Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 9 prej 9
  1. #1
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    03-04-2020
    Postime
    1
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Lightbulb Qytetet e vjetra iliro/shqiptare (Prizreni-Shkodra) Hart.

    T dashur miq, un jam Kreshniku dhe jetoj n mrgim. Un jam i dhn pas historis s shqiptarve dhe shikoj shpesh her faqe dhe harta t ndryshme. Duke shikuar disa faqe me harta t vjetra sot zbulova nj hart t Iliris n t ciln ishin edhe qytetet e athershme. Pasi e analizova hartn, hapa google maps dhe fillova ti krkoj qytetet. Shikoni fotografit m posht. A mund t jet THERMIDAVA Prizreni sotm.
    Ju lutm komentoni dhe analizoni.

    Emri:  20200403_181407.jpg

Shikime: 227

Madhsia:  58.8 KB

    Emri:  20200403_181424.jpg

Shikime: 161

Madhsia:  49.2 KB

    Faleminderit bashkkombas.

  2. #2
    i/e regjistruar Maska e Akuamarini
    Antarsuar
    19-02-2015
    Postime
    1,763
    Faleminderit
    35
    92 falenderime n 86 postime

    Pr: Qytetet e vjetra iliro/shqiptare (Prizreni-Shkodra) Hart.

    Nga GOOGLE.
    PRANIA E SHNIMEVE GJEOGRAFIKE T KOSOVS N HARTAT E RENESANCS (1439-1572)
    Muharem Crabregu

    Shnimet gjeografike t territorit kosovar t regjistruara n hartat e Renesanes, gjithsesi jan interesante dhe t vlrshme pr komentim. Megjithq me numer t vogl, t pabalansuar dhe me lokalizim jo korrekt, shnimet jan t levrdishme pr aspekte t ndryshme hartografike si dhe pr gjeografine histortke.
    Autort e Renesands e kan filluar punn dhe publikimin e Ideve t reja gjeografike, me prezentimet e ashtuquajtura „Tabula Moderna", „Karte Moderna" ose „Tavole Moderna." q ia bashkangjiten edieloneve t shpeshta t „Gjeografis" s Ptolemeut, me t ciln n t vertet fillon edhe Renesansa hartografike.
    Gjithsesi, ana intesante e prmbajtjs s ktyre hartave q ka t bj rne terrItorin e Kosovs sht nomenklatura.
    Nga ana tjetr provat e portretimit fiziografik t pjess qendrore t Evrops JI, sht kryesisht e pasuksesshme.

    N fillim autoret Renesanss prdornin koceptin hapsinor t Ptolerneut, gjer sa kah fundi m i suksesshmi qe Gastaldi me portretimin e koneeptit t tij origjinal n hartn e publikuar n vitin 1560.

    Mes shnimeve gjeografike t akumuluara n hartat e ksaj periode, q kan t bjn me teritorin e Kosovs, si n shpesh t regjistruar veqohen. emrtimet: Casoua dhe Novo Mont.

    I pari ka t bj me thirrjen e pjeses lindore t Kosovs n kuptim t ngusht gjeografik — Fusha e Kosovs.
    I dyti, shnohet n hartn e par t Renesanss, duke u prshkruar xeherore e arit dhe argjendit, i cilIi m von lokalizohet n afrsi t kompleksit malor — Monte Argentato.

    Shiquar n prgjithsi provat e hartografve t Renesanss pr portretimin e territoril kosovar, gjithsesl jan kontrIbut me vler dhe t rndsishme pr aspekte t ndryshme.
    RENESANCA E HARTOGRAFIS
    Gjat mesjets s errt Ptolemeu dhe mnyra e tij e punimit t hartave qe harruar n botn krishtere.
    Vendin e hartave t tij krejtsisht reale, t vizatuara me projekcione t mbeshtetura n matje astronomike, e zn hartat q punoheshin pa mbshtetje n projekcione t mbuluara me figura princrish me pelerina e kurora, me monstrume e legjenda fantastike t huazuara nga bota mistike e krishtenizmit dhe nga legjendat pagane.1 etj.
    1.A.E.Nordenskiold; Faksimil Atlas to the early history of Cartography...,
    Stochholm, 1889, fq. 9.



    Hartografi i pari i Renesanss hartografike gjer tani konsiderohet Nikola Cusa (nus), i cili, shiquar pr nga aspekti i pranis s shnimeve gjeografike t Kosovs, sht. nn hijen e Ptolemeut (v. 150).


    Ky autor gjerman n hartn e tij ,t titulluar „Central Europa" t botuar n Strazburg n vitin 1439, n Iiteraturn hartografike njifet si „Karta Moderna". Kjo hart e r me prmbajtje shnimesh gjeografike t kohs sht e para e ktij lloji pr Evropn Qendrore.

    Ajo paraqet kontribut t madh pr ringjalljen e hartografis, e cila si shkenc pr komunikimin e ides pr trajten dhe prmbajtjen e Bots ishte e cenzuruar mbi dhjet shekuj nga ideologjia kishtare.

    Ky autor len pas dore pr her t par n shum aspekte „Gjeografin" e Ptolemeut, duke krijuar nj koncept t ri m t cilin filloi edhe Renesanca hartografike, por sa i prket interesit ton t hartografimit t pjess qendrore t Evrops JL gjegjsisht t Kosovs, Kuza sht mbeshtetur n portretimin e Ptolemeut.
    N organizimin fiziogratik t Evrops JL dominon skeleti malor nyja se cils identifikohet me emrtimin Scardus Mons — Mali Sharr dhe krahu veri-lindor Orbelus Mons q ka t bj me malet lindore t Kosovs. (H.1)
    Ndryshuar pr her t fundit nga Akuamarini : 04-04-2020 m 08:09

  3. #3
    i/e regjistruar Maska e Akuamarini
    Antarsuar
    19-02-2015
    Postime
    1,763
    Faleminderit
    35
    92 falenderime n 86 postime

    Pr: Qytetet e vjetra iliro/shqiptare (Prizreni-Shkodra) Hart.

    Sa i prket skeletit orografik harta ruan drejtimin e vargemaleve dhe pozitn nyjore t Sharit (pa identifikim), por ai sht i zgjruar me degzime, kshtu q tr mbrendsia e Evrops JL sht mbuluar me trajta malore.

    Karakteri malor dominon mbi kt hapsir, as nj shnim orografik q ka t bj me territorin e Kosovs nuk sht identifikuar.


    Nga rrjeti ujor tregohet nj rrjedh q derdhet n Detin Adriatik q identifikohet me hidronimin f. drina (f. = flumen-lum), q pa dyshim ka t bm me Drinin.
    Pos ktij, nj deg jugore e Danubit identifikohet me emrtimin f. moraua pizola (pizola x i, e vogl), pra Morava e Vogl q n t vertet ka t bj me Moravn Jugore.
    Nomenklatura tjetr ka t bj me vendbanimet, shnimi i t cilave sht br me pikturimin e trajtave t kshtjellave.

    Ndr ato q kan t bjn me territorin e Kosovs veojm: Pistina (P(r)istina) e cila lokalizohet n hapsirn.qendrore t Evrops JL, dhe jo larg saj kemi shnimin: noua barda over nuoua mote (mo(n)te x mal) e lokalizuar me nj pikturim t kshtjells afr s cils pason teksti: fosse de oro e argento (xeherore e arit dhe argjendit).

    Gjithsesi shenimi skjarrues pr pasurin natyrore t ksaj nuk sht shnim i rastit.

    Rndsia e ktij shnimi mund t vlersohet m mir nse kemi parasysh se ajo figuron n nj hart t Bots.
    Ndr lokalitetet tjera hasim edhe identifikimin Forus q konsiderohet s sht trajte e emertimit Forno, e q ky n t vrtet sht prkthim i kuptimit te fjals Pec, prandaj edhe disa autor q merren m kt lmi, pra kt emer e identifikojn me Pejn.
    Gjthsesi, kjo hart „moderne" e Fra-Mauros me pak shnimet q prmban pr Kosovn n kuader t Il Mappamondos, mund t thuhet s sht prezentim i dnjt i disa shnimeve relevamte gjeografike. Prandaj, duhet t merret si hart e par e Renesanss pr historin e hartografimit t territorit kosovar.
    Shiquar n prgjithsi elementet grafike dhe gjeogralike t Mappamondos, vrehen edhe disa specifitete t shprehjs hartografike. Psh. prania e potencimit t vijs dhe trajts nga shifet edhe madhsia e fenomentt gjeografik.

    Vln t prmendet se harta ka pr baz orientimin traditor t botkuptimit hartografik islamik, sipas t cilit n krye t harts lokalizohet hemifera jugore. sht pr tu prmendur edhe shnimi q tregon se n at koh Shkupi sht konsideruar si pik e prpjekjs s

    Gjithsesi, ky shnim dhe si dhe ai pr Novomontin jan elemente q pasurojn prmbajtjen e hartes sidomos n aspektin e pasurimit t ides mbi gjeografin historike t ksaj ane.

    Nomenkaltura e harts sht shkrun sipas grafis Italjane, ku shkrimi shkrutohet duke i nenkuptuar zrat q duhet t' figurojn, mnyr q randaon leximin e harts.

    Por, shiquar n kt n aspektin hartografik t shnimit t emrtimit, kjo mnyr e shkurtr kursen hapsirn e harts, n nj an, kurse nga ana tjetr mundson pasqyrimin e nj numri m t madh identifikimesh gjeografike. (H.Z.)
    ROSELI (V. 1480-90)
    Si i tret i Renesanss hartografike shquet firentinasi Roseli, i cili n hartn e tij t Evrops Juglindore (pa titull), prpos kontributit te prgjithshm pr kt lmi, shquhet edhe pr hartografimin e Kosovs.
    Aspekti i perparimit shifet n pasurimin e nomenklaturs dhe prmbajtjs gjeografike me oronime, hidronime dhe vendbanime t reja.
    Nga oronimet q kan t bjn me territorin e Kosovs hasim shnimin Glibotma Motes (montes), i cili ka t bj me Lubotenin gjersa Sharri nuk Cekt.

    Pastaj, figuron emertimi Saracma Motes, i cili konsiderohet se ka t bj me malet lindore t Kosovs.
    Nga emrtimet e rrjedhjeve t identifikuara veojm Drin f. (flus) dhe Ibar.
    Kurse nga vendbanimet jan t idenfitikuar Nouo Mont dhe pr her t par shnimi mjaft interesant si pr kah kuptimi i fenomenit gjeografik kshtu edhe pr kah trajta gjuhsore e shnimit.

    Fjala sht pikrisht pr emertimin Casoua, i cili lokalizohet n ann jug-perndtmore t malit Luboten.

    Ky emertim q pa dyshim ka t bj me thirrjen e Kosovs q si lokalitet figuron n harta shekuj me rradh gjer kah mesi i shek. XIX.

    N kt hart, gjithashtu si lokalitet hasim emrtimin'Sittinizza, i cili duhet t lidhet me hidronimin Sitnica.
    Edhe ky autor pr organizimin fiziografik t mbrendsts s Evrops JL, merr pr baz konceptin e autorve t mprparshrn.
    Por, si pam m lart nomenklatura ishte „moderne".
    Si veanti e orografis sht se ajo sht e coptuar dhe e redukuar n grumbuj malesh, por megjith at diktohet ndikimi i konceptit ptolemik. (H, 3.)



    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Ndryshuar pr her t fundit nga Akuamarini : 04-04-2020 m 15:07

  4. #4
    i/e regjistruar Maska e Akuamarini
    Antarsuar
    19-02-2015
    Postime
    1,763
    Faleminderit
    35
    92 falenderime n 86 postime

    Pr: Qytetet e vjetra iliro/shqiptare (Prizreni-Shkodra) Hart.

    BENVENTANO V. 1507
    N edicionin e kttj autori t Ptolemout hasim edhe Tabulen. Moderna Polonie, Ungari, Bosnie, Germanie, Russie, Litkovanie, Rom, 1507, e cila n pikpamje fiziografike dhe t prmbajtjes gjason m at t autorit t lartprmendur. (H. 4.)




    Pasaj n hart hasim shnime antike q kan t bjn me venbanimet e ksaj ane: Vlpiana (Ulpiana nj her kryqendr e Dardanis t eils pas rrenimit Perandori Justinian me origjin dardane, duke u br rindrtimin e saj ia ndrroi edhe emertimin n Justiniana Secunda.
    236
    Po t njejts period klasike i prket edhe shnimi i

    lokalitetit Vendenus (afr Ulpians), lokalitet q duhet t gjindet diku kah mesi i Fushs s Labit me gjas t lokalitetit Glavnik.

    Poashtu n afrsi t ktyre vendbanimeve antike figuron lokaliteti Casoua, q gjer tani e hasim edhe t autort e m prparshm.

    Pastaj kemi vendbanime t reja t identifikuara si Bardagi dhe Chino t lokalizuara t nj deg e Drinit.

    Emrtimi i par mund t identifikohet me katundin e ans Dushkaj afr Gjakovs — Bardaniq, kurse i dyti gjithsesi me Klinn e sotshme.

    N afri t ktyre shnimeve hasim edhe vendbanimin Salatina qe duhet t prgjigjet Slatines afr Prishtins.
    T shiquar kto shnime gjeografike n hartn e rikonstruktuar fare leht mund t prfillet edhe rruga e udhtarit, q i tubon informatat n baz t se cilave Gastaldi prpilon hartn.

    Duka pasur para sysh se Bardaniqi gjithnj ka banor katolik, poashtu edhe t Klina dhe'se nuk prmenden qytet e mdha t ksaj ane q at koh ishin n lulzimin oriental, mund t supozohet se tubuesi i shnimeve ishte misinar katolik ilegal q lvizi dhe qendrot npr kto vendbanime. (H. 7.)
    GASTALDI (V. 1548)
    N hartn e Gastaldit t titulluar Tavole nouva di Schiavonia, t vitit 1548 t botuan n Venetia, prap n nj pjesn marginale ku nderpritet mbrendsia e Evrops JL, ku pr shkak t shkalls s harts hasim nj numer t vogl shnimesh, nga ato q i prkasin Kosovs.
    Kemi dy identifikime t cilat nuk jan t reja, por vetrn pr nga varianta e shnimit. Fjala sht pr lokalitetin Casovia dhe hidronimin Lodrino (drini). (H.8.)
    MAITIOLO — GASTALDI (V. 1548)
    T dy autor s bashku, Matiolo dhe Gastaldi jan editor t Ptolemausit t vitit 1548 t botuar n Venedik. N njern ndr hartat „moderne" hasim tri shnime q kan t bjn me territorin e Kosovs; prej t cilave dy jan variante t reja shkrimi: Casove, i cili gjer tani shnohej n trajtn e shquar Casova dhe Chlina q m par u shnua China.
    Q t dyja t identifikuar si vendbanime. Prpos ktyre lokaliteteve kemi edhe hidronimin Drin. (H.9.)


    237

    Duhet cekur se ky emrtim n hart sht konkretizuar me pikturimin e drujve gjethrnse me nj areal t gjer hapsinor mes Shkupit (Seopia) M. Negro (Karadakut) dhe degs jugore t Drin Flu.

    Me shnimin e ktij visi terrthorazi prezentohet lokaliteti i Kaanikut dhe Gryka e Kaanikut.
    N veri t oronimit M. Negro (Mali i Zi ose Karadaku) q n kt hart na paraqitet pr her t par, poashtu kemi t shnuar lokalitetin e ri Grachaniza dhe China, nga ana lindore e malit Scascoua, kurse nga ana jug-perndimore sht lokaliteti Sar.

    Duhet cekur se n veri t ktij mali shtrihet konpleksi malor i identifikuar M. Argentato, rreth t cilit hasim tr shnimet tjera q kan t bjn me territorin e Kosovs.

    Nga ana jugore sht lokalizuar Monte nouo dhe Vendenich, nga ana jug-lindore Pistrina dhe pr her t par Vchtterna kurse nga ana veriore e malit kemi identifikimin Copagnich, pra emrtim q na tregon se n veri gjendet kopaoniku.

    Pastaj, kemi vendbanimin Ibar buz lumit, emrtim q na idenfikon edhe thirrjen e lumit, dega jugore e se cils rrjedh prej Malit Argentato, kurse ajo perndimore sht rrjedhje e nj liqeni t identifikuar La. Suersagno, pr t cilin gjer tani nuk ka t. dhna gjeografike rreth ekzistimit t tij.
    N buz t ktij liqeni sht lokalizuar vendbanimi Vendenus.
    Duke prcjellur me kujdes paraqitjen dhe shtrirjen e Monte Argentato dhe pranin e lokalizmit t Monte nouo-s pran kompleksit malor si dhe shnimeve tjera gjeografike t Kosove's rreth saj, sht fakt q tregon se Monte nouo gjendet ktu si xeherore e arit dhe argjendit, si ceket edhe m par, prandaj emertimi i Maleve Lindore t Kosovs n t vertet sht Malet e Argjenta, q gjithsesi duhet t riprtrihet, pasi q tani ndr literaturn gjeografike sht pa identifikim emror, por vetm si an malore e Kosovs.

    Prandaj, sygjerojm q gjith ata q kan t bjn me prdorimin e emertimeve gjeografike t ksaj ane, n shkolla, shtyp, televizor etj., ta ken n konsiderim emrtimin origjinal t ktyre maleve. (H.10.)
    BERTELLI (V. 1972)238
    Ndr autort e kohs s Renesanes q kan kontribuar pr hartografimin e Kosovs kemi rradhit edhe Bertellin, i eili n hartn e tij t tituIluar Carte del Evropa Sudorientale, 1572, Venedig, veojm kto specifitete: Gjithsesi, ajo pr kah titulli sht interesante pr shkak se pr her t par hasim emrtimin e pjess jugore t Evrops q ne sot zakonisht e njohim si Gadishulli Ballkanik ose Ballkan.


    Pra, thirrja italiane e ksaj ane ishte Evropa jug-lindore, kurse ajo turke Balkan t ciln m von e pranuan edhe hartograft gjerman, kshtu q kjo thirrje pothuajse dominon sot n literaturn gjeografike.
    Sa i prket mbrendsis s Evrops JL n kt parafytyrim t Bertelit hasim nj koncept t ri pr kt hapsir.


    Porpos ksaj risie, sa u prket shnimeve gjeografike t Kosovs hasim pr her t par n hart lokalitetin Mitroviza, kurse te burimi i degs veriore t Vardait n veri t Scopia-s (deg e cila duhet t konsiderohet Lepenci me Nerodimen lokalizohet Istriana q me siguri ka t bj me Justiniana Secunden pra Ulpianen.
    Duhet t cekt se koncepti fiziografik i Bertellit pr mbrendsin e Evrops JL pranohet si zgjedhje m e re prej tr hartografve t m vonshm t Evrops perndimore, kshtu q kjo ide e tij e prezentimit t ksaj ane dominon t autort e mvonshm shekuj me rradh gjer n shekullin XVIII. (H.11.)
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Ndryshuar pr her t fundit nga Akuamarini : 04-04-2020 m 15:03

  5. #5
    i/e regjistruar Maska e Akuamarini
    Antarsuar
    19-02-2015
    Postime
    1,763
    Faleminderit
    35
    92 falenderime n 86 postime

    Pr: Qytetet e vjetra iliro/shqiptare (Prizreni-Shkodra) Hart.

    PRANIA E EMERTIMIT KOSOV N HARTAT E RENESANCS
    Ndr shnimet gjeografike t territorit kosovar q na paraqiten n hartat e autorve t Renesancs, gjithsesi pr kah prezenca veohet lokaliteti dhe emertimi n varianta t ndryshme Casoua, q ka t bj me thirrjen Kosova n kuptim t ngusht gjeografik.

    Pr shkak t gabimit n mnyrn e shnimit t ktij identifikimi n nj kuptim tjetr gjeografik, si lokaatet e jo si emrtim visi, po japim komentin q vijon.
    S pari t cekim se egzistimi i nj venbanimi me thirrje t till, shiquar n realitetin hapsinor t territorit kosovar, nuk ka egzistuar, prpos n harta.

    Prezenca e ktij emeri n harta paraqitet n gjysmn e dyt t shekullit XV te autort italian dhe vazhdon t figuroj si shnim besueshm gjeografik gjer n gjysmn e shekullit XIX, duke u prcjell edhe ndr autor turq, gjerman, anglez etj.
    Me gjith prezencn e ktij emrtimi, ndr hartat e kohs s Renesanses ka tendenc q kjo e dhn gjeografike mos t merret n konsiderim fare.

    Shkaku i injorimit t ktij emertimi nuk dihet, por mund t supozohet se ndoshta egziston far dyshimi, mq n Mesjet thuhet se prmendet nj vendbanim me emrtimin t till n Bullgari.


