Investimet kineze n Ballkan, BE shpreh shqetsimin: Gati t ndihmojm me programe pr stabilitet fiskal, por jo pr larjen e kredive

Emri:  mll.jpg

Shikime: 498

Madhsia:  23.5 KB

Investimet nga Kina n disa shtete t Ballkanit Perndimor nxisin shqetsim n Bashkimin Evropian, pr shkak t implikimeve politike, sociale dhe ekonomike, por edhe vendet e rajonit jan t lira q t zgjedhin partnert e tyre.

Nj mesazh t till e kan prsritur kto dit n BE, kur jan pyetur lidhur me problemet q ka hasur Mali i Zi pr shkak t nj kredie t madhe q ka marr nga Kina pr ndrtimin e nj autostrade.

N parim, investimet kineze pr bllokun evropian nuk do t paraqisnin problem, sikur ato t ishin n prputhje me standardet evropiane, prfshir edhe rregullat e prokurimit publik, t konkurrencs n treg si dhe respektimit t t drejtave t puntorve. Por, shum kredi nga Kina si dhe projekte t tjera n vendet e rajonit t Ballkanit, nga BE-ja jan par si prpjekje e Kins pr t prhapur ndikimin e saj ekonomik dhe politik n rajon.

Shembulli m i ri i problemeve me investimet kineze sht ai n Mal t Zi. Zvendskryeministri n Mal t Zi, Dritan Abazoviq gjat nj vizite n Bruksel, kishte krkuar ndihm nga BE-ja pr tia kthyer kredin Kins.

Por, n BE tani thon se jan t gatshm t ndihmojn me programe t ndryshme pr stabilitet fiskal, por jo edhe pr t kthyer kredit q Mali i Zi apo cilido shtet tjetr i rajonit ka marr nga ndonj partner i tret.

BE-ja sht e shqetsuar pr efektet socio-ekonomike dhe financiare q mund t ken investimet kineze. Ekziston rreziku nga disbalanca makro-ekonomike dhe varsia nga marrja e borxheve, tha zdhnsja e Komisionit Evropian pr shtje t Zgjerimit, Ana Pisonero.

Pjesa e autostrads n Mal t Zi, q sht duke u ndrtuar me kredin nga Kina, pritet t lidh Podgoricn me Kollashinin. Projekti final i autostrads krijon lidhje mes pjess veriore dhe jugore t ktij shteti.

Kompania kineze CRBC po ndrton pjesn e par t autostrads dhe banka kineze EXIM, i ka dhn nj hua Malit t Zi n vler prej 809 milion dollarsh, pagimi i s cils do t filloj n mesin e ktij viti.

N 31 mars, ministri i Financave Milojko Spaji konfirmoi se qeveria po negocionte nj hua shtes me bankn EXIM, n shumn prej 127 milion eurosh.

Sipas t dhnave t organizatave ndrkombtare, m 2020, Kina ka investuar n Mal t Zi m shum sesa investimet e prgjithshme t bra n dekadn e fundit. Investimet kineze m 2020 kapn vlern prej 71.2 milion eurosh, ndrkaq q nga viti 2010 totali i investimeve ishte 78 milion euro.

N BE, disa her kan sqaruar se gatishmria e tyre pr t ndihmuar nuk duhet t kuptohet si gatishmri pr t kthyer borxhin q ndonj shtet ka marr.

Zdhnsi tjetr i BE-s, Peter Stano ka rikujtuar se si n Mal t Zi dhe n shum shtete t tjera t rajonit, blloku evropian jo q sht investuesi m i madh, por edhe donatori m i madh i ndihms financiare si dhe partneri kryesor tregtar.

Stano ka rikujtuar se pr investimet n Ballkan, prmes nj programi t veant, BE-ja ka mobilizuar edhe nnt miliard euro. Ideja e ktij programi t Komisionit Evropian sht q kto mjete pr investime t nxisin edhe investitor t tjer potencial nga Banka Evropiane pr Investime, Banka pr Rindrtim dhe Zhvillim, por edhe investitort privat.

Rasti i ndrtimit t autostrads n Mal t Zi sht nj shembull se si investimet kineze jan t kushtzuara. Kredi pr kt projekt ka dhn banka kineze EXIM, ndrsa projektin sht duke e realizuar nj kompani kineze. Kt kredi, pr ndrtimin e ksaj autostrade duhet ta kthej shteti i Malit t Zi.

Si shembull i kundrt, kur investohet me para t BE-s, por nuk kushtzohet se kush duhet ta kthej kredin sht projekti pr ndrtimin urs mbi gadishullin Pelashac, n bregdetin e Kroacis. Ky projekt n mas t madhe, apo 85 pr qind t vlers, financohet nga parat e Bashkimit Evropian, q jan marr nga fondet pr projektet e infrastrukturs dhe zhvillimit rajonal.

Por, projektin pr ta ndrtuar kt ur e ka fituar nj kompani nga Kina. Pavarsisht se kjo gj kishte shkaktuar paknaqsi n mesin e disa kompanive evropiane, Komisioni Evropian nuk kishte gjetur asnj dshmi se n kt rast ishte shkelur ndonj rregull i bllokut evropian.

Vet Bashkimi Evropian, n fund t vitit 2020 kishte arritur nj marrveshje pr investime me Kinn. Por, kjo marrveshje hasi n kritika nga shtetet e BE-s, pr shkak se dyshohet se nuk prfshin edhe respektimin dhe mbrojtjen e t drejtave t puntorve n Kin, gj q mendohet se mund t bj q kompanit kineze t ken nj pozit t privilegjuar n kt drejtim.

N Parlamentin Evropian disa her sht shprehur shqetsimi edhe pr pasojat e disa investimeve nga Kina n Serbi. Investimi n miniern e Borit ka nxitur shqetsime pr mosrepsketimin e standardeve, sa i prket ruajtjes s mjedisit.

Kina ka investuar edhe n projekte t tjera infrastrukturore n Serbi, ku dyshohet se kto projekte jan kontraktuar pa shpallje publike dhe pa pasur mundsi q edhe kompanit evropiane t konkurrojn pr kto projekte.

S fundmi, Kina po tenton t rris ndikimin e saj n rajonin e Ballkanit edhe prmes sigurimit t vaksinave kundr smundjes COVID-19, q jan prodhuar n kt shtet. Numrin m t madh t vaksinave, Kina i ka shprndar n Serbi, pavarsisht se numri i t vaksinuarve brenda Kins sht m i vogl sesa mesatarja n BE.

Kina po tenton q prmes nisms Brezi dhe Rruga t forcoj ekonomin e saj, por edhe t shtrij ndikimin ekonomik dhe politik n vende t bots. Kjo nism prfshin projekte prej disa miliarda dollarsh n infrastruktur. S fundmi, zyrtart kinez kan thn se kjo nism do t zgjerohet edhe n horizonte t reja, si sht diplomacia mjeksore, por edhe ndryshimin e fokusit pr n teknologji dhe n ndihmn e huaj.

Q nga viti 2019, BE-ja ka nisur q tua trheq vrejtjen vendeve t Ballkanit, duke thn se qllimi pr antarsim n bllok duhet t jet zgjedhje strategjike, pa dyshim edhe me prkushtim. N BE po ashtu nuk sht par me simpati as rritja e ndikimit n rajon t Rusis dhe Turqis si edhe e disa shteteve nga Lindja e Mesme, t cilat po ashtu po tentojn t shtrijn ndikimin e tyre prmes projekteve t ndryshme.

Prkundr shqetsimeve q ka, BE-ja ka prsritur qndrimin se secili shtet sovran ka t drejt t zgjedh partnert dhe investitort. Por, n ann tjetr, ato shtete, nse duan q t shnojn prparim n procesin e integrimit drejt BE-s, duhet t respektojn standardet e larta t bllokut, prfshir edhe ato pr projektet e mdha infrastrukturore.

REL