Le t fillojm me gjrat m t qarta: Covid-19, smundja e shkaktuar nga nj lloj i ri i koronavirusit, sht e frikshme. Prhapet shpejt, aktualisht nuk ka asnj vaksin apo trajtim parandalues ​​pr t, dhe ne nuk e dim se sa vdekjeprurse sht n t vrtet. N kto rrethana, sht e kuptueshme q njerzit do t friksoheshin.

Por disa nga ankthi publik i ekspozuar n javt e kaluara ka qen n proporcion me rrezikun q paraqet Covid-19 ashtu si e kuptojm sot. N nivel global, rreth 3.500 njerz kan vdekur nga smundja q kur shprthimi filloi n vjeshtn e vitit 2019. N SHBA vetm, Qendrat pr Kontrollin dhe Parandalimin e Smundjeve (CDC) vlersojn se 20,000 deri 52,000 njerz kan vdekur nga gripi i zakonshm q nga tetori. Dhe ndrsa njerzit e moshuar dhe ata me kushte frymmarrjeje para-ekzistuese kan shkaktuar shqetsim, nj shumic e madhe e njerzve q marrin koronavirus zhvillojn simptoma t buta q mund ti trajtojn edhe n shtpi. Disa nuk do t ken fare simptoma.

E megjithat ekonomia botrore po bie; diskriminimi ndaj njerzve aziatik sht i prhapur; dhe njerzit jan duke rrmbyer maska ​​pr fytyrn.

Pra, pse kemi kaq frik nga koronavirusi?

Psikologjia e friks

Prgjigja sht nj przierje e emocioneve t mistifikuara dhe njohuri t kufizuar, argumenton psikologu David DeSteno n nj editorial pr Ne York Times. Ndrsa lajmet n lidhje me numrin e virusit n Kin na krijojn frikn, kjo na bn jo vetm m t shqetsuar se duhet, n lidhje me kontraktimin e tij, por edhe m t prirur pr t prqafuar pretendime t rreme dhe qndrime potencialisht problematike, armiqsore ose frik ndaj atyre q na rrethojn.

S pari, ka ato q psikologt e quajn paragjykim t disponueshmris, q do t thot se ne kemi m shum t ngjar t japim pesh n ngjarje q menjher mund ta kujtojm. Cikli i ndaluar mediatik q rrethon shprthimin, pr t cilin ky artikull sht pjes, nuk ndihmon me kt. Ai i vendos njerzit n nj gjendje hiperigjitante, n mnyr q do informacion n lidhje me t t jet vet-prjetsues, shpjegon Dorothy Frizelle, nj psikolog konsulent shndetsor klinik n Mbretrin e Bashkuar. Njerzit vrejn m shum, dhe dgjojn m shum, dhe lexojn m shum, dhe e interpretojn at n nj mnyr krcnuese.

Dhe emocioni dmton perceptimin ton t rrezikut. N prgjithsi, kemi frik se nuk ka t ngjar, ngjarje katastrofike si sulmet terroriste m shum sesa ngjarje t zakonshme dhe vdekjeprurse, si gripi. N rastin e Covid-19, vlersimi i rrezikut sht veanrisht i mpreht sepse njohurit tona objektive t smundjes jan ende duke evoluar.

Njerzit kan evoluar t reagojn dobt ndaj asaj lloj pasigurie dhe paparashikueshmrie, argumenton Frizelle, sepse t dy na bjn t ndihemi nj munges kontrolli t perceptuar. Ne jemi qenie njerzore, kshtu q jemi n gjendje t vshtir ti prgjigjemi krcnimeve, t mbrohemi, shpjegon ajo. Por sht vrtet e vshtir t bsh kur krcnimi sht kaq i pasigurt dhe potencialisht i gjer. Kjo sht ajo ku ju filloni t shihni se njerzit marrin sjellje m t pazakonta.

Pasiguria gjithashtu l vend pr pretendime t rreme t cilat, n mes t nj shprthimi, mund t ojn n sjellje q forcojn bartjen e smundjes, shkruan epidemiologu Adam Kucharski n The Guardian. Ne jemi n mnyr unike t keq pr t zbuluar dezinformimin n internet, pjesrisht sepse nuk marrim koh, ose nuk dim se si, t kontrollojm si duhet. Por sht gjithashtu sepse kujtimet tona luajn truket pr ne, duke na inkurajuar t besojm gjra q lexojm vazhdimisht; t krkojm informacione q vrtetojn bindjet tona ekzistuese; dhe t mbani mend gjra q nxisin emocione t forta m shum sesa gjra q nuk jan.

Duket gjithashtu se ka dika pr frikn q na shtyn t tregojm gishtin te t tjert. Pr shkak se shprthimi filloi n uhan t Kins, ndjenjat dhe sulmet anti-aziatike jan n rritje. Kur njerzit reagojn nga nj emocion i fort, ata mund t bjn zgjedhje t shpejt, joracionale, shpjegon Alison Holman, profesor i asociuar n shkolln e infermieris n UC Irvine dhe ekspert n psikologji shndetsore. Ka njerz q tashm paragjykohen, dhe dika e till thjesht forcon supozimet dhe stereotipat q mund t ken n mendjet e tyre pr nj grup t veant njerzish.

Dhe far mund t bni n lidhje me t

Metin Başoğlu, profesor i psikiatris dhe themelues i Qendrs s Stambollit pr Krkime dhe Terapi t Sjelljes, ka studiuar reagimin emocional dhe t sjelljes s t mbijetuarve nga trmeti dhe sheh paralele n reagimet e sotme ndaj koronavirusit.

Pas nj trmeti t madh q goditi Turqin n 1999, duke vrar 17,123 njerz dhe duke plagosur 43,953, Başoğlu thot se shum t mbijetuar nuk pranuan t ktheheshin n shtpit e tyre, duke zgjedhur n vend t ksaj t jetonin n kampe n natyr pr muaj. Por skuadra e tij e kuptoi se nse i inkurajonim njerzit t ktheheshin n shtpit e tyre, ata shroheshin shpejt.

Ai dhe kolegt e tij zhvilluan nj metod pr t prballuar stresin post-traumatik t quajtur Trajtimi i sjelljes Control Focused (CFBT), i cili lindi nga vzhgimi se ekspozimi ndaj nj burimi stresi mund t krijoj nj ndjenj kontrolli mbi t nj msim q ai thot vlen pr epidemit, t cilat jan gjithashtu t pakontrollueshme dhe t paparashikueshme. Ju nuk mund t kontrolloni do rrezik t vetm q vjen n jetn tuaj, dhe t udhheqni nj jet kuptimplote, t arsyeshme dhe produktive n t njjtn koh, thot ai. Shmangia e gjr, jorealiste nuk sht n prputhje me mbijetesn.

Kta ekspert rekomandojn t bni at q mundeni pr t rishfaqur nj sens kontrolli mbi frikn tuaj, pa e reaguar shum dhe duke rrezikuar t kontribuoni n panik publik. Kjo prfshin t qndroni t informuar pa e tepruar at, thot Holman i UC Irvine. Shum ekspozimi i mediave, ne e dim, mund t rris ankthin e dikujt. Ju merrni at q ju nevojitet, dhe lini pjesn tjetr.

Masat paraprake t ndrlikimit jan veanrisht t rndsishme duke pasur parasysh mundsin e lart t kontraktimit t Covid-19. Ka gjra t rndsishme, shum themelore q njerzit mund t bjn pr t marr prsri fuqin ktu, dhe kontrollin t paktn n at mas sa t keni mundsi, shkalln tuaj t prekshmris ndaj ksaj smundjeje, thot Holman. Ato prfshijn vet-izolimin dhe monitorimin e temperaturs tuaj nse smureni; larja e duarve rregullisht me sapun dhe uj; dhe duke qndruar larg tubimeve t mdha, si koncerte ose maratona.

Nj epidemi me prhapje t shpejt mund t jet nj koh veanrisht e vshtir pr njerzit me kushte ekzistuese t shndetit mendor si ankthi ose rregullimi obsesiv-kompulsiv, thekson Holman. Kjo sht ajo ku rrjetet e mbshtetjes sociale jan thelbsore: Un do t rekomandoja q njerzit q kan tendenc t jen m t shqetsuar, t lidhen n nj mnyr t sigurt me njerzit n jetn e tyre, t cilve u besojn; kush mund ti ndihmoj ata t qetsohen; dhe kujt mund ti drejtohen pr mbshtetje.

Mbi t gjitha, ekspertt e shndetit thon se sht e rndsishme t mos lejoni q paniku t marr prsipr vendimmarrjen dhe proceset tona t mendimit racional. Prndryshe, thot Başoğlu, mimi pr t paguar mund t jet shum m i madh se krcnimi q paraqet virusi.

Burimi: Quartz
Scan TV