    Kt dyshim mund ta kushtzoj edhe lokalizimi i fenomeneve gjeografike me hamendje n kohn e Renesancs.
    Me shqyrtimin n hollsi t prmbajtjes s hartave t Renesancs, ska dyshim se emertimi n fjal lidhet me kuptimin gjeografik q ka t bj me territorin e Kosoves.

    Prandaj, po cekim sa vijon:


    243
    1. S pari emrtimi Casoua ose variantat e saja n hartat e kohs s Renesancs gjithnj lokalizohet n arealin e shnimeve t Kosovs, pikrisht pran Scardusit (Sharit), Monte Argentarios (malet lindore t Kosovs), ose t M. Negros (Karadakut).; kurse n shekujt e m vonshm, te autort turk, gjerman, anglez etj, gjithnj afr Prishtins.
    2. Gabimi i par q ky emrtim u identifikua si vendbanim nga Roseli e q pastaj u kopjua si shnim i besueshm gjeografik pr egzistimin e emrtimit t s cilit dihej, nuk sht pr t'u uditur, mq lshitne t liojit
    egzistojn edhe pr shnime tjera gjeografike. Psh. emrtimi Ibar shnohet n dy kuptime gjeografike, si hidronim dhe si vendbanim, pastaj oronimi Copagnich figuron si vendbanim etj.

    Prandaj, gabimet e tilla jan t mundshme, sidoemos kur t kemi parasysh se krijimi i hartave n kohn e Renesancs pr viset jasht Italis punoheshin n baz t kompilacionit dmth., n mnyrn e tubimit t shnimeve gjeografike pr viset e largta nga bisedat me misionart e rrall fetar dhe tregtart q deprtonin n mbrendsin e Evrops JL. e burime etj.
    3. Duhet t theksohet se shnimi karakteristik i em'rtimit sht Kasova, q sht trajt e shquar shqipe dhe shqiptim q mund t haset edhe sot n nj pjes t banorve t Kosovs.'
    Prandaj, kur t'i kemi parasysh faktet e lartprmendura, shifet se ky emrtim ka t bj pikrisht me territorin e Kosovs.
    PRFUNDIM
    Pr ti kuptuar veshtrsit e hartografimit t territorit kosovar n kohn e Renesanss duhet ti kemi parasysh kto fenomene gjeografike:
    1. Pozitn e Kosovs, e cila me vetit e nj rrafshlarte e prbr prej dy fushave t prgjatura dhe e rrethuar n trajt unazore me male alpike (n perndim) dhe mollake (n lindje), ka pr hinterland fise malore pr qark.
    2. Vetia kryesore fiziografike q pengoj hartimin efikas t Kosovs n kt koh sht prania e rolit gjeografik t saj si nyje e vendburimeve t lumenjve m kryesore t Evrops JL. Rroli i ujndarsit t tri peligjeve detare (Adriatikut, Egjeut dhe Detit t Zi), si dhe gershetimi i degveburimore t lumenjve t ktyre pellgjeve n territorin kosovar, prshnues dhnsit jo profesional ishte nj labirint i pa zgjedhur shekuj me rradh.
    Prandaj, ata portretuan koncepte n baz t Ptolemeut ose krijuan varianta origjinale, q n krahasim me ate t Ptolemeut ishin m t dobta,prve konceptit t Gastaldit t vitit 1560., e cila n pikpamje fiziografike kishte shum elemente t realta gjeografike.
    4. Prania e sundimit Turk kur edhe roli komunikacionit Lesh-Nish humb pr shkak t nderprerjes s levizjeve fetare krishtere dhe tregtareve me qendrat Italiane.
    Pra, pr shkak t ktij izolimi i komunikimit nprmes Detit Adriatik, edhe furnizimi i qendrave kulturore dhe shkencore Italiane me shnime gjeografike me kt an t Evrops ishte nn do nivel.
    243
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   
    Ndryshuar pr her t fundit nga Akuamarini : 04-04-2020 m 15:06

  6. #6
    i/e regjistruar Maska e Akuamarini
    Antarsuar
    19-02-2015
    Postime
    1,763
    Faleminderit
    35
    92 falenderime n 86 postime

    Pr: Qytetet e vjetra iliro/shqiptare (Prizreni-Shkodra) Hart.

    Per emertimin antik te ketij lokaliteti i hasim keto shenime: Nder pershkrimet e para te Pejes ne literaturen gjeografike, e hasim ate te A.Boues (1836-8)
    , i cili qe ne fillim te shpjegimit, me siguri duke pasur parasysh germadhat e ,,Gradines", ceke se ,,lpeku gjindet mu ne vendin e Dioklea-se,
    te cilen e rrenuan Bullgaret ne shekullin XI. (?).
    Mjerisht, ky autor nuk jep informata me te hollsishme per konstatimin e ketij emertimi.
    Kur eshte fjala per emertimin antik te ketij vendbanimi, gjithsesi,
    duhet te ketni parasysh edhe nje mbishkrim qe eshte gjetur ne germadhat e Pejes se vjeter.


    Fjala eshte per emertimin autokton Dumvenio, per te cilia nuk egziston ndonje mendim i percaktuar se me qka ka te beje kjo thirrje.
    (Vulic; Spomenik No. 71, SAK, 1931).
    Gjithsesi, kujdes te veqante duhet kushtuar emertimit te ketij lokaliteti qe e pershkruan E. Cedkov.
    Emertimin Siparant e gjejme te Ptolemeu ne tabelen e Peste te
    ,,Geografise", (veper e kompletuar gjate shekullit te dyte ne Aleksandri, ne qendren kulturore te botes se atehershme), i cili tentoi qe ne baze te
    literatures dhe shenimeve te fresketa ta beje pershkrimin gjeografik dhe paraqitjen grafike te botes se atehershme.
    Ne tabulen e peste perfshihet pjesa me e madhe e Iliricumit, gjere te provinca e Dardanise ne JL.

    Duke shikuar kete dhe tabulen e Nente vime gjere te nje konstatim se territori i sotem i Kosoves, sipas konceptimit gjeografik te Ptolomeut ose ndarjes administrative te asaj kohe, se tere kompleksi pellgjor i lumenjve qe derdhen ne Detin Adriatik i perkasin teresise se Provinces se Dalmatise.
    Prandaj, edhe pellgu i Drinit me permbajtjen e saj gjeografike i bashkangjitet anes JL te Dalmatise.
    Me shikim me detal te hartes, fare mire shifet se Drini i Madh
    (Driloni), perbehet nga dy dege kryesore qe perputhet me realitetin.
    Prandaj, dega e eperme duhet t'i takoje rrjedhes se Drinit te Bardhe, kurse ajo lindorja Drinit te Zi.
    Nder tiparet tjera te pikturara kemi orografine me nyjen malore
    Scardus M., Mali Sharr dhe vendbanimet me te rendesishme.
    Te vendburimi i deges veriore te Drinit, dmth., Drinit te Bardhe, si vendbanim lokalizohet Siparantumi, kurse ne afersi ku bashkohen dy deget e Drinit, Drini i Bardhe me te Ziun, shenohet Thermidava.
    Arkeologu i njohur Kosovar E. Qershkov, duke i pasur para sysh keto shenime gjeografike te ,,Gjeografise", nga ana tjeter edhe arealin e
    gjere te materialit arkeologjik te ,,Gradines" se Pejes, mendon se ky
    lokacion duhet te konsiderohet Siparanti.

    Nga ana tjeter, per Thermidaven
    gjegjsisht Theranden mendohet se duhet te korenspondoje me Prizrenin ose ndonje venbanim antik afer saj.
    Keto fakte rreth identifikimit te vendbanimeve te cekura, nuk mund
    te jene apsolute, meqe per to nuk ekziston material konkret shkrimor
    arkeologjik, por shikuar nga aspekti logjik dhe menyra e konkludimit
    shkencor, kjo teze eshte mjaft bindese dhe mbetet vetem te vertetohet.


    Ne favor te ketij mendimi, perpos Qershkovit dhe autorit te ketij punimi, kane shkruar edhe N. Ferri arhelolog dhe E. Dukagjini gjeograf.
    Sipas te gjitha gjasave, mund te thuhet se emertimi i kohes dardane
    dhe romake per Pejen e vjeter, duhet te merret Sipaant gjegjsisht
    Siparantum, e cila eshte pjelle autoktone per te cilen duhet te ndegjohen edhe mendimet e etimologeve dhe onomasteve.
    Emertimet e sotshme Peje, Ipek, Pee. - Me ndarjen e Perandorise
    Romake te vitit 395, ne ate Lindore - Bizanti dhe Perendimore - Roma,
    Provinca e Dardanise bjen nen juridiksionin e Bizantit.
    Ne fillim te Mesjetes se Hershme, ne shekullin VI, Peja e vjeter fillon ta humbe rrolin e funkcionimit urban, si ne pikepamje ekonomike, tregtare, kulturore, administrative, me fjale te tjera shuhet municipiumi.
    Ne te vertete kjo u shkaktua me depertimin e para te hordhive barbare ( Gotet,Vst.), kur nen presionin e sulmeve te panderprera, vendbanimet dhe civilizimi ne hapsiren e Evropes JL shuhej.
    Eshte per tu permendur se ne kete kohe ne krye te Bizantit qendronte perandori Justinian, dardanez i Ulpianes, i njohur si dashamir i madh per ngritjen dhe rregullimin e punkteve urbane.
    Ky per qellim te mbrojtes nga sulmet e mevonshme ndermuar rindertimin dhe ndertimin e nje sistemi keshtjellash ne tere territorin e Evropes JL.
    Ndryshuar pr her t fundit nga Akuamarini : 05-04-2020 m 07:22

  7. #7
    i/e regjistruar Maska e Akuamarini
    Antarsuar
    19-02-2015
    Postime
    1,763
    Faleminderit
    35
    92 falenderime n 86 postime

    Pr: Qytetet e vjetra iliro/shqiptare (Prizreni-Shkodra) Hart.

    Me kete rast vetem ne Dardani ndertoi ose rindertoi 691 fortifikime te ndryshme, me q rast edhe iu nderruan edhe emertimet.
    Ne listen e ketyre emertimeve hasim edhe lokacionin e shenuar Pentza, shenimi i pare ose transkriptimi se ciles mund te jete i pasaket, prandaj meqe kjo ka afersi te madhe me fjalen Pek - rrenjen e emertimit te sotem Peje, duhet te konsiderohet se ky emertim daton nga kjo faze e ndrrimit te emertimeve ne kete ane te Evropes JL.
    Gjithsesi, oder aspektet e errta qe kane te bejne me Pejen, rradhitet
    edhe preardhja e emertimit te sotem, i cili duhet te konsiderohet si problemi veante nga ana e toponamasteve dhe etimologeve.
    Ne te vertet rreth thirrjes se ketij venbanimi mund te hasen disa variante shpjeguese, qe nuk mund te jene serioze, meqe shprehen pa
    kurfare bazash ne literature nga autore te ceket.
    Psh. si variante te pare jo te aresyeshme mund te permendim sypozimin se emertimi Peje rrjedh nga fjala pej, qe arsyetohet me nje
    periode kur ne kete vend kultivohej krymbi mendafshit dhe prodhoheshin veshje mendafshi?
    Varianta tjeter, po me kete kuptim lidhet edhe me thirrjen turke Ipek, qe ne turqishte do te thot pe mendafshi?
    Varianta e trete qe haset, duke shpjeguar preardhjen niset nga fakti gjeografik se perreth ketij vendi gjenden shume shpella, dmth., ne baze te fjates peqina rrjedh varianta e thirrjes serbe Peq?
    Te gjitha keto varianta shpjegimesh qe degjohen per aresyetimin e
    thirrjeve shqipe, turke dhe serbe, jane mendime qe mund te degjohen edhe nder popull, ne te vertete nuk kane bazen shkencore per arsyetim. Per shpjegimin e drejte te ketij emertimi, gjithsesi duhet te merret ne
    konsiderim kolekcioni i hartave te Kosoves, ku hasen te gjitha variantet e mundeshme te shenuar gjate shekujve, dhe ne baze te ketij inventari mund te vijme gjere te nje perfundim.
    Nga variantet e cekura dhe duke pasur parasysh varianten e pare te
    mundshme shqipe Pekia, e cila permendet gjere kah gjysma e shekullit te kaluar, dhe duke ditur se varianta turke eshte e turqizuar me prefiksin i (send i zakonshem per gjuhen turke psh. per Strugen Istriga, per Shkodren- lskodra etj), del qarte se rrenja e ketyre varianteve veqohet si Pek.
    Lista e emertimeve qe kane te bejne me lokalitetin e Pejes, e kompletuar ne haze te shenimeve te nxjerura nga hartat e vjetra: ne Dardani ndertoi ose rindertoi 691 fortifikime te ndryshme, me qrast
    edhe iu nderruan edhe emertimet.
    Siparantu Shek. II., 1566 (Rikonstruim), 1652 (Ri), 1688 cca, 1775 (Ri), 1812 (Ri)
    Siparuntum 1489 (Ri)
    Pechia Shek. XVIII
    Peck 1688 cca, 1689

    1 Proco pi C., De Aedificis, IV., 3

  8. #8
    i/e regjistruar Maska e Akuamarini
    Antarsuar
    19-02-2015
    Postime
    1,763
    Faleminderit
    35
    92 falenderime n 86 postime

    Pr: Qytetet e vjetra iliro/shqiptare (Prizreni-Shkodra) Hart.

    Ne listen e ketyre emertimeve hasim edhe lokacionin e shenuar Pentza, shenimi i pare ose transkriptimi se ciles mund te jete i pasaket, prandaj meqe kjo ka afersi te madhe me fjalen Pek - rrenjen e emertimit te sotem Peje, duhet te konsiderohet se ky emertim daton nga kjo faze e
    ndrrimit te emertimeve ne kete ane te Evropes JL.
    Gjithsesi, nder aspektet e errta qe kane te bejne me Pejen, rradhitet
    edhe preardhja e emertimit te sotem, i cili duhet te konsiderohet si problem i vecante nga ana e toponamasteve dhe etimologeve.
    Ne te vertet rreth thirrjes se ketij venbanimi mund te hasen disa variante shpjeguese, qe nuk mund te jene serioze, meqe shprehen pa
    kurfare bazash ne literature nga autore te ceket.
    Psh. si variante te pare jo te aresyeshme mund te permendim sypozimin se emertimi Peje rrjedh nga fjala pej, qe arsyetohet me nje
    periode kur ne kete vend kultivohej krymbi mendafshit dhe prodhoheshin veshje mendafshi?
    Varianta tjeter, po me kete kuptim lidhet edhe me thirrjen turke
    Jpek, qe ne turqishte do te thot pe mendafshi?
    Varianta e trete qe haset, duke shpjeguar preardhjen niset nga fakti
    gjeografik se perreth ketij vendi gjenden shume shpella, dmth., ne baze tefjales pecina rrjedh varianta e thirrjes serbe Peq?
    Te gjitha keto varianta shpjegimesh qe degjohen per aresyetimin e
    thirrjeve shqipe, turke dhe serbe, jane mendime qe mund te degjohen edhe nder popull, ne te vertete nuk kane bazen shkencore per arsyetim. Per shpjegimin e drejte te ketij emertimi, gjithsesi duhet te merret ne
    konsiderim kolekcioni i hartave te Kosoves, ku hasen te gjitha variantet e mundeshme te shenuar gjate shekujve, dhe ne baze te ketij inventari mund te vijme gjere te nje perfundim.
    Nga variantet e celcura dhe duke pasur parasysh varianten e pare te
    mundshme shqipe Pekia, e cila permedet gjere kah gjysma e shekullit te
    kaluar, dhe duke ditur se varianta turke eshte e turqizuar me prefiksin i
    (send i zakonshem per gjuhen turke psh. per Strugen Istriga, per Shkodren
    - Iskodra etj), del qarte se rrenja e ketyre varianteve vecohet si Pek.
    Lista e emertimeve qe kane te bejne me lokalitetin e Pejes, e kompletuar ne baze te shenimeve te nxjerura nga hartat e vjetra:

    Siparantu Shek. II., 1566 (Rikonstruim), 1652 (Ri), 1688
    cca, 1775 (Ri), 1812 (Ri)
    Siparuntum 1489 (Ri)
    Pechia Shek. XVIII
    Peck 1688 cca, 1689
    1 P r o c o p i C., De Aedificis, IV., 3

  9. #9
    i/e regjistruar Maska e Akuamarini
    Antarsuar
    19-02-2015
    Postime
    1,763
    Faleminderit
    35
    92 falenderime n 86 postime

    Pr: Qytetet e vjetra iliro/shqiptare (Prizreni-Shkodra) Hart.

    Pecha 1796, 1689, 1797, 1730 (d.), 1736, 1730,
    1744, 1775, 1788 (d.), 1791 (d.), 1793, 1906,
    1810, 1912, 1813 (d.)
    Pechia-Pech 1689
    Pechia - Residenza del Sangiaco del Ducagini, 1688 cca, 1689
    Pec-Ipek 1876, 1879, 1881
    Pekia 1818, 1823, 1833, 1837, 1837, 1861
    Peschia 1829
    Jpek 1848
    Ipechi ou Pechia 1827
    !peck ou Pechin 1828
    Ipeick 1828
    Ipeik 1828
    Ipek 1635 cca, 1812, 1821, 1842 (d.), 1853,
    Ipek (Pekia)1821, 1829
    Ipek (Pesca)1875
    Ipek-Peiska-Peja 1867, 1877, 1878


    Variantet e permendura ne hartat e cekura tregojne nje pasqyre te
    pergjithshme te menyres se shenimit te ketij emertimi.
    Nga shpeshtsia e te shenuarit te lokalitetit ne harta gjate shekujve, shihet qarte se dominon trajta shqipe dhe pastaj ajo zyrtare turke, e cila sidoemos shpesh lajmerohet ne hartat e shekullit XIX.
    Gjithashtu edhe ne literature mund te hasim shenime te qmuashme
    per emertimin e Pejes. Psh. ne pershkrimet e para te ketij qyteti, qe na kane mbetur gjere me sot, datojne nga dekada e katert e shekullit te kaluar te Viquesnelit dhe Boues.
    Autori i pare, ne shume pikepamje korrekt, kryesisht merret me pershkrime gjeologjike te terrenit, prandaj eshte pershkrim i pare i ketij aspekti per Pejen me rrethine.
    Autori mu ne fillim te pershkrimit te tij per kete vend, shpjegon se variante administrative turke lpek, ne gjuhen shqipe quhet Pekia, 2 po me kete theks shenon edhe oronimin mbi Peje - Peklen.
    Autori i dyte, i njohur si jo objektiv ne pershkrimet e tija, merret edhe me aspekte tjera gjeografike. Psh. si kem cekur me pare ai per here te pare evidenton ekzistimin e Pejes se vjeter, duke e cekur emertimin dhe shkatrrimin e tij.

    Ky autore, permend vetem varianten turke te emertimit Ipek kurse emertimin Peklen e shenom pa theks.
    Duhet cekur se keta te dy autore ishin bashkudhetare, dhe se
    shenimet e tyre nuk perputhen ne shume pik pamje dhe se, nuk i kane hyre shpjegimit te emertimit Ipek gjegjsisht Pekia. Boueu per shume emertime mundohet edhe te jepe shpjegime, por kesaj rradhe jo?
    2 V i q u e s n e I., Journal ... SGF, 1840




    Per shpjegimin e ketij emertimi duhet te kemi parasysh edhe faktin e
    egzistimit te oronimit Peklen, i cili gjithashtu ka per rrenje fjalen pek, i cili duhe te kete lidhje me emertimin e vendbanimit mu prane saj.

    Ne te vertete ky mal shtategjate ngritet nga ana perendimore e qytetit.
    Duhet cekur se me shkatrrimin e vendbanimit te Vjeter ,,Gradines'',
    ne Fushen e Pejes, qyteti fillon te zhvillohet mu kah rrenza e Peklenes,
    prandaj ka gjase se mu per kete arsye kjo ane e vendbanimit te ri ka pasur ose ka marre emrin e malit perbri.
    Si ndihme per shqyrtimin e emertimit pek duhen te na ndihmojne
    edhe emertimet te tjera jashte Kosoves qe kane per haze po kete fjale psh.
    Ne Serbine Lindore kemi lumin Pek dhe vendbanimin Majdanpek, qe eshte emertim hibrid majdan - turq., dhe pek., autokotone, nga koherat antike.
    Nga komentimet e lartepermendura rreth emertimit autokon dhe te
    kohes romake, e pastaj per emertimin e sotem qe e lidhem me kohen bizantine, duhet cekur se problemi bukur mire eshte shtruar, prandaj
    qeshtja e shpjegimit me detal kalon jashte fahut tone ne lemin e etimologeve.

    ABOUT THE NAMES OF PEJA (PEC)
    Muharem Cerabregu
    Ndryshuar pr her t fundit nga Akuamarini : 05-04-2020 m 07:38

Fjalt Kye pr Temn

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •