRANI] n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 22-04-2008, 17:41
  5. 24 prilli -dita nderkombetare e tokes
    Nga hope31 n forumin Aktualitete shoqrore
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 24-04-2005, 13:37

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •