Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 3
  1. #1
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,799
    Postimet n Bllog
    3

    Kujtimet e Ejll oba n librin "Jet e Humbun"

    Mos shiko nga dritarja, se roja ka urdhr t qlloj n kok

    Kujtimet e panjohura t ish-zv/ministrit: Jeta ime e humbur n burgjet e regjimit komunist! Ja vuajtja 23-vjeare


    Emri:  ejell-coba1.jpg

Shikime: 70

Madhsia:  58.5 KB

    Emri:  ejell-copa.jpg

Shikime: 72

Madhsia:  66.7 KB

    Emri:  ejell-coba.jpg

Shikime: 72

Madhsia:  72.3 KB

    Dashnor Kaloi/Publikohen disa pjes nga libri me kujtime i autorit Ejll oba, intelektualit t njohur nga qyteti i Shkodrs, pinjoll i nj prej familjeve m n z t atij qyteti, i cili pasi ishte diplomuar n Universitetin La Sapienza t Roms n vitin 1932, u kthye n atdhe ku ushtroi profesionin e tij, duke ndjekur karriern administrative, si Dottore in Giurisprudenca dhe m pas pr disa vite me rradh n administratn e lart shtetrore, ku e zuri edhe periudha e pushtimit t vendit, (1939-1940), ku ai mbajti disa funksione t larta, si Drejtor n Ministrin e Drejtsis, Sekretar I Prgjithshm I Kshillit t Ministrave, zv / Ministr i Punve t Brendshme, etj.

    Arrestimi i tij n vitin 1946, (s bashku me vllan, Kelin) i akuzuar si pjesmarrs n Lvizjen e Postribs dhe pas nj hetuesie t gjat n Shkodr dhe Tiran, u dnua me 25 vjet burg, nga t cilat vuajti plot vjet e pes muaj e pes dit burg, n kampet e tmerrshme t puns s detyruar, e deri n ferrin e Burrelit. Kujtimet e panjohura t Ejll obs, t cilat vijn me nj parathnie t bashkqytetarit t tij, shkrimtarit t njohur, Zija ela, parqesin para lexuesit nj panoram t pikturuar me penelin e dhimbjes, ku jepen detaje dhe hollsir pr vuajtjet e tij n kampet e burgjet e regjimit komunist t Enver Hoxhs, si dhe t bashkvuajtsve t tjer, emra t njohur e t panjohur, si: Padr Bernardin Palaj, Guljelm Suma, Syrri Anamali, Ramdan Sokoli, Cin Serreqi, Padr Karol Serreqi, Padr Filip Mazrreku, Hamdi Isufi, Hafiz Ali Kraja, Beqir ela, Musa Gjylbegu, Asim Abdurahmani, Kolec Deda, Nikoll Deda, Felatun Vila, Gjush Deda, Sali Vuiterni, Emin Bakalli, Qani Katroshi, Sali Doda, etj., si dhe disa emra hetuesish, gardiansh, oficersh t Sigurimit t Shtetit, si Fadil Kapisyzi, etj.

    Parathnie e librit me kujtime Jet e humbun, t Ejll obs, nga shkrimtari i njohur Zija ela

    Nj shpirt i shptuar

    Ditn q autori uli penn, ndoshta e ndjeu se do t ulte edhe kryet. Dhe kur po ulte kryet pr tu larguar prej ksaj bote, thua se vuajtjet q kishte hequr si prkisnin m atij, nuk krkoi gj prej gjje, as la amanet pr kriptn e varrit, vetm iu prsdyt pyetja q kishte br: Por a do t vij ndonj koh q ky popull t gzoj? Ia uroj!

    Pr shkak t smundjes s rnd, Ejll oba tashm i kishte ndrprer shnimet dhe disa nga burgimet e tjera, n Beden t Kavajs, n Orman-Pojanin e Kors apo n famkeqin e Burrelit, ende kishin mbetur pa u shkruar. Por n faqen e fundit, si n rastsit divine, fliste pr nj mikun e tij trupshkurtr, shkodran gjithashtu dhe bashkvuajts n burgjet komuniste, prkthyesin e Dante Aligerit. Bisedat me profesorin e letrsis e knaqnin, sepse duke e dgjuar, e kalonin n nj jet irreale. Besonte n Zot dhe, me gjas, duhet t ket ikur me shpresn pr ta gjetur Parajsn matan, por me dhembjen q ktej po linte Ferrin. N at koh Pashko Gjei, personazhi final i Ejll obs, vazhdonte prkthimin e Komedis Hyjnore.

    Sa her zbulohen pergamene t vjetra, rrallkush e v n dyshim autenticitetin e tyre. Memorialistika e till ka dika prej pergamene, sepse ende pa u hedhur n letr, sht shkruar m par n lkurn e autorit.

    Libri i Ejllit vjen si dhurat prej atij engjllit, i cili ka vetm nj caktim sovran: me mbajt ann e Pafajsis n do rrethan, edhe kur m i forti ia ka vn kmbn n fyt m t dobtit. E mbarts i s drejts dhe i drejtsis, n krejt lmshin e dheut, sht njeriu. Kaq i mbathur me vlera njerzore sht libri Jet e humbur, kaq rndues n drejtsin prball padrejtsis, sa akuza q regjimi i bnte autorit kthehet kundr akuzatorve, jo duke u mbuluar me propagand, por duke e zhveshur propagandn nga faktet.

    Duket se ai engjlli mesazher, korrieri i perndishm, e kishte gjetur misionarin tek Ejlli po me at siguri, si i gjente t ngjashmit mes kampionve. Vshtir t gjendet mision m i madhrishm, sesa ai q fiton funksion dhe bhet dokument nprmjet prjetimit. sht si shndritja misterioze n terrin e nats q, e nisur prej diku pr t tjert, vet digjet por nuk kthehet m n burimin nga vjen.

    Njeri i shkolls dhe i ligjit, i iluminuar me kulturn perndimore, Ejll oba e kalon t drejtn prmes tehut t thiks. Dhe ky kalim epik prball torturave e dnimit me vdekje, kjo frym vendosmrie pr t mos e ngarkuar veten me faje q si ka br, por as pr ti rnduar t tjert me kusht q t gjej shptim, prbn njrn nga veansit m t mprehta t librit. Ejll oba nuk ishte kundrshtari q iu kundrvu me arm komunistve, as aktiv i Ballit apo Legalitetit, ai sishte tregtari spekulant q vuri dhjam gjat lufts dhe i fshehu florinjt, nuk ishte as industrialisti q do ti konfiskohej pasuria sipas modelit stalinian. Ai ishte intelektuali q, pas diplomimit n La Sapienza (1932), ushtroi profesionin n atdheun e tij, duke ndjekur karriern administrative. Ejll oba, Dottore in Giurisprudenca, u dnua pr idet nacionaliste dhe me qndresn e tij, q farfuron bindshm n kto kujtime, u tha Jo! gjyqeve politike t genocidit mizor.

    Pr universalen q mbart, n mos qoft dgjuar ather, kjo britm e dinjitetit human dhe e nderit politik edhe sot e ksaj dite ia vlen t dgjohet n tr hapsirn e ish-perandoris komuniste.

    Ky libr sht plot fluks shpirtror dhe intelektual. Libr q trazon dhe trazimi zgjon vetshqyrtimin e ndrgjegjes te lexuesi, shqyrtimin nga uni deri n nivelin e ndrgjegjes kombtare. Autori paraplqen t rrfej, t rrfej n mnyr intensive. Dhe prgjat rrfimit, prej dhuntis q t kujton romancierin, zotron ritmi, fjalori i gjer i shqipes (citon n latinisht, italisht dhe frngjisht), stili i shkrift dhe ndjeshmria e prpikt ndaj fjals, shpesh me forcn prshkruese q i jep shkrimit shtys pamore, thua se ata njerz dhe ato mjedise na shfaqen ndr sy.

    Kur ndalet shkurt pr ndonj opinion apo analiz, t ciln e vendos n sfond kombtar e ndrkombtar, t ngjan se autori ia ka hequr vetes nervin e elektrizimeve. Pr ajrimin e mendjes atje, ku me zorajroseshin mushkrit, para se t bj zgjedhjen dhe ta pjek vizionin, atij i plqen t dgjoj mendimet e t tjerve, sepse: Sa shum nguten njerzit me dhan gjykime! Por nse peshorja ia saktson masn, nuk ia tjetrson prmbajtjen e qndrimit. Sa her u kthehet formacioneve politike dhe personaliteteve t kohs, kurrkujt nuk ia l as nderin dhe as koritjen n der, pa dhn faktet prkatse. Me kt objektivitet, Ejll oba i kthehet edhe vetes, madje her-her duke e qesndisur borgjezin e thiks e t pirunit q, pr shkak t formimit akademik shumvjear, ndoshta m par i kishte munguar sensi praktik i jets, kishte besuar naivisht dhe pastrtisht.

    Por ka rrethim t gjer ky autoportret i sinqert, ai vjen n shoqri me shum portrete t paharrueshme. Madje, i shkruar prej nj zemrmadhi, libri sikur bhet goja e bots shqiptare. Megjithse konflikti ka tjetr natyr, pa gjmime topash, kavaleri e fush t Vaterlos, megjithse binomi i lufts dhe paqes s dhunshme kufizohet n burgje, pastaj n nj tjetr mejdan knetn fushore t Maliqit, pr nga mizoria dhe numri i pazakont i personazheve rrfimi merr njfar ngjasimi tolstoian. Do t gjenden n faqet e tij q nga emrat e personaliteteve m t njohura n historin ton politike dhe at t letrave (mjaft prej t cilve ende t debatuar publikisht), deri tek ata t shtresave m t ulta, njerz fatkeq e anonim q kurr m par nuk u sht shkruar emri npr libra. Portretizimet jan her t plota e her skicime t shpejta, por gjithnj me shenja vetjake, shpesh plot spikam kompleksiteti, vemas befasues kur n kt rrjedh karakteresh zbulohen an t panjohura t tyre.

    Nse kt libr e kthejm n formn e drams, me valt e arrestimeve, pamjet e terrorit, torturat me dajak, zinxhir, korrent elektrik e dar q shkulin mishin, me hetuesit e pafundme dhe gjyqet ku xhelatt gjykojn viktimat, me pushkatimet qenshe dhe krcnimet makabre pr pushkatim, lngimin npr biruca dhe rraskapitjen njerzore n kampet e puns (si lager-at nazist), gjith sa do t ishim n sall do t na duhej t ngjiteshim n sken. Por pr t zn vendin e personazheve, ndoshta as kaq sdo t mjaftonte. Prmes drams s vet, Ejll oba ka dhn dramn e popullit t tij, persekutimin masiv, denatyrimin e hullis s zhvillimit historik dhe gjmn e prgjithshme q po sillte regjimi gjakatar. Ja prse n at sall t prfytyruar, n gjysmerrsirn q ka rn prej llambadarve t fikur, m shfaqet si hije silueta e autorit. Po murmurit nj monolog pas dnimit kapital dhe pyesni se cila sht gjendja e tij? E pra, ky sht teksti:

    Fillova ta prgatis veten shpirtnisht. E mendojsha jetn si nji shirit filmi q papritur kputet. Nuk m vinte keq pr botn q po lejsha: m dukej se e kisha njoh mjaft e nuk m trhiqte asgja e re q t meritonte me e njoh. Isha n mosh relativisht t re, 38 vje, e m dukej se ende nuk i kisha dhan jets aq sa mund ti jepsha e sa duhej ti jepsha. Vendit q m kishte lind, po ia kthejsha detyrn me jetn.

    Por ai nuk sht vetm, e mbushur plot e prplot, salla glon nga hijet. Jan ata, veterant e Rezistencs Antikomuniste. Ndrkaq, ne q kemi hypur n podiumin e lart t skens, ne t fjalimeve fjalamane npr foltore (fff, fryn era!), ne q kemi pushtuar gazetat dhe ekranet, ne q e mbajm veten si trashgimtar t idealeve demokratike, ngjan se tashm u kemi kthyer shpinn. Ne dim shum t rrzojm, por dim pak t ngrem. Dhe kshtu, prej kujtess s shkurtr, shpesh harresa na bhet haram. Deri m sot i vetmi Monument i denj, q i kushtohet asaj rezistence, sht Memoralistika e vet rezistuesve, madje kjo bibliotek mbetet gjyqi m i thell dhe m i moralshmi q i sht br diktaturs.

    Sa her ndodhem n ato kopshtet, ku heshtja sht e fikt dhe selvit lshojn hije t gjata, m bhet sikur dgjoj nj gul drithrues, q vjen mbyturazi prej diku: Save Our Souls! (Shptoni shpirtrat tan!) Ather, n at mdyshje t zorshme q t jep dhimbje n brinj, m prsillet ky mendim: Kushedi sa njerz jetojn si t vdekur midis t gjallve dhe kushedi sa t vdekur jan ende t gjall!

    Kur n astin fatal, teksa po nisej n rrugn e Hadit, miku besnik deshi ta ndiqte mbrapa, Hamleti e ndaloi me nj porosi t rrept, si ti vinte nga fshehtsirat e prjetsis. sht paradigma q At Zefi, Pllumi yn iu prmbajt aq thekshm: Rrno vetm pr me tregue. Dhe Ejll oba shum na tregoi e shum na dshmoi, ai e prmbushi profecin shekullore.

    Vese at ditn e prmendur, ditn kur po i avitej mortja (1979), burri q kishte qen burgosur njzet e katr or pr njzet e katr or n njzet e katr vjet, duke e par n sy groteskun e realitetit socialist, u zhyt n zhgnjim dhe modestisht tha pr veten:

    Jet e humbun.

    Jo, m vjen ti prgjigjem s vdekurish, ndoshta nj shkrimtar i humbur.

    Por mbi t gjitha, mbi t gjitha, nj Shpirt i Shptuar me fuqin e tij, sepse ju zgjodht nderin, Zotri.

    Ejll oba


    B U R G I M E T

    Kujtime t shkruara nga gusht 1973 deri n fund t dhjetorit 1977

    Mund t durohen vetm gjanat ekstreme

    Konti Rober d Monteskje

    2 dhjetor 1946, nata e par q fjeta i shkujdesur q fjeta i shkujdesur pas dy vjetsh. Qetsi vdekjeje, si nata e par e Serasonit nvorr. Pr dy vjet kisha qndrue n beh dit e nat. Nervat m ishin lodh, isha kput, jo aq nga kujdesi pr vete, se sa pr njerzit e mi: nann, motrn, vllan. Ishin fut n nj pyll, nga i cili nuk po shijshin dalje. Mbeti vetm dalja n Greqi (nuk e dijshim se kufiri shqiptaro-grek, ishte zan prej komunistve grek), por duhej prit pranevera ose vera. Ishte pritje e gjat. Nyja u zgjidh si prej vetes.

    N Shkodr mbretnonte terrorri ma i madh. Shkaku u gjet te Lvizja e Postribs, ose si e quenin zyrtarisht Ngjarjet e shtatorit. Lvizje pa plan, pa organizim. Pa qen n dijeni t gjndjes ndrkombtare, e as t gjndjes reale t brendshme, ajo lvizje ma shum prishi pun, se sa mund t ndreqte. Prej saj nxorri dobi vetm qeverija q krkonte shkak pr t mat pulsin e pr t veprue. T tilla do t ken qen edhe shum prej atyne 200 kryengritjeve q ban shqiptart gjat 500 vjetve t sundimit turk.

    Ekzekutimet, burgimet, torturat, ishin n rend t dits, e si n do vnd e n do koh, bashk me heroizimat ma t shklqyeme q nuk duhen t harrohen, pati edhe tradhti, paditje, dobsi, q shkaktuen mjerime. Pr t shptue nga torturat, pr ti lehtsue vetes mundimet ose pr t zvoglue ndshkimin, disa than ka dijshin dhe ka nuk dijshin dhe shpesh kshtu zbulojshin nj t ndjekun.

    Mbramjen e 2 nandorit, ditn e t shumve, filloi kalvari im, vdekja ime e ngadalt, q do t zgjaste pa ndrpremje deri me 8 prill 1970: 23 vjet, 5 muej e 5 dit. Nj erek shekulli i plot, nj jet e humbun!

    E un at nat fjeta i shkujdesun, nuk kisha prse t mendojsha, jeta ime nuk varej ma prej meje. Prej meje varej nderi e pr kt u betova se do ta mbrojsha. Mendojsha se do t mbahej premtimi i dhanun se me dorzimin tim nuk do t ndiqeshin familjart q m kishin strehue. Por mbas dhjet ditsh arrestuen vllan, Kelin.

    Flitej se n Shkodr ma shum se 20 shtpi e kuvende ishin kthyer n burgje pr 2000 t burgosunit. N njann prej tyne n rrugn Skanderbeg (q kishte edhe nj hymje n rrugn Sumej e ku sot asht selia e policis), m prcolli nj partizan prej Komands s Qarkut, q ndodhej n shtpin e uris. Fadil Kapisyzi, m pati prcjell n qark e m shtini n nj zyr ku m priti n kamb nj oficer i ri, i holl tan nerva, i veshun me rroba ushtarake, prej stofi Italian, q m tha: Ju jeni Engjll oba? Spaskeni vuajtur!. E me nj tosknishte t spikatun shtoi: Neve ju dinim n Itali! Kur pa se buzqesha, vazhdoi disi i prekun: Ama kto koht e fundit e morm vesh se ishte ktu.

    Ishte ora 9 e mbramjes kur hyna n nj dhom t vogl, ku ishin katr vet. Kapterri, m caktoi vendin afr dritares e porosia e par q m tha ishte:

    Mos shiko nga dritarja, se roja e jashtme ka urdhr t qlloj mu n kok.
    Mu duk zell i teprt e naiv. Jeta e burgut e mavonshme m msoi se ai kishte fol vetm pr krcnim.

    Kur u hodha nj sy atyne q do t ishin shokt e par t kalvarit ma shum se 20-vjear, pash dy fshatar, q ishin t lidhun me njeni-tjetrin pr dore me zinxhir. Kur lvizshin npr dhom ose ngriheshin pr ndonj nevoj, m dukeshin si nj pend qe. Ata t dy ishin Tak Filipi prej Stajke e Idriz Vorfa prej Sume. Vuajtja kishte lidh fatin e prbashkt t atyne dy t mjerve! Prbri meje ishte nj anamalas q ishte i smur me zgjebe. N ann tjetr ishte nj djal i ri, nj qytetar me syza, Syri Anamali.

    Ishte von e nuk lejoheshin bisedimet. Folm nn za. Pas pak hyni prap nj roje q e lidhi djalin e ri edhe prej kambsh, se duart i kishte t lidhuna. Mue m lidhi pr duersh e pr kambsh.

    Kur hapa syt n mngjes e pash se kishte dal drita, pyeta veten: si do t jet dita n burg? Kur hodha syt n dhom e pash se edhe t tjert ishin zgjue e po rrinin ndejun, u sigurova se nuk isha n vorr!

    Na zgjidhn e na uen mbas shtpie pr tualetin e mngjesit. Atje pash edhe t tjer, por ishte rreptsisht e ndalueme me fol me njeni tjetrin. T gjithve i shiheshin n fytyr e n trup shenjat e torturave. Cin Serreqi, i bijshin t mdhaja rrobat edhe kpuct. Vetm Guljelm Suma, disi i familjarizuem, me rojet, fliste me za t nalt e pa iu drejtue askujt e, si e kishte zakon gjithmon, hidhte ndonj shaka sa pr t tregue se nuk e kishte humb humorin.

    Shokt hangrn mngjesin me ka u kishte teprue nga darka e m dhan edhe mue. Filluem bisedat e u njohm.

    Pa kalue dy jav q isha dorzue, nj dit, kur m solln ushqimin, pash se emri im n etiket nuk ishte shkrue si zakonisht me shkrimin t vllait, Kelit, por me shkrimin e nans. U udita: pse vllai dhe motra q kisha lan n shtpi, tia ken lan nans plak edhe me shkrue etiketn? U qetsova pak tue mendue se ndoshta n at moment nuk kishin ndodh n shtpi as njeni e as tjetri dhe nana, pr t mos e vonue ushqimin, e kishte drgue me an t ndonj personi tjetr pa prit motrn. Por kur t nesrmen pash jo vetm shkrimin e nans, por n vend t emnit tim, emnin e vllait, Kelit, ather dyshova se e kan arrestue. Pr kt i thash rojes ti merrte ato sofratasa e t pyeste npr dhoma, a ishte kush me kt emn. Roja i morri. Ndgjova n dhomn tjetr zanin e Gjon Serreqit, q iu prgjigj rojes:

    Jo Kel, po Ejll obn e ke n dhomn tjetr. Roja shkoi od m od, u kthye e m tha:
    Ska me kt emn e mi la sofratasat.
    Sado plak t ishte, ishte e pamundur q nana t gabonte emnin e djalit n burg, me at q kishte n shtpi. E vrteta ishte se dhjet dit mbas meje, kishin arrestue vllan, Kelin. Motra n ato dit kishte shkue n Tiran te vllai tjetr, pr t prgatit shkresat n pritje t transferimit tim atje.

    Pas disa ditsh m uen n nj dhom tjetr, ku gjeta Ramadan Sokolin e nj mirditas. Ramadani kishte dy cilsi shum t mira: njena ishte se kndonte bukur, e kt sa her ia krkonte ndonj shok, edhe prej dhomave t tjera, sidomos kangn Pllumbesh q e kishte shkru dhe kompozue vet. Tjetra ishte se tregonte me hollsi romanet e shumt q kishte lexu.

    Me Ramadanin mundohesha me ba nj bised ma t dits. M tha, jo pa njfar krenarie, se kishte ba pjes n nj grup t rinjsh, q kishin krkue t rrijshin neutral n amjen e madhe t popullit shqiptar. N dhomn, ku kisha qen me Ramadan Sokolin, kishin sjell Padr Bernardin Palajn. Prej ders s ods sime mujta me e pa e me fol pak me t. Kishte n ball nj t ame t madhe transversal t nj plage. M tha se im vlla, Keli, gjindej n seksion nn tortura. Ma fort me shenja se me fjal, m la me kuptue se seksioni ishte ferr i tmerrshm. Padr Bernardini qndroi pak dit n dhom me Ramadanin.

    Nj pasdreke ndgjova zhurm e zana n ardak e kamb t randa q uleshin pr shkall. Shikova jasht n dritare. Pash nj frat t mbajtun pr kambsh e pr duersh, t cilit i shkrryheshin pr tok mantelin dhe veladonin boj kafe. E njoha, ishte Padr Bernardini. E hypn n nj vetur. Nuk dija me spjegue ka i kishte ndodh. Ramadani m shpjegoi se Padr Bernardinin, e kishin thirr n zyr pr t firmos proes-verbalin e hetuesis.

    Ai kishte dasht t refuzonte, por kur roja q kishte sjell proesverbalin i kishte than se po t mos e firmoste, kishte urdhn ta shoqnonte prap n seksion, e kishte vu firmn. Posa ishte kthye n dhom, kishte fillue me i ra me grushta kres e me prplas kryet pr mur. E kishte kap nj kriz zemre. Erdhn dhe e morn. Po at nat, n dhomn e spitalit t burgut t Togs, ish konvikti Malet tona, kishte vdek. Drita e s nesrmes e kishte gjet t hedhun n fund t kopshtit mbi pleh. Kshtu tregojshin t burgosurit e Togs.

    Mbas dy-tri ditsh m prun pran Padr Filip Mazrekun. Megjithse kishte kalue npr njfar hetuesie paraprake, rrinte ende nn ndikimin e jets s qet e monotone t Kuvendit dhe andrronte me u kthye atje pr prehje, larg jets s seksionit. M kan than se, kur doli prej burgut, iu shtrue jets e nuk u ankue ma pr jetn priftnore.

    N mbramje, burgu u mbush me mysafir t rinj, t njohun e t panjohun. U ba nj sistem i ri e mua m caktuen n katin e poshtm, n nj dhom t madhe me 56 veta, shumica fshatar q i kishte prla rryma prmbytse e revolucioni t etshm pr vuajtje e gjak. Kur hyna n dhom, pash t shtrim prbri ders Padr Karol Serreqin, q m thirri menjher e m lshoi vend prbri ders e m tha t rrijsha afr. I thash: Po, derisa t na lan!. Me Padr Karlin nuk kisha fol qysh n foshnjore. Ai mori rrugn e kuvendit qysh n fmini e un rrugn e Italis. Jeta na ndau, por vuejtja na bashkoi prap!

    Memorie.al

  2. #2
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,799
    Postimet n Bllog
    3

    Pr: Kujtimet e Ejll oba n librin "Jet e Humbun"

    “Po mendoj pr hallet e familjes, pasi kam lan gruan e tre djem t vegjl”

    Kujtimet nga burgu t ish-zv/ministrit t diplomuar n ‘La Sapienza’


    Dashnor Kaloi

    Publikohen disa pjes nga libri me kujtime i autorit Ejll oba, intelektualit t njohur nga qyteti i Shkodrs, pinjoll i nj prej familjeve m n z t atij qyteti, i cili pasi ishte diplomuar n Universitetin ‘La Sapienza’ t Roms n vitin 1932, u kthye n atdhe ku ushtroi profesionin e tij, duke ndjekur karriern administrative, si ‘Dottore in Giurisprudenca’ dhe m pas pr disa vjet me rradh n administratn e lart shtetrore, ku e zuri edhe periudha e pushtimit t vendit, (1939-1940), ku ai mbajti disa funksione t larta, si Drejtor n Ministrin e Drejtsis, Sekretar I Prgjithshm I Kshillit t Ministrave, zv / Ministr i Punve t Brendshme, etj.

    Arrestimi i tij n vitin 1946, (s bashku me vllan, Kelin) i akuzuar si pjesmarrs n ‘Lvizjen e Postribs’ dhe pas nj hetuesie t gjat n Shkodr dhe Tiran, u dnua me 25 vjet burg, nga t cilat vuajti plot vjet e pes muaj e pes dit burg, n kampet e tmerrshme t puns s detyruar, e deri n ferrin e Burrelit. Kujtimet e panjohura t Ejell obs, t cilat vijn me nj parathnie t bashkqytetarit t tij, shkrimtarit t njohur, Zija ela, parqesin para lexuesit nj panoram t ‘pikturuar me penelin’ e dhimbjes, ku jepen detaje dhe hollsir pr vuajtjet e tij n kampet e burgjet e regjimit komunist t Enver Hoxhs, si dhe t bashkvuajtsve t tjer, emra t njohur e t panjohur, si: Padr Bernardin Palaj, Guljelm Suma, Syrri Anamali, Ramdan Sokoli, Cin Serreqi, Padr Karol Serreqi, Padr Filip Mazrreku, Hamdi Isufi, Hafiz Ali Kraja, Beqir ela, Musa Gjylbegu, Asim Abdurahmani, Kolec Deda, Nikoll Deda, Felatun Vila, Gjush Deda, Sali Vuiterni, Emin Bakalli, Qani Katroshi, Sali Doda, etj., si dhe disa emra hetuesish, gardiansh, oficersh t Sigurimit t Shtetit, si Fadil Kapisyzi, etj.

    B U R G I M E T

    Kujtime t shkruara nga gusht 1973 deri n fund t dhjetorit 1977

    Mund t durohen vetm gjanat ekstreme

    Konti Rober d Monteskje

    M 25 dhjetor, ditn e Kshndellave, aty nga ora 11, erdhi kapterri i burgut e m tha: “Eja!”. Mbatha kpuct q kisha n fund t dyshekut, u ngrita e dola me t. Un e pritja transferimin pr n Tiran, por mbasi nuk m tha me marr teshat, nuk m shkoi npr mend nj gja e till. Kur dola n korridor, nj roje m lidhi duart e kapterri m prini. Ecm npr oborr, dolm n rrugicn “Sumej” dhe u drejtuem te nj kamion q ishte ndal para ders s Sumejve, dajave t mi. Rojet q m shoqnojshin, largojshin familjet q kishin ardh me sjell ushqimin pr t burgosunit. Kur po rrijsha n rrugic, m’u afrue motra, q kishte ardh me nj kushrin me m pru ushqimin. M pyeti: “Ku po t ojn?”. I’u prgjigja: “Nuk e di”. Nj roje mbas meje m’u krcnue.

    N kamion nuk munda t hypja ashtu i lidhun si isha, prandaj nj roje m vuni shpatullat n vithe e m ngriti. Shkova e zuna vend n krye t kamionit. Gjasht roje t armatosuna ishin ul n spondat e kamionit, tre n njann an, e tre n ann tjetr. Un n mes tyne. Prap nuk m shkonte ndr mend transferimi. Mendojsha: dit feste, koha para mesdite, kur populli dilte prej meshs s ors 11 nga Kisha Franeskane dhe bante nj xhiro n piac. M’u kujtue se Riza Danin e kishin ekzekutue n ballkon, para nj grumbulli njerzish, q britshin: “N litar, n litar!”. Mendojsha se ashtu po ma banin edhe mue. Tri jav i parruem, me fytyr si para litarit, tamam pamje pr Ecce homo!

    Ndr kto mendime pash prap motrn, q kishte dal para familjeve, i ishte afrue paksa kamionit dhe po qante me za. Mendonte se po m ojshin pr ekzekutim. Kur i onte syt nga un, mendohesha me ue duart e lidhuna, e me i ba shenj q t qetsohej, por ishte e kot, se ajo vazhdonte edhe ma me za.

    Ndrkaq nj toger hypi bri shoferit dhe kamioni u nis. Mori rrugn “Skanderbeg”, majtas nga Perashi. Fillova t mendoj se ishim pr Tiran. Por jo! Hyni n rrugn e Konsullats Italiane, (sot Shtpia e Kulturs). U ndal te Burgu i Togs, ish konvikti “Malet Tona”, e ktu pritm pak. Erdhi motra me kushrinn me ushqimin n dor. I’u afrue kamionit e m tha: “Ktu asht Keli”? Po, u prgjigja: “E di”. Ishte qetsue, se ishte bind se nuk po shkojsha pr ekzekutim. Vesonte shi. Togeri i’u drejtue dy vajzave me ton t ashpr: “’doni ktu, moj shoqe?! Largohuni!”. Zun vend te dera e Muzhanit me sy t ngulun nga un.

    Prej Burgut t Togs, solln Hamdi Isufin, Musa Gjylbegun e Asim Abdurahmanin, q u rreshtuan para meje. Un prap dyshoja, a ishim pr Tiran apo pr ekspozim. Kamioni u nis. Hodha edhe njher syt nga motra. Pritja me ankth me pa ’drejtim do t merrshim. Kamioni mori djathtas nga Fusha e Qels. T katrt ishim pa asnj gj me vete. Madje, Hamdi Isufi ishte pa gja n kok. Binte nj shi i leht. S’pata ma dyshim se do t na qitshin n ballkon. Por jo! Kur mbrritm te Kafja e Madhe, kamioni mori majtas, i’u soll rrotull lulishtes, e shkoi e u ndal te ish dyqani i Ulqinakut, (sot dyqani MAPO). Ktu u sigurova se po niseshim pr Tiran.

    Kamioni u nis pr Tiran. Sa kaluem Urn e Bahallekut, togeri q na shoqronte e rrinte n kabinn e shoferit, urdhroi t ndalojshim. Zbriti, i’u afrue nj partizani q rrinte n spond t kamionit e i tha: “Cili sht Hamdi Isufi?”. Ai m pyeti mua, meq m kishte m afr. “Nuk e di”, iu prgjigja. Po Hamdia e ndigjoi e tha: “Un”.

    Ather togeri i dha partizanit nj cop tel e i tha t’ia lidhet duart edhe nj her. Na t tjert nuk e meritojshim “kt konsiderat”. U mjaftuan me na lidh me nj tel t gjat, t pest pr krahu. Kshtu secili me duar t lidhura (Hamdia dy her) dhe t pest, t lidhur pr krahu, u nism drejt Lezhs.

    I hodha nj sy kalas njmijvjeare, fushs s prmbytur, mjegulls q kishte mbulue malin e Sheldis dhe qytetin q po vajtonte nn nj qiell plumb e nn nj shi t holl si lott e heshtuna t shkodranve, q vajtojshin trimnit e humbuna. Pr gati njzet e katr vjet, nuk do ta shihja ma qytetin tim!

    Deri n Tiran shkuem pa ndalesa t gjata. Vetm nja dy her shoferi zbriti pr t shikue motorin, q nuk punonte edhe aq n rregull. M von, n burg, kur po bisedonim rreth ktij udhtimi me Hafizin e me Hamdin, ky i fundit na tha: “Sa her ndalej kamioni, hidhsha nj sy anve t rrugs e kur shihja ndonj pyll t vogl n afrsi, mendoja se aty do t na pushkatojn”.

    N Tiran u ndalm te Ministria e Mbrendshme (ish Ministria e Financave). N trotuarin tjetr u mblodh nj grumbull u vogl njerzish. Nuk bzajshin, por shikojshin me drojtje. Un njoha vetm djalin e Xhafer Ypit, e vetm nj vajz tha me za t nalt: “Qenka edhe nj hoxh”. I kishte ba prshtypje, se i dukej gj e rrall.

    Mandej kamioni u vu prap n ecje e u ndal te shtpia e doktor Bashos, seli e Qarkut ose e Policis.

    S fundi u drejtuem pr n Burgun e Vjetr, n rrugn e Shkodrs. Pasi zbritm shkallt e mbrendshme t burgut q t ojn n korridorin e birucave, aty na priste kapter Shahini, q me nj shikim eprsie, na tha: “S’ju plqen kjo republik juve”?!

    Kapterr Shahini m futi n nj biruc pasi u sigurua q aty nuk kisha asnj t njoftun. Kto hetime i’u dukn t mjaftueshme, prandaj m urdhnoi t rrijsha n qoshe t birucs, n imento, e sidomos t mos flitsha me pjestart e tjer t birucs; dhe doli me mendje t qet se e kishte krye mir detyrn. Ashtu i lagun deri n palc, u ula n imento, n terrin ma t thell e n heshtjen ma t plot.

    Nuk e kuptojsha sa ishin dimensionet e birucs, e as sa vet ishin aty. Nuk kisha vizitue kurr Burgun e Tirans, megjithse t tan vitin 1939, kisha qen Kryetar i Gjyqit t Shkalls s Par, n kryeqytet. Prandaj n errsirn e birucs s Tirans, u mundojsha me prfyturue formn dhe madhsin e tyne. Mbas pak minutash, kur t gjith po rrijshin s bashku, ndodhi nj gja q m bani me ndryshue krejt mendimin q kisha formue pr ambientin.

    Nj za q vinte nga nalt, thirri: “Felatun!” e tha disa fjal n anglisht. Un athere s’dijsha asnj fjal anglisht. Menjher nj za tjetr nga posht i’u prgjigj shqip: “Jo, asnji”. Mendova se dikush kishte pyet, kush kishte ardh i ri n biruc e nga frika prgjigja kishte qen negative. Me emrin Felatun, kisha njoh vetm Felatun Viln, e nuk njihja njeri tjetr me kt emn, prandaj mendova se n birucn terr duhej t ishte ai, megjithse nuk kisha dijeni q t ishte arrestue.

    Mbetej mister ai za q kishte ardh nga nalt. Mendova se biruca do t ishte me dy kate e se dikush do t ishte n katin e siprm, ose n ndonj shtrat t ngritun nja dy metra. Mbas prgjigjes s Felatunit, ra prap heshtja n errsinn e birucs. Kshtu kaloi rreth nj or.

    Papritmas u hap dera e birucs son e hyni nj rreze drite nga korridori. Ata q ishin n biruc, vrapuan me dal e njeni mori guximin e m tha: “Hajde, po shkojm n nevojtore”.

    Dola edhe un mbas tyne. Prshkuem korridorin dhe u futm n nj kthin ku kishte katr WC n rradh pa port, t cilat u zun menjher e un mbeta n at rruginn q ishte para tyne. N WC-n e par pash nj njeri t ulun, i cili m shikonte e me gishta n goj pa za m jepte me kuptue q t mos thojsha se njiheshim. Ishte Felatun Vila. Edhe un me shenja i lash t kuptoj q t rrinte i qet, se do ta zbatojsha dshirn e tij. Kur u lirue nj vend, hyna edhe un. T gjith sa kryejshin pun, dilshin e pritshin n rruginn e ngusht para WC-ve. E kuptova se po m prisnin mue, prandaj shpejtova. Athere u nisn pr n biruc e un mbas tyne. Hym t gjith n biruc e dera u mbyll.

    Prap n errsina, por kisha kuptue se prve Gjushit e Felatunit, ishin edhe dy t tjer q s’i njihsha. Para se t binte, Gjushi m tha: “Te kambt e mia, mbshtetun pr mur, asht nj karton q e prdor pr sofr e po e deshte, merre”.

    E falenderova dhe e mora. Ishte nj karton 40 x 40cm. U ula mbi t, e ky qe dysheku im pr mbramjen e Kshndellave.

    Me Gjushin dhe Felatunin, pash nj djal q m tregoi se kishte qen puntor n Kuov. Pran meje ishte nj burr 45-50 vje. Ndrsa djali po fliste me mue, ai tjetri i tha: “Mos fol, a e di q e kam plumbin mbi kok?”

    Heshtm. Ai tjetri, mbasi vuni n vend enn ku kishte ngran, u ngrit n kamb n fund t dyshekut, dhe me fytyr nga muri, bani kryq trish, e belbzoi nja tri lutje n greqisht, bani prap kryq e u ul. Un u bana kureshtar por s’guxoja me e ndrpre at heshtje. Foli ai e m’u drejtue:

    Kam 33 dit q jam i dnuar me vdekje.
    Paske shptue, – i’u prgjigja flak pr flak.
    Pse? – pyeti plot shpres i kthyem nga un.
    Mbas 33 ditve nuk ekzekutohet kush, – i thash un, aspak i bindun pr ’ka thojsha.
    M shikoi n sy plot shpres. Siguria me t ciln i fola e ngushlloi. I mbytuni kapet edhe pr shkumb.

    Prap heshtje. M dukej sikur ishim n nj dhom mortore. T vdekunin e kishim aty. Askush prve tij, nuk besonte se do shptonte. T tjert, prve fjalve t shpress i kishin harxhue t gjitha e s’kishin ’ka thonin. Un kisha ardh me forca t reja pr t dhn ndonj shpres. As ai pr fat nuk m pyeti sesi e argumentojsha mendimin tim. Ndoshta u druhej argumentave pa baz.

    Pr t thye at atmosfer t rand, e pyeta prse ishte dnue. “Me grupin e Maliqit”.

    Ai m thoshte se nuk i kishte pranue akuzat q i kishin ba dhe se nuk e kishin nxjerr n gjyq publik me inxhiniert, Sharrn, Manon e gruan e tij. Por i kishin ba nj gjyq me dyer t mbyllura bashk me gjeometr, Prmetin. Dhe ky i fundit ishte dnue me vdekje dhe ndodhej n nj qeli aty pran. Zani i dridhej. Nuk mundesha me e pa n sy se mos e turprojsha. Isha i sigurt q emocionohej. Prap heshtje.

    M quajn Dhimitr, – tha dhe mbasi i dha fuqi vetes na u drejtua neve: Shok, kam nj goc t vetme n Kor. Kur t dilni, e ta takoni, i thoni q po vdes i pafajshm dhe se nuk kam br asnji gj’. Dhe shprtheu n vaj duke thn, “upn, upn”.
    Kshtu filloi dita e par n birucat e burgut t vjetr n Tiran. Me gjith hallet e mija q kisha e dija q po i shkojsha dnimit me vdekje, rasti i inxhinierit q priste dnimin me vdekje pas 33 ditsh, m preku thell. M dha prshtypjen e nj njeriu q kishte shikue vetm punn e vet dhe se kishte mbajt familjen me buk. E tani e shihte veten t persekutuem e t dnuem me vdekje, i ngushllue q se kishte akuzue veten pr faje q si kishte b.

    M pas hyri nj burr me nj ftyr pa asnj shprehje, i shoqrue nga dy rojet e birucave dhe m pyeti.

    ’e ke Filip obn? – m tha me nj ton t rand e za t egr.
    Vlla, – i thash.
    Ka dashur t merret me politik ai, e t bhet njeri i madh. Ktu e ke. Edhe ai sht n biruc. Dhe duke i’u drejtue rojes, i tha: “A sht kshtu Vani?”
    Roja bri me shenj me kok duke than “Po”.

    Im vlla nuk asht marr kurr me politik, – i’u prgjigja.
    Po, po – tha, dhe filloi duke u marr me t tjert. Ndrsa kur po dilte, m’u drejtua, “Mos u bj merak, bra shaka”.
    Dhe dera u mbyll pas tij e rojeve.

    Gjith dita kaloi pothuajse pa biseda. Un dojsha me fillue biseda pse m’u sillshin ndrmen fjalt e inxhinierit. Vetm pasi hngrm drekn (un dy franxhollat q u jepshin t burgosurve) Gjushi filloi me m kallzue se sht arrestuar qysh n gusht, dhe se e kishte firmue proesin. E mbasi nuk kishte pas akuza t randa, priste q ta bashkonin me t dnuemit e katit t siprm. M pyeti ’ka kishte ndodh n Shkodr gjat ksaj kohe.

    I tregova pr Lvizjen e Postribs, dhe pr ekzekutimet q kishin ndodh brenda dits, e pr burgimet. I tregova pr kushririn e tij, Pjetr Dedn, q kishte qen rrethue me t shoqen e shegertin. Ai dhe e shoqja, ishin vra ndrsa shegertin e plagosur, e kishin kap.

    I tregova pr Simon Daragjatin q ishte hedh nga kati i dyt i Seksionit, e kishte vdek. I tregova pr Kel Dedn, nj tjetr kushri t tij, vllai i Pjetr Deds, q kishte vdek n hetuesi, dhe e kishin varrosur natn te Penda e Kirit. Dhe qent e kishin grmue e zhvarros eshtrat e tij.

    Nuk i thash gja pr Kolec Dedn, vllain e tij q kishte vdek t’u ra nga shkallt n Seksion. I tregova se ishte pushkatue Dom Nikoll Deda. E pash q u mvrenjt dhe e pyeta “a e ke?”, “Vlla”, m tha.

    E pash q kisha gabue e nuk vazhdova m pr arrestime e ekzekutime t tjera. As ai nuk kishte dshir me ndigjue ma. U ngrit dhe po shtiste prgjat koridorit t ngusht. Ishte i zymt dhe ra n mendime. Tue dasht me e zhdavarit i thash:

    ’po mendon?
    Po mendoj pr hallet e familjes, pasi kam lan gruen e tre djem t vegjl pa kurrgja.
    Mos mendo hallet e familjes, se bajn hall vet.
    Edhe un po t isha atje, nuk dija sesi do i organizoja hallet e familjes, jo ma gruja.
    Fjalt e tij mu dukn me vend. Mjer ai q vdes, se t gjallit i gjendet dermani.

    Me t shtyme kaloi kjo dit dhe t gjith u shtrim me ra. Felatuni s’ishte ngrit e nuk ja kisha ndigjue zanin. U mbshteta n qoshe t murit kah Gjushit e kambt m ran n imento.

    U prgatita me fjet natn e dyt n birucat e Tirans. Rrobat m ishin tha n trup. Mendimet e dits, m kishin lodh e m kapiste gjumi. Nata mu duk m e gjat se nj nat dimri.

    T nesrmen pes oficera hapn dern dhe u futn si me madhni. I pari nj kapiten elegant, shkoi drejt Felatunit. N rradh mbas tij katr togera, dhe n drejtim meje nj nntoger. T gjith m’i hodhn syt mua si t ri. Por dy togerat, menjiher sa pan inxhinier, Dhimitrin, than “Ende gjall qenke ti”? I’u vrsuln mesa forc kishin me grushta e shkelma. Inxhinieri i shkret u s’mbraps, por dy togerat i krcyen mbi dyshek, ai nuk i pa hall vetes, u kthye i mbrthyer n mur. Ather togerat e zellshm filluen me shkelma, sa i’u desh qejfi. Inxhinieri u mbrthye kaq keq n mur, sa nuk dijshm a merrte frym! Ne qndrojshim n kamb, t zverdhun e me nerva t tendosura. Kurr nuk e kam pa veten ma ngusht. M’u afrue nntogeri dhe me nj buzqeshje ironike m pyeti:

    Kush je ti?
    Si ja tregova, vazhdoi:

    ’zyr ke patur?
    Un i thash gjyqtar, e ai…

    Pastaj?
    Drejtor n Ministrin e Drejtsis, – i’u prgjigja un.
    Pastaj? – Dhe si pr me ndigjue ma mir, kishte ngrit dorn anash veshit.
    Sekretar i Prgjithshm n Kryeministri.
    Pastaj? Dhe afronte fytyrn m afr fytyrs sime.
    Nnministr n Kshillin e Ministrave.
    Pastaj?
    Nnministr n Ministrin e Punve t Brendshme.
    Heee! – ia bani me knaqsi e zan t nalt ndrsa un instiktivisht, largova fytyrn nga ai.
    Mos ki frik, ne nuk godasim njeri – m tha.
    Inxhinieri ishte i mbrthyem n mur e nuk dijshim a merrte frym. Mandej kapiteni e urdhroi Gjush Dedn q kishte krye hetuesin, t shkonte tek t burgosurit e tjer n katin e siprm, pr tu gjykue. Inxhinierit i tha t shkonte n birucn e gjeometr Prmetit, e mue e Felatunit, na than t shkonim n birucn prball. Mbasi ikn oficerat, dola n koridor se s’kisha tesha me mbledh, e prisja rojen q t hapte dern. Pash batanijen time, e dallova nga ngjyra pasi i’a kishim ue babs, kur e kishin arrestue n vitin 1915 e i kishin ue n Mal t Zi. Me babn ishin Luigj Gurakuqi, Hil Mosi, Fejzi Alizoti, Preng Bib Doda, etj.

    Kur hyra n biruc gjeta katr vet. Njoha vetm Sali Vuiternin. E shikova, m shikoi e nuk m foli. Si duket nuk kishte dshir q ta merrnin vesh q njiheshim. Fill mbas meje hyri Felatuni, q m tha: “Ktu nuk m kan than q t mos bisedojm, pranaj eja ulu me mu”.

    Kur ndigjoi Saliu q po e thirrsha n emr Felatunin, i tha:

    Ti je Felatuni?
    Po – i tha ai.
    Po ti mos je ngjll oba?
    Po – i thash.
    Un nuk ju njoha, po ju a m njoht mue?
    Ne t njohm por nuk dijshim a duhet me t njoh – i tham t dy.
    Kaq na kishte pushtue fryma e seksionit n birucat e Tirans, sa mos me i dhan t njohur atyre q njifshim e po vujshim bashk me to.

    T tjert ishin: nj durrsak, ish oficer, Qani Katroshi dhe Sali Doda nga Mati, nj burr n mosh. Q nuk peshonte ma tepr se 30 kile. Ndoshta vuante nga tuberkulozi, dhe kishte qen shofer n Shkodr, po un nuk e njifsha.

    Mbasi shkmbyem pak fjal t zakonshme me t gjith, Felatuni dhe un filluem biseda ma personale, Felatuni fliste pak nn za dhe m tregoi se n biruca baheshin tortura t randa, dhe se ai vet u ishte nnshtrue torturave, aq sa kishte pre damart e m tregoi pulsin. Nuk m tregoi dhe as un se pyeta se far donin prej tij.

    Pak para mesdits na ndan racionin e buks dhe Qaniut, Saliut dhe mua, na solln gjellt q na kishte sjell familja. Ent nuk i njoha, sepse si kisha par ndonjher n shtpi. Felatuni, e kuptoi udin time dhe m tha:

    T paska abonue vllai n restorant, se ent jan t tyre.
    Hajde t ham bashk! – i thash un.
    Un jam ende n tortur, sepse shpeshher m thrrasin e nuk m japin gjelln q m sjell familja.
    Un pr kto gjana s’kam dijeni, prandaj ulu t ham i thash.
    U ulm e shijuem ushqimin e restorantit. Kisha dy dit q ushqehesha me dy franxhollat e burgut e Felatuni nuk e di sa dit kishte.

    Gjith ditn prita t m jepshin shtresat. I thash rojes se kisha pa rrobat e mija. ‘Nuk jan tuat’ ishte prgjigja e tij. At nat fjeta n nj dyshek dhe t nesrmen i dorzuem shtresat. Por nj idhnim tjetr m’u shtue. Etiketa q kishte emnin tim, ishte shkrue prej motrs q kisha lan n Shkodr. Vllan e tret e dijsha n Tiran. Pse kishte ardh motra n Tiran, kur im vlla ishte ktu? Filloi t m brej dyshimi pr fjalt e Drejtorit t Burgut, se dhe vllain e tret e kishin arrestue. Tre vllazn n burg. Nana me motrn n shtpi. Isha n pritje t nj gjyqi, prfundimi i t cilit s’ishte aspak i favorshm. Shum t pakta ishin shpresat pr faljen e jets pr ata q dorzoheshin. Perspektiva e tmerrshme e torturave. Vllaznit e arrestuem, nana me motrn vetm. N atmosfern e burgosjeve dhe ekzekutimeve q ishte krijue n Shqipri dhe veanrisht n Shkodr n vitet 1946-1947, do gja mund t pritej. E pse? Sepse kshu dojshin jugosllavt e Titos dhe rust e Stalinit, urdhnat e t cilve i zbatojshin marksistat shqiptar. N qoft se quheshin kshtu ata q kishin pushtetin n Shqipri.

    Pas mesdits digjova kamb njerzish q zbrisnin shkallt. Felatuni m tha se ishin hetuesat q vinin pr t marr n pyetje dhe vazhdonin deri natn von.

    Memorie.al

  3. #3
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,799
    Postimet n Bllog
    3

    Pr: Kujtimet e Ejll oba n librin "Jet e Humbun"

    Dshmit e rralla t ish-zv/ministrit t Brendshm: Gjat torturave n Burgun e Tirans, pr t mos u dgjuar ulurimat tona, rojet i binin fizarmoniks dhe…

    Dashnor Kaloi/ Publikohen disa pjes nga libri me kujtime i autorit Ejll oba, intelektualit t njohur nga qyteti i Shkodrs, pinjoll i nj prej familjeve m n z t atij qyteti, i cili pasi ishte diplomuar n Universitetin ‘La Sapienza’ t Roms n vitin 1932. Ai u kthye n atdhe ku ushtroi profesionin e tij, duke ndjekur karriern administrative, si ‘Dottore in Giurisprudenca’ dhe m pas pr disa vjet me rradh n administratn e lart shtetrore, ku e zuri edhe periudha e pushtimit t vendit, (1939-1944), ku ai mbajti disa funksione t larta, si Drejtor n Ministrin e Drejtsis, Sekretar i Prgjithshm i Kshillit t Ministrave, zv / Ministr i Punve t Brendshme, etj.

    Arrestimi i tij n vitin 1946, (s bashku me vllan, Kelin) i akuzuar si pjesmarrs n ‘Lvizjen e Postribs’ dhe pas nj hetuesie t gjat n Shkodr dhe Tiran, u dnua me 25 vjet burg, nga t cilat vuajti plot 23 vjet e pes muaj, e pes dit burg, n kampet e tmerrshme t puns s detyruar, e deri n ferrin e Burrelit.

    Kujtimet e panjohura t Ejell obs, t cilat vijn me nj parathnie t bashkqytetarit t tij, shkrimtarit t njohur, Zija ela, paraqesin para lexuesit nj panoram t ‘pikturuar me penelin’ e dhimbjes, ku jepen detaje dhe hollsir pr vuajtjet e tij n kampet e burgjet e regjimit komunist t Enver Hoxhs, si dhe t bashkvuajtsve t tjer, emra t njohur e t panjohur, si:

    Padr Bernardin Palaj, Guljelm Suma, Syrri Anamali, Ramdan Sokoli, Cin Serreqi, Padr Karol Serreqi, Padr Filip Mazrreku, Hamdi Isufi, Hafiz Ali Kraja, Beqir ela, Musa Gjylbegu, Asim Abdurahmani, Kolec Deda, Nikoll Deda, Felatun Vila, Gjush Deda, Sali Vuiterni, Emin Bakalli, Qani Katroshi, Sali Doda, etj., si dhe disa emra hetuesish, gardiansh, oficersh t Sigurimit t Shtetit, si Fadil Kapisyzi, etj.

    B U R G I M E T

    Kujtime t shkruara nga gusht 1973 deri n fund t dhjetorit 1977

    Mund t durohen vetm gjanat ekstreme

    Konti Rober d Monteskje

    Andej nga mbramja, i propozova Felatunit q t shikonim kur fikeshin dritat e ikshin hetuesat. N biruc kishte ra nj heshtje frike dhe nuk kuptohej shkaku. Her pas here, ndigjoheshin t shara. Jan hetuesit m tha Felatuni. Mbas do kohe u hap dera dhe hyn dy oficera dhe na pyetn se cilt ishim.

    Ah ti qnke jll oba?! Si e vije firmn ti? – Dhe e bani at me gisht n mur e m’u afrue pr ta par a e kishte b mir.
    Po, i’u prgjigja un, duke mujt me mbajt gazin.
    Nuk e kuptojsha ’randsi kishte forma e nj firme. Qani Katroshit, i than q qnke ba si qen stani. Dhe me ta, qeshi i knaqun dhe Qaniu.

    Shoferin e thirrn jasht dhe mbasi e mbrthyen e goditn me grushta n gjoks. Ai brtiste dhe ata pasi e lshuen, e hodhn me nj shkelm drejt dyshekut t tij. Ai ra prmbys dhe filloi tue brtit: ah, ah, e pasi ikn ata, na pyeste: a shkuen? Kur i tham q ikn, u ngrit e filloi t’i shante me nj fjalor t pasun shoferash.

    Kuptova se hetuesit, kur kryjshin punn e dits me t arrestuarit q kishin n ngarkim, n mbarmje kur s’kishin pun hyjin npr biruca dhe shikonin t rinjt q kishin ardh. Mbi ata rrezikzinjt, ata shprndanin gratis nj numr grushtash dhe shkelmash.

    Gjith pasdrekn e deri n mesnat, rrijshim n pritje t vizitave t tilla. Prandaj Felatuni m kishte than q t hanim para mesnats, q nj vizit e till t mos na e zinte n fyt ushqimin. Dhe pas mesnats drita dha shenj se do shuhej. Ather u ndigjuen hapa njerzish me shprehje gazmore. Ishin hetuesit t qeshur nga puna e tyre dhe shpejtojshin me pi ndonj got, q t’i mos i zinte nata. Kshtu dhe ne hangrm t qet. M pas u shtrim pr me ’lodh nervat. Por para se t na vinte gjumi, digjoheshin britma e t shara. Ato fillonin duke u shtue saq mu duk vetja sikur isha n ferrin e Dantes.

    Felatuni m tha q thrrisnin njerzit q ishin torturue. N kt gjndje nuk mund t flihej. M dukej hera hers sikur njihja ndonji za miku. Por hetuesat “zemrmir” ishin kujdes q britma t tilla, t’i eliminonin me kujdes q familjet q banojshin afr burgut, t mos i ndigjonin. Dhe pr kt arsye u kishin dhan urdhr rojeve t burgut q nga mesnata e deri n agim, t’i binin firzamoniks. Natyrisht rojet e mjera, nuk merrnin vesh nga firzamonika, por tingujt e tyre prziheshin me britmat e fatkeqve dhe krijonin nj kakofoni t keqe.

    Dantes nuk i kishte shkue ndrmen, me fut firzamonikn n ferr, por hetuesve shqiptar t Sigurimit po! E mora vesh ma von q kto mnyra torturash ishin instruktue prej sovjetikve, nprmjet nj kodi t veant. Kuptohet q natn s’mund t flinim n kt gjendje. Vetm afr agimit, kur britmat pushonin, bashk me to pushonte dhe firzamonika. Ne flejshim deri n drek me nj gjum t keq. N kt gjendje kalonte dita kur dhe ne prisnim q t brtisnim si kafsht.

    Nj dit Sali Vuiterni m tha:

    Jam gati t bj vetvrasje, vetm q t shptoj nga torturat.
    Edhe un i thash t njajtn gj.
    Ishim t gjith n nj gjendje frike sa vetm dshira me mujt me vdek, na jepte knaqsi.

    Qani Katroshi m tha, se kur po vazhdonte hetuesin, pr ta bind t fliste (kjo ishte shprehja e tyre sepse dhe vet ata, s’dinin ’ka pyesnin), e kishin prcjell pa tortura n nj biruc dhe i kishin than, a e shef kshu ta bajm dhe ty?

    Kishte pa nj njeri t zhveshun deri n brez dhe q rrinte i lidhun me zinxhir tek hekurat e dritares. Kambt posa i ciknin tikn, ndrsa koka i rrinte varun mbi shpatulla. Qaniu e kishte njoft. Ishte Gjon Nik Vuksani, ish – kapiten porti. Pas tri ditsh kishte vdek.

    Gjonin, e kishin akuzue se kur ishte n Durrs, kishte marr pes letra brenda nj dite nga nj oficer i misionit ushtarak anglez. Dhe se n nj prej tyre ishin 5000 strlina. Gjoni i shkret, aq pare nuk i kishte pa as n ndrr, pasi rridhte nga nj familje e varfr e Shkodrs. Kishte studiue me burs n Greqi, ku ishte martue me t bijn e nj rusi q kishte ik n kohn e revolucionit. Pas lufts italo-greke, kishte marr dhe familjen e s shoqes n Shqipri, pr ta shptue nga uria. Thojshin se kunati, Vladimiri, i friksuem kishte pohue se Gjoni i kishte marr strlinat nga anglezi. Vladimiri u dnue me tri vite burg.

    Nj dit morm vesh se n birucn ngjit (q komunikonte me tonn nprmjet nj hapsire t vogl ku ishte vendos llamba elektrike) ishin Hafiz Ali Kraja, Beqir ela (q kishte fitue konkursin e hymnit t flamurit n vjetin 1937) e ndonji tjetr. M von Hafizi m tregonte se hetuesi i kishte dhn Beqir els nj laps e letr, q t shkruante t gjith aktivitetin e tij politik anti-pushtet. N krye t dy tri ditsh, ky i’a paraqiste hetuesit por ky i fundit nuk ngelte i knaqur.

    Beqiri, zmadhonte tregimin e veprimit t tij imagjinar, por hetuesi ishte i paknaqur. Natyrisht n kto tregime prmndeshin dhe njerz q ai i kishte njoft. Hafizi e kishte kshillue q t mos zgjatej shum, se m pas mund t kishte pasoja t rrezikshme, jo vetm pr personat q prmndte por edhe pr vet at. I ishte prgjigj se s’mundte me i durue torturat. Si prfundim ishte dnue me vdekje dhe u pushkatue. Nuk kam dijt sesa persona ishin dnue pr shkak t fantazive t tij. Si duket, hetuesin e kishte kujtue nj sprov letrsie. Duke u vu n qndr t nj rrjeti t gjan veprimesh, ai nuk mund t dilte i gjall. Ishte logjika cinike e hetuesis s Sigurimit.

    Nuk mund t liheshin t gjall dshmitar mashtrues. Pas disa ditsh, thirrn Sali Vuiternin. Kur u kthye, ishte i heshtun e i friksuem. Nuk i bana pyetje, megjithse doja me dijt sesi po silleshin hetuesat me t. Por mbramjen e dits s dyt, n qeli na erdhi nj oficer dhe pa nga ne. ‘Ti Sali, shko tek biruca nr. 1’, e i bani me shenj rojes. Saliu u transferue.

    Kaluen katr dit dhe Felatunin e nxorn nga biruca sepse i kishte dhn fund hetuesis dhe ishte n pritje t gjykimit. N vend t tij, prun nj italian, Augusto Betti, q kishte qen elektriist n Kor. E kishte krye hetuesin. Kishte qen mik me drejtorin e AIPA-s, n Kor. Fliste shum mir pr drejtorin q e kishin pushkatue. E konsideronte t pafajshm. Thoshte q i kishin ba tortura t randa. Dhe vet Bettin, e kishin lidh pr kmbsh, tek hekurat e dritares dhe t mbshtetur mbi nj karrike. Linte t kuptohej se n at gjndje kishte fol dhe vet kundr drejtorit. Nj tortur t till, ndoshta i’a kishin rezervue atij si i huej.

    Elektriisti Betti, duhej t paguante edhe pr pushtimin fashist. Ai, kishte nj vajz 5 vjee dhe t shoqen e kishte arsimtare. M tregonte se vajza e tij para se t flinte, lutej pr prindrit, pr vete, pr t smurt, dhe pr t burgosurit. Nuk e kuptoja, m thoshte se pse duhet t lutej dhe pr t burgosurit. Por tani e msova se n burgje paska dhe njerz t ndershm. Sa shum nguten njerzit me dhan gjykime. Prvoja e jets qenka shum e vlefshme pr njeriun.

    N biruc kishim dhe nj ish-oficer, akademik, antizogist matjan, i quajtur, Sali Doda. N luftn italo-greke, e kishin zn rob dhe ai kishte tregue gjithka pr pozicionet e ushtris fashiste.

    Kur hyn n Greqi italiant, e gjetn dhe e internuan n nj ishull. Kishin gjetur proes-verbalet e tij dhe n baz t tyre fillimisht e kishin dnue me vdekje. Dnimin i’a kishin fal dhe e kishin ue n burgun e Gaetas. Kur kishin hy anglo-amerikant e kishin lirue dhe si duket e kishin mbajt ca koh pr ta prgatit pr diversion.

    N vjetin 1944 e kishin hedh me parashut n zonat e Nacionallirimtares, dhe ai i ishte prezantue si oficer. I kishin ofrue t merrte pjes n luft si ushtar i thjesht. Nuk kishte pranue. Pas dy ditsh e kishin leju q t rikthehej n Itali me nj nndetse. Por tri dit m von, ishte kthye nga Italia pr me shrbye pa grada. Kishte marr pjes n luftime. Pas prishjes s qeveris komuniste me anglo-amerikant, ishte arrestue n 1946-n, i akuzuar si agjent amerikan. Kur po bisedojshim, nuk u stepa me i than q t mos u udiste pr hetimet. Ma von pasi kreu 10 vjet burg, u lirue.

    Gjat viteve t burgut, jam takue shpesh me ksi djemsh t rinj q lufta dhe rrethanat i hodhn ku mujtn. Gjat ditve q qndrojsha n biruc, ndigjova ca zra e t qeshura, dhe kamb q vrapojshin. Nuk po kuptojsha ’po ndodhte. Dhe pash n mnyr pyetse tek shokt e mi.

    Ata q ndodheshin prej kohsh n biruca m shpjeguen se ajo gj, ishte nj argtim q i’a lejojshin vetes hetuesat, kur bnin punn gjat dits. Secili hetues merrte t pandehurin q kishte nn hetim ose tortur dhe pasi i rreshtojshin n fund t koridorit, u hypshin n qaf dhe t burgosurit bashk me oficerat mbi shpin, vrapojshin me b gara me njri tjetrin.

    Natyrisht hetuesi “kalors” merrte pjes aktive n gar duke i gjuajtur n ije “kalit”, ose ku t mundte, hetuesit q ishte n shpinn e “kalit” ma t shpejt.

    Ashtu n ankth e n pritje q t m vinte radha edhe mue me i’u shtrue kashagitjes, po kalojshin ditt e lagshta t atij dimni, kur nj dit erdhi nj roje e m thirri. M prcolli n dhomn e kapterrit, ku kishte nj shtrat e nj tavolin. Aty po m priste nj kapiten i klasit t par, i that n trup, i zbeht n fytyr, me nj za t holl si t ishte i tredhun, buz-holl, por me dy dy sy t gjall, sa n pamje t pare, nuk dallova mir a ishin shprehje e nj alkooliku apo t nj njeriu inteligjent! Ma von e kuptova se i kishte t dyja.

    N bised e sipr kuptova se quhej Abdyl Haki Kui. Nga shprehjet kuptohej se ishte prej Kuit t Kurveleshit. Kisha pa me sy torturat e bame me dan n trup t nj kushrinit tim, pr shkakun tim. N tri-katr vende t trupit kishte gjakosje, shtypje e grvishtje t mishit.

    T gjitha kto m’u paraqitn para syve me qartsin e fotografis, kur torturuesin e kisha prpara e m’u dukte se po mprehte hanxhart pr t fillue punn edhe mbi mue, ashtu si shihet ndr filma. Por ai e filloi bisedn shum but, m pyeti pr studimet, pr karriern time, pr funksionet q kisha pas, t cilve un i prgjigjesha me qartsi, pse ishin gjana t njohuna e un s’kisha arsye pse t’i fshehsha, e as t krkojsha me i zbut ose me i ndryshue.

    Kisha saktsin e plot se nuk kisha krye asnj veprim n dam t vendit, as t popullit, madje sa her m ishte paraqit rasti, isha prpjek me i vjeft kujtdo.

    Mbrenda pak ditve, mbrritm t plotsojm proes-verbalin, q hetuesit i’u duk i mjaftueshm pr t justifikue punn e tij hetimore. Kt proes-verbal e firmova pa vshtirsi e pa pas asnj shtrngim fizik. Vetm nj her gjat ktij proes-verbali, u nxehm n bised e hetuesi, n nj ast nervoziteti, shtrngoi nj kamxhik q kishte n dor dhe e prpoqi me forc mbi tryez.

    Un mendojsha se hetimi kishte marr fund e kshtu fillova t rri i qet n qeli. T kalojshe hetuesin pa tortura n at periudh, ishte gja e pamundun.

    Ky fat t m takonte mue? A do ta mbajshin fjaln q m kishin dhan, kur u dorzova, se nuk do t m baheshin tortura? Prap m dukej e pamundun! Kto bluejsha n mend n ato dit t lagshta e t ftohta t janarit t vitit 1947. Jeta e qelis, jet vorri, tan frik e mrzi! N ato dit filluem t shohim njerz n brek, q rrijshin n kamb me fytyr nga muri n fund t korridorit, n mes t ders s qelis son dhe ders.

    I pari pr t cilin morm vesh ishte Shefik Kondi, tiranas, burr n mosh e njeri i urt e me humor. Shokt e qelis m treguen se edhe ma prpara e kishin vu aty n fund t korridorit e se n nj moment krize, t shkaktueme nga lodhja, kishte hap t gjitha llozat e qelive tue brtit: “Dilni!”

    Shoku tjetr q i’u shtue Shefikut, ishte Dom Shtjefn Kurti, edhe ky me brek t shkurta n kamb e me fytyr nga muri. Her pas here shtohej e paksohej edhe ndonj tjetr, q s’arrijshin t’ia msojshim emnin. Sa her hyjsha e dilsha prej qelis, nuk shikojsha nga ata, pse m’u dukte vetja i lig. T shohsh dy njerz, dy t njohun n vuajtje e t mos jesh i zoti t’u vijsh n ndihm! Por ja ma pak e tmerrshme ishte kur natn i ndiejsha se ata, nga lodhja e nga gjumi, bijshin prdhe me shungullim dhe rojet tue u ra me shkop, brtitshin: “ohu, ngrihu a derzi!’

    Andej nga ditt e fundit t janarit, m thirri prap hetuesi. Filloi t m thot se duhej t bajshim nj proes t ri, pse at q kishim ba, nuk e pranonte drejtoria e Sigurimit. “E natyrisht nuk e pranova as un”, shtonte hetuesi,’pse npr flak t topit, ti del i padjegun”. Un i’u prgjigja menjher, se un nuk kisha kurrgja tjetr pr t than e as pr t shtue. Ather hetuesi m tha se Drejtoria e Sigurimit, donte t dinte:

    Cilt ishin spiunt e Ministris s Punve t Mbrendshme?
    Si jan marr vendimet pr ekzekutimet e 4 shkurtit dhe t 28 shkurtit 1944?
    Me cilt persona kisha pas lidhje gjat kohs q kisha qen i arratisun?
    Nga lloji i ashtjeve e nga toni i hetuesit, e kuptova se do t krkonte edhe me tortura, me pas rezultatin q dshirronte. E mbasi nga pika e tret do t implikohej edhe im vlla, Keli, q m kishte strehue, vendosa t mbaj qndrim krejt mohues, jo vetm pr t mos implikue persona t tjer, gja pr t ciln i’a kisha mbush mendjen vetes qysh se u dorzova, por edhe pr t mos fajsue veten pa pas faj, e pr t’u shptue torturave.

    Kur u ktheva n qeli, ua tregova shokve shkurtimisht si qndronte puna me hetuesin. Betti, ai italiani, q kishte nj praktik ma t gjat me hetuesa, m tha haptas se do t fillonte nj periudh e gjat torturash. Ishte e qart se nuk kisha asnj mundsi pr ndonj mas paraprake lehtsuese t vuajtjeve; e vetmja gja q mund t tentojsha, ishte me u vesh sa ma trash, me shpresn minimale q t mos m zhvishnin. Pr kt shtova nj pulovr dhe e vesha pr mish, nn kmish. Natyrisht at nat fjeta pak ose aspak.

    Megjithat, t nesrmen, kur zbardhi dita, nj dit e zymt, e ftoht dhe e lagsht si i gjith ai dimn i 1946-1947-s, e ndjeva veten moralisht shum t fort pr t’i qndrue do torture, e pr t mos marr m qaf asnji njeri. Vetm pr kt i lutesha Zotit, kurse pr veten time, as vdekja nuk m trembte, madje e mendojsha si nj zgjidhje fatlume.

    Kur m thirri, si zakonisht n dhomn e kapterrit t rojeve, hetuesi ishte shum i zymt. Filloi t m tregonte se e njihte mir organizimin e Ministris s Mbrendshme dhe mnyrat e mjetet me t cilat para lirimit shtypej populli, t’ue lan me kuptue se mjeti ma i prdorun pr t zbulue neokomunistat e veprimet e tyne, ishte aktivizimi i spiunve.

    M pyeti gjithashtu se kush hynte e kush dilte n Ministri. I’u prgjigja se kt nuk mund ta dijsha, mbasi kisha zyr m vete dhe nuk m interesonte t dijsha nj gja t till; por kur hetuesi i nevrikosun insistoi me dijt se k kisha gjet n zyr t Ministrit sa her hyjsha un, i’u prgjigja se kisha gjet disa her Hysni Demn, Komandant i Prgjithshm i Xhandarmris, Tahir Kolgjinin, Drejtor i Prgjithshm i Policis, e ndr privat, nj her kisha gjet Beqir Valterin, i cili kishte qen dnue prej gjyqit special dhe ekzekutue.

    Hetuesi u kthye prap tek shtja e spiunve, kur e pa se un po insistojsha tek shpjegimet e dhanuna, u nervozue dhe m tha t hiqja pallton dhe pulovrn, dhe m la vetm me kmish. M nxorri n koridor dhe thirri rojen e quajtur Vani, e i tha t m linte n fund t koridorit, ku ishin dhe nja tre t tjer. Ather roja i tha dika n vesh hetuesit. Ky i’u prgjigj “fute n banjo”. Ai erdhi vet e pasi m la aty m tha: “rri ktu e mendohu”.

    E mora me mend se roja do ti ket than q ndr ata t tre q po rrinin n fund t koridorit, ishte dhe Dom Shtjefn Kurti. E meq dhe un isha katolik si ai, rojes mund ti shkonte ndr menje, q kushedi se far komplotesh mund t thurnim. Sigurisht roja pa dashje bani nj t mir, q n nevojtore nuk isha nn shikimin e tij, e q mund t mbshtetesha n mur ose t ulesha. Dera ishte e mbyllur dhe si t gjith qelit, kishte nj sportel t vogl q roja e hapte, sa her donte t shihte se ’bhet n banjo. Prej sportelit vetm ajo formonte nj si hyrje n at korridor t ngusht.

    Dikur kishin pas dyer t gjitha nevojtoret dhe pasi i kishin heq kishin ngel vetm kornizat. Kshtu q kur shkojshin katr veta t tjert prisnin n koridor, natyrisht me shpin duke mos sjell veprimet e shokve e shpesh her tue mbyll hundt e vesht.

    Porsa kapiteni hetues dhe roja mbylln dern dhe m than t rrija aty, hapa vesht pr me kuptue nse kishte njeri n banjo. Menjher e kuptova se dikush n heshtje t thell po merrte frym. Po kush ishte? Ndonj si un apo roje pr nevojat e veta. Prita e mbas do kohe kur u sigurova q s’kishte roje afr ders, zgjata kryet me pa se kush ishte.

    N fund t koridorit i varun me zinxhir barkash tek hekurat e dritares, ishte nj burr i gjat. E njoha pasi kishte qn shofer n Ministrin e Drejtsis, me mbiemr, Strmasi. Hapi syt dhe ai m njohu. Ma shum me shenja se me fjal. Shfaqi udin q po m shihte aty e i thash:

    A mund t t ndihmoj?
    Jo, – m tha, s’ke a ban, pasi kam disa dit q e gdhij ktu.
    Shihej se ishte shum i lodhun e donte me fjet gjum. Ndrkoh prej nevojtores nxorri kryet nj djal i ri me kambt zbathur n imento. Quhej Emin Bakalli, vllai i doktor Bakallit. Kishte qn n shkolln e Fulcit dhe kjo mjaftonte q ta kuptoje pse ishe aty. M tregoi q n nevojtoren tjetr, ishte Panajot Zbogi, nj himarjot me tip dinamik. Kto ishin njohjet me shokt e torturs.

    Pak para mesdits, erdhi roja e u dha nj franxholle Bakallit e Zbogit. Bakalli m ofroi gjysmn e saj, po un e refuzova, duke i than se s’kisha uri. Pas mesdits na nxorn prej banjos dhe na shprndan n qelit e tjera. Mue m lan n koridor e m hodhn nj velenx q m mbulonte tan trupin. Megjithse ishte e rand, mu m ngrohu. Dita e atij janari ishte e ftoht e un e ndjej shum at.

    Natyrisht roja nuk ma bani kt pr t mire, por pr “vigjilenc revolucionare”, q t mos m njifshim t burgosurit e tjer kur shkonin n nevojtore. Sigurisht t tilla ishin urdhnat e hetuesve. N kt pozicion un ndenja tri or derisa mbaruen pun t gjith t burgosurit n banjo. Mandej t katrt na kthyen prap n vndet e caktueme dhe aty qndruem gjith natn.

    Kur mendojsha Strmasin e kryqzuem si Krishti dhe Bakallin zbath n imento, m’u duk vetja i privilegjuem. Fillova t ndjej lodhje e her pas here shtrihesha por gjithnj tue pas vmenjen tek hapat e rojes q mos vinte e na shihte q ishim shtri.

    N katr t mjesit na uen prap n nevojtore. Ksaj here m shtin dhe mue n qelin time. Tani ishte nj roje m pak vigjilent. Prfitova me u fut n dyshek e me fjet dhe ato or kaluen shpejt.

    Kur erdhi roja me m ue tek vndi i torturave, m pa q isha shtri dhe m tha: “edhe qnke mbulue nn rroba”?! Dhe m qlloi me fshesn q kishin sjell me pastrue qelin. U ktheva pr t fillue ditn e dyt n nevojtore. Aty i gjeta dhe tre rrezikzezt. Qe nj kthim krejt melankolik.

    Njri pas tjetrit shokt e torturs i thirrn hetuesat e i kthyen prsri aty. Pas tyre m thirrn edhe mue. Hetuesi m pyeste e kur un nuk i’u prgjigjesha si donte ai, ather m godiste me grushte e shkelma, duke m than se isha armik i betuem. Pr fatin tim ky ishte, Abdyl Haki Kui, kapiten hetues imcak dhe n dukje me tuberkuloz dhe i pafuqishm pr t m godit rand. Kshtu q goditjet e tij kishin efekt vetm me m ngroh.

    Memorie.al

Tema t Ngjashme

  1. Kreu i opozites Edi Rama publikon librin "Kurban"
    Nga kthetrat n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 40
    Postimi i Fundit: 02-06-2013, 22:04
  2. M ndihmoni t gjej librin e Gjergj Fishts " JUDA MAKABE "
    Nga anjolf n forumin Ndihmoni njri-tjetrin
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 16-05-2010, 13:01
  3. Komente mbi librin: "Cila eshte Vepra e Perendise"
    Nga deshmuesi n forumin Komuniteti protestant
    Prgjigje: 24
    Postimi i Fundit: 24-10-2009, 11:05
  4. " Thuaje SOT " , nesr mund t jet shum "von" ! ! !
    Nga new-miri n forumin Tema shoqrore
    Prgjigje: 6
    Postimi i Fundit: 30-05-2008, 17:46
  5. Recenzion pr librin "Prej kalit..." nga Arben Llalla
    Nga lindi-mk n forumin Bashkpatriott e mi n bot
    Prgjigje: 4
    Postimi i Fundit: 25-10-2007, 09:58

Fjalt Kye pr Temn

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •