Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 2
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e Xhemis
    Antarsuar
    17-11-2003
    Vendndodhja
    Iliri
    Postime
    1,430

    Besimi n botn e ardhshme dhe ringjalljen

    BESIMI N BOTN E ARDHSHME

    Me besimin n botn e ardhshme nnkuptohet besimi n tr at q na ka informuar All-llahu xhel-le shanuhu n Librin e Vet dhe Pejgamberi Tij n Hadithin e vet, pr at se ka do t ndodh pas vdekjes, si sht: provimi dhe vuajtja ose knaq-sia n kabur (varr), ringjallja pas vdekjes, tubimi n nj vend, parashtrimi i librit t veprave, llogaria, peshimi (matja) e vepra-ve, Havdi (Burimi), ura Sirat, shefaati, Xheneti, Xhehenemi dhe do gj tjetr q All-llahu xhel-le shanuhu ka prgatitur n to pr banort e tyre.

    THEKSIMI I VEANT I KSAJ BAZE T BESIMIT N KURAN DHE SHKAKU I KSAJ

    Kurani Madhshtor shum shpesh prmend botn e ardhshme, duke vrtetuar me kujdes n do vend ekzistimin e saj dhe n t gjitha rastet duke trhequr vrejtjen n t, e gjat tr ksaj prdor metoda t ndryshme ligjrimi t gjuhs arabe.Nj nga argumentet e theksimit t ksaj baze t besimit sht ai se Kurani ndrlidh fuqimisht besimin n All-llahun xhel-le shanuhu me besimin n botn e ardhshme. All-llahu xhel-le shanuhu thot: ...Mirsia sht kur (njeriu)beson All-llahun, Ditn e Kiametit. (El-Bekare: 177) ...Kushdo q beson All-llahun (si sht urdhruar) dhe jetn tjetr, e bn vepra t mira, pr ata, me t vrtet, ka shprblim t Zoti i tyre; pr ta nuk ka kurrfar droje, e as mrzie! (Bekare: 62) Kshtu kshillohet donjri prej jush q beson All-llahun dhe Ditn e Kiametit. (El-Bekare: 232) Luftoni kundr aty q nuk besojn All-llahun, as Ditn e Kiametit. (Et-Teube: 29) ... Adhuroni vetm All-llahun, shpresoni n Ditn e Kiametit (shptimin) dhe mos bni keq n Tok. (El-Ankebut: 36)
    Ekzistojn edhe shum ajete t tjera q flasin prkitazi me ket. Se sa rndsi te madhe i jep Kurani bots s ardhshme, shihet edhe nga ajo se sa shpesh prmendet. Gati nuk kalon asnj faqe e Kuranit e t mos flitet pr botn e ardhshme dhe pr at se ka do t ndodh n t, e tr kjo prmes mnyrave t ndryshme t shpjegimit. Gjithashtu do t vresh se Kurani i parashtron hollsisht detajet e fillimit t Dits s Kijametit, q nuk ndodh me temat e ndryshme t gajbit.

    EMRAT E DITES SE GJYKIMIT

    Nj nga argumentet sht edhe shumsia e emrave me t cilt Kurani e quan at, e do emr tregon nj nga detajet e asaj Dite. Disa prej atyre emrave janl-Kijame(Ngritja, zgjimi), Es-Saa(asti), El-Ahireh (Bota tjetr), Jeumud-Din(Dita e fes), Jeumul-Hisab (Dita e dhnies s llogaris), Jeumul-Feth(Dita e fitores), Jeumul-Telak (Dita e takimit), Jeumul-Xhem(Dita e tu-bimit), Jeumul-Tegabun (Dita e vetmashtrimit), Jeumul-Hulud(Dita e amshimit), Jeumul-Hasre (Dita e pendimit), Jeumul-Tenad(Dita e thirrjes), El-Azife (Kiameti), Et-Tamme (Vshtirsia, Mynxyra), El-Sahha (Zri shurdhues), El-Hakka (asti i pashmangshm), El-Gashije(Mynxyr e rnd), El-Vakia (Ndodhia) etj.[1]Ndrsa shkaku i dhnies rndsi kaq t madhe ksaj baze t besimit sht seesimi n botn e ardhshme ka ndikim t madh n jetn e njeriut. Imani (besimi) n botn e ardhshme dhe n do gj q do t ndodh n t: Xheneti, Xhehenemi, dhnia e llogaris, ndshkimi dhe shprblimi, shptimi dhe dshtimi, n mnyr efikase ndikoj n drejtimin e njeriut, n disiplinn e tij gjat jets n kt bot, n kryerjen e veprave t mira dhe n ruajtjen e imperativit t devotshmris. Ekziston nj dallim i pakrahasueshm ndrmjet dy njerzve: atij q nuk i beson ringjalljes pas vdekjes, as dhnies s llogaris pr veprat dhe fjalt e veta dhe nuk udhhiqet nga asgj gjat veprimeve t veta, prvese nga interesi personal dhe nga leverdia personale, dhe atij i cili beson se do t vij dita kur do t pyetet pr veprat dhe fjalt e veta para Gjykatsit m t drejt, e do t shprblehet pr veprat e mira ose do t ndshkohet pr veprat e kqija. I pari, gjithsesi sht jasht do kontrolli, prve kontro-llit t pasioneve dhe lakmive t veta dhe qllimi i tij sht trsisht egoist; ai arsyeton t gjitha mjetet dhe sjelljet pa marr parasysh sesa t dmshme jan ato. Ndrsa i dyti sht i kufizuar n kufijt e s vrtets dhe s mirs, e kto jan gjra t cilat at dit do ta ken peshn dhe vlern e vet tek All-llahu xhel-le shanuhu. All-llahu xhel-le shanuhu thot: Peshimi (i veprave) at Dit do t jet i drejt, atij q i rndohet terezia me vepra t mira, do t jet i lumtur; kurse atij q i lehtsohet terezia me vepra t mira, ai do ta humb veten, pr shkak se i ka mohuar argumentet Tona. (El-Araf: 8-9). Pr kt, n shum vende, tregon edhe metoda se si Kurani lidh kryerjen e veprave t mira me besimin n botn e ardhshme: -A e di ti pr at q e prgnjeshtron Ditn e Llogaris? E ai sht q ashpr i dbon bonjakt dhe nuk nxiton ti ushqej t varfrit. (El-Maun: 1-3) -Xhamit e All-llahut i mirmbajn vetm ata q i besojn All-llahut dhe bots tjetr... (Et-Teube: 18)

    -Nga ti nuk do t krkojn leje pr t mos luftuar me pasurin dhe trupin e tyre ata q besojn All-llahun dhe Ditn e Kiametit. E All-llahu i di mir ata q ruhen nga mkatet. Nga ti do t krkojn leje vetm ata q nuk besojn n All-llahun dhe n Ditn e Gjykimit dhe ata zemrat e t cilve dyshojn. Ata luhaten n dyshimin e vet. (Et-Teube: 44-45)

    -Njerzit q besojn All-llahun dhe Ditn e Kiametit nuk duhet t ushqejn dashuri ndaj atyre q kundrshtojn All-llahun dhe Pejgamberin e Tij. (El-Muxhadele: 22) Me t vrtet, ky ka qen shembull i mir pr ju, pr ata q shpresojn n All-llahun dhe n Ditn e Kiametit. (Mumtehine: 6) ... Kjo sht kshill pr ata q i besojn All-llahut dhe Dits s Kiametit. (Et-Talak: 2) ... Ata q besojn n jetn e ardhshme besojn edhe n t (Kuran). (El-Enam: 92)
    Ekzistojn edhe shum ajete t tjera q flasin pr kt.
    Meqense njeriu gjithmon synon ti prmbush interesat e veta dhe t largoj fardo dmi prej vetes, besimi n botn e ardhshme e nxit vetkontrollin e tij dhe prirjen pr t br vepra t mira, duke e larguar t keqen. Pr kt shkak, Kurani shpeshher dhe me kujdes t madh prkujton ahiretin, e pasqy-ron dhe e prezanton at n mnyra t ndryshme, n mnyr q kjo ndjenj (vet-kontrolli) t zmadhohet n zemrn e njeriut dhe ndikimi i tij t rritet.
    Shkaku pse Kurani thekson shpesh ngjarjet n ahiret, me siguri sht ngaq njerzit shpeshher e harrojn at dhe nuk i japin rndsi, pr shkak t lojalitetit t madh ndaj jets s ksaj bote dhe nga dashuria ndaj knaqsive t ksaj bote. Prandaj, besimi n botn e ardhshme, me t gjitha knaqsit dhe ndshkimet q do t jen n t, e zbut dshirn e tepruar pr knaqsit e ksaj bote dhe njerzit bhen t vetdijshm se t gjitha knaqsit e ksaj bote nuk meritojn fardo mundimi, qoft dhe nxitimi pr to, ngase ajo q e meriton q pr shkak t saj t bjm gara sht ajo q na ka prgatitur All-llahu xhel-le shanuhu n botn tjetr. Lidhur me kt All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    O besimtar! ǒkeni q ngurroni, - thuajse jeni ngjitur prtok - kur ju thuhet: Dilni n luft, n rrugn e All-llahut! A jeni t knaqur me jetn e ksaj bote, n vend t s prhershmes (t amshue-shms) E, knaqsia e ksaj bote, n krahasim me at t bots tjetr - sht shum e vogl. (Et-Teube: 38)
    Shkaku i prmendjes s shpesht t ahiretit me siguri sht edhe fakti se, edhe sot e ksaj dite, ky nxit te jobesimtart dhe kafirt udi dhe habi, pr shkak se kjo i kundrvihet asaj q ata shohin me shqisat e tyre t kufizuara e ka paraqet (sipas tyre) t kundrtn e ringjalljes pas vdekjes. Ata, bie fjala, shohin se trupi i njeriut shndrrohet n pluhur, e si t ringjallet pastaj? Pr t tillt All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    Kaf. Pasha Kuranin e Madhrishm! Ata jan uditur q nga mesi i tyre u ka ardhur nj paralajmrues, e, mohuesit than: Kjo gj sht e uditshme: vall, a pasi t vdesim e t bhemi dhe (do t ringjallemi)? Ky kthim nuk mund t paramendohet! (Kaf: 1-3)
    All-llahu xhel-le shanuhu u prgjigjet atyre n shum ajete (disa do ti prmendim m von) se shqisat, n baz t t cilave ata refuzojn kt fakt, jan t paprkryera dhe t paafta t shohin kt, edhe pse ekzistojn shum shembuj n jetn e njeriut t cilat udhzojn n ringjalljen pas vdekjes, por, nuk jan t verbr syt, po t verbra jan zemrat q gjenden n kraharor.

    ARGUMENTET E BESIMIT N BOTN E ARDHSHME DHE PRGJIGJA NDAJ DYSHIMIT T JOBESIMTARVE

    Se duhet besuar n botn e ardhshme provojn Kurani, Hadithi i Pejgamberit alejhis-selam, mendja njerzore dhe karak-teri (natyra) korrekt. All-llahu xhel-le shanuhu shpeshher prmend besimin n botn e ardhshme dhe sjell argumente pr t dhe n shum vende i prgjigjet dyshimeve t jobesimtarve pr botn e ardhshme. Gjithashtu, Kurani i prshkruan imtsisht ngjarjet e Dits s Kijametit, q nuk ndodh me asnj Libr t mparshm, edhe pse do Pejgamber q ka drguar All-llahu xhel-le shanuhu e ka sihariquar popullin e vet me lajme t gzuara pr kt Dit dhe ua ka trhequr vrejtjen pr mynxyrat e saj. Prandaj, donjri q mohon kt a dyshon n t konsiderohet si jobesimtar. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    All-llahu sht Nj, i Vetm - i Pashoq. Ai me t vrtet do tju tuboj n Ditn e Kiametit, Pr kt nuk ka dyshim fare! E kush sht n fjal m i drejt se All-llahu? (En-Nisa: 87) Mirsia nuk sht kthimi i fytyrs suaj nga lindja dhe perndimi, por mirsia sht kur (njeriu) beson All-llahun, Ditn e Kiametit... (El-Bekare: 177)
    ... E ai q nuk beson All-llahun, engjjt e Tij, Librat e Tij, Pejgambert e Tij dhe Ditn e Kiame-tit, ai, me t vrtet, ka humbur larg prej udhs s drejt. (En-Nisa: 136)
    Kurani na informon se profeti Nuhu alejhis-selam i ka thn popullit t vet:
    All-llahu ju ka krijuar nga toka (dheu) ashtu si bimt, pastaj ju kthen n t dhe prej saj srish do tju nxjerr. (Nuh: 17-18)
    E profeti Ibrahimi a. s.thot: Dhe i Cili, shpresoj, se do t mi fal gabimet e mia n Ditn e Kiametit! (Esh-Shuara: 82)
    E profeti Musa alejhis-selam ka thn: asti i ringjalljes do t arrij me siguri - dhe Un pothuaj e mbaj t fsheht at - kur secili sipas angazhimit t vet i shprblyer apo i ndshkuar do t jet. Andaj, le t t mos shmang ty assesi nga besimi n t ai q nuk i beson ksaj dhe q jepet pas epsheve t tij, e t humbassh (Ta Ha: 15-16)
    All-llahu xhel-le shanuhu n shum vende t Kuranit i ka urdhruar Pejgamberit t Vet, Muhammedit alejhis-selam, q t prbetohet me T pr njmendsin e ringjalljes pas vdekjes: Mohuesit kujtojn se kurrsesi nuk do t ringjallen. Thuaj: Po, pasha Zotin tim, pa tjetr do t ringjalleni dhe pastaj do t informoheni se keni punuar! E kjo pr All-llahun sht leht! ( Et-Tegabun: 7)
    Ata q mohojn ringjalljen i prgnjeshtrojn t gjith Pejgambert, pr sinqeritetin e t cilve dhe pr tr at q kan thn ekzistojn argumente t pakontestueshme racionale dhe shqisore. Prandaj, t konsiderohet i rrejshm cilido lajm q kan sjell ata, do t thot mosprfillje globale e arsyes e cila ka nxjerr konkluzion pr sinqeritetin e tyre dhe prgnjeshtrim i vet asaj (arsyes), q gjithsesi paraqet kokfortsi pa kurrfar kuptimi.
    Mohuesit e ringjalljes nuk kan kurrfar argumenti pr mohimin e tyre, ngase kjo sht shtje e gajbit (t padukshms), t cilin nuk e di askush prve All-llahut xhel-le shanuhu. Dhe, rregull i prgjithshm i gjrave q i prkasin gajbit sht se askush nuk sht n gjendje q ti argumentoj a ti mohoj kto, prvese n nj mnyr t vetme - me lajmrimin e All-llahut xhel-le shanuhu prkitazi me t. E, ai i cili zotron argumente t pakontestueshme se ka pranuar Shpalljen nga All-llahu xhel-le shanuhu, ai gjithsesi sht trsisht i sinqert pr at q transmeton pr ndonj gj t gajbit.[2] Ky sinqeritet sht vrtetuar vetm te Pejgambert fisnik. Kta jan ata t cilt All-llahu xh. sh. i ka prkrahur dhe i ka forcuar me muxhize dhe u ka zbuluar dika nga bota e gajbit, e tanim kemi thn se t gjith ata kan folur pr botn e ardhshme.
    Mirpo, ata q e mohojn ringjalljen theksojn disa dyshime pr ekzistimin e bots s ardhshme, duke thn, pr shembull, se sht larg mendjes dhe i pamundur kthimi i srishm n jet pasi t jen br nj her hi e pluhur. Ata patn thn at q All-llahu xhel-le shanuhu thot pr ta: Vall. a pasi t vdesim e t bhemi dhe (do t ringjallemi)? Ai kthim sht larg (mendjes e mund-sis)! (Kaf: 3)
    E, ata thon: Ekziston vetm jeta jon n kt bot, vdesim dhe jetojm, e vetm koha na shkatrron. Ata pr kt nuk kan kurrfar dijenie, ata vetm parafytyrojn ashtu. (El-Xhathije: 24)
    Pra, t gjitha dyshimet e tyre mbshteten n konstatimin se ringjallja sht e largt, e pamundshme dhe e uditshme.
    All-llahu xhel-le shanuhu sht prgjigjur n kto dyshime dhe n shum vende t Kuranit e ka sqaruar pathemelsin e tyre. U ka sqaruar se arsyeja nuk e mohon besimin n ringjallje, porse e pranon at dhe se ringjallja nuk sht n kundrshtim me at q sht e zakonshme, por ajo posedon shembujt e vet n jetn e ksaj bote dhe pr kt dshmojn shum dukuri natyrore, t cilat gjithashtu jan vepra t All-llahut xhel-le shanuhu.
    1 - All-llahu xhel-le shanuhu thot:Ata thon: Vall, kur t bhemi eshtra dhe pluhur, a do t ringjallemi n krijesa t reja? Thuaj: Po, edhe sikur t jeni gur ose hekur, ose fardo krijese qoft pr t ciln mendoni se nuk mund t ringjallet. Ata do t thon: Kush do t na rikthej ne n jet? Thuaj: Ai q ju ka krijuar hern e par. E ata do t tundin kokat e tyre nga ti (duke t prqeshur) e do t thon: Kur sht ajo (ringjallja)? Ti thuaj: Ndoshta s shpejti! At dit kur do tju thrras Ai, e do ti prgjigjeni duke iu falnderuar Atij dhe do t mendoni se n kt jet nuk keni qndruar vese pak koh. (El-Isra: 49-52)
    Shikoji vetm dyshimet dhe pyetjet q bjn mohuesit e ringjalljes n t gjitha koht, e do t shohsh se ato sillen rreth asaj q ata e konsiderojn si t pamundshme (nga All-llahu xhel-le shanuhu) se hiri dhe pluhuri, n ka do t shndrrohen trupat e njerzve, do t shndrrohen n krijesa t reja q do t ecin dhe do t ndiejn. Ata mendojn se kjo sht prtej fuqis s All-llahut xhel-le shanuhu dhe konsiderojn se kjo sht e largt, ngase nuk din se kur do t ndodh kjo.
    Si po e sheh, t gjitha dyshimet e tyre rrjedhin nga mosnjohja e realitetit t jets dhe vdekjes, nga mosnjohja e fuqis s All-llahut xhel-le shanuhu dhe nga mosprfillja e argumentit t qart t ksaj fuqie absolute, q mund t krijoj nga hii. E, do t mjafton-te t jen t arsyeshm, tu prkujtohet fuqia e All-llahut kur i krijoi hern e par, pasi ishin hi, e t bhen t sigurt n vrtet-sin e Sunduesit kur i informon ata pr ringjalljen e srishme, pr dhnien e llogaris, pr shprblimin dhe ndshkimin. Pra, shtja sht e thjesht e prgjigjja shembullore, e njkohsisht e thjesht dhe bindse. Sepse, njeriu e di se sht krijuar edhe pse nuk ka ekzistuar m par. Pra, duhet t ekzistoj krijuesi i cili e ka krijuar, kur ai nuk ka ekzistuar m par. Pastaj, me vdekjen e tij, sht shndrruar nga nj gjendje n tjetr dhe duhet t ekzistoj faktori i ktij ndrrimi. Gjithsesi, ky nuk mund t jet askush tjetr prve All-llahut xhel-le shanuhu, i Cili e ka krijuar hern e par, ngase, sikur ta kishte br kt dikush tjetr, ather ai do t ishte n gjendje q edhe ta shptoj nga vdekja. Prandaj, do polemizim rreth asaj se a mundet Krijuesi, Dhuruesi i jets dhe i vdekjes, - kur thot se do ta ringjall njeriun edhe pr t dytn her dhe do tia kthej pamjen dhe figurn e tij - ta bj kt me t vrtet, sht vetm inatosje dhe kryelartsi.
    All-llahu xhel-le shanuhu thot:Thuaju (atyre): All-llahu ju ngjall (ju jep jetn), pastaj ju vdes, e mandej do tju tuboj n Dit e Kiametit; n kt nuk ka kurrfar dyshimi, por (kt) shumica e njerzve nuk din. (El-Xhathije: 26)
    2 - All-llahu xhel-le shanuhu thot:Dhe ai na sjell shembull, e harron krijimin e vet. (thot) Kush do ti ngjall eshtrat duke qen ato t kalbura (shkaprderdhura)? Thuaj: Do ti ngjall Ai q i krijoi hern e par; Ai i di t gjitha ato q i ka krijuar, (Ai) i Cili e bri pr ju - prej drurit t njom - zjarrin dhe ju prej tij ndezni. Vall, a nuk sht i fuqishm Ai q krijoi qiejt dhe Tokn t krijoj qenie t ngjashme (t ringjall pas vdekjes)? Po, me t vrtet, Ai sht Krijues i do gjje dhe Ai sht i Gjithdijshm. (Ja Sin: 78-81)
    Komentuesi i Tahaviut, duke i komentuar kto ajete, thot: Sikur dikush ndr m t njohurit, me oratori m t madhe dhe me shkathtsi hulumtimi do t bnte prpjekje q t vij me argument m t mir se ky, apo t ngjashm me t, sipas fjalve q do ti prngjanin ktyre fjalve, sipas koncizionit dhe qartsis s argumentimit, nuk do t ishte n gjendje ta bnte kt. All-llahu xhel-le shanuhu e fillon kt argumentim me pyetjen t ciln e parashtron jobesimtari dhe krkon prgjigje duke harruar se si sht krijuar. Fjalt e All-llahut xhel-le shanuhu pr-mbajn prgjigje dhe argument t mjaftueshm, saq nuk ka vend m pr dyshim. E kur All-llahu xhel-le shanuhu ka dashur ta vrtetoj argumentin dhe ta arsyetoj edhe m, ather ka thn: Thuaj: Do ti ngjall Ai q i krijoi hern e par, duke marr krijimin nga hii si argument t fuqis pr rikthimin n gjendjen e prparshme. Pra, duke argumentuar krijimin e par me mundsin e krijimit t srishm, ngase do njeri i arsyeshm e di se ai i cili ka mundur t krijoj dika pr her t par, ai mund t krijoj edhe pr her t dyt, e nse nuk sht n gjendje t krijoj pr her t dyt, ather as q do t jet n gjendje t krijoj pr her t par. E pasi q akti i krijimit krkon fuqin e krijuesit pr krijimin e krijesave dhe njohjen e t gjitha pjesve t krijesave t veta, All-llahu xhel-le shanuhu vazhdon: dhe Ai sht i Gjithdijshm. Ai i di t gjitha detajet lidhur me krijimin e par, pjest e materies dhe t forms. Njsoj sht edhe me krijimin e dyt. E, nse Sunduesi posedon dituri t prsosur dhe t plot, ather si t mos jet n gjendje ti ngjall eshtrat e kalbura!? Pastaj kt e konfir-mon me argument t pakundrshtueshm dhe t qart, i cili n vete prmban prgjigjjen e pyetjes s jobesimtarit tjetr, i cili thot: Kur eshtrat shndrrohen n pluhur, ather ato bhen t thata dhe me natyr t ngurt, ndrsa sht e njohur se mbartsi i jets duhet t jet me natyr t ngroht dhe t lagsht (t njom). E All-llahu xhel-le shanuhu thot: (Ai) i Cili e bri pr ju - prej drurit t njom - zjarrin dhe ju prej tij ndezni. All-llahu xhel-le shanuhu na informon pr nxjerrjen e ksaj substance (zjarrin) jashtzakonisht t nxeht (t that) nga drunjt e njom, i cili sht plot lagshtir dhe i ftoht. Prandaj, Ai i Cili prej dikaje nxjerr dika trsisht t kundrt dhe t Cilit i nnshtrohen t gjitha krijesat dhe pjest prbrse t tyre, gj q nuk paraqet kurrfar vshtirsie pr T, ather Ai sht n gjendje q me t vrtet t bj at q mohojn jobesimtart. do njeri i arsyeshm sht i vetdijshm se ai q sht n gjendje t bj dika t madhe dhe t komplikuar, gjithsesi sht n gjendje t bj dika m t thjesht dhe m t leht. Ai i cili sht n gjendje ta mbaj peshn njtonshe, ai gjithsesi e ka shum m leht ta mbaj nj barr m t leht. All-llahu xhel-le shanuhu thot: Vall, a nuk sht i fuqishm Ai q krijoi qiejt dhe Tokn - t krijoj qenie t ngjashme (t ringjall pas vdekjes)? Pra, Ai i Cili i ka krijuar qiejt dhe Tokn, madhsin e tyre, rolin e tyre dhe mnyrn mrekulluese t funksionimit t tyre, Ai gjithsesi e ka shum m leht ti ngjall eshtrat e shndrruara n pluhur dhe ti rikthej n gjendjen e tyre t mparshme.[3]127
    3 - All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    O njerz, nse ju dyshoni n ringjalljen (pas vdekjes), dijeni se Ne ju kemi krijuar ju prej dheut (Ademin), pastaj prej piks s fars (sperms), pastaj prej drokave t gjakut, pastaj prej (copzs) mishit (embrionit) me pjes (gjymtyr) t dukshme e t padukshme, pr tju treguar juve (fuqin Ton).Dhe Ne, e mbajm n mitr at q duam deri n kohn e caktuar. Pastaj ju nxjerrim ju si fmij; e pas ksaj, do t arrini ju (fuqin) m t madhe. disa nga ju vdesin e disa ngelin deri n kufirin m t ult t jets, q t mos dij asgj nga ajo q ka ditur m par. Dhe, ti, e sheh tokn e that, e kur Ne lshoj-m ujin (t reshu-rat) n t, ajo lkundet dhe gufon, dhe mbijn (rriten) gjithfar lloj bimsh t mrekull-ueshme, meq All-llahu ekziston, dhe Ai sht i fuqishm pr ti ngjallur t vdekurit, dhe Ai sht i Plotfuqishm pr do gj, dhe, ngase, me t vrtet Dita e Kiameti do t vij. Pr t ska dyshim dhe q, n t vrtet, All-llahu do ti ringjall ata q jan n varre (t vdekurit). (El-Haxhxh: 5-7)
    Kundroji mir kto ajete t madhrishme nga surja Haxh. N to do t gjesh argumentet pr ringjalljen pas vdekjes dhe shenjat e qarta pr fuqin e All-llahut q ti ngjall t vdekurit. Kto argumente zhdukin nga zemrat do dyshim pr kto sht-je, duke larguar do uditje, dhe i rrzojn t gjitha dyshimet e jobesimtarve:
    a) - Para s gjithash ato prmbajn argumentin e krijimit t t gjitha krijesave, ndrsa njerzit jan krijuar nga dheu, ku nuk ekzistojn kurrfar shenjash jete. Pr kt argument tanim kemi folur.
    b) - Me an t ktyre ajeteve shprehet nj aspekt i fuqis s All-llahut xhel-le shanuhunprmjet krijimit t njeriut dhe kalimit t tij nga nj faz n fazn tjetr, e cila ndryshon trsisht nga ajo e para, e kshtu me radh. Me t vrtet, Ai q e ka kaluar nga faza e nj pike t fars n fazn e drokave t gjakut, pastaj n fazn e nj copze mishi, pastaj ia ka formuar t dgjuarit dhe t part, pastaj i ka vn shqisa, i ka dhn fuqi, eshtra, nerva, e t tjera. Ai pastaj e ka prsosur qenien e tij n mnyrn m t mir dhe e ka nxjerr n kt form dhe pamje, q paraqet formn dhe pamjen m t bukur. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    Me t vrtet, Ne e kemi krijuar njeriun n formn (harmonin) m t bukur. (Et-Tin: 4)
    A thua vall, Ai i Cili i ka br t gjitha kto, nuk sht n gjendje ta ringjall njeriun dhe tia kthej jetn? E kjo nuk paraqet asgj tjetr vese kalim prej nj faze n faz tjetr, e kt e vren edhe fanatiku n vetvete dhe te do njeri tjetr n kt bot.
    Nje mendimtar i Islamit S.K- rahimehull-llahu - pas komentimit t ajeteve t cekura, na ka trhequr vrejtjen pr nj porosi shum t rndsishme t tyre: ...dhe se kto faza, npr t cilat kalon embrioni, e pastaj fmija, pasi ta ket par dritn, na msojn se ky vullnet q drejton kt do ta shpie njeriun gjersa ky ta arrij prsossmrin e plot n shtpin e prsos-smris, e duke qen se njeriu nuk mund t arrij prsossmrin gjat jetess n kt bot, sepse ai ngec n t, e pastaj kthehet (...n mnyr q s shpejti t harroni at q dini), sht nevoja pr botn e ardhshme, ku do t prkryhet personaliteti i njeriut.
    Kto etapa, npr t cilat kalon njeriu, provojn n dy mnyra ringjalljen pas vdekjes. Ato provojn ringjalljen nga aspekti i faktit se ai i cili ka qen n gjendje t krijoj nga hii, gjithsesi sht n gjendje prsri ta rikthej n jet. Dhe provojn ringjalljen me at q vullneti sundues do ta prsos zhvillimin e njeriut n botn e ardhshme.
    Pra, shohim se si takohen ligjet e krijimit me ligjet e kthimit t srishm, ligjet e jets me ligjet e ringjalljes dhe ligjet e llogaris me ligjet e ndshkimit ose t shprblimit. E tr kjo dshmon pr ekzistimin e Krijuesit udhheqs, n pr-hershmrin e t Cilit nuk ka kurrfar dyshimesh.[4]Prmes kuvendimit pr fazat e njeriut dhe krijimin e tij nga pika e fars dhe drokave t gjakut, shnojm edhe nj vrejtje, me t ciln dshirohet tu trhiqet vmendja atyre t cilt me kokfortsi refuzojn t besojn n ringjallje, se ajo pasqyrohet n vetveten e tyre dhe te do njeri, ngase ai, para se t bhet vrtet krijes, ka qen vetm nj pik lngu pa kurrfar vlere, pastaj drok gjaku, pastaj mish i paformsuar. T gjitha kto jan faza t ulta, n t cilat njeriu sht pothuajse trsisht i vdekur. Mirpo, pas ksaj All-llahu xhel-le shanuhu ia jep jetn, e formson dhe e pajis me nevojat elementare pr jet, derisa, n fund, rritet n njeri t kompletuar, q mendon, ndien, bn polemizime dhe diskutime. A nuk i ngjan kjo vepr e All-llahut xhel-le shanuhungjalljes s t vdekurve, t ciln nuk e besojn mohuesit e ringjalljes? Prandaj All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    A ska qen njeriu s pari pik fare (sperme) q hidhet leht, pastaj u b gjak i drokuar, nga i cili Ai (All-llahu) e ka krijuar dhe e ka formuar t plot, dhe prej tij i bri iftet: mashkullin e femrn, e, vall, Ai Krijues, a nuk ka fuqi edhe ti ngjall t vdekurit? (Kijame: 37-40)
    c) - N ajetet e cituara gjendet edhe nj argument pr fuqin e All-llahut xhel-le shanuhu q ti ngjall t vdekurit. N tok t that, n t ciln nuk sheh asnj gjurm t jets dhe nuk mbin asgj, pasi All-llahu xhel-le shanuhu lshon shiun mbi t, paraqitet jeta, mbijn bim lloj-lloj ngjyrash, shijesh, aromash dhe pr qllime t ndryshme. Lidhur me kt All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    E, ska dyshim se Ai q e ngjall at, do ti ngjall edhe t vdekurit, sepse Ai sht i Plotfuqishm pr do gj. (Fussilet: 39)
    E kan pyetur Pejgamberin alejhis-selam Si do ti ngjall All-llahu xhel-le shanuhu t vdekurit? Dhe kush sht argument pr kt n krijesat e tij? Pejgamberi alejhis-selam sht prgjigjur: A nuk ke kaluar ndonjher pran lugins q ka psuar nga thatsira? Tha: Po. E pastaj nj her tjetr ke kaluar pran saj dhe e ke par se ajo sht plot gjelbrim? Tha: Po, e kam par. Ksh-tu All-llahu do ti ngjall t vdekurit dhe kjo sht shenj e Tij n mesin e krijesave t Tij.[5]
    4 - All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    Mos vall, keni menduar se Ne ju krijuam kot dhe se nuk do ktheheni te Ne? (El-Muminun: 115)
    Vall, a mendon njeriu se do t lihet n vullnet t vet (pa prgjegjsi)? (El-Kijame: 36)
    Kto dy ajete, dhe t tjerat t ngjashme me kto, vrtetojn se besimi n ringjallje, n llogari dhe n ndshkim a shprblim, sht pjes e prbrse e besimit n cilsit e prsosmris dhe n emrat e bukur t All-llahut xhel-le shanuhu. Kjo baz sht e lidhur ngusht me bazn e par t emrave, prandaj ai q e mohon kt baz, ai nuk e beson All-llahun xhel-le shanuhu, ngase kjo n mnyr t pashmangshme shpie n mohimin e urtsis s All-llahut xhel-le shanuhu, t drejtsis s Tij n krijim dhe shpie nga mohimi i cilsive t Tij.
    Gjithashtu, nga mohimi i ringjalljes rezulton edhe nnmimi i vet njeriut, sepse ai konsideron se sht krijuar m kot, e jo nga urtsia e madhe, se ekzistenca e tij sht e kufizuar vetm me jetn e shkurtr t ksaj bote, e cila sht prplot me vshtirsi, mynxyra, fatkeqsi, padrejtsi, krime dhe mkate. Konsideron se ai sht i ln vullnetit t vet dhe se dhunuesi nuk do t jet i ndshkuar pr krimet e tij, as i drejti nuk do t shprblehet pr drejtsin e tij, e as shkatrruesi nuk do t ndshkohet pr veprn e tij.
    Pra, ringjallja pas vdekjes pikrisht i prgjigjet madhris s All-llahut xhel-le shanuhu dhe drejtsis e urtsis s Tij. Kshtu konkludon arsyeja njerzore, si e pranon edhe natyra e paturbulluar e njeriut.[6]

    HOLLSIT E BESIMIT N BOTN E ARDHSHME

    Besimi n botn e ardhshme sht nga bazat m t rndsishme t imanit dhe ky nuk do t realizohet e as do t plotsohet prderisa nuk prfshihen edhe kto dy gjra:
    E para: Q njeriu t besoj n botn e ardhshme prgjithsisht. E ky sht minimumi q duhet t realizohet n mnyr q t zotrohet themeli i imanit.
    E dyta: Q t besoj tr at q na ka informuar Pejgamberi i All-llahut pr ndodhit pas vdekjes. N faqet vijuese do t shqyrtojm gjrat m t rndsishme pr t cilat na flasin ajetet kuranore dhe hadithet autentike.

    1 - Sprovimi n varr dhe marrja n pyetje nga engjjt

    Jemi t obliguar t besojm n tr at pr t ciln na ka informuar Pejgamberi alejhis-selam lidhur me sprovimin dhe pyetjet e dy engjjve ndaj do njeriu pr Zotin e tij, pr fen e tij dhe pr Pejgamberin e tij. Pejgamberi alejhis-selam na ka informuar, me an t haditheve autentike, se njerzit do t pyeten n varret e tyre dhe se donjrit prej tyre do ti thuhet: Kush sht Zo-ti yt? Cila sht feja jote? Kush sht Pejgamberi yt? Besimtari do t prgjigjet: Zoti im sht All-llahu, feja ime sht Islami, ndrsa Muhammedi sht Pejgamberi dhe Lajmtari im. Ai i cili sht i hutuar do t prgjigjet: Nuk e di, i dgjoja njerzit se dika shqiptonin, andaj shqiptoja edhe un, pastaj do t rrihet dhe mundohet.
    Buhariu dhe Muslimi transmetojn nga Enesi radijAll-llahu anhu, se Pejgamberi alejhis-selam ka thn: Mu n kt ast pash tr at q nuk m sht treguar gjer m tani, madje e pash Xhenetin dhe Xhehenemin dhe m sht shpallur se ju do t jeni t sprovuar n varret tuaja, me nj sprovim q do t jet i ngjashm me sprovimin e Dexhalit. donjri prej jush do t pyetet: ǒdi ti pr kt njeri? Besimtari - mumini ose mukini - do t prgjigjet: Ky sht Muhammedi, i Drguari i All-llahut. Na ka ardhur me argumentin e qart dhe me Udhzimin, e ne i jemi prgjigjur dhe e kemi pasuar at. Ai sht Muhammedi (tri her) Pastaj do ti thuhet: Fli i qet, ne e kemi ditur se ti fuqimisht i ke besuar atij. E, pr sa i prket munafikut, ai do t thot: Nuk di, i dgjoja njerzit se shqiptonin dika, andaj edhe un shqiptoja.[7]
    Buhariu dhe Muslimi transmetojn nga Enes bin Maliku radijAll-llahu anhu, se Pejgamberi alejhis-selam ka thn: Kur njeriu vendoset n varr e largohen t pranishmt - e ai i dgjon mir rropatjet e kpucve t tyre - do ti vijn dy engjj e do ta vendosin ulur, e pastaj do ta pyesin: ka mendon ti pr kt njeri? Pr sa i prket besimtarit, ai do t thot: Dshmoj se ai sht robi i All-llahut dhe i Drguari i Tij. Pastaj do ti thuhet: Shikoje vendin tnd n zjarr, t cilin All-llahu xhel-le shanuhuta ka zvendsuar me nj vend n Xhenet. Ather Pejgamberi i All-llahut tha: E do ti shoh q t dyja. Katade thot: Na ka thn se varri i tij do t zgjerohet dhe do t bhet shtatdhjet llra (brryla), do t mbushet me gjelbrim dhe do t qndroj kshtu gjer n ringjalljen e srishme. E pr sa i prket munafikut dhe kafirit, atij do ti thuhet: ǒke folur pr kt njeri? Ai do t prgjigjet: Nuk di, kam folur pr t ashtu si flisnin njerzit. Pastaj do ti thuhet: As q ke ditur, as q ke folur. Pastaj do t goditet me ekan t hekurt aq fort, saq klithmn e tij do ta dgjojn t gjitha krijesat n afrsi t tij, prve njerzve dhe xhinve.[8]
    Buhari dhe Muslimi transmetojn edhe nga Bera bin Azibi radijAll-llahu anhu, se Pejgamberi alejhis-selam ka thn: All-llahu i forcon besimtart me fjal t qndrueshme.
    Ky ajet sht shpallur prkitazi me shtjen e sprovimit n varr, ku do ti thuhet njeriut: Kushsht Zoti yt? Ai do t prgjigjet: Zoti im sht All-llahu, e Muhammedi sht Pejgamberi im. Kto jan Fjalt e All-llahut xhel-le shanuhu:All-llahu i forcon besimtart me fjal t qndrueshme, n kt bot dhe n botn tjetr, kurse zullumqart i shpie n humbje; All-llahu punon t doj. (Ibrahim: 27)
    Ekzistojn shum hadithe autentike q flasin pr sprovimet e varrit dhe pyetjet e engjjve.

    2 - Vuajtjet dhe knaqsit n varr

    Jemi t obliguar t besojm edhe n vuajtjet dhe knaq-sit n varr, t cilat do t ndodhin pas marrjes n pyetje, e pr t cilat na flet Pejgamberi alejhis-selam. Pr kt tem flasin shum ajete dhe hadithe. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    ...e ithtart e faraonit i kaploi dnimi i vrazhd. Ata ia nnshtroi zjarrit mngjes e mbrmje, e kur t arrij asti (Dita e Kiametit, u thuhet engjjve): Shpini ithtart e faraonit n dnimin m t rnd! (El-Mumin: 45-46)
    All-llahu xhel-le shanuhu i ka krcnuar njerzit e faraonit me dy lloj dnimesh: s pari me fjalt: Ata ia nnshtroi zjarrit mngjes e mbrmje, e s dyti me fjalt: e kur t arrij asti (Dita e Kiametit) u thuhet engjjve: Shpini ithtart e Faraonit n dnimin m t rnd! Pjess s dyt ia ka shtuar atf, q do t thot se ato dnime nuk jan t llojit t njjt. Nse lloji i dyt i dnimit fillon pas Dits s Kiametit (si kuptohet nga ajeti), ather sht e qart se lloji i par fillon pas vdekjes s tyre e gjer n ringjallje, q sht gjithsesi vuajtje e varrit. All-llahu xhel-le shanuhu trheq vrejtjen n vuajtjet e varrit edhe me kto fjal:... E, sikur ti shihje mizort kur jan n agoni t vdekjes, e engjjt zgjasin duart (pr tua marr shpirtin, duke thn): Shptoni pra vetveten (nse mundeni)! Sot ju do t ndshkoheni me dnim t turpshm pr shkak t pavrtetave q i keni thn pr All-llahun dhe q jeni krenuar (duke mos besuar) ajetet e Tij. (El-Enam: 93)
    Transmetohet se Ibni Abbasi radijAll-llahu anhu, duke komentuar kt ajet, ka thn: Kjo ngjan gjat vdekjes s tyre, ather ata do t goditen npr fytyrat dhe shpinat e tyre. Ibni Haxheri thot: Kt e vrteton edhe ky ajet: E, si do t jet ather puna e tyre, kur engjjt ua marrin shpirtin, duke i rrahur ata npr fytyrat dhe shpinat e tyre? (Muhammed: 27), e pastaj tha: Edhe pse ktu flitet pr vuajtjen para varrimit, kjo megjithat bn pjes n vuajtjet q do t ngjajn deri n Ditn e Gjykimit. Por i veshet varrit, pasi shumica e ktyre vuajtjeve (para Dits s Gjykimit), do t ndodhin n t.[9]
    Pr sa u prket haditheve q flasin pr vuajtjet e varrit, ato jan t shumta dhe arrijn shkalln e tevaturit. Imam Neveviu, n komentin e vet t Sahihut t Muslimit, thot: Dije, se pasuesit e drejtimit t Ehli Sunetit dnimin e kaburit e konsiderojn t vrtet, sepse pr t ekzistojn shum argumente nga Kurani dhe Suneti. All-llahu xhel-le shanuhuthot: Ata i nnshtroi zjarrit mngjes e mbrmje, ndrsa ekzistojn shum hadithe t Pejgamberit alejhis-selam q i transmetojn shum ashab nga viset e ndryshme e q flasin n favor t ksaj. Gjithashtu, duke shikuar arsyeshm, nuk sht e pamundur q All-llahu xhel-le shanuhu tia kthej jetn nj pjese t trupit dhe ta ndshkoj at. E, nse kjo nuk bie n kundrshtim me arsyen, e pr kt kemi vrtetim n argumentin sheriatik, ather kjo duhet t pranohet dhe t besohet.[10]
    Imam Muslimi n Sahihun e vet cek shum hadithe q vrtetojn vuajtjen n kabur dhe thot se Pejgamberi alejhis-selam i ka dgjuar ata t cilt vuajn n kabur, se t vdekurit dgjojn rropllimn e kpucve t atyre q largohen nga varrezat, e t ngjashme. N hadithe prmendet edhe fjalimi i Muhammedit alejhis-selam drejtuar kufomave t idhujtarve t varrosur n varrin e prbashkt, pas Betejs s Bedrit, ather kur i sht prgjigjur ashabve se ata aspak nuk dgjojn m mir se ata (t varrosurit). Pastaj flitet pr at se si do tu zgjerohet varri atyre q jan t shptuar dhe do tu tregohet vendi n Xhenet, ndrsa e kundrta atyre q kan psuar dhe gjra t tjera, q mund t lexohen n kto hadithe.
    Imam Muslimi n Sahihun e vet transmeton nga Zejd bin Thabiti, se ka thn: S bashku me Pejgamberin alejhis-selam ishim n nj parcel, e cila ishte n pronsin e BeniNexh-xharit, kur papritmas u shqetsua mushka n t ciln kishte hipur dhe pr pak sa nuk e hodhi posht. Kur, aty i vrejtm disa varre (gjasht, ose pes, ose katr) e Pejgamberi alejhis-selam pyeti: Cili prej jush i njeh kta q jan varrosur ktu? Njri nga t pranishmit tha: Un. Pejgamberi alejhis-selam pyeti: Kur kan vdekur?Para Islamit, - tha (njeriu). Njerzit vrtet ndshkohen n varre. Sikur ju t mos varroseshit, do ta lusja All-llahun xhel-le shanuhu q tjua mundsoj ti dgjoni vuajtjet e varrit si i dgjoj un. Pastaj u kthye nga ne e tha: Krkoni nga All-llahu mbrojtje prej zjarrit. Ne t gjith zshm e lutm All-llahun q t na mbroj nga zjarri. Pastaj tha: Krkoni mbrojtje nga vuajtjet e varrit. Ather ne krkuam mbrojtje nga vuajtjet e varrit. Pastaj tha: Krkoni nga All-llahu mbrojtje prej t gjitha ngatrresave - t hapta dhe t fshehta.Ne ather krkuam mbrojtje nga t gjitha llojet e ngatrresave - t hapta dhe t fshehta. Pastaj tha: Krkoni mbrojtje nga All-llahu prej sprovimit t Dexhalit. Ather ne krkuam mbrojtje nga Dexhali dhe sprovimi i tij.[11]
    Buhariu, Muslimi dhe t tjer transmetojn nga Ibni Abbasi radijAll-llahu anhu, se ka thn: Pejgamberi alejhis-selam duke kaluar pran dy varresh ka thn: Ata jan duke u ndshkuar, e dnimi u ka arritur pr shkak t gjrave t imta. Pastaj ka thn: Njri prej tyre pronte lajme t rrejshme, me t cilat i fuste t tjert n ngatrres, e i dyti nuk merrte tahret (pastrim) pas kryerjes s ne-vojs t vogl.[12]
    Buhariu e Muslimi transmetojn nga Abdull-llah bin Umeri radijAll-llahu anhu, se Pejgamberi alejhis-selam ka thn: Kur dikush prej jush vdes, vendi i vet i tregohet pr do mngjes dhe mbrmje. Nse sht nga banort e Xhenetit, i tregohet vendi n Xhenet, e nse sht nga banort e Xhehenemit, i tregohet vendi n Xhehenem. Dhe i thuhet: Ky sht vendi q t pret pas Dits s Gjykimit.[13]
    Pr sa i prket mnyrs s ndshkimit n varr ose knaqsis n t dhe mnyrs s kthimit t shpirtit n trupin e mejjitit (t vdekurit), lidhur me kt shtje nuk sht e lejuar ti shtohet asgj asaj q sht transmetuar n hadithet sahih. Komentuesi i Tahaviut thot: Hadithet q flasin pr vuajtjet ose knaqsit e varrit dhe pr pyetjet e engjjve kan arritur shkalln e tevaturit, prandaj jemi t obliguar t besojm n kt. E dim se sheriati nuk ka ardhur me asgj q sht n kundrshtim me arsyen, por mund t vij me dika q do t mund ta hutonte arsyen, prandaj ne nuk do t shqyrtojm mnyrn e vuajtjeve t varrit, mnyrn e ndshkimit a provimit, sepse arsyeja nuk sht n gjendje t kuptoj kt, ngase kjo nuk ndodh n kt bot. Gjithashtu, kthimi i shpirtit n trup nuk sht mnyr e zakonshme n jetn e ksaj bote, por kjo ndodh n mnyr krejtsisht tjetr, e pr ne t panjohur.
    Dhe dije se vuajtja e varrit sht vuajtje n berzah. dok q ka vdekur e q ka merituar vuajtjen e varrit, ajo do ta arrij njsoj, u varros ai a jo, e kan ngrn bishat apo sht djegur, a sht br hi e sht shprndar n ajr, a sht gozhduar apo sht mbytur n det - shpirtin dhe trupin e tij do ta arrij dnimi njsoj sikur t ket qen varrosur. E. pr sa i prket haditheve n t cilat transmetohet se i vdekuri do t vendoset ulur, se brinjt do ti ndahen nga dhembja dhe ngjashm me kt, prej ktu duhet t nxirret msimi i Pejgamberit alejhis-selampa shtime a mungime. Prandaj fjalt e tij nuk do t komentohen me far at q nuk prmbajn, e as q do t lihen pas dore, saq t shprfillet udhzimi dhe shpjegimi i Pejgamberit alejhis-selam.[14]
    Ibni Kajjumi thot: Seleful ummeti (brezat e par) dhe t part n dituri konsiderojn se kur njeriu vdes, do t jet n knaqsi ose n vuajtje dhe se kjo pasqyrohet n shpirtin e tij dhe n trupin e tij dhe se shpirti pas ndarjes s tij nga trupi edhe m tej mbetet n knaqsi a n vuajtje dhe se ai ngandonjher bashkohet me trupin, i cili s bashku me t kna-qet ose vuan. E kur t vij Dita e Gjykimit shpirtrat do tu kthe-hen trupave t tyre dhe nje-rzit do t ngrihen nga varret dhe do t nisen te Zoti i tyre. Ringjallja e trupit sht gj pr t ciln jan n pajtueshmri muslimant, hebrenjt dhe t krishte-rt.[15]

    3 - Parashenjat e Dits s Gjykimit

    Jemi t obliguar t besojm se Dita e Gjykimit do t vij dhe se n kt nuk ka aspak dyshim. Se kohn e saj nuk e di askush prve All-llahut xhel-le shanuhu, i Cili e ka fshehur kt nga njerzit, madje edhe nga Pejgambert dhe Lajmtart, dhe se askush nuk sht n gjendje t msoj se edhe sa koh i ka mbetur ksaj bote.
    T pyesin ty (o Muhammed!) kur do t ngjaj Dita e Kiametit. Thuaj: At e di vetm Zoti im. Kohn kur do t ndodh do ta tregoj vetm Ai. (Tmerret e Dits s Kiametit) do t jen t rnda pr qiejt dhe Tokn, do tu vij krejtsisht papritmas. T pyesin, thuajse ti di dika pr t. Thuaj: Kt e di vetm All-llahu; e shumica e njerzve nuk e kuptojn kt (t vrtet). (El-Araf: 187)
    Mirpo, ne jemi t obliguar t besojm n parashenjat e Dits s Gjykimit, pr t cilat na flet Pejgamberi alejhis-selam n hadithet sahih. sht transmetuar me besnikri nga Resulull-llahu alejhis-selam se ai i ka prmendur parashenjat e vogla t Dits s Gjykimit, t cilat m s shpeshti flasin pr prishjen e njerzve kohve t fundit, pr rregullimet q do t paraqiten n mesin e tyre, e disa flasin pr udhzimin e All-llahut xhel-le shanuhu dhe pr rrugn e Pejgamberit alejhis-selam, si dhe pr parashenjat e mdha.
    Pr sa i prket parashenjave t vogla, pr kto flasin shum hadithe, e ne do ti prmendim vetm disa prej tyre:
    a - Buhariu dhe Muslimi transmetojn nj hadith nga Resulull-llahu alejhis-selam, ku ai thot: Un jam i Drguar, e deri n Ditn e Gjykimit ka mbetur vetm aq sa sht largsia ndrmjet ktyre dy gishtrinjve, dhe e zgjati gishtin tregues dhe gishtin e mesm.[16]
    Ky hadith sht argument pr pejgamberllkun e Muhammedit alejhis-selam dhe pr prfundimin e pejgamberllkut me t, q sht nj nga parashenjat e ardhjes s afrt t Dits s Gjykimit. Nga hadithi kuptohet se ndrmjet Resulull-llahut alejhis-selam dhe Dits s Gjykimit nuk do t ket m asnj Pejgamber, porse ajo do t vij menjher pas tij, q gjithsesi paralajmron afrsin e Dits s Gjykimit.[17]
    b - N hadithin e njohur t Xhibrilit, ku ai e pyet Resulull-llahun alejhis-selam pr Ditn e Gjykimit, Resulull-llahu alejhis-selam sht prgjigjur: Kur robresha i lind vetes zotriun[18] dhe kur ti shohsh barinjt dhe t varfrit t zbathur dhe t mbathur ligsht se si nxitojn n ngritjen e ndrtesave t larta.[19]
    c - Buhariu transmeton nga Ebu Hurejre radijAll-llahu anhu, se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: Nuk do t ndodh Dita e Gjykimit derisa t fillojn luftn dy grupe t mdha[20], ndrmjet t cilave do t bhet luft shum e madhe, e t dyja do ti takojn s njjts fe. Dhe prderisa t mos paraqiten pejgamber t rrejshm, numri i t cilve do t arrij 30,[21]e donjri prej tyre do t thot se sht i Drguar i All-llahut. Derisa t zhduket dituria (ilmi), me vdekjen e ulemas. Derisa t rritet numri i trmeteve. Derisa koha t bhet e shkurtr dhe t kaloj shpejt.[22]Derisa t rritet numri i luftrave dhe i vrasjeve. Derisa n mesin tuaj t paraqitet pasuri aq e madhe, saq njeriu do t ofroj zekatin e vet e askush nuk do t dshiroj ta marr, por ai t cilit i ofrohet do t thot: Un nuk kam nevoj pr t. Derisa n mesin e njerzve t paraqitet vrapimi n ndrtimin e banesave t larta. Derisa t vij aso kohe kur njeriu, duke kaluar pran varrit t shokut t vet, t thot: Ku t kisha fat e t isha un n vendin tnd. Derisa Dielli t lind nga perndimi,[23]e kur t ndodh kjo, e njerzit ta shohin kt, t gjith do t besojn, por ather askujt nuk do ti shrbej imani i tij nse nuk ka besuar m hert ose si besimtar nuk ka br ndonj vepr t mir. Dita e Gjykimit do t ndodh aq befasisht, saq rroba pr t ciln kan br pazar dy veta do t mbetet e pabler dhe e pambsh-tjellur (e kthyer); njeriu do ta bart qumshtin q e ka mjel nga deveja e vet, por nuk do t arrij ta pij at. Do t arrij aq befasisht, saq njeriu do ta riparoj burimin, por nuk do t arrij t pij uj nga ai. Do t arrij aq befasisht, saq njeriu nuk do t kt koh ta haj kafshatn t ciln tanim e ka afruar te goja e vet.[24]
    d - Enes b. Maliku radijAll-llahu anhu transmeton, se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: Prej parashenjave t Dits s Gjykimit sht edhe se do t zhduket dituria e do t paraqitet mosdija, zinallku (prostitucioni), alkooli, do t rritet numri i grave e do t zvoglohet numri i meshkujve, kshtu q mes pesdhjet grash do t jet vetm nj mashkull.
    e - Ebu Hurejre radijAll-llahu anhu transmeton: Nj njeri i ka thn Resulull-llahu alejhis-selam: Kur do t ndodh Dita e Gjykimit? Resulull-llahu alejhis-selam u prgjigj: Kur t zhduket besimi ndrmjet njerzve, prite Ditn e Gjykimit. Njeriu prsri pyeti: Si do t zhduket besimi ndrmjet njerzve?
    Kur funksionet me prgjegjsi t madhe i besohen atyre q nuk e meritojn, prite Ditn e Gjykimit.[25]
    f - Ebu Hurejra radijAll-llahu anhu gjithashtu transmeton se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: Nuk do t ndodh Dita e Gjykimit derisa muslimant t fillojn luftn kundr hebrenjve, kur muslimant do ti mbysin aq shum, saq hebrenjt do t fshihen pas drunjsh dhe gursh, por do dru dhe do gur do t flas: O muslim, o rob i Zotit, ja tek sht nj hebre, sht fshehur pas meje, eja e mbyte at, prve drurit Gardak, sepse ai sht dru hebre.[26]
    Ekzistojn edhe shum hadithe t cilat na flasin pr parashenja t tjera t Dits s Gjykimit, e q mund t krkohen n koleksionet autentike t haditheve.[27]
    E, pr sa i prket parashenjave t mdha, n hadithet autentike prmenden dhjet, si sht hadithi i Hudhejfe b. Usejd el Gaffarit, ku thuhet: Resulull-llahu alejhis-selam na hasi duke i prsritur disa ligjerata, e pyeti: ka msoni kshtu?Ligjerat pr Ditn e Gjykimit - tham ne. Ai tha: Dita e Gjykimit nuk do t vij derisa para tij ti shihni dhjet parashenja, e pastaj prmendi Du-hanin, Dexhalin, lindjen e Diellit nga perndimi, zbritjen e Isait alejhis-selam, birit t Merjemes, Jexhuxht dhe Mexhuxht, tri depresione t mdha t toks: n lindje, n perndim dhe n Gadishullin Arabik, e i fundit prej tyre do t jet zjarri, i cili do t paraqitet n Jemen dhe do ti przr njerzit n vendin e llogaris.[28]
    N faqet vijuese do ti sqarojm parashenjat m t rndsishme me radh, ashtu si i kan prmendur komentuesit e haditheve.

    a - Lindja e Diellit nga perndimi

    Kjo parashenj sht fillimi i ndrrimit q do t bj All-llahu xhel-le shanuhu n sistemin e gjithsis s ksaj bote, kshtu q do t paraqiten gjrat q pr njerzit do t jen trsisht t jashtzakonshme e q do t jen argument i qart pr fillimin e Dits s Kiametit, n ku do t ndodh ndrrimi total n sistemin e gjithsis. Pr kt ndrrim All-llahu xhel-le shanuhu na flet n shu-m sure t Kuranit Madhshtor. Fillimi i ktij ndrrimi, si prmendet n shum hadithe, do t jet lindja e diellit nga perndimi, q sht trsisht n kundrshtim me ligjet ekzistuese. Por, Ai q ka qen n gjendje t bj q Dielli t lind nga lindja, Ai sht n gjendja ta ndrroj kt e Dielli t lind nga perndimi, sepse Ai e ka krijuar dhe e mirmban at.
    N disa hadithe autentike thuhet se kjo do t jet parashenja e par e madhe q do t paraqitet.[29] Abdull-llah bin Amr bin Asi radijAll-llahu anhu transmeton se Resulull-llahu alejhis-selamka thn: Parashenjat e para q do t paraqiten jan lindja e Diellit nga perndimi dhe dalja e kafshs nga toka n mngjesin e dits s njjt dhe cilado prej tyre q paraqitet e para, e dyta pason menjher pas saj.[30]
    N hadithin e prmendur m par, t cilin e transmeton Ebu Hurejre radijAll-llahu anhu, thuhet se pas paraqitjes s ksaj parashenje t gjith njerzit do t besojn, por ather nga imani nuk do t ken dobi ata q nuk kan besuar m par, si thot All-llahu xhel-le shanuhu:
    At dit kur t vijn parashenjat nga Zoti, ather askush nuk do t ket dobi prej asaj q do t besoj, nse nuk ka besuar m par, ose nuk ka br ndonj t mir si besimtar. (El-Enam: 158)
    Nj numr i madh mufessirsh, duke komentuar kt ajet, thon se jobesimtarit nuk do ti bj dobi imani pas lindjes s Diellit nga perndimi, si nuk do t vlej as pendimi i mkatarve, e as veprat e mira t atyre q kto nuk i kan br m par, madje edhe nse jan besimtar.[31]

    b - Dalja e kafshs nga toka

    Pr kt parashenj All-llahu xhel-le shanuhu flet n Kuran, ku thot:
    Dhe, kur t vij koha q ata t ndshkohen, Ne do t bjm q nga toka t dal nj kafsh, e cila do tu thot atyre se njerzit nuk u jan bindur argumenteve Tona. (En-Neml: 82)
    Dalja e kafshs nga toka prmendet edhe n shum hadithe, prej t cilave disa jan sahih (disa i kemi prmendur), por n hadithet sahih nuk transmetohet prshkrimi i ksaj kafshe, t ciln All-llahu xhel-le shanuhu do ta nxjerr nga toka si parashenj pr ardhjen e Dits s Kiametit. E tr ajo q prmendet n disa libra pr prshkrimin e saj sht marr nga hadithet t cilat nuk kan arritur shkalln e autenticitetit. Mirpo, besimtari as q lakmon q t msoj prshkrimin e saj, sepse atij i mjafton t mbetet n tekstin e Kuranit dhe t hadithit sahih, ku thuhet se dalja e ksaj kafshe sht nj nga parashenjat e Dits s Gjykimit, kur do t prfundoj periudha e pranimit t pendess dhe kur njerzit do t gjykohen sipas veprave t bra gjer n at ast. Ather All-llahu xhel-le shanuhu do ta nxjerr kafshn nga toka dhe do ti shnoj besimtart dhe jobesimtart. E, nse njerzit nuk jan msuar me t folurn e kafshve, All-llahu xhel-le shanuhu, Krijuesi i Gjithmbarshm, sht Ai i Cili do tia mundsoj kt asaj. Njerzit do ta kuptojn at dhe do t din se ajo sht nj prej mrekullive t All-llahut xhel-le shanuhu, me t ciln paralaj-mrohet afrimi i Dits s Kiametit, pasi para ksaj nuk kishin besuar n shenjat e All-llahut xhel-le shanuhu e as n Ditn e Gjykimit.[32]

    c - Paraqitja e Dexhxhalit(antikrishtit)

    Dexhxhal n gjuhn arabe do t thot rrenacak, me aftsi t madhe mashtrimi. Prandaj rrenacaku quhet dexhxhal, ngase ai t vrtetn e fsheh me gnjeshtrn e vet.
    Njra nga parashenjat e mdha t Dits s Gjykimit sht edhe paraqitja e personit t cilin All-llahu xhel-le shanuhu e ka quajtur Dexhxhal, pr shkak t gnjeshtrave dhe mashtrime-ve t tij tejet t mdha. Ai do ta konsideroj veten zot dhe do t prpiqet ti kthej njerzit nga feja e tyre me gjrat mbinatyrore t tij, t cilat do t jet n gjendje ti bj me dshirn e All-llahut xhel-le shanuhu. N kt mnyr, ai do ta mashtroj nj pjes t njerzve, e pastaj All-llahu xhel-le shanuhu do t lejoj q sprovimit t tij ti vij fundi, prandaj do t zbres Isai alejhis-selam dhe do ta mbys.
    N komentin e Neveviut t Sahihut t Muslimit qndron: Hadithet q i prmend Muslimi dhe t tjert pr Dexhxhalin jan argument pr pasuesit e s vrtets pr njmendsin e ardhjes s tij. Ai sht person i caktuar, nprmjet t cilit All-llahu xhel-le shanuhu do ti sprovoj robrit e Vet. All-llahu xhel-le shanuhu do tia mundsoj atij gjrat t cilat nuk sht n gjendje ti bj askush prve All-llahut xhel-le shanuhu, si sht ngjallja e njerzve t vdekur, t cilt i ka mbytur po ai, kopshti i gjelbr q do ta prcjell gjithnj, xheneti dhe zjarri, dy lumenj, pasuria e thesarve t ksaj bote, urdhri ndaj qiejve q t bjer shi, e me t vrtet ndodh kjo gj, urdhri ndaj toks q t mbij, e kjo e bn kt, e t gjitha kto do ti bj me dshirn dhe fuqin e All-llahut xhel-le shanuhu. Pastaj All-llahu xhel-le shanuhu do tia bj t pamund-shme kt, e nuk do t jet m n gjendje t mbys asnj njeri, e as t bj m kadoqoft prej asaj q bnte m par. Pastaj kt do ta mbys Isai alejhis-selam, kurse All-llahu xhel-le shanuhu do ti prforcoj besimtart n imanin e tyre.
    Ky sht qndrimi i pjestarve t Ehli Sunnetit, i t gjith muhadithve, fakihve dhe apologjetve.
    Havarixht, xhemhit dhe disa muetezil e mohojn kt pr dallim nga t tjert, q kt e konsiderojn si t vrtet, ata mendojn se ai nuk do t mund t realizoj asgj nga veprat mbinatyrore q prmenden, por kjo do t jet vetm mashtrim dhe imagjinat e pavrtet. Dhe konfirmojn se, nse kjo sht e vrtet, ather muxhizet e Pejgamberve nuk do t ishin kompetente. Mirpo, ky sht gabim total i t dy grupeve, ngase ai nuk do t pohoj se sht Pejgamber e q kto vepra mbinatyrore ti shrbejn pr vrtetim, por ai do t pohoj se sht Zoti vet, gj q e mohon automatikisht duke u paraqitur me figurn e tij t gjymt dhe me paaftsin e tij q ta largoj verbrin e tij t qart, si dhe me fjaln (kafir) ndrmjet syve t tij.
    Pr shkak t gjitha ktyre, ai nuk do t jet n gjendje ti mashtroj njerzit, prve injorantt total dhe t gjort t cilt do ti besojn atij n mnyr q ti knaqin nevojat e veta pr ushqim dhe pr gjra t tjera, ose do ta bjn kt n mnyr iluzore duke u friksuar nga ndshkimi i tij, ngase sprovimi i tij do t jet shum i rnd, do ta hutoj arsyen dhe do ta marr mendjen. E tr kjo do t prcillet me lvizjen e tij shum t shpejt, kshtu q njerzit e dobt nuk do t mund t shohin gjendjen e tij t vrtet dhe gjymtsin e tij dhe kshtu do ti besojn atij. Pr kt shkak, t gjith Pejgambert ua kan trhequr vrejtjen njerzve pr sprovimin e tij dhe kan treguar sheshit mangsit dhe argumentet e rrejshme t pohimit t tij. E, pr sa i prket atyre q jan t prkrahur nga All-llahu xhel-le shanuhu, ata nuk do t mashtrohen me t e as me marifetet e tij, sepse do ti njohin shenjat e tij t pavrtetsis, t cilat tanim i kemi prshkruar, duke poseduar dituri paraprake pr paraqitjen e tij.[33]
    Pr Dexhxhalin flasin nj numr hadithesh. Ja disa prej tyre:
    - Nga Abdull-llah bin Umeri radijAll-llahu anhutransmetohet se ka thn: Resulull-llahu alejhis-selam sht ngritur mes njerzve, ka falnderuar All-llahun xhel-le shanuhu n mnyr t denj si e meriton Ai, pastaj e ka prmendur Dexhxhalin dhe ka thn: Un jua trheq vrejtjen pr t. Nuk nuk ka pasur asnj Pejgamber e q popullit t vet t mos ia ket trhequr vrejtjen n t. Por, un do tju them juve dika q asnj Pejgamber para meje nuk i ka thn popullit t vet: Ai sht i verbr, e All-llahu nuk sht i verbr.[34]
    - Hudhejfe bin Jemani radijAll-llahu anhutransmeton se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: Un di m shum sesa vet Dexhxhalli pr at se ka do t ket me vete: do ti ket dy lumenj t cilt do t rrjedhin, njri prej tyre n shikim t syve do t duket se ka uj t bardh, ndrsa tjetri zjarr t flakruar, e nse dikush prej jush arrin, le ta zgjedh lumin q duket si zjarr dhe le ti mbyll syt, pastaj le t prkulet dhe le t pij uj nga ai dhe do ta shoh se uji sht i ftoht. Nj sy i Dexhxhalit do t jet krejtsisht i mbyllur me nj xhung t vrazhd e t misht, e ndrmjet syve shkruan kafir, q do ta lexoj do besimtar, analfabet a jo.[35]
    - Nga Bevas b. Semani radijAll-llahu anhu transmetohet se ka thn: Me nj rast Resulull-llahu alejhis-selam e ka prmendur Dexhxhalin dhe e ka nnmuar aq tepr duke folur pr shenjat e dukshme t gnjeshtrs s tij, e pastaj e ka ngritur aq tepr duke folur pr madhsin e sprovimit me t cilin do ti sprovoj njerzit, saq menduam se tanim ka ardhur n paralagjen e Medins. Pas ksaj, kur shkuam tek Resulull-llahu alejhis-selam, ai e vrejti kt te ne, e pyeti: ǒpo ndodh me ju? Ne u prgjigjm: O Pejgamber i All-llahut! Sot e prmende Dexhxhalin dhe aq tepr e nnmove, e pastaj aq tepr e ngrite, saq menduam se tanim ka ardhur gjer te plantacionet e Medins. Tha: Un pr ju friksohem nga dika tjetr prve Dexhxhalit, nse paraqitet gjersa jam un me ju, un do tju mbroj nga ai, e nse paraqitet e un nuk jam n mesin tuaj, ather donjri prej jush le ta ruaje veten, e All-llahun xhel-le shanuhu e lus q t mbroj do musliman. Ai sht i ri, me flok jashtzakonisht kaurrel, i verbr n nj sy, i prngjan Uzza bin Katit. Kush e prjeton prej jush, le t kndoj fillimin e sures El-Kehf. Ai do t paraqitet ndrmjet Shamit e Irakut dhe do t filloj ti mbart sprovimet e veta djathtas e majtas, prandaj, o robrit e All-llahut, mbahuni fuqishm. Ather ne tham: O i Drguari i All-llahut, sa koh do t qndroj n tok? Ai u prgjigj: Dyzet dit. Nj dit si nj vit, nj dit si nj muaj, nj dit si nj jav, e ditt e tjera do ti jen sikurse edhe ditt tuaja. Ne tham: A do t jet e mjaftueshme pr ne q ti falim vetm namazet e nj dite n ditn q do t jet sa viti? Tha: Jo, por do ti caktoni koht e namazit.Tham: O i Drguari i All-llahut, me far shpejtsie do t ec n tok? Tha: Si shiu kur e bart era. Do t vij te popujt edhe do ti thrras q ta besojn, e ata do ti prgjigjen thirrjes s tij dhe do ti besojn, e ai do t urdhroj qiellin, e qielli do ta lshoj shiun, dhe do t urdhroj tokn, e cila menjher do t mbij, e bagtia do tu bhet m e trash se kurr ndonjher m par, me gjinj dhe me barqe t mdha (nga ngopja). E pastaj do ti vij nj populli e do ti thrras q ta besojn, e populli do ta refuzoj, e ai do ti braktis ata, por ata do t varfrohen, do t mbesin pa kurrgj nga pasuria e tyre. Do t kaloj pran grmadhave t vjetra e do tu thot: Nxirrni jasht pasurin tuaj!, e pas tij do t nisen thesart e art si luzma bletsh. Pastaj do ta thrras nj djal t ri e t shndosh t cilin do ta godas me shpat e do ta pres m dysh, pastaj prsri do ta thrras e ai do t ngrihet dhe do t niset nga ai me fytyr t qeshur. Ai do t veproj kshtu derisa All-llahu ta drgoj Isan, t birin e Merjems, i cili do t zbres te minarja e bardh nga ana lindore e Damaskut, i veshur me rroba t bardha, duke u mbajtur me duar n kraht e engjjve. Kur e ul kokn, i pikojn lott, e kur e ngre, nga fytyra e tij bien gur t muar si margaritar. Asnj jobesimtar nuk do t mund t mbetet gjall kur do ta ndiej ern e fryms s tij, ndrsa fryma e tij do t shtrihet n largsi sa mund t shihet para tij. Ai do ta krkoj Dexhxhalin gjersa ta gjej n Babulludd (n Kuds, Palestin), ku edhe do ta mbys.[36]
    Kto hadithe dhe hadithet e tjera jan argument t Ehli Sunnetit pr obligueshmrin e besimit n ardhjen e Dexhxhalit, n mnyrn q na ka shpjeguar Pejgamberi s.a.v.s, me t gjitha cilsit dhe vetit pr t cilat na ka informuar ai, dhe se fundi i tij do t jet ashtu si ka thn ai dhe se kjo sht nj nga parashenjat e mdha t Dits s Kiametit.
    Nse dikush do t thoshte: Si do tia mundsoj All-llahu xhel-le shanuhu t gjitha ato vepra mbinatyrore, kur e dim se muxhizet jan karakteristike vetm pr Pejgambert?, do t prgjigjemi me fjalt e imamit t famshm El-Hattabit, i cili n lidhje me kt shtje ka thn: Kjo sht kshtu vetm pr tu sprovuar njerzit, sepse ata n t njjtn koh kan argumente t qarta, t cilat, n mnyr t pakontestueshme, flasin se ai sht rrenacak dhe se nuk sht e vrtet ajo q thot ai, sht i verbr e tij dhe fjala kafir i sht shkruar n ball, fjal t ciln do ta lexoj do besimtar. Pra, fjalt e tij prgnjeshtrohen me vet faktin se ai nuk do t jet n gjendje ti largoj shenjat e mangsis dhe t gjymtsis nga vetvetja, e sikur t ishte Zot, ai do t ishte n gjendje ta bnte kt. Ndrsa, muxhizet e Pejgamberve nuk vijn n kundrshti me asgj, kshtu q ato assesi nuk mund t krahasohen me k-t.[37] Ndrsa Ibni Haxheri thot: Megjithat, Dexhxhali mban n vete shenja t cilat jan t mjaftueshme pr at q sht i arsyeshm q t kuptoj se ai me t vrtet sht rrenacak. Sepse, ai sht i prbr nga pjest dhe shihet se sht i krijuar. Duke i pasur kto t meta t dalluara, t cilat shihen n syrin dhe n ballin e tij, kur u thot njerzve se ai sht Zoti i tyre, gjja m e vogl q do t konkludoj njeriu m i paditur nga njerzit e ditur do t jet se ai q nuk sht n gjendje tia largoj vetes t metat, ai as q mund t jet n gjendje q t tjert ti krijoj n form t prkryer. Pra, e pakta q do t mund t thuhet, sht: O ti, q pohon se je krijues i qiejve dhe i Toks, s pari rregullo veten dhe largo t metat e tua, e nse thua se Zoti nuk i bn asgj ve-tes, ather fshije at q sht shkruar n mes t dy syve t tu![38]


    - Zbritja e Isait(Jezusit) alejhis-selam per here te dyte


    Ekzistojn argumente n hadithe, si dhe njzshmria e ulemas, se n periudhn e fundit t ksaj bote do t zbres Isai alejhis-selam n kohn e Dexhxhalit, dhe se do ta mbys at, e pastaj do t sundoj sipas ligjeve t sheriatit, do ti ringjall t gjitha ato q njerzit i kan ln pas dore nga ligjet e All-llahut xhel-le shanuhu, do t qndroj n tok pr nj koh t caktuar nga All-llahu xhel-le shanuhu dhe do t vdes. Ndrsa muslimant do tia falin xhenazen dhe do ta varrosin. Pr kt na flasin shum hadithe sahih, prej t ci-lave disa tanim i kemi cituar. Prandaj, do musliman sht i detyruar t besoj n zbritjen e tij dhe n at q na flet Kurani n mnyr t qart, se at nuk e kan mbytur hebrenjt, por se All-llahu xhel-le shanuhu e ka ngritur tek Ai dhe se ai nuk do t vdes para se t zbres n prag t Dits s Kiametit. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    Dhe pr shkak t fjalve t tyre: Ne e kemi mbytur Mesihun - Isan, birin e Merjemes, Pejgam-berin e All-llahut. Por, ata, as nuk e kan mbytur as nuk e kan gozhduar (nuk e kan kryqzuar n gozhda), por iu ka prngjar atyre (nj person). Ata q bn polemik rreth shtjes s tij, ata me siguri gjenden n dyshim pr t (Isan) Ata nuk kan ditur kurrgj pr t, por vetm u jan mbshtetur supozimeve. Ata, n t vrtet, nuk e kan mbytur, por All-llahu e ka ngritur pran Vetes (n nj vend ku nuk arrijn njerzit). Se All-llahu sht i Plotfuqishm, i Gjithdijshm. T gjith ithtart e Librit, para se t vdesin, do ti besojn Isait (q sht Pejgamber e jo Zot); e, n Ditn e Kiametit, ai (Isai) do t jet dshmitar kundr tyre (En-Nisa: 157-159)
    Lexo Fjalt e All-llahut xhel-le shanuhu: Por, ata, as nuk e kan mbytur as nuk e kan gozhduar, por iu ka prngjar atyre. Ibni Kethiri komenton Fjalt e All-llahut xhel-le shanuhu: T gjith ithtart e Librit, para se t vdesin, do ti besojn Isait., thot: Ibni Xheriri thot: Mendimi m i drejt prej ktyre mendimeve sht ai ku thuhet se nuk do t mbetet asnjri nga ehli kitabt pas zbritjes s Isait alejhis-selam e t mos besoj n t para se t vdes. Dhe nuk ka dyshim se kjo q ka thn Ibni Xheriri sht e sakt, sepse plotsisht prshtatet me kontekstin e rrfimit kuranor pr pavrtetsin e thnieve t hebrenjve, se e kan mbytur Isan alejhis-selam dhe se e kan gozhduar, e t cilve u kan besuar nj pjes e t krishterve. All-llahu xhel-le shanuhu na in-formon se nuk ka ndodhur kshtu, por se vetm u sht dukur atyre dhe se kan mbytur nj t ri q i prngjante Isait alejhis-selam, e ata as q kan qen t vetdij-shm pr kt. Pastaj All-llahu xhel-le shanuhu e ka ngritur pran Vetes dhe ai ka mbetur gjall e do t zbres para ardhjes s Dits s Kiametit, pr ka na flasin hadithet t cilat kan arritur shkalln e tevaturit. Ai do ta mbys Dexhxhalin, do ta thyej kryqin, do ta mbys derrin dhe do ti liroj njerzit nga xhizja (ngase nuk do t ket m jobesimtar). Ky ajet na informon se atij do ti besojn t gjith hebrenjt dhe t krishtert dhe se askush prej tyre nuk do t mbetet pa besuar.[39]
    Nga hadithet q flasin pr zbritjen e Isait alejhis-selam, sht edhe hadithi q e transmetojn Buhariu dhe Muslimi, se Ebu Hurejra radijAll-llahu anhu ka thn: Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: Pasha All-llahun, nuk sht larg koha kur mes jush do t zbres i biri i Merjemes e t gjykoj drejtsisht, pastaj do ta thyej kryqin,[40] do ta mbys derrin dhe do t liroj nga xhizja,[41] ather do t shumzohet pasuria[42], kshtu q askush nuk do t dshiroj ta pranoj at. Ather nj sexhde do t jet me e vlefshme[43] se do gj n kt bot.[44]
    Ekzistojn edhe shum hadithe t tjera q flasin pr kt.[45] Kadi Ijadi thot: Zbritja e Isait alejhis-selam dhe mbytja e Dexhxhalit nga ana e tij sht e vrtet dhe besimi n kt prej Ehli Sunneti sht korrekt pr shkak t haditheve sahih q flasin pr kt dhe se nuk ekziston asgj, as n arsye, as n Sheriat, q e konteston kt, prandaj edhe ne jemi t obliguar ta pranojm kt. Disa muetezil dhe ithtart e tyre e refuzojn kt, duke konsideruar se kto hadithe i kundrshton ajeti kuranor ku thuhet se Muhammedi alejhis-selam sht Pejgamberi i fundit, q e ka vrtetuar edhe vet Resulull-llahu alejhis-selam me fjalt: Pas meje m nuk ka Pejgamber. Me t vrtet, pajtimi i plot i t gjith muslimanve se pas Pejgamberit ton alejhis-selam nuk do t ket m Pejgamber dhe se sheriati i tij do t jet n fuqi gjersa ekziston kjo bot dhe se askush nuk mund ta zhvlersoj at, sht trsisht me vend. Mirpo, t merret kjo si argument sht trsisht e pabaz, ngase hadithi nuk thot se Isai a.s. do t zbres si Pejgamber me sheriat t ri. Kshtu nuk mund t kuptohet nga hadithet e prmendura, e as nga hadithet e tjera q flasin pr zbritjen e Isait alejhis-selam.
    Prkundrazi, n kto hadithe theksohet se ai do t sundoj drejtsisht sipas sheriatit ton dhe do ti ringjall t gjitha ato gjra q i kan ln njerzit pas dore nga ligjet e tij.[46]

    d - Paraqitja e Jexhuxhve dh Mexhuxhve(Gogu dhe Magogu)


    Edhe pr kt parashenj flitet n Kuran. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    Dhe ai prsri shkoi (n nj rrug nga veriu). Kur arriti mes dy bjeshksh gjeti afr tyre nj popull, i cili, thuajse nuk kuptonte asnj t folme. Ata than: O Dhulkarnejn, me t vrtet Jexhuxht dhe Mexhuxht bjn rregullime n Tok, a do t t japim dhurat q t ndrtosh nj mur mes nesh dhe atyre? (Dhulkarnejni)tha: At q m ka mundsuar Zoti im, sht m e mir (nga ajo q ofroni ju), por m ndihmoni ju mua sa t mundeni, e un do t ndrtoj nj mur ndrmjet jush. M sillni copa t mdha hekuri! E, kur ai i rrafshoi dy ant e bjeshkve, tha: Fryjini zjarrit derisa hekuri t skuqet si zjarri! Pastaj tha: M sillni bakr t shkrir q ta hedh n t! Dhe kshtu, ata (Jexhuxht dhe Mexhuxht)nuk kan mundur ta kaprcejn as nuk kan mundur ta zhbirojn (pendn). (Dhulkarnejni)tha: Kjo sht dhuntia e Zotit tim! E, kur t plotsohet premtimi i Zotit tim, (Ai) do ta rrafshoj at (pendn) me tok, e premtimet e Zotit tim jan t vrteta. (El-Kehf: 92-98)[47]
    Dhe kur t hapet ajo (penda), e dalin Jexhuxht e Mexhuxht dhe lshohen prej do lartsie duke shpejtuar dhe t afrohet premtimi i vrtet (Dita e Kiametit), n at ast shikimet e atyre q nuk kan besuar, do t shtangen, (e do t thon): T mjert ne! Ne kemi qen t pakujdesshm ndaj ksaj. Jo, por ne vetes i kemi br zullum. (El-Enbija: 96-97)
    Buhariu dhe Muslimi transmetojn nga Zejneb bint Xhahshi radijAll-llahu anhu, e cila thot se nj her Resulull-llahu alejhis-selam kishte hyr tek ajo shum i shqetsuar duke thn: La ilahe il-lall-llah, mjer arabt nga fatkeqsia e cila tanim u sht afruar. Sot penda e Jexhuxhve dhe Mexhuxhve sht hapur kaq, dhe e bri nj rreth me gishtin tregues dhe t madh. Zejnebja tha: O i Drguari i All-llahut! A mos vall, do t jemi t shkatrruar, e ndr ne ka njerz t mir? Tha: Po, nse rritet e keqja.[48]
    Imam Muslimi transmeton nga Nuvas bin Semane radijAll-llahu anhu nj hadith, t cilin tanim e kemi cituar, ku prmendet zbritja e Isait alejhis-selam dhe Jexhuxht e Mexhuxht, t cilt do t zbresin nga bregoret e tyre, e pjesa e par e tyre do t kaloj pran liqenit Tabarijje dhe do ta pijn tr ujin e saj, e kur t arrijn ata t fundit do t thon: Si duket, ktu m par ka pasur uj.[49]
    Ekzistojn ende hadithe q flasin pr Jexhuxht dhe Mexhuxht ndrsa trsia e t gjitha ajeteve dhe haditheve q flasin pr ta, na jep bindje t fuqishme se ky popull do t paraqi-tet duke br rregullira n prfundim t ksaj bote. Prandaj do musliman sht i obliguar t besoj n gjith at q thot Kurani dhe hadithet sahih lidhur me ta. E, pr sa i prket prcaktimit t kohs se kur do t paraqiten, detajet se si duken e t ngjashme, ose pr vendin se ku gjenden ata sot, t gjitha kto bjn pjes n gajb, t cilin nuk e njeh askush prve All-llahut xhel-le shanuhu.
    Celesi i Parajses:Ska hyjni tjeter pervec Zotit, dhe se Jezusi dhe Muhamedi a.s jane profetet e Tij.

  2. #2
    i/e regjistruar Maska e Xhemis
    Antarsuar
    17-11-2003
    Vendndodhja
    Iliri
    Postime
    1,430

    Pr: Besimi n botn e ardhshme dhe ringjalljen


    Fillimi i Dits s Gjykimit


    Jemi t obliguar t besojm se pas shfaqjes s ndodhive t prmendura do t ngjaj ajo q All-llahu xhel-le shanuhu na informon n Kur’an, e posarisht n suren Et-Tekvir dhe El-Infitar, ku shpjegohen ngjarjet e asaj dite dhe fillimi i jets s ardhsh-me. Shume ajete kur’anore pr kt tem na mson se bota e ardhshme do t filloj me ndrrime tejet t mdha n gjithsi, se qielli do t ahet, yjet do t bien, planett do t ndeshen, toka do t coptohet dhe do t bhet krejtsisht e rrafsht dhe lakuriq, malet do t bhen si lesh i lnurur, se gjthka do t ndrrohet dhe do gj q kan njohur njerzit n kt bot do t shkatrohet. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    “N ditn kur toka do t zvendsohet me tok tjetr, por edhe qiejt, e kur t gjith dalin sheshazi para All-llahut, Nj t Vetmit, t Plotfuqishmit.” (Ibrahim, 48)
    Kjo do t ndodh pas fryrjes s par n bori, q do ta bj Israfili, sipas urdhrit t Zotit t tij, kur do t vdes gjthka q gjendet n Tok dhe n qiej, prve atyre q All-llahu xhel-le shanuhu do t’i i shptoj me vullnetin e Vet.[50]
    All-llahu xhel-le shanuhu thot:“Dhe do t fryhet n Sur (bori), dhe do t vdesin ata q gjenden n qiej dhe q gjenden n Tok, do t mbesin vetm ata q do All-llahu, pastaj do t fryhet pr t dytn her n Sur dhe ata prnjher do t ngjallen e do t presin (ka do t ndodh).” (Zumer: 68)
    “E kur t fryhet nj her boria, e toka dhe malet t ngrihen e t coptohen nga nj shprthim (eksplodim), at dit do t ngjaj Dita e Kiametit, dhe qielli do t ahet - ather do t jet i thyeshm, dhe engjjt do t qndrojn n skajet e tij, e at dit, tet (engjj) do ta bartin Arshin e Zotit tnd.” (El-Hakka: 13-17)
    Ebu Hurejra radijAll-llahu anhu transmeton se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: “All-llahu do ta marr Tokn, ndrsa qiejt do t’i mbshtjell me t djathtn e Vet, pastaj do t thot: “Un jam Sunduesi. Ku jan sunduesit e Toks?”[51]

    2 - Ringjallja

    Dhe besojm se pas ksaj All-llahu xhel-le shanuhu do ta urdhroj Israfilin q t fryj pr t dytn her,[52]pas s cils do t’u kthehet jeta t vdekurve. Dhe kjo sht Dita e Ringjalljes, kur njerzve do t’u kthehen shpirtrat dhe trupat e tyre, si kan qen n jetn e ksaj bote (dynjallk). Pastaj All-llahu xhel-le shanuhu do t’i nxjerr njerzit prej varreve t tyre, e jobesimta-rt dhe munafikt do t thon:
    “...duke thn: T mjert ne! Po kush na ngjalli (oi) prej shtretrve tan?” (U thuhet): “Ja, kjo sht ajo q e ka premtuar Mshiruesi i Madh, e Pejgambert e kan thn t vrtetn.” (Ja Sin: 52)
    N hadithet autentike transmetohet se Muhammedi alejhis-selam do t jet i pari q do t dal nga varri i tij. Pejgamberi alejhis-selam ka thn: “T gjith njerzit do t vdesin at Dit, e un do t jem i pari q do t ohet, e Musai do t jet nn Arsh, e nuk e di se a ka vdekur fare me t tjert.”[53]

    3 - (El-Hashr) Tubimi i t gjith njerzve n nj vend pr dhnie t llogaris


    Gjithashtu besojm se, pas ringjalljes dhe pas daljes nga varret, t gjith njerzit do t tubohen n nj vend. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    “(Kujtoju atyre) Ditn kur do t’i tubojm t devotshmit tek i Gjithmshirshmi, si mysafir t ftuar. Ndrsa mkatart i shtyjm n Xhehenem (si grigjn e kafshve t etshme nga burimi).” (Merjem: 85-86)
    Hashr sht tubimi i t gjith njerzve n nj vend t caktuar, ku do t presin derisa t gjykohen. Pas ringjalljes All-llahu xhel-le shanuhu do t’u urdhroj engjjve q t’i sjellin t gjith njerzit n at vend. Ata do t jen ashtu si kan lindur: t zbathur, t zhveshur dhe t pabr synet.
    N nj hadith sahih transmetohet nga Aishja radijAll-llahu anhu, se ka thn: “E kam dgjuar Resulull-llahun alejhis-selam duke thn: “N Ditn e Gjykimit njerzit do t ringjallen t zbathur, t zhveshur dhe t pabr synet.”Un i thash: “O i Drguari i All-llahut, e meshkujt dhe femrat bashk, t shikojn te njri-tjetri?” Tha: “Oj Aishe, gjendja (shtja) do t jet aq e ashpr, saq askujt nuk do t’i bjer ndrmend ta shikoj tjetrin”. Sipas nj transmetimi tjetr: “shtja do t jet m e rndsishme sesa t shikojn njri-tjetrin.”
    Transmetohet nga Ibni Abbasi radijAll-llahu anhu, i cili ka thn: “I Drguari i All-llahut alejhis-selam duke na kshilluar tha: “O njerz, ju vrtet do t tuboheni tek All-llahu i Madhrishm t zbathur, t zhveshur dhe t pabr synet.”Pastaj tha: “Ashtu si ju kemi krijuar hern e par do t prsrisim at (krijim)Ky sht premtimi Yn, Ne me t vrtet do ta bjm kt.” (El-Enbija: 104)[54]Pastaj tha: “Njeriu i par q do t vishet n Ditn e Gjykimit sht Ibrahimi alejhis-selam. At-her do t sillen disa njerz t ummetit tim e do t drgohen n ann e majt, e un do t them: “O Krijuesi im, kta jan shokt e mi!” Pastaj do t m thuhet: “Ti vrtet nuk e di far kan br ata pas teje”, kurse un do t them si ka thn Robi i mir (Isai alejhis-selam): ”Kam qen dshmitar derisa isha n mesin e tyre, e pasi ma more shpirtin, mbete Ti mbikqyrs i tyre. Dhe Ti je dshmitar i do sendi. Nse i d-non, i dnon robrit e Tu, e nse ua fal, me t vrtet Ti je i Fort e i Urt”[55]. E pastaj do t m thuhet: “Ata vazhdimisht jan kthyer prapa (jan br murted), qkur je ndar prej tyre.”[56]
    N vendin e pritjes njerzit do t’i godas nj vshtirsi e madhe. Nga Mikdad bin El-Esedi transmetohet se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: “N Ditn e Kiametit Dielli do t’u afrohet njerzve, dhe do t vij n lartsi vetm nj milje,[57] e njerzit do t jen n djers n prshtatshmri me veprat e tyre. Disa prej tyre do t jen n djers gjer te nyjet e kmbve, disa gjer n gjunj, disa gjer n fyt e disave do t’ua strpik gojn sikur t ken frer n goj.” Resulull-llahu alejhis-selam tregoi me dor gojn e vet.”[58] Gjat asaj kohe, disa njerz do t jen nn hijen e All-llahut xhel-le shanuhu, si na informon Resulull-llahu alejhis-selam.Transmetohet nga Ebu Hurejra radijAll-llahu anhu dhe Ebu Se’idi radijAll-llahu anhu se Pejgamberi alejhis-selam ka thn: “Shtat persona (lloje njerzish) All-llahu do t’i vendos nn hijen (mbrojtjen) e Tij at Dit kur nuk do t ket tjetr prve hijes s Tij. Ata jan: Imami (udhheqsi) i drejt; nj i ri i cili sht rritur n ibadet dhe respekt t All-llahut t Madhruar; nj njeri, zemra e t cilit sht e lidhur me xhamit; dy njerz t cilt n emr t All-llahut duhen, jan shoqruar dhe t till kan mbetur gjer n ndarje (vdekje); nj njeri t cilin e ka thirrur nj grua autoritative dhe e bukur, kurse ai e refuzon duke i thn se i friksohet All-llahut; njeriu i cili ndan sadaka fshehurazi, saq dora e majt nuk e di ka bn (sa ndan) e djathta; dhe njeriu q n vetmi e prmend All-llahun dhe i mbushen syt me lot.”[59]
    Kur njerzit t mundohen dhe kur vshtirsia e ksaj Dite t rnd do t’u bhet e padurueshme, ata do t krkojn nga Pejgambert q ta lusin All-llahun xhel-le shanuhu t’i shptoj nga kto vuajtje dhe t ngutet me gjykim, e do Pejgamber do t’u preferoj Pejgamberin pas tij, derisa vijn te Pejgamberi yn, Muhammedi alejhis-selam, e ky do t angazhohet pr ta, e All-llahu xhel-le shanuhu do t pranoj ndrmjetsimin (shefa’atin) e tij dhe njerzit do t drejtohen te gjykimi prfundimtar.

    4 - Shprblimi - ndshkimi pr veprat e bra


    Jemi t obliguar t besojm se n Ditn e Gjykimit njerzit do t jen t shprblyer ose t ndshkuar pr veprat q kan br n kt bot. All-llahu xhel-le shanuhu thot: “At Dit All-llahu do t’ua plotsoj dnimin e merituar, dhe do ta din ata se All-llahu sht e vrteta e qart.” (En-Nur: 25) “Kush bn nj t mir, pr t ka shprblim m t mir (se at q ka punuar). E, ai q bn nj t keqe, ai dnohet vetm aq sa e meriton vepra e tij.” (El-Kasas: 84)
    All-llahu xhel-le shanuhu n nj hadith kudsijj thot: “O robr t Mi! do gj varet nga veprat tuaja, t cilat tek Un jan t ruajtura dhe t llogaritura, pr t cilat Un do t’ju shprblej. Kush gjen mir, le ta falnderoj All-llahun, kurse kush gjen t kundrtn, mos ta fajsoj asknd prve vetvetes.”[60]

    5 - Parashtrimi i veprave njerzore dhe gjykimi


    Besojm se shprblimi ose ndshkimi do t pasojn pas gjykimit t drejt n Ditn e Kiameti, kur do njeri do t vij para Zotit t vet, me ’rast do t’i paraqiten t gjitha veprat dhe do t lexoj librin e vet. Pra jemi t obliguar t’i besojm parashtri-mit t veprave, gjykimit dhe leximit t librit t veprave, sepse e tr kjo sht e vrteta e theksuar nga Kur’ani, Suneti dhe ulemaja muslimane njzri.
    Argument pr parashtrimin e veprave jan Fjalt e All-llahut xhel-le shanuhu:
    “... at dit do t ngjaj Dita e Kiametit, dhe qielli do t ahet - ather do t jet i thyeshm, dhe engjjt do t qndrojn n skajet e tij e at dit, tet (engjj) do ta bartin Arshin e Zotit tnd. At dit do t pyeteni (paraqiteni ju), dhe asnj fshehtsi juaja nuk do t mbetet e pazbuluar.” (El-Hakka: 15-18)
    “Dhe ata do t sillen para Zotit tnd, t radhitur (e do t’u thuhet): “Ju Na keni ardhur ashtu si ju kemi krijuar hern e par. E, ju keni menduar se nuk do t’jua plotsojm premtimin.” (El-Kehf: 48)
    Prandaj, do musliman sht i obliguar t besoj se secili njeri do t pyetet para All-llahu xhel-le shanuhu dhe se All-llahu xhel-le shanuhu do t’i drejtohet donjrit drejtprdrejt pa ndrmjets.
    Transmetohet nga Adijj ibn Hatimi se ka thn: “I Drguari i All-llahut alejhis-selam ka thn: “Secilit nga ju Krijuesi i vet do t’i drejtohet drejtprdrejt (me t folur-pyetje) pa prkthyes. Do t shikoj nga ana e tij e djatht dhe nuk do t shoh tjetr gj vese veprat e tij (t mira). Pastaj do t shikoj nga ana e tij e majt dhe nuk do t shoh tjetr gj vese veprat e tij (t kqija). Do t shikoj prpara vetes dhe nuk do t shoh tjetr vese zjarrin(e Xhehenemit) para fytyrs s tij. Andaj, mbrohu-ni nga zjarri (i Xhehenemit), qoft edhe me gjysm hurme, e kush nuk e gjen kt ather me fjal t mir.”[61]
    N parashtrimin e veprave bn pjes edhe parashtrimi publik para t gjith njerzve t tjer. donjrit do t’i paraqi-ten veprat e tij, e nse sht njri prej t shptuarve, atij do t’i jepet libri (i veprave) nga ana e djatht dhe All-llahu xhel-le shanuhu do t’ia fal t gjitha mkatet dhe nuk do ta pyes detajisht. Pastaj do ta shpjer n Xhenet dhe nuk do t ndsh-kohet me zjarr. E atij, mkatet e t cilit jan m t mdha, libri do t’i jepet nga mbrapa dhe do t pyetet detajisht pr do vepr q ka br, t vogl a t madhe. Transmetohet nga Aishja radijAll-llahu anhu, se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: “Ka dshtuar donjri veprat e t cilit do t shqyrtohen hollsisht n Ditn e Kiametit.” E un thash: “O i Drguari i All-llahut, a nuk ka thn All-llahu xh. sh: “Ai t cilit do t’i jepet libri n dorn e djatht t tij, leht do t jap llogari.”Resulull-llahu alejhis-selam tha: “Kjo ka t bj vetm me parashtrimin e veprave, e kushdo q do t pyetet pr veprat e tij n Ditn e Kiametit, ai do t jet i ndshkuar.”[62] Pra, ai q do t pyetet hollsisht pr do vepr t tij, kjo do t jet shenj se nuk do t jet i falur.[63]
    Pranimi dhe leximi i librit t veprave n Ditn e Kiametit nga ana e njerzve sht fakt i vrtet, t cilin jemi t obliguar ta besojm. Kush mohon kt, bhet jobesimtar. All-llahu xhel-le shanuhu thot: “do njeriu ia kemi varur n qaf punn e tij dhe Ne do t’i paraqesim atij n Ditn e Kiametit librin e hapur: (i thuhet): “Lexoje librin tnd, mjafton q ti sot vet pr veten t japsh llogari!” (El-Isra: 13-14)
    Gjithashtu jemi t obliguar ta besojm ’sht thn pr t nga All-llahu xhel-le shanuhu n kto ajete:
    “Ti, o njeri, q prpiqesh shum, mundin tnd do ta gjesh te Zoti yt: Atij q do t’i jepet libri i tij n dorn e djatht, leht do t jap llogari dhe do t kthehet i gzueshm te t afrmit e tij; e atij q do t’i jepet libri i tij pas shpins, e thrret shkatrrimi dhe do t digjet n zjarr, sepse, (n jet) ka qen i gzueshm me familjen e tij dhe ka menduar se kurr nuk do t kthehet (ringjallet pr t dhn llogari). Po, po, do t kthehet te Zoti i tij, me t vrtet, Ai i sheh t gjitha punt e tij!” (El-Inshikak: 6-15)
    Me dhnien e librave, t cilt njerzit do t’i lexojn, nnkuptohen fletoret ku engjjt kan shkruar (shnuar) do gj q ka punuar njeriu n kt bot.[64] Tanim ke msuar se nga bazat e imanit sht t besohet e tr ajo q na ka informuar All-llahu xhel-le shanuhu lidhur me engjjt dhe punt e tyre dhe se jemi t detyruar t besojm se All-llahu xhel-le shanuhu i ka obliguar engjjt e caktuar q t’i shkruajn (shnojn) t gjitha veprat dhe fjalt tona, e kta jan Kiramen katibin, pr t cilit All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    “Me t vrtet, mbi ju vigjilojn prcjellsit, q jan shkrues t nderuar te Ne. Ata din se ka punoni.” (El-Infitar: 10-12)
    “Ky sht Libri Yn (shnimet e veprave tuaja) q do t’ju tregoj t vrtetn. Ne, me t vrtet, i kemi urdhruar (engjjt) q t shkruhen (shnohen) t gjitha ’keni br.” (El-Xhathije: 29)
    At q shkruajn engjjt njerzit do ta lexojn n Ditn e Gjykimit. E, pr sa i prket llogaris (hisabit), me kt nnkuptohet se All-llahu do t’u paraqes njerzve veprat, fjalt dhe bindjet e tyre, qofshin ato t mira a t kqija. Kjo do t ndodh n vendin e tubimit, para se t nisen n vendet e caktuara t tyre, e pas pranimit t Librit. Ather, donjri do ta kuptoj se ’ka br nga t mirat dhe nga t kqijat. All-llahu xhel-le shanuhu thot:“... Pastaj ata do t kthehen te Zoti i tyre, e Ai do t’i lajmroj ata pr at q kan punuar.” (El-En’am: 108)
    Njerzit do t dallohen nga pikpamja e llogaris. Disa prej tyre do ta japin at shum leht dhe shpejt, kshtu q All-llahu xhel-le shanuhu do t’ua tregoj t gjitha veprat e tyre dhe do t’i prkujtoj pr mkatet q i kan br, porse kt askush tjetr nuk do ta shoh. E pastaj do t’ua fal ato dhe do t urdhroj q t’i drgojn n Xhenet. Kurse disa prej tyre do t pyeten hollsisht pr do vepr t br, madje edhe pr at m t vogln, dhe do t pyeten pr shkakun dhe arsyen, porse asnjra nuk do t’u pranohet. Kshtu qkta njerz do t jen t shkatrruar s bashku me ata q jan shkatrruar. All-llahu xhel-le shanuhu do t’i urdhroj nj engjlli q veprat e tyre t kqija t’i parashtroj haptazi para njerzve dhe kshtu do t jen t turpruar dhe t poshtruar para tyre.
    Prandaj, besimtari sht i obliguar q t’ia parashtroj prher vetes llogarin n mnyr q t bj sa m shum vepra t mira para se t bhet von dhe ta besoj llogarin e Dits s Gjykimit dhe t prgatitet pr t: “Dhe Ne, n Ditn e Kiametit, do t vendosim peshoja t sakta, e askujt nuk do t’i bhet padrejtsi pr asgj, edhe nse sht fjala pr pesh sa t nj kokrre hardalli(nj lloj mlmese), Ne do ta sjellim at (pr llogari), e Ne jemi t mjaftueshm pr llogaritje.” (El-Enbija: 47)
    Resulull-llahu alejhis-selam thot: “Nuk do t lvizin kmbt e njeriut n Ditn e Kiametit derisa t prgjigjet n pyetjet: “Si e ka kaluar jetn? far ka punuar? Si e ka fituar pasurin dhe ku e ka harxhuar at? Ku e ka drrmuar trupin e vet?”[65]
    Disa hadithe sahih na bjn me dije se nj grupi besimtarsh All-llahu xhel-le shanuhu do t’u shpreh nderim t posam dhe do t’i veoj ata nga njerzit e tjer dhe do t’i shpjer n Xhenet pa llogari dhe pa kurrfar pyetjesh. Imam Muslimi shnon hadithin nga Ebu Hurejra radijAll-llahu anhu, i cili rrfen se Resulull-llahu alejhis-selamka thn: “N Xhenet do t hyjn 70 mij njerz nga ummeti im pa dhn llogari.”[66]
    Pr sa i prket mnyrs s llogaris, n besojm gjith at q prmendin Kur’ani dhe hadithet e vrteta n lidhje me t dhe nuk shtojm asgj e as q mungojm dika, as q pyesim dika q nuk sht prmendur n to. Besojm se All-llahu xhel-le shanuhu do ta prkujtoj do njeri pr do gj q ka br n kt bot, qoft nga t mirat a t kqijat dhe se kundr tij do t dshmoj do gj prej t cilit All-llahu xhel-le shanuhu krkon q t dshmoj,[67] e do t dshmoj edhe toka lidhur me at q ka br njeriu n t. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    “Kur toka t dridhet me dridhjen e tmerrshme t saj, dhe kur ajo (toka) t nxjerr at q ka n brendin e saj (barrn nga brenda) dhe njeriu t thrras: “’ka ajo (q bn kt dridhje)?!” At dit, ajo i tregon lajmet e veta (veprat e mira e t kqija) q kan ngjar n t, sepse Zoti yt e ka urdhruar at. At dit, njerzit do t paraqiten grupe-grupe (t ndara), pr t’ua treguar veprat e tyre: ai q ka punuar mir, qoft ajo e vogl madje sa thrrmia - do ta shohin at, kurse ai q ka punuar t keqe, qoft madje sa thrrmia - do ta shohin at.” (Ez-Zilzal: 1-8)
    Transmetohet nga Ebu Hurejra radijAll-llahu anhu, se ka thn: “Resulull-llahu alejhis-selam na msonte: “At dit ajo do t’i tregoj lajmet e veta”, e pastaj tha: “A e dini se ’jan lajmet e saj?” As’habt u prgjigjn: “All-llahu dhe i Drguari i Tij e din kt m s miri.” Ai tha: “Lajmet e saj jan se ajo do t dshmoj pr do vepr q kan br n t meshkujt dhe femrat, kshtu q do t thot: “At dit dhe at dit ka br kt e kt.” Kto jan lajmet e saj.”[68]192
    Ne besojm se gjat dhnies s llogaris do t dshmojn edhe pjest e trupit: gjuha, duart, kmbt, lkura dhe t tjera, pr do gj ka ka punuar njeriu, dhe se armiqt e All-llahut do t grinden me organet veta, si thot All-llahu xhel-le shanuhu: “(Kujtoju atyre) Ditn kur armiqt e All-llahut do t tubohen te zjarri (n vendin e llogaris), e do t tubohen duke u shtyr me forc (dhun), dhe kur t vijn tek ai (zjarri), kundr tyre do t dshmojn: vesht e tyre, syt e tyre dhe lkurat e tyre - pr at q kan punuar. Ata u thon lkurave t tyre: “Pse dshmuat kundr nesh?”, e ato do t prgjigjen: “All-llahu na ka br q t flasim - ashtu si i ka dhn aftsin e t folurit do sendi. Ai ju ka krijuar pr t parn her dhe tek Ai do t ktheheni.” Ju nuk jeni fshehur (nga frika), q kundr jush t dshmojn vesht tuaj, dhe syt tuaj dhe lkura juaj, porse keni besuar se All-llahu nuk do t’i dij ato q i keni punuar.” (Fussilet: 19-22)
    Gjithashtu, besojm se n Ditn e Gjykimit All-llahu xhel-le shanuhu do t jet i mshirshm ndaj besimtarve, prkundr jobesimtarve, ngase pr kt na informon Resulull-llahu alejhis-selam. All-llahu xhel-le shanuhu do t veohet me robin e Vet mu’minin dhe do t’ia prkujtoj mkatet q i ka br, e pastaj do t’ia fsheh ato dhe nuk do ta pyes hollsisht. Transmetohet se dikush i ka thn Ibni Umerit radijAll-llahu anhu: “far ke dgjuar se ka thn Resulull-llahu alejhis-selamlidhur me pshpritjen e All-llahut xhel-le shanuhu me robin e vet mu’minin n Ditn e Gjykimit?” Tha: “Dgjova se tha: “Besimtari do t’i afrohet All-llahut derisa Ai ta vr Dorn e Vet mbi t e i thot: “A e ke br kt dhe kt? Ai do t prgjigjet: “Po, e kam br.” Ather do t’i thot: “A e k br kt dhe kt?” Ai do t prgjigjet: “Po, e kam br.” E pastaj do t’i thot: “Un t’i kam fshehur ato n dynjallk, e sot po t’i fal.” Pastaj do t’i jepet libri i veprave t mira. E, pr sa i prket jobesimtarve, ata do t thirren para t gjith njerzve me fjal: “Kta jan ata q kan gnjyer pr Zotin e tyre, le t jet mallkimi i All-llahut mbi mizort!”[69]

    6 - Haudi (burimi) i Resulull-llahut alejhis-selam

    Jemi t obliguar t besojm n tr at q na ka informuar Pejgamberi alejhis-selam pr burimin e vet, t cilin All-llahu xhel-le shanuhu ia ka dhuruar atij dhe umetit t tij, ngase hadithet q flasin pr kt arrijn gradn e teuaturit dhe i transmetojn m tepr se tridhjet as’hab.[70]
    I pari q do t pij nga ky burim do t jet Muhammedi alejhis-selam, e pastaj umeti i tij, ndrkoh q jobesimtart dhe mkatart q kan br mkate t mdha[71]do t przhen nga ai. Kjo do t ngjaj pas prfundimit t llogaris, me t gjitha detajet e saj, si jan: vshtirsit e ndryshme, peshimi i veprave, leximi i librave etj. Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: “Un do t jem para jush te burimi. Ai q arrin tek ai, do t ngopet. E, ai q pi nga ai, m kurr nuk do t ket etje. Ather do t’u ndalohet afrimi njerzve q i njoh dhe m njohin, dhe do t pengohen t takohen me mua, e un do t them: “Ata jan nga ummeti im!” Ather do t m thuhet: “Ti nuk e di se ’kan br ata pas teje.” E un do t them: “Mjer ai, mjer ai q ka br ndrrime pas meje.”[72]
    Transmetohet nga Ukbe b. Amiri radijAll-llahu anhu, se Resulull-llahu alejhis-selam doli nj dit dhe ua fali namazin e xhenazes lufttarve t vrar n Uhud, pastaj hipi n minber e tha: “Un do t jem para jush (n burim) dhe un jam udhheqs dhe dshmitar juaji. Pasha All-llahun, ja, mu tani po e shoh burimin tim. Mua m jan dhn elsat e t gjith thesarve t toks. Pasha All-llahun, un nuk friksohem se ju, pas vdekjes sime, do t’i ktheheni idhujtaris, por kam frik se do t grindeni duke br gara se cili prej jush do t arrij m tepr pasuri.”[73]
    Buhariu dhe Muslimi transmetojn nga Esma, vajza e Ebu Bekrit radijAll-llahu anhu, se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn:“Un do t jem te burimi dhe do t shikoj se cili prej jush do t m afrohet. Disa njerz do t largohen, e un do t them: “O Zoti im, ata jan prej meje dhe nga ummeti im!” E do t m thuhet: “A s’ke dgjuar se ’kan br pas teje? Pasha All-llahun, pas teje ata kan ln fen tr-sisht.”[74]
    Ne i besojm tr asaj q ka thn All-llahu xhel-le shanuhu pr prshkrimet e tij dhe konsiderojm se ai sht i vrtet. Komentuesi i akaids t Tahaviut thot: “Nga hadithet q e prshkruajn burimin mund t konkludohet se ai sht burim shum i madh, i cili mbushet nga Xheneti, nga lumi Keuther, dhe sht m i bardh se qumshti, m i ftoht se akulli, m i mbl se mjalti dhe ka er m t mir se misku, se prfshin nj siprfaqe jashtzakonisht t ma-dhe, i gjer sa edhe i gjat, saq largsia ndrmjet dy skajeve t tij sht sa zgjat ecja n kmb nj muaj. N disa hadithe qndron se, sa m tepr t pihet nga ai, aq m tepr do t zmadhohet. I Gjithmadhrishm sht Krijuesi q mund t bj do gj!”[75]
    Nga hadithet q e prshkruajn burimin sht edhe hadithi q transmeton Buhariu nga Abdull-llah b. Amri radijAll-llahu anhu, i cili thot se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: “Gjatsia e burimit tim sht sa nj muaj ecje n kmb, ujin e ka m t bardh se qumshti, ern e ka m t mir se era e miskut, ndrsa ent e tij jan sikurse yjet n qiell, kush pi prej tij, m kurr nuk do t ket etje.”[76]
    Hadithet q flasin pr burimin e Pejgamberit alejhis-selam e arrijn gradn e teuaturit, jan t shumta, prandaj besimi n to sht pjes e imanit. Kadi ‘Ijadi, rahimehullahu te’ala, thot: “Hadithet q flasin pr burimin jan autentike, besimi n t sht farz, konsiderimi i tij si i vrtet sht pjes e imanit dhe ky sht reali-tet tek Ehli Sunneti, nuk komentohet me alegori, e as q ekziston rreth ktij ndonjfar mospajtimi. Hadithet pr t jan mutteuetir dhe i transmetojn shum as’hab. Muslimi i transmeton kto nga Ibni Amr b. El-Asi, Aishja, Ummu Selemja, Ukbe b. Amiri, Ibn Mes’udi, Hudhejfja, Harith b. Vehbi, El-Mustevridi, Ebu Dherri, Sevbani, Enesi dhe Xhabir b. Sumeri. T tjert i transmetojn nga Ebu Bekri, Zejd b. Erkame, Ebu Umame, Abdull-llah b. Zejdi, Ebu Berzete, Suvejd b. Hable, Abdull-llah b. Sanabihiu, Bera’ b. Adhibi, Esma bint Ebu Bekri, Havle bint Kajsi e t tjer. Me kto tran-smetime hadithet arrijn gradn teuatur.”[77]
    N disa hadithe sahih transmetohet se do Pejgamber do ta ket burimin e vet, ndrsa burimi i Pejgamberit ton alejhis-selam sht m i madhi dhe m i mbli dhe se prej tij do t pin m shum njerz.[78]

    7 - Peshorja (peshimi i veprave)

    Jemi t obliguar t besojm se Ditn e Gjykimit veprat e njerzve do t peshohen me peshore, n mnyr q t tregohet drejtsia e All-llahut xhel-le shanuhu, pr ka na informojn Kur’ani dhe hadithet autentike. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    “Dhe Ne, n Ditn e Kiametit, do t vendosim peshore t sakta e askujt nuk do t’i bhet padrejtsi pr asgj, edhe nse sht fjala pr pesh sa t nj kokrre hardalli (nj lloj mlmese). Ne do ta sjellim at (pr llogari), e Ne jemi t mjaftueshm pr llogaritje.” (El-Enbija: 47)
    “Peshimi i veprave at dit do t jet i drejt: atij q i rndohet peshorja me vepra t mira, ai do t jet i lumtur; kurse atij q i lehtsohet peshorja me vepra t mira, ai do ta humb veten, pr shkak se i ka mohuar argumentet Tona.” (El-A’raf: 8-9)
    “Ai (njeriu), veprat e t cilit rndojn n peshore, do t jet n jetn e knaqur (n jetn e prhershme), e ai (njeriu) veprat e mira t t cilit nuk rndojn n peshore, vendbanimi i tij do t jet gremina e skterrs.” (El-****’a: 6-9)
    Hadithet na bjn t ditur se kjo peshore sht terezi e vrtet; do t ket dy krah t barabart dhe dy pjata dhe se All-llahu xhel-le shanuhu do t’i shndrroj veprat e njerzve n gjra me pesh, prej t cilave veprat e mira do t’i vr n nj an, ndrsa ato t kqijat n ann tjetr.[79]
    Lidhur me kt Ibnul Kajjimi ka thn kasidn e njohur, ku thuhet: “A mos vall nuk beson se veprat e njerzve, n Ditn e Gjykimit, do t vihen n peshore? Kjo do t ndodh, e nganjher do t rndoj njra pjat, nganjher pjata tjetr, si qndron n Kur’an. Ajo do ta ket edhe gjuhzn, t ciln pjatat do ta lvizin n t dhe do t shikojn. Kjo nuk sht imagjinat, por njmendsi, pr at q ka iman.”[80]
    Peshimi i veprave do t bhet pas kryerjes s llogaris, sepse peshimi sht pr shkak t ndshkimit, andaj do t ngjaj pas shqyrtimit t hollsishm t t gjitha veprave. Me kt do t tregohet drejtsia e gjykimit,[81] por nuk do t peshohen veprat e Pejgamberve dhe veprat e njerzve q All-llahu xhel-le shanuhu i ka liruar nga dhnia e llogaris.[82]

    8 - Ura Siratit

    Dhe besojm se, pas dhnies s llogaris dhe peshimit t veprave, njerzit do t nisen nga ura Sirat, e cila sht vn prmbi Xhehenem.
    Kalimi npr Ur i prfshin t gjith njerzit: Pejgambert, besimtart, jobesimtart, edhe ata q kan dhn llogari edhe ata q nuk kan dhn. Dhe, ai q i sht mbajtur rrugs (siratit) s drejt n kt bot, ai me siguri do ta kaloj kt Sirat (ur) N disa hadithe sahih transmetohet se njerzit do t kalojn prmbi t dhe se lehtsia dhe shpejtsia e kalimit npr t do t varet nga veprat e mira n kt bot. Ndr ta do t ket t till q do ta kalojn me shpejtsin e derdhjes s yllit (drits), disa do ta kalojn me shpejtsin e ers, disa me shpejtsin e kapsallitjes s syrit, e disa duke vrapuar. Pra, ata do t kalojn me shpejtsin q i prgjigjet veprave t tyre, gjersa t kaloj besimtari i cili ka pasur pak vepra t mira, i cili me nj kmb do t bj nj hap prpara, ndrsa me tjetrn do t pengohet, me nj dor do t kapet e tjet-ra do t’i shptoj. At do ta prclloj zjarri dhe kur t kaloj, do t thot: “Qoft i Lavdruar All-llahu xhel-le shanuhu q na shptoi prej teje (zjarrit), pasi na tregoi at. Me t vrtet, All-llahu xhel-le shanuhu na ka dhuruar at q nuk ia ka dhuruar askujt tjetr.”[83]
    Pr urn Sirat flasin disa hadithe, e ne do ta citojm hadithin q transmetojn Buhariu dhe Muslimi, nga Ebu Hurejra radijAll-llahu anhu:
    “Disa njerz e kan pyetur Resulull-llahun s. a. v. s: - O i Drguari i All-llahut, a do ta shohim Zotin ton n Ditn e Gjykimit?
    - A e keni vshtir ta shihni Hnn e plot n natn e kthjellt? – pyeti Pejgamberi alejhis-selam. Jo, o i Drguari i All-llahut - u prgjigjn ata. -A e keni vshtir ta shihni Diellin, para t cilit nuk ka kurrfar reje? - pyeti Pejgamberi alejhis-selam. Jo, o i Drguari i All-llahut - u prgjigjn ata. Ja, pra, po kshtu do ta shihni All-llahun. All-llahu xhel-le shanuhu do t’i tuboj njerzit Ditn e Gjykimit e do t thot: “Kush ka adhuruar dika le ta ndjek edhe tani!” Ather, ata q e kan adhuruar Diellin, do t ndjekin Diellin, ata q e kan adhuruar Hnn, do ta ndjekin Hnn, e kush i adhuron tagutt (tr ajo q adhurohet prve All-llahut xhel-le shanuhu), do t’i pasoj tagutt, e do t mbetet ky ummet me munafikt mes tyre.[84] Pastaj do t’u vij All-llahu xhel-le shanuhu n pamjen q nuk e njohin ata, e do t thot: “Un jam Zoti juaj!” E, ata do t thon: “Krkojm mbrojtje nga All-llahu prej teje,[85] ky sht vendi yn dhe ktu do t qndrojm derisa t na vij Zoti yn. E kur t na vij Ai, ne do ta njohim At.” Ather, All-llahu do t’u vij n pamjen q tanim e njohin, e do t’u thot: “Un jam Zoti juaj!” Ata do t prgjigjen: “Ti je Zoti yn.” Pastaj do t nisen pas Tij. Ather do t vendoset ura Sirat mbi Xhehenemin e un, s bashku me ummetin tim, do t jem i pari q do t kaloj. At Dit do t flasin vetm Pejgambert alejhis-selam. Lutja (duaja) e tyre do t jet: “O All-llahu im, shpto, shpto!” Mbi Ur do t ket grrema t mdhenj, si gjembat e sa’danit.[86] A e keni par sa’danin? - Po, u prgjigjn ata. – Ja, pra, ata jan si gjembat e sa’danit, vetm se madhsin e tyre nuk e di askush prve All-llahut xhel-le shanuhu. Ata do t’i rrmbejn njerzit n prputhje me veprat e tyre t kqija. Ndr ta do t ket edhe besimtar t cilt, pr shkak t mkateve t tyre, do t mbesin n ta, e do t ket t till t cilt megjithat do t kalojn e do t shptojn.”[87]
    Me kalimin e Urs, lidhen n Fjalt e All-llahut xhel-le shanuhu: “Dhe, nuk ka asnj prej jush e q t mos arrij tek Ai.” (Merjem: 71)
    Tanim kemi prmendur se t gjith njerzit do t kalojn mbi t. Muslimi transmeton se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: “N Xhehenem nuk do t hyj askush prej as’habve t mi, q m jan zotuar nn lis.” Ather Hafsa tha: “Dhe secili prej jush do t arrij tek ai?” Resulull-llahu alejhis-selam tha: “All-llahu thot: “Pastaj do t’i shptojm ata q kan besuar, e zullumqart do t’i lm t gjunjzuar n t.” (Merjem: 72)[88]
    Me kt hadith Pejgamberi alejhis-selam na shpjegon se nuk do t thot se secili q arrin tek Xhehenemi edhe do t hyj n t.[89]Pra, donjri do ta kaloj Urn prmbi Xhehenem, e All-llahu xhel-le shanuhu do t’i shptoj besimtart, ndrsa jobesimtart do t’i lr t gjunjzuar n t. Kur besimtart e kalojn Urn, do t ndalen mbi nj bregore ndrmjet Xhehenemit dhe Xhenetit, ku do t pastrohen llogarit mes tyre dhe, vetm pasi t pastrohen trsisht, do t’u lejohet t hyjn n Xhenet.
    Transmetohet nga Ebu Se’id el-Hudrij radijAll-llahu anhu, se Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: “Besimtart do ta kalojn rrezikun nga zjarri, pastaj do t ndalen n bregoren ndrmjet Xhenetit dhe Xhehenemit, ku do t’i pastrojn t gjitha padrejtsit q i kan br njri-tjetrit n dynjallk, e kur t jen trsisht t pastruar dhe t gatshm, do t’u lejohet t hyjn n Xhenet. Pasha All-llahun, donjri prej tyre do ta njoh vendin e vet n Xhenet m mir sesa ka njohur shtpin e vet n dynjallk.”[90]

    9- Xheneti dhe Xhehenemi(Parajsa dhe Ferri)

    Pas gjith asaj q prmendm, ne besojm n ekzistimin e Xhenetit dhe t Xhehenemit dhe besojm se jan krijime t All-llahut xhel-le shanuhu, q i ka prgatitur pr shprblimin ose pr ndshkimin e robrve t Vet. Besojm se All-llahu i ka krijuar para se t’i krijoj krijesat e tjera, se ekzistojn tani dhe do t ekzistojn prgjithmon e kurr nuk do t zhduken. All-llahu xhel-le shanuhu thot:
    “O ju q besoni! Ruajini veten dhe familjet tuaja nga zjarri, lnd djegse e t cilit do t jen njerzit dhe gurt, dhe t cilin do ta mbikqyrin engjjt e fuqi-shm dhe t ashpr, t cilt nuk u kundrshtojn urdhrave t All-llahut dhe t cilt punojn pr at q urdhrohen.” (Et-Tahrim: 6)
    “Ditn kur do ta pyesim Xhehenemin: “A je mbushur?” E ai prgjigjet: “A ka edhe m?” (Kaf: 30)
    “A m e mir sht kjo gjendje, apo druri zekkum? Ne, kt sprov e kemi br pr zullumqart. Njmend, ky dru del nga fundi i Xhehenemit. Fryti i saj sht si koka e djajve. Me t vrtet, ata do ta han kt frut dhe do ta mbushin barkun. Pastaj ata do t ken nj przierje me uj t nxeht (pr t pir).” (Es-Saffat: 62-67)
    Resulull-llahu alejhis-selam, duke prshkruar Xhehenemin, ka thn: “Zjarri juaj sht vetm nj nga shtatdhjet pjest e zjarrta t Xhehenemit.” Dikush tha: “O Drguari i All-llahut, me t vrtet, edhe kjo sht e mjaftueshme.”Pejgamberi alejhis-selam tha: “Zjarri i Xhehenemit sht m i fuqishm se zjarri i dynjallkut pr 69 shkall, e secila (shkall) sht e barabart me temperaturn e zjarrit t ksaj bote.”[91]
    Duke i prshkruar ndshkimet m t vogla (t buta) n Xhehenem, Resulull-llahu alejhis-selam thot: “Me ndshkim m t vogl (t but) n Xhehenem, n Ditn e Kiametit, do t jet njeriu t cilit do t’i vihet gaca e zjarrit nn shputn e tij, e nga ajo do t’i vloj truri.”[92]
    E, pr sa i prket Xhenetit, bukurit e tij All-llahu xhel-le shanuhu i prmend shpeshher n Kur’an:
    “E ata q i druajn All-llahut, me t vrtet, do t jen n vend t sigurt, n mes t kopshteve dhe burimeve; t veshur n petka (rroba) mndafshi t holl dhe t trash, duke ndenjur ulur prball njri-tjetrit. Kshtu (do t jen t shprblyer) dhe ne do t’i martojm ata me hyri, sybukura. Aty do t krkojn far pemsh dshirojn e do t knaqen (duke qen t sigurt). N to (xhenete) nuk do ta shijojn vdekjen, pos vdekjes s par (n kt bot) dhe i ruan (All-llahu) prej dnimit t Xhehenemit. Kjo do t jet dhunti prej Zotit tnd. Ky, me t vrtet, do t jet sukses i madh!” (Ed-Duhan, 51-57)
    “E, Xheneti do t’u afrohet besimtarve, jo larg. Kjo i sht premtuar dokujt q sht penduar dhe ruajtur (nga kalimi n kufr), i cili frikohet prej Mshiruesit edhe ather kur nuk e sheh kush dhe i cili vjen me zemr t kthyer nga All-llahu. (U thuhet atyre) “Hyni n t (n Xhenet), n qetsi (e mirsi), kjo sht Dita e Prhershme! ”N t do t ken ka t duan - e prej Nesh edhe m shum.” (Kaf: 31-35)
    “Me t vrtet, ata q kan besuar do t gjenden n kopshtet e Xhenetit dhe n lumturi, duke u knaqur me at q u ka dhn Zoti i tyre. Zoti i tyre i ka ruaj-tur ata prej dnimit t Xhehenemit. (Atyre u thuhet): “Hani e pini me knaqsi, pr at q keni punuar!” T mbshtetur n divane (kanape) t renditura, do t’i martojm ata me hyri me sy t bukur. E, ata q kan besuar dhe t cilve pasardh-sit u kan shkuar pas n besim, atyre do t’u bashkojm pasardhsit e tyre dhe nuk do t’u paksojm asgj nga veprat e tyre – donjri sht peng (prgjegjs) pr at q ka punuar - dhe do t’ua zgjerojm dhuntin atyre me pem dhe mish q u ka nda; ia zgjasin njri-tjetrit gotat e mbu-shura, aty nuk do t ket biseda t kota, as mkate, - e, do t sillen rreth tyre shrbyes (gilmant) djelmosha t ngjashm me margaritar t ruajtur.” (Et-Tur: 17-24)
    Resulull-llahu alejhis-selam thot se Zoti i tij, duke prshkruar Xhenetin, i ka thn: “Un u kam prgatitur robrve t Mi t sinqert far syt nuk kan par, vesht nuk kan dgjuar e far dikujt as ndrmend nuk mund t’i ket rn.” Pastaj tha: “Lexoni, nse doni: “Dhe askush nuk e di se far gzimesh t fshehta i presin si shprblim pr at q kan punuar.”(Es-Sexhde: 17)
    Gjithashtu besojm n polemikat dhe diskutimet q do t bhen mes banorve t Xhenetit dhe Xhehenemit. Shiko vetm kt sken nga surja El-A’raf:
    “Dhe banort e Xhenetit u thon banorve t zjarrit: “Ne e kemi gjetur t vrtetn, at q na sht premtuar nga Zoti yn. E ju, a e keni gjetur t vrtetn, at q ju ka premtuar Zoti juaj?” Ata (banort e zjarrit) thon: “Po!” E, ather, nj lajmtar ndrmjet tyre thrret: “Me t vrtet, mallkimi i All-llahut u takon zullumqarve, t cilt i pengojn t tjert nga rruga e All-llahut dhe krkojn ta shtrembrojn, e nuk besojn n jetn tjetr!” (El-A’raf: 44-45)
    “Banort e zjarrit do t’u thon banorve t Xhenetit: “Derdhni pak uj n ne, ose dika nga ajo q ju ka dhuruar All-llahu!” Ata (n Xhenet) thon: “Me t vrtet, All-llahu kto i ka ndaluar pr mohuesit.” (El-A’raf: 50)
    Pr sa i prket prjetsis s Xhenetit dhe Xhehenemit dhe qndrimit t prhershm t besimtarve n t parin, dhe jobesi-mtarve n t dytin, flitet shpeshher dhe kjo nnvizohet gati n do vend t Kur’anit ku prmendet Xheneti dhe Xhehenemi. Prkitazi me kt Resulull-llahu alejhis-selam ka thn: “Kur t hyjn xhenetlinjt n xhenet, e xhehenemlinjt n xhehenem, lajmtari do t thrras: “O banor t Xhenetit, nuk ka vdekje! O banor t Xhehenemit, nuk ka vdekje!” Ather banort e Xhenetit do t gzohen edhe m shu-m, ndrsa banort e Xhehenemit do t pikllohen edhe m shum.”[93]



    Referenca:

    [1] El-‘Akaidul islamijje, Sejjid Sabik, f. 261-264.
    [2] Ky rregull sht nj nga bazat e t vrtetave mendore, ngase ne automatikisht e dim se askush nuk ka mundsi t pohoj a t mohoj ekzistimin e dikaje n vend t caktuar, vetm nse e sheh vet ose pr kt e informon dikush q e ka par, me kusht q ekzistimin e saj nuk e kundrshton arsyeja dhe vetvetiu nuk sht e pamundshme. Sikur dikush nga njerzit e thjesht t pohonte apo t mohonte, pr shembull, ekzistimin e yllit n ndonj vend t caktuar n qiell, e q pr kt t mos jet i informuar nga askush, ne me siguri do t thoshim se ky njeri gnjen. Gjithashtu, pr do person q do t pohonte se nuk ekziston bota e ardhshme, do t thoshim se gnjen, madje edhe nse askush nuk na ka informuar pr ekzistimin e saj, e sidomos pasi pr kt na kan informuar ata, gnjeshtra e t cilve sht e pamundur - Pejgambert dhe Lajmtart e All-llahut xhel-le shanuhu. T gjith njerzit, nga pikpamja e bots s gajbit, jan injorant n raport me ta dhe i vetmi q di pr t dhe e sheh at sht All-llahu xhel-le shanuhu, prandaj, lidhur me kt shtje, ne pasojm vetm ata t cilt i ka msuar All-llahu xhel-le shanuhu, e kta jan Pejgambert e tij fisnik.
    [3] Sherhul ‘akidetit-Tahavijje, f. 460-461.
    [4] Fi Dhilali Kur’anil Kerim, 5: 583.
    [5] Transmetojn Ahmedi, Ebu Davudi dhe Ibni Maxhe. Shih Tefsir Ibn Kethir, 2: 208; Sahihu-l-xhami’is sagir, 1: 42)
    [6] El-vahjul Muhammedijj, f. 178-179; Mebadiul Islam lil Mevdudi, f. 91; El ‘akaidul islamijje, f. 279-280; Sherhul ‘akidetil vasitijje li Muhammed Halil Herras, f. 129-130.
    [7] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 1: 148. Ky hadith sht muttefekun ‘alejhi, e kto jan fjalt e Buhariut.
    [8] Muttefekun ‘alejhi. Shih Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 17: 203; Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 3: 184.
    [9] Fet’hul Bari, 3: 180.
    [10] Sherhul Nevevi ‘ala sahih Muslim, 17: 200-201.
    [11] Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 17: 202.
    [12] Muttefekun ‘alejhi, e kto jan fjalt e Buhariut; Sahihu-l-Buhari, 3: 188.
    [13] Muttefekun ‘alejhi. Shih. Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 3: 118; Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 17: 200.
    [14] Sherhul ‘akidetit-Tahavijje, f. 451-452.
    [15] El ‘akaidul islamijje, Sejjid Sabik, f. 237.
    [16] Transmetojn Buhariu, Muslimi dhe Tirmidhiu. Shih Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 293; Muhtesar Sahih Muslim, 1: 113.
    [17] El ‘akaidul islamijje,
    [18] Ibni Haxheri, duke i komentuar kto fjal, thot: ”Do t prhapet padgjesa e fmijve ndaj prindrve t tyre, fmija do t sillet ndaj nns s vet sikurse zotriu ndaj robreshs s vet,” duke e poshtruar, duke e shar, duke e rrahur dhe duke krkuar prej saj shrbime t ndryshme. Prandaj ky fmij quhet zotriu i nns s vet duke i simbolizuar t gjitha kto domethnie. Ose me emrin zotri nnkuptohet kujdestari, q sipas mendimit tim sht komentimi m i drejt. Ngase n hadith flitet pr at se kjo gjendje do t jet e uditshme, se shenja e afrsis s Dits s Gjykimit do t jet ajo q shum gjra do t jen t kthyera plotsisht mbrapsht. Kshtu fmija q edukohet do t shndrrohet n edukator, e t pavlefshmit do t shndrrohen n t vlefshm, q puthitet me pjesn vijuese t hadithit, ku flitet se barinjt e zbathur do t bhen pronar t toks.” Shih: Fet’hul Bari, 1:101.
    [19] Muttefekun ‘alejhi. Shih Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 1: 99-100; Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 1: 158. Kurse pr domethnien e nxitimit t barinjve t zbathur n ndrtimin e ndrtesave t larta, Kurtubi thot: ”Me kt dshirohet t trhiqet vrejtje n ndryshimet tejet t mdha q do t ndodhin, kshtu q beduint do t ngadhnjejn prdhunshm n disa shtete dhe do t sundojn padrejtsisht, pastaj do t tubojn pasuri q do ta shpenzojn n ndrtimin e ndrtesave t larta duke u krenuar me to, e ne jemi dshmitar t ksaj kto dit.” Transmeton Ibni Haxheri nga Kurtubi n Fet’hul Bari, 1:101.
    [20] Ibni Haxheri thot: ”Ktu mendohet pr grupin e Aliut dhe grupin e Mu’aviut.,” Fet’hul Bari, 12: 72.
    [21] Njri prej tyre sht El-Esved el-’Anesi, i cili sht paraqitur n San’a’ dhe Muselejme el-Kedhdhabi, i cili sht paraqitur n Jemame. Se jan pejgamber kan pohuar edhe Tulejhe bin Huvejlidi dhe Sexhxhahi, por kta dy jan penduar pr veprat e tyre. Ndr kta t sotmit bn pjes edhe themeluesi i sektit kadijanij dhe bahaij. Shih: Fet’hul Bari, 13: 73; El ‘akaidul islamijje li Sejjid Sabik, f. 246.
    [22] Kjo do t thot se do t ket bereqet nga gjithka, madje edhe nga koha. Kshtu q nj vit do t jet sikur nj muaj, nj muaj si nj jav, nj jav si nj dit, nj dit si nj or. Fet’hul Bari, 13: 13; Tejsirul vusul, 4: 91.
    [23] Kjo sht nj nga parashenjat e mdha, e t gjitha t tjerat n kt hadith jan t vogla.
    [24] Transmeton Buhariu. Shih Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 13: 70, 76.
    [25] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 279.
    [26] Transmetojn Buhariu dhe Muslimi, e ky sht transmetim i Muslimit. Shih Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 18: 44.
    [27] Kto hadithe do t’i gjejm tek Buhariu dhe Muslimi, n kaptinn ”pr rregullimet dhe parashenjat e Dits s Gjykimit”, n kaptinn “er rikak” dhe n vende t tjera.
    [28] Shih Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 18: 27.

    [29] Pr radhn e paraqitjes s parashenjave t mdha, Ibni Haxheri thot: “Prej t gjitha haditheve bashkarisht mund t konkludohet se parashenja e par e madhe q do t paraqitet sht Dexhxhali, me t cilin do t paralajmrohet ndrrimi tejet i madh n shum gjra n tr botn. E kjo do t prfundoj me vdekjen e Isait alejhis-selam, t birit t Merjemes. Kurse lindja e Diellit nga perndimi sht e para nga parashenjat e mdha me t ciln do t shnohet fillimi i ktij ndrrimi n Gjithsi e do t prfundoj me ndodhjen e Dits s Kiametit. Pr sa i prket daljes s kafshs (Ed-Dabbe) nga toka, me siguri se kjo do t ndodh n t njjtn dit kur Dielli lind nga perndimi. E shkaku i ksaj sht se me lindjen e Diellit nga perndimi do t mbyllen dyert e pendess, e nga toka do t dal nj kafsh e cila do t’i shnoj besimtart dhe t’i ndaj ata nga jobesimtart, si plotsim i aktit t mbylljes s dyerve t pendess. Parashenja e par, e cila me t vrtet do ta shnoj astin e fillimit t Dits s Gjykimit sht zjarri q do t’i ndjek njerzit nga lindja n perndim.” (Fet’hul Bari, 1: 296-297) Nga fjalt e Ibni Haxherit konkludojm se ktu kemi t bjm me tri lloj parashenjash t mdha: parashenjat me t cilat paralajmrohet fillimi i ndrrimeve t mdha t gjendjes n Tok, parashenjat me t cilat paralajmrohet fillimi i ndrrimeve n Gjithsi dhe parashenjat t cilat paralajmrojn fillimin e Dits s Kiametit. Prandaj lindja e Diellit nga perndimi konsiderohet si parashenj e madhe nga grupi i dyt, pas paraqitjes s t cils do t mbyllen dyert e imanit.
    [30] Transmetojn Muslimi dhe Ebu Davudi. Shih Fet’hul Bari, 11: 297; Sunen Ebu Davud - kaptina pr parashenjat e Dits s Kiametit; Tejsirul vusul - kaptina pr parashenjat e ndryshme; Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 18: 77.
    [31] Fet’hul Bati, 11: 297.
    [32] Fi Dhilalil Kur’anil Kerim, 6: 308.
    [33] Sherhun Nevevi ‘ala Sahih Muslim, 18: 58-59.
    [34] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 13: 80; Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 18 :59.
    [35] Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 18: 91.
    [36] Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 18: 63 e m tej.
    [37] Transmeton Ibni Haxheri n Fet’hul Bari, 13: 89.
    [38] Transmeton Ibni Haxheri n Fet’hul Bari, 13: 89.
    [39] Tefsir bin Kethir, 1: 577.
    [40] Me kt nnkuptohet se ai m n fund do ta rrzoj teorin pr kryqin dhe do ta prgnjeshtroj madhrimin e tij nga ana e t krishterve. Shih Ed-Dinul kalis, 1: 92.
    [41] Isai alejhis-selam do ta anuloj xhizjen ndaj pasuesve t ehli kitabit dhe kjo nuk do t pranohet prej tyre, por vetm Islami. E kjo nuk do t thot se Isai alejhis-selam do ta anuloj nj dispozit t Sheriatit, por ky hadith tregon se pranimi i xhizjes nga ehli kitabt sht caktuar deri n zbritjen e Isait alejhis-selam. Shih Ed Dinul kalis, 1: 92.
    [42] Pasuria do t shtohet pr shkak t drejtsis q do t zbatoj Isait alejhis-selam.
    [43] Me kt tregohet se njerzit shum m pak do ta lakmojn pasurin, pr shkak t t kuptuarit t tyre se Dita e Kiametit sht afr, prandaj do t dshirojn t bjn sa m shum vepra t mira.
    [44] Muttefekun ‘alejhi. Shih El lu’lu’ vel merxhan, 1: 31.
    [45] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 7: 302; Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 2: 189; Sahih Tirmidhi, 9: 76; Sunen bin Maxhe, vllimi i dyt,; El Fet’hur Rabani, 2: 143.
    [46] Sherhun Nevevi ‘ala Sahih Muslim, 18: 75-76.
    [47] S.K rahimehullahu, duke komentuar kto ajete, thot: ”Ne, me siguri, mund t konfirmojm se vendi ku ka arritur Dhul-karnejni sht ndrmjet dy kodrave, por cilat jan kto dy kodra, ne nuk mund ta dim. E tr ajo q mund t msohet nga kto ajete sht se ai ka vajtur n nj vend i cili gjendet ndrmjet dy parmakve natyror ose dy pendave artificiale, t cilat ndajn kalimin n lugin dhe se aty ka hasur nj popull t cilt mezi kuptoheshin mes vete. Kur e pan se ai ishte i fuqishm dhe i drejt, e lutn t’ua ndrtoj nj pend prpara Je’xhuxhit dhe Me’xhuxhit, t cilt vazhdimisht i sulmonin nga ato dy kodra prmes atij kalimi dhe u shkaktonin dme t mdha n njerz dhe n pasurit materiale, e ata nuk ishin n gjendje t mbroheshin prej tyre. Si kundrvler ata do t’ia paguanin nj shum t caktuar t hollash q do t mund t’i mblidhnin. Mirpo, sunduesi i drejt i mbetet konsekuent parimit t bamirsis dhe lufts kundr padrejtsis dhe rregullimeve dhe pranon q vullnetarisht t’ua ndrtoj pendn duke refuzuar ofertn e tyre. Ai vren se mnyra m e leht ishte ta mbyllte kalimin ndrmjet dy kodrave, andaj krkoi prej tyre q ta ndihmojn me mjete materiale dhe me fuqi puntore. Ata mblodhn copa t mdha hekuri, t cilat ai i vendosi ndrmjet dy parmaksh, dhe, kur e rrafshoi shtresn e hekurt, ather krkoi prej tyre bakr t shkrir t przier me hekur, n mnyr q ta derdh at mbi shtresn e hekurt e kshtu ta prforcoj pendn. Sot n mnyrn m bashkkohore prdoret i njjti sistem pr prforcimin e hekurit dhe sht konstatuar se me shtimin e nj sasie t bakrit n hekur, forcohet qndrueshmria dhe rezistenca e tij. All-llahu xhel-le shanuhu qysh ather e ka udhzuar Dhulkarnejnin dhe e ka shnuar n Librin e Vet t amshueshm duke i paraprir kshtu shkencs bashkkohore njerzore shekuj me radh, numrin e t cilve nuk e di askush prve All-llahut xhel-le shanuhu N kt mnyr u bashkuan trsisht dy parmakt dhe u mbyll rruga e Je’xhuxhit dhe Me’xhuxhit, t cilt nuk ishin n gjendje as ta kaprcejn e as ta zhbirojn dhe iu b e pamundshme q ta sulmojn at popull t pafajshm dhe t prapambetur. Dhulkarnejni e shikoi projektin e madh t cilin e prfundoi vet, por nuk e kaploi kryelartsia dhe madhshtia, e as q e joshi fuqia dhe dijenia e vet, por e prkujtoi All-llahun xhel-le shanuhu dhe e falnderoi At, duke ia prshkruar Atij kt pun t madhe, t ciln ia mundsoi ta kryente me sukses. Ai trsisht u rezervua nga fuqia e vet dhe kt ia prshkruajti All-llahut xhel-le shanuhu, duke u shprehur se ai beson se t gjith pendat dhe t gjitha malet do t thrrmohen trsisht n Ditn e Kiametit dhe se Toka do t bhet trsisht e rrafsht dhe lakuriq. E, pr sa i prket pyetjeve: Kush jan Je’xhuxhi dhe Me’xhuxhi? Ku jan ata tani? ’ka ndodhur me ta dhe ka do t ndodh me ta? T gjitha ktyre pyetjeve sht tejet vshtir t’u prgjigjemi, sepse ne pr ta nuk dim asgj m tepr se ’na ka informuar Kur’ani dhe ndonj hadith sahih lidhur me ta.” Fi Dhilali Kur’ani Kerim, 5: 411-413.
    [48] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 13: 91 e tutje.
    [49] Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 18: 68.
    [50] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 313.
    [51] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 313.
    [52] All-llahu xhel-le shanuhu na tregon pr fryrjen e par dhe t dyt n kto ajete: Ditn kur Toka do t dridhet nga trmeti, pas t cilit pason tjetri.” (En-Nazi’at: 6-7) Er-raxhife do t thot pas fryrjes s par, kurse Er-radife pas fryrjes s dyt, si na informon Ibni Abbasi radijAll-llahu anhu. Shih Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 310-311.
    [53] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 312.
    [54] El-Enbija: 104.
    [55] El-Maide: 117-118.
    [56] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 8: 230 dh 11: 322.
    [57] Selim bin ‘Amiri - transmetues i hadithit nga Mikdadi - thot: ”Pasha All-llahun, un nuk di se ka nnkuptonte me fjaln (milje), miljen toksore apo Mil me t ciln stolisen syt.” Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 17: 196.
    [58] Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 17: 196.
    [59] Sahihu-l-Buhari bi hashijetis Sindi, 1: 170; Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 7: 120-122; Es-sunenul kubra, 10-87; Sunenun Nesai, 8: 22-223.
    [60] Kjo sht pjes e nj hadithi t gjat q e shnon Muslimi. Shih Rijadus Salihin, 62-63 (n gjuhn shqipe f. 57)
    [61] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 340.
    [62] 186 Sahihu-l-Buhari, 11: 138.
    [63] Fet’hul Bari, 11: 138.
    [64] Sherhul Bejxhuri ‘ala xhevhereti teuhid, f. 212.
    [65] Transmeton Tirmidhiu dhe thot se hadithi sht hasen sahih. Shih Sahihut-Tirmidhi bi sherh ibnil Arabi, 9: 253.
    [66] 190 Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 3: 88.
    [67] Mahmud Hattab es-Sebki thot: ”Dije se at Dit madhshtore kundr njeriut do t dshmojn njmbdhjet dshmitar: gjuha, duart, kmbt, vesht, syt, lkura, toka, nata, dita, engjjt shkrues dhe pasuria.” Pastaj, si argument pr kt, ka parashtruar disa ajete dhe hadithe. Shih Ed Dinul halis, 1: 105 e m tej.
    [68] Transmeton Tirmidhiu dhe thot se hadithi sht hasen garib. Shih Sahihut-Tirmidhi bi sherh ibnil Arabi, 9: 260.
    [69] Muttefekun ‘alejhi. Shih Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 13: 407-408.
    [70] Sherhul ‘akidetit-Tahavijje, f. 25; Sherhun Nevevi ‘ala Sahih Muslim, 15:53; Sherhun ‘akidetil vasitijje li Muhammed Halil Herras, f. 115; Sherhul Bejxhuri ‘alel Xhevhere, f. 223; Ed Dinul halis, 1:111.
    [71] Ed Dinul halis, 1: 111.
    [72] Muslim bi sherhin Nevevi, 15: 53-54; El lu’lu’ vel merxhan, f. 106.
    [73] Muttefekun ‘alejhi. Shih Sahihu-l-Buhari - pjesa pr xhenazen - kaptina pr namazin e shehidit dhe Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 15: 75.
    [74] Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 15: 55.
    [75] Sherhul ‘akidetit-Tahavijje, f. 251.
    [76] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 13:396-398. T njjtin hadith e transmeton edhe Muslimi. Shih Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 15: 55.
    [77] Transmeton Neveviu n komentin e vet t Sahih Muslimit, 15: 53.
    [78] Sherhul ‘akidetit-Tahavijje, f. 151; Sherhul Bejxhuri ‘alel Xhevhere, f. 223; Ed Dinul halis, 1:111.
    [79] 203 Sherhul ‘akidetit-Tahavijje, f. 472; Sherhul ‘akidetil vasitijje, faqe 123; Ed Dinul halis, 1: 107.
    [80] Kasideti bin Kajjim - me komentin e tij, 2: 593.
    [81] Kt e transmeton nga Kurtubi komentuesi i akaids s Tahaviut, f. 472.
    [82] Sherhul Bejxhuri ‘alel Xhevhere, f. 215.
    [83] Sherhul ‘akidetit-Tahavijje, f. 470; Sherhul ‘akidetil vasitijje, faqe 126.
    [84] Ata kan mbetur n mesin e grupit t besimtarve ngase jan fshehur me iman n dynjallk, e po ashtu edhe n ahiret do t’i prcjellin besimtart dhe do t shkojn pas nurit (drits) s tyre, derisa All-llahu xhel-le shanuhu t vr nj mur mes tyre, me ’rast e humbasin nurin e besimtarve. Dhe vendi i tyre do t jet pjesa m e thell e Xhehenemit. Shih Nevevi ‘ala Sahih Muslim, 3:19)
    [85] Duke i komentuar kto fjal, Kurtubi thot: ”Ky do t jet akt i tmerrshm, me t cilin All-llahu xhel-le shanuhu do t’i sprovoj robrit e Vet e t’i ndaj t mirt nga t kqijt. Pasi munafikt do t mbesin me besimtart, duke pohuar se edhe ata jan besimtar, dhe duke menduar se kjo sht e lejuar edhe n ahiret, ashtu si ka qen n dynjallk, All-llahu xhel-le shanuhu do t’i sprovoj duke u ardhur me nj pamje t posame e do t’u thot: ”Un jam Zoti juaj!” Besimtart do t prgjigjen negativisht, ngase ata e kan njohur At dhe e din se nj pamje e till nuk i prket All-llahut xhel-le shanuhu. Prandaj kan thn: ”Krkojm mbrojtje nga All-llahu prej teje. Ne Atij nuk i prshkruajm shok.” Ibni Haxheri e transmeton kt nga Kurtubi n Fet’hul Bari, 11: 380-381.
    [86] Sa’adani sht nj lloj druri me gjemba jashtzakonisht t mdhenj.
    [87] Kjo sht pjes e nj hadithi t gjat, t cilin e transmetojn Buhariu dhe Muslimi, e kto jan fjalt e Muslimit. Shih Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 13: 367 dhe Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 3: 17.
    [88] Transmeton Muslimi. Shih Sahih Muslim bi sherhin Nevevi, 16: 57.
    [89] Sherhul ‘akidetit-Tahavijje, f. 471.
    [90] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 386.
    [91] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 6-256-257; El-Muvetta’ f. 614.
    [92] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 361.
    [93] Sahihu-l-Buhari me’a Fet’hul Bari, 11: 351.
    Celesi i Parajses:Ska hyjni tjeter pervec Zotit, dhe se Jezusi dhe Muhamedi a.s jane profetet e Tij.

Tema t Ngjashme

  1. Ja besojn britanikt pr Krishtin dhe ringjalljen
    Nga Neteorm n forumin Toleranca fetare
    Prgjigje: 3
    Postimi i Fundit: 14-12-2017, 09:00
  2. Putini do ringjalljen e ish-BRSS-s
    Nga fattlumi n forumin Problemet ndrkombtare
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 06-10-2011, 18:58
  3. Nga shtpia e Rugovs nis ringjalljen e LDK-s
    Nga MafiaWarz n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 24-09-2010, 10:31
  4. Task Force pr ringjalljen e Treps
    Nga drifilon n forumin Ekonomi & biznes
    Prgjigje: 6
    Postimi i Fundit: 23-03-2010, 13:48

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •