Emri:  happy-muslim-family-cartoon.jpg

Shikime: 27

Madhsia:  22.6 KB

Lois Lamya al-Raruqi

Vol I

Tema e ksaj letre u zgjodh nga bindja se njerzimi po vuan sot nga sr problemesh serioze shoqrore lidhur me grat dhe ndrlidhjet e dy gjinive n shoqri. Megjithat kto probleme mund t jen m t shqiptuara, shqetsuese, m t dobta pr disa nga ne se sa pr t tjert, ka pikrisht pak n ndonj regjion t bots bashkkohore qytetart e t cils nuk kan ndjer n nj far mnyre ndikimet e ktyre problemeve. Prandaj sht nj nevoj shtypse pr t zbuluar zgjidhje t mundshme. Problemi i grave sht i lidhur pr studimin e tanishm, me Kuranin dhe si e kam quajtur Shoqrin Kuranore, jasht bindjes s fort se Kurani ofron sygjerimet m t qndrueshme pr reformn bashkkohore shoqrore q mund t gjendet n do model ose literatur. Shum nga ju mund t hutohen nga titulli i ksaj letre-Grat n nj shoqri Kuranore. Mund t pyesni veten, Pse ajo nuk tha Grat n shoqrin muslimane ose Grat n nj shoqri Islame? M lejoni tiu shpjegoj pse shprehjet muslimane dhe Islame u prjashtuan pr kt letr dhe si prdorimi i apeleve m t pazakonta Shoqri Kuranore sht justifikuar.

Ka t paktn tre arsye pr zgjedhjen time pr kt titull. E para buron nga frika se shum besime dhe praktika jan etiketuar si muslimane ose Islame pa i justifikuar kto emra. Prafrsisht ka 40 kombe n bot q deklarojn se kan popullat shumic muslimane dhe rrjedhimisht t jen shembuj t shoqrive muslimane ose Islame. Kjo sigurisht rezulton n konfuzion kur pyetja: Cilat nga kto regjione prfaqson me m besnikri shoqrin e vrtet Islame? Mes muslimanve kjo pyetje m e prgjigjur me deklarimin se shoqria e tyre nacionale ose rajonale sht m e vrteta pr qllimet e All-llahut subhanahu wa taala.

Jo-muslimant, nga ana tjetr dhe veanrisht antropologt perndimor q udhtojn npr bot pr t analizuar zakonet dhe m shum pr popujt e tyre, tentojn t trajtojn do variant brenda Bots muslimane si barazisht t vlefshme. Kjo rezulton nga besnikria e tyre t ciln e quaj teoria e kopshtit zoologjik t dituris. Pasuesit e ksaj teorie shikojn t gjith muslimant dhe sigurisht trajtimi i ngjajshm t popujve t tjer jo-perndimor sht i dallueshm si specie t ndryshme brenda kopshtit zoologjik njerzor. Protagonistt e teoris s kopshtit zoologjik shkojn n fush, inizojn dhe fotografojn fotografi t do praktike t uditshme ose ekzotike q shohin ose dgjojn; dhe pr ta, ky sht Islami ose praktika Islame. Nj udhtim n nj pjes tjetr t bots muslimane pr t inizuar dhe fotografuar krijon nj trup tjetr materialesh q dokumentojn variacione siprfaqsore t zakoneve. Por ky gjithashtu sht Islami ose praktik Islame pr krkuesin ose etnografin e teoris s kopshtit zoologjik. Ka pak prpjekje n t kuptuarit e Islamit si trsi. Si rezultat, premisa baz e skepticizmit dhe relativizmit sht konfirmuar n mendjen e krkuesit; dhe ai ose ajo kthehet n shtpi i ose e bindur se nuk ka vetm nj Islam, por arje t ekzistencs s Islamit n bot. N kt mnyr krkuesi raporton se ka shum definime ose prshkrime t statusit dhe rolit t grave n shoqrin muslimane. do njeri nga prcaktimet ose prshkrimet rezultante dublohet si muslimane ose Islame edhe nse ne si musliman mund t mbrojm disa nga kto praktika si shtrembrime ose oroditje t parimeve dhe besimeve tona nga t keqdrejtuarit ose t painformuarit mes nesh.

Pr t shmangur pjesrisht konfuzionin me kto prshkrime dhe keqkuptime t ndryshme zgjodha emrin Kuranor pr diskutimin e tashm. N kt mnyr, shpresoj t dal jasht relevancs dhe partikulasizmit t kufizuar t nj prezentimi q shmang fraksione t tilla dhe ideologjikisht sht nj prputhje me prshkrimet e vrteta t Islamit. Nga ana e shtjeve kaq prcaktuese t fatit ton dhe ekzistencs son, nuk mund t jemi asnjher t knaqur me reportazhin e thjesht pr shtaz t caktuara njerzore n kopshtin zoologjik q statistikisht jan musliman ose zakonet e tyre jan etiketuar si Islame. Kto emrime ndonjher jan keqprdorur. Kuranor, nga ana tjetr sht nj term i qart. Ai tregon qart temn e ksaj letre.

S dyti shoqria Kuranore gjykohej se ishte titulli m i prshtatshm q na orjenton drejt zbulimit t ktyre parimeve thelbsore n vet Kuranin, q formojn kornizn e kufizuar t shoqrive tona npr Botn Muslimane. Shoqria e bazuar n parimet Kuranore sht qllimi yn, edhe pse ne mund t devijojm pa e ditur koh pas kohe nga kto parime. sht prshtatja me nj shoqri t bazuar n Kuran pr t ciln duhet t gjith t punojm nse popujt Musliman jan pr t gzuar nj ardhmri t lumtur. Nuk sht verzioni indonezian, pakistanez, saudikoarab, egjyptian ose nigerian i ksaj shoqrie q ne duhet ta shohim si norm t padiskutueshme, por si nj norm t qndrueshme t bazuar n msimet e Kuranit t Shenjt. Vetm atje mund t gjejm nj definicion t sakt t rolit t gruas n shoqri. Qkur kto msime jan subjekt i letrs sime, Grat n nj shoqri Kuranore duket se sht titulli i sakt.

S treti, dshiroj me kt zgjedhje t titullit pr t theksuar se duhet ta shikojm Kuranin e Shenjt si drejtuesin ton n t gjitha aspektet e jets son. Nuk sht vetm burimi primar i dituris pr besimet fetare, obligimet dhe praktikat, sht gjithashtu drejtuesi, qoft specifik apo i nnkuptuar, pr do aspekt t civilizimit Islam. N shekujt e lavdis s kaluar ai prcaktonte krijimin politik, ekonomik, shoqror dhe artisktik t popujve musliman. Nse kemi sukses si antar t nj shoqrie Islame n dekadat dhe shekujt e ardhshm, ai duhet srisht t na prcaktoj t menduarit ton dhe veprimet tona n nj mnyr gjith-prfshirse. Dini nuk kufizohet me Pes Shtyllat deklarimin, namazin, agjrimin, zeqatin dhe haxhin. Dini n fakt gjen barazim me termin anglez religjion, pr rndsin e mparshme deprton n do knd dhe shprastir t ekzistencs dhe sjelljes s njerzimit. Sigurisht duhet t jet qllimi yn t lidhim do veprim me Dinin ton. Ne mund ta bjm kt vetm duke lejuar Kuranin e Shenjt t informoj dhe reformoj do sfer t jets son.

Si hap n kt drejtim, t konsiderojm se far duhet t na msoj Kurani pr shoqrin pr t ciln ne duhet t luftojm dhe t mendojm ndikimin e saj n pozitn e grave. Cilat jan karakteristikat baz t nj shoqrie Kuranore q ndikojn veanrisht grat?

Pes karakteristikat q jan baz, vendimtare dhe t pakundrshtueshme t shoqris Kuranore do t merren baz. Edhe pse paraqiten n seri, do njra prej tyre varet nga njra-tjetra dhe ndikon n to. Ndrvarsia e ktyre pes karakteristikave e bn t vshtir t flitet pr donjrn prej tyre pa prmendjen e t tjerave dhe sigurisht ato nuk mund dhe nuk ekzistojn t izoluara nga njra-tjetra.


1. Statusi dhe vlera e barabart e gjinive


Karakteristika e par e nj shoqrie Kuranore q ndikon grat sht se t dyja gjinit jan t barabarta n status dhe vler. Me fjal t tjera, Kurani na mson se grat dhe burrat jan t gjith krijesa t All-llahut, q jetojn n nj nivel t barabart vlere dhe rndsie, edhe pse rndsia e barabart e tyre nuk vrteton deklaratn pr barazin e tyre ose identitetin e prsosur. Kjo barazi e mashkullit dhe femrs sht dokumentuar n Kuran n vargjet q kan t bjn me t paktn katr aspektet e jets dhe bashkveprimit njerzor.



A. shtjet fetare

T part mes ktyre konfirmimeve Kuranore t barazis mes mashkullit dhe femrs prfshihen n deklarimet q kan t bjn me shtje t tilla fetare si origjina e njerzimit, ose obligimet fetare dhe shprblimet.

1. Origjina e njerzimit. Kurani sht larguar nga tregimet q gjinden n Dhiatn e Vjetr q denigrojn grat. Nuk ka dyshim se gruaja e par krijuar nga Zoti sht nj krijes me m pak vler se mashkulli i par, ose se ajo sht nj lloj shtese e formuar nga njra prej brinjve t tij. N vend t, mashkulli dhe femra jan krijuar, ne lexojm, min nafsin wahidatin (prej nj shpirti t vetm ose prej nj njeriu) pr t plotsuar njri-tjetrin (Kuran 4:1; 7:189). Kurse Teurati ose Dhiata e Vjetr e trajton Evn si tunduesen e Kopshtit t Edenit q ndihmoi shejtanin pr ta shtyr Adamin pr t mos iu bindur Zotit, Kurani meret me iftin n barazi t prsosur. T dy jan barazisht fajtor pr gjynahet; t dy jan dnuar barazisht nga Zoti me largim nga kopshti; dhe t dy jan falur barazisht kur u penduan.

2. Obligimet fetare dhe shprblimet. Kurani nuk sht pak i qart n urdhrimin pr barazi mes burrave dhe grave n direktivat e tij nga ana e obligimeve fetare dhe shprblimeve. Lexojm:

Nuk ka dyshim se pr muslimant e muslmanet, besimtart e besimtaret, adhuruesit e adhurueset, t sinqertit e t sinqertat, durimtart e durimtaret, t prvuajturit e t prvuajturat, sadakadhnsit e sadakadhnset, agjruesit e agjrueset, ruajtsit e nderit e ruajtset e nderit, shum prmendsit e All-llahut e shum prmendset e All-llahut, All-llahu ka prgatitur falje (mkatesh) dhe shprblim t madh. (33:35)



B. Obligimet etike dhe Shprblimet

S dyti, Kurani shpalosi tek njerzimi barazin e dshiruar t dy gjinive duke themeluar obligimet e njejta etike dhe shprblimet pr grat dhe burrat.

Kush bn ndonj nga punt e mira, qoft mashkull ose femr duke qen besimtar, t tillt hyjn n xhenet dhe nuk u bhet far padrejtsie. (4:124)

Kush bn vepr t mir, qoft mashkull ose femr, e duke qen besimtar, Ne do ti japim atij nj jet t mir (n kt bot), e (n botn tjetr) do tu japim shprblimin m t mir pr veprat e tyre. (16:97)
Nse Allahu subhanahu wa taala nuk i kishte gjykuar t dy gjinit me status dhe vler t barabart, deklarata t tilla eksplicite t barazis s tyre n obligimet etike dhe shprblimet, nuk do t bheshin n Kuran.



C. Edukimi

Edhe pse m shum urdhra specifike pr t drejtat e barabarta t grave dhe burrave pr t ndjekur edukimin mund t gjinden n literaturn e haditheve, Kurani ushtron t paktn ndjekjen e diturive nga t gjith Muslimant pa dallim gjinie. Pr shembull, ai vazhdimisht urdhron t gjith lexuesit t lexojn, citojn, mendojn, t sodisin, si dhe t msojn nga shnimet (ajetet) e Allahut n natyr. N fakt, shpallja e par pr Profetin Muhamed (s) kishte t bnte me diturin. N nj shoqri Kuranore, nuk mund t ket asnjher kufizim t ksaj diturie pr nj gjini. sht detyr e do Muslimani q do Musliman t ndjek dituri gjat jets, edhe nse e ojn krkuesin n Kin. Profeti (s) madje urdhroi q vajzat skllave t edukoheshin dhe i krkoi Shifabint Abdillah t msoj gruan e tij Hafsah bintUmar. Ligjratat e Profetit (s) ndiqeshin nga auditor me burra dhe gra sbashku; dhe nga koha e vdekjes s Profetit, kishte shum shkollare gra.



D. T drejtat legale

Evidenca e katrt n Kuran pr barazin e burrave dhe grave sht specifikimi i t drejtave legale q jan t garantuara pr do individ prej djepit n varr. Ndryshe nga situata n perndim ku deri n shekullin e fundit ishte e pamundur pr nj grua t martuar t posedoj pronn n emr t saj, t bj kontrata me persona t tjer ose t shfrytzoj pasurin e saj pa miratimin e burrit t saj, Kurani deklaron t drejtn e do gruaje t blej dhe shes, t bj marrveshje dhe t kursej dhe t mbaj dhe menaxhoj parat dhe pronn e saj. Gjithashtu prve ktyre t drejtave, Kurani i jep gruas nj pjes n trashgimin e familjes (4:7-11), paralajmron kundr privimit nga trashgimia e saj (4:19) sqaron se paja e martess s saj i takon vetm asaj dhe asnjher t mos meret nga bashkshorti i saj (2:229; 4:19-21,25) deri sa nuk ofrohet nga gruaja si nj dhurat (4:44).

Si me do privilegj tjetr, kto t drejta t grave prmbajn prgjegjsi t dy anshme. Nse ajo kryen nj ofendim civil, Kuarani na tregon, se dnimi i gruas nuk sht as m pak e as m shum i ndryshm nga i burrit n raste t ngjajshme (5:41; 24:2). Nse ajo gabon ose dmton, asaj i jepet e drejt pr kompenzim si nj burri.

sht e qart se Kurani jo vetm rekomandon, por insiston barazin e burrave dhe grave si nj karakteristik themelore t nj shoqrie Kuranore. Deklarata e kritikve jo-musliman se islami denigron grat mohohet thellsisht nga Kurani. Ngjajshmrisht mohohen argumentet e muslimanve t caktuar se grat jan fetarisht, intelektualisht dhe etikisht inferiore ndaj burrave si kan pretenduar literaturat e m hershme ifute dhe krishtere.



2. M mir nj shoqri dygjinore se nj shoqri unigjinore

T marim n konsiderat karakteristikn e dyt baz t shoqris Kuranore q ndikon pozitn e grave. Kjo gjendet n direktivat pr nj shoqri m mir dygjinore se nj shoqri unigjinore. Deri sa pretendojm vlersimin e vlers s barabart t burrave dhe grave, Kurani nuk e gjykon kt barazi pr t kuptuar ekuivalenc ose identitet t gjinive.

Prgjithsisht t gjith ju jeni t njohur me lvizjen bashkkohore pr veshjet dhe kpuct unigjinore, pr bizhuterit dhe stilin e flokve unigjinor, pr veprimet dhe zbavitjet unigjinore. N fakt, sht e vshtir q n amerik t vendossh nse po shikon nj djal apo nj vajz. Kjo rezulton nga nocioni i vazhdueshm n shoqrin perndimore se ka pak ndryshim mes dy gjinive n dhuntin fizike, intelektuale dhe emocionale; prandaj nuk duhet t ket asnj ndryshim n funksionet dhe rolet e tyre n shoqri. Veshja dhe veprimet jan vetm nj evidenc siprfaqsore e ksaj besnikrie t thell. Shoqruar nga nj rnie e cilsive dhe roleve tradicionalisht t asociuara me gjinin femrore, kjo ide e vazhdueshme ka gjeneruar nj shoqri unigjinore n t ciln vetm roli i mashkullit respektohet dhe ndiqet. Edhe pse ka pasur qllim t sjell nj sasi m t madhe t barazis pr grat, ideja se burrat dhe grat nuk jan vetm t barabart por ekuivalent dhe identik, aktualisht ka shtyr grat n imitimin e burrave dhe madje n prmimin e femris s tyre. Kshtu, ajo po krijon nj tip t ri t shovinizmit mashkullor. Shtypjet e mdha shoqrore kan rezultuar n zhveshjen e grave nga roli i prgjegjsive t tyre t paraqitura formalisht nga ato dhe shtyhen t jetojn nj jet t veuar nga personaliteti dhe individualiteti.

Shoqria e bazuar n Kuran sht n t kundrtn shoqri dy-gjinore n t ciln t dyja gjinit kan caktuar prgjegjsit e tyre t veanta. Kjo siguron funksionimin e shndosh t shoqris pr t mirn e t gjith antarve t saj. Kjo ndarje e puns imponon tek burrat m shum prgjegjsi ekonomike (2:233, 240-241; 4:34) kurse prej grave pritet t luajn rolin e tyre n lindjen dhe rritjen e fmijve (2:233; 7:189). Kurani duke njohur rndsin e ktij caktimi plotsues gjinor t roleve dhe prgjegjsive, lehtson krkesat e mdha ekonomike t bra mbi antart meshkuj t popullats, duke u caktuar atyre nj pjes m t madhe se grave n trashgimi. N t njejtn koh kjo i garanton grave t drejtn pr prkrahje n ndrim pr kontributin e saj pr mirqenien fizike dhe emocionale t familjes dhe kujdesin q bn ajo n rritjen e fmijve. Ideologjia unigjinore krijon nj mardhnie garuese midis gjinive q e gjejm n Amerik dhe q sht shkatrrim pr t gjith autort e shoqris: t riun; t vjetrin; fmijt; prindrit; beqarin dhe t martuarin; mashkullin dhe femrn. Shoqria dygjinore, n t kundrtn sht nj prgjigje m natyrore pr pyetjen e marrdhnieve seksuale, nj plan q inkurajon bashkpunim m mir se garim mes gjinive. Ai sht nj plan q sht gjetur i prshtatshm n shoqrit e panumrta prgjat historis. Vetm n koht e fundit ideja e mosdiferencimit ose identitetit gjinor ra n sy dhe ather kryesisht n shoqrin perndimore. Edhe evidenca mjeksore pr ndryshimin mental ose emocional mes gjinive theksohet n krkimet perndimore, prandaj ajo kanos trendet m t prhapura t mendimit. Sa gjat do t vazhdoj kjo lvizje shkatrruese shoqrore, para se t prjashtohet si e falimentuar nuk dihet. Por sigurisht ne si musliman duhet t jemi t vetdijshm pr pasojat e saja t rrezikshme dhe mangsit dhe ti bjm shoqrit tona dhe t rinjt t vetdijshm pr shkatrimin q shkakton ajo.

Protagonistt e shoqris unigjinore kan e dnuar organizatn humane dygjinore si t rrezikshme pr mirqenien e grave. Nse dygjinia nnkupton se njra gjini sht superiore mbi tjetrn, rezulton situat e till. Por n shoqrin e vrtet Kuranore drejt t cils ne t gjith aspirojm t lvizim kjo sht e pamundur. Si e kemi par m lart, Kurani mbron qart statusin e barabart t grave dhe burrave ashtu si njeh n t njejtn koh ndryshimet e tyre relevante nga natyra dhe funksioni. Kshtu deri sa pohon barazin fetare, etike, intelektuale dhe legale t meshkujve dhe femrave, Kurani asnjher nuk i shikon t dyja gjinit si identike ose ekuivalente. Ai e justifikon kt qndrim n shnimet e tij pr prgjegjsit e ndryshme dhe parapregatitjet e tij pr trashgimin dhe prkrahjen q lidhin kto prgjegjsi.



3. Ndrvarshmria e antarve t shoqris

Karakteristika e tret e shoqris Kuranore q ndikon fuqishm n pozitn e grave sht insistimi n ndrvarshmrin e antarve t shoqris. Prkundr trendit bashkkohor pr theksimin e t drejtave t individit n prkrahjen e shoqris, ne gjejm te Kurani bn theksimin e vazhdueshm t ndrvarshmris s mashkullit dhe femrs si dhe t t gjith antarve t shoqris. Gruaja dhe burri pr shembull, prshkruhen si veshje (libas) t njri-tjetrit (2:187), dhe si shok q jetojn dhe banojn n qetsi (33:21; shiko gjithashtu 7:139). Burrat dhe grat jan drejtuar t plotsojn njri-tjetrin, dhe jo t konkurojn me njri-tjetrin. Ata jan mbrojtsit e njri-tjetrit (9:71) secili thirret t plotsoj prgjegjsi t caktuara pr t mirn e t dyve dhe t grupit m t madh.

Pr t siguruar kt ndrvarshmri q sht shum e nevojshme pr mirqenien fizike dhe psikologjike t burrave dhe grave, Allahu, n Kuranin e Shenjt kushtzoi detyrimet dhe obligimet reciproke ose t ndrsjella t antarve t ndryshm t familjes burrat dhe grat, baballart dhe nnat, fmijt dhe t rriturit dhe kushrinjt e t gjitha shkallve (17:23-26; 4:1, 7-12; 2:177; 8:41; 16:90; etj). Kujdesi pr antart e tjer t shoqris sht njejt nj detyrim pr muslimanin.

Nuk sht tr e mira (e kufizuar) t ktheni fytyrat tuaja kah lindja ose perndimi, por mirsi e vrtet sht ajo e atij q i beson Allahut, dits s gjykimit, engjjve, librit, pejgamberve dhe pasurin q e do, ua jep t afrmve, bonjakve, t varfrve, udhtarve, lypsve dhe pr lirimin e robrve... (2:177)

Kurani, me an t ksaj fut tek muslimani nj kuptim brenda nj vendi dhe prgjegjsi pr shoqrin. Kjo nuk shikohet ose prjetohet si shtypje t individit. N vend q muslimani t inkurajohet n mnyr konstante n kt ndrvarshmri duke provuar t mirat q sjell ajo. Prparsit ekonomike, shoqrore dhe psikologjike t lidhjeve t tilla t ngushta dhe angazhimeve brenda grupit shoqror sigurojn m shum se kompenzim t mjaftueshm pr individin pr t arritur aspiratat e tij ose t saj individuale. Autoriteti dhe mungesa e ndrvarshmris shoqrore mes antarve n shoqrin bashkkohore perndimore kan shkaktuar shum probleme serioze. Vetmia, kujdesi joadekuat i t moshuarve, hendeku i brezit, shkalla e lart e vetvrasjes dhe krimi rinor mund t shprapsen t gjitha n pushimin e keqsuar t ndrvarshmris shoqrore dhe mohimi i nevojs njerzore pr kujdesin reciprok.



4. Familja e zgjeruar

E ndrdyjzuar ngusht me ndrvarshmrin sht karakteristika e katrt baz e shoqris Kuranore q shrben t prmirsoj marrdhniet mashkull-femr. Ky sht ndrtimi i familjes s zgjeruar. Bashk me antart e qendrs q prbn familjen nna, babai dhe fmijt e tyre familja Islame ose ailah gjithashtu prfshin gjyshrit, xhaxhallart ose dajat, nuset e tyre, tezet dhe hallat dhe pasardhsit e tyre. Normalisht familjet muslimane jan banime t zgjeruara; pra, antart e saj jetojn bashkrisht me tre ose m shum gjenerata kushrirnjsh n nj ndrtes t vetme ose t prbr. Edhe aty ku ky verzion banimi i familjes s zgjeruar sht i pamundur ose i paprmbajtur me lidhjet familjare q arrijn prtej njsis brthamore evidentohet n lidhjet e fuqishme psikologjike, sociale, ekonomike dhe madje politike.

Familja e zgjeruar solidarisht porositet dhe forcohet nga Kurani i Shenjt, ku gjejm referime t prsritshme t t drejtave t fisit (17:23-26; 4:7-9; 8:41; 24:22; etj) dhe rndsin e trajtimit t tyre me mirsjellje (2:83; 16:90; etj). Gjendjet e trashgimis, jo vetm pr antart e familjes brthamore, por edhe pr ata t familjes s zgjeruar gjithashtu, porositen n mnyr specifike (2:180-182; 4:33,176). Dnimi i tmerrshm krcnohet pr ata q injorojn kto masa pr prkrahjen brenda familjare (4:7-12). Familja e zgjeruar e kulturs Islame nuk sht thjesht nj produkt i kushteve shoqrore, ajo sht nj institucion i ankoruar n fjaln e vet Zotit dhe goditur nga kshillat dhe rregullat Kuranore.

Familja e zgjeruar sht nj institucion q mund t siguroj t mira t panumrta pr grat dhe burrat kur ajo egziston n lidhje me karakteristikat e tjera baz t nj shoqrie Kuranore.

1) Ajo lufton kundr egoizmit ose sjelljes s uditshme t do njsie, kur fytyrat individuale jo vetm t nj bashkshorti, por t gjith familjes, t riturve dhe fmijve nse ai ose ajo largohet nga kursi.

2) Ajo lejon karierat pr grat pa u shkaktuar dm vetes, bashkshortve, fmijve ose t rriturve, kur ka gjithmon t rritur t tjer n shtpi pr ti ndihmuar bashkshortes ose nns puntore. Grat me karier n nj familje t zgjeruar Islame nuk vuajn as nga mundimi fizik dhe emocional i mbipuns, as nga ndjenja e fajsis pr neglizhimin e prgjegjsive amnore, bashkshortore ose familjare. N fakt pa kt lloj t ndrtimit familjar, sht e pamundur t imagjinosh ndonj zgjedhje t mundshme pr problemet q ballafaqon shoqria perndimore. Gjithnj e m shum q grat hyjn n forcn e puns, familja brthamore sht e pamundur t prballoj nevojat e antarve t saj. Vshtirsit n familjen me nj prindr jan zmadhuar sigurisht 100 her. Zinxhiri q vendosin sisteme t tilla familjare n gruan puntore po shkatrrojn individin gjithashtu dhe martesn dhe detyrimet familjare. Moszgjidhjet e familjeve q rezultojn edhe degzimet psikologjike dhe sociale t shkalls s lart t divorsit n Amerik dhe kombet e tjera perndimore jan shqetsimi m i madh i doktorve, gjygjtarve, psikiatrve dhe sociologve gjithashtu, sigurisht, t viktimave t pafata t ktyre fenomeneve.

3) Familja e zgjeruar siguron socializimin adekuat t fmijve. Kshilla e nns ose babait n nj familje brthamore ose me nj prindr mund t jet e vshtir t ndiqet nga nj fmij i padgjueshm ose kokfort, por shtypja e kombinuar e antarve t nj familje t fuqishme t zgjeruar sht nj kundrshtim efektiv ndaj mospranimit ose mosbindjes.

4) Familja e zgjeruar siguron pr shumllojshmrin psikologjike dhe shoqrore n shoqrin pr t rriturit si dhe pr fmijt. Kur ka pak pavarsi n marrdhnien nj me nj, ka pak krkesa emocionale mbi do antar t familjes. Nj mospajtim ose prplasje mes t rriturve, fmijve ose mes personave t gjeneratave t ndryshme nuk arrin proporcionet shkatrruese q mund t arrij n familjet brthamore. Ka gjithmon antar alternativ t familjes q lehtsojn dhimbjen dhe sigurojn kshillim dhe shoqrim terapeutik. Madje edhe lidhja martesore nuk vihet n tendosje t panumrta q pson n familjen brthamore.

5) Familja e zgjeruar ose ailah drejton kundr zhvillimit t arjes s gjenerats. Ky problem shoqror lind kur do grup moshe izolohet kaq shum nga gjeneratat e tjera sa q e ka t mundur n arritjen e ndrveprimit t suksesshm dhe kuptimplot me njerz t grup moshave t ndryshme. N ailah, jetojn s bashku tre ose m shum gjenerata dhe vazhdimisht ndrveprojn me njri tjetrin. Kjo situat siguron t mira n msim dhe eksperienca shoqrore pr fmijt dhe kuptimin e nevojshm t siguris dhe t dobis pr gjeneratn e vjetr.

6) Ailah eliminon problemet e vetmis q dmton banort e izoluar dhe t panjohur n qendra urbane t shum shoqrive bashkkohore. Gruaja e pamartuar, e divorcuar ose gruaja e ve n nj familje t zgjeruar Islame nuk do t vuaj asnjher problemet q prballin grat e tilla pr shembull n shoqrin bashkkohore amerikane. N nj shoqri Kuranore, nuk ka nevoj pr krijimet e t dhnave komerciale kompjuterike, klubet e beqarve dhe baret, ose izolimin e qytetarve t vjetr n fshatrat e penzionistve ose shtpit e pleqve.

Nevojat shoqrore dhe psikologjike t individit, qoft mashkull ose femr prmbushen n familjen e zgjeruar.

Ashtu si rriten arjet martesore gjithnj e m shum vuan shoqria njerzore, grat tentojn t jen viktimat kryesore t ndryshimit. Ato jan m pak n gjendje t ri themelojn martesn ose arjet e tjera se sa burrat dhe jan m t dmtuara psikologjikisht nga kto humbje.

7) Familja e zgjeruar siguron nj ndarje m njerzore dhe m t arsyeshme n kujdesin pr t vjetrit. N njsin e familjes brthamore, kujdesi ndaj prindrit ose prindrve t moshuar t nj bashkshorti mund t bjer trsisht mbi nj individ zakonisht nns s familjes. Ajo duhet t siguroj prkujdesin mbi fizik si dhe pr mirqenien emocionale t t moshuarve. Kjo sht nj barr e madhe mbi nj grua e cila duhet t prmbush nevojat e fmijve dhe bashkshortit gjithashtu. Nse ajo sht nn puntore, barra mund t jet e pamenaxhueshme; dhe pleqt vendosen n nj shtpi pleqsh t presin vdekjen. Me prgjegjsit dhe detyrat e ndara q siguron familja e zgjeruar, barra lehtsohet dukshm.



5. Organizimi i familjes patriarkale

Karakteristika e pest baz e shoqris Kuranore sht se ajo sht patriarkale. Prkundr qllimeve t lvizjes Pr Lirimin e Grave, Kurani thrret pr nj shoqri q shnon kryesimin ultimativ dhe rolin e vendim marrjes s burrave n familje.

do shoqri prbhet nga organizata m t vogla t njerzve, qeverive, partive politike, organizatave fetare, ndrmarjeve tregtare, familjeve t zgjeruara etj. do njra prej ktyre organeve duhet t jen stabile, kohezive dhe t manovrueshme n qoft se jan pr t mirn e prbrsve t saj. Pr ti njohur kto karakteristika organizata duhet t caktoj prgjegjsit ultimative t disa individve ose t disa grupeve brenda rangut t tij.

Prandaj, qytetart mund t votojn, parlamenti mund t nxjerr ligje dhe policia mund t mbshtes ligjin; por ultimativisht sht kryesia e shtetit q mban rndsin pr marjen e vendimeve t rndsishme pr kombin, si dhe prgjegjsin ose miratimin e prgjegjsis pr ato vendime. N mnyr t ngjajshme puna e nj fabrike kryhet nga shum individ, por t gjith ata nuk jan t aft njsoj pr t mar vendimet prfundimtare pr kompanin, as edhe do npuns i ngarkuar me prgjegjsi t njejta pr suksesin ose dshtimin e organizats.

Familja gjithashtu ka nevoj pr dik q t mbaj barrn e prgjegjsis themelore pr t gjith. Kurani ia ka caktuar kt rol mashkullit m t vjetr t familjes. sht ky caktim patriarkal i fuqis dhe prgjegjsis q nnkuptohet nga shprehjet e atilla si wa lil rijalialathinna darajatun (2. 228; shiko supra, fq. 40,41), dhe al-rijalu qawwdmuna ala al-nisai... (4:34). Prkundr keqprezantimeve nga armiqt e Kuranit kta rreshta nuk nnkuptojn nnshtrimin e grave nga burrat n nj diktatur me baz gjinore. Interpretim i till tregon nj mosprfillje zhurmmadhe t thirrjeve t prsritshme pr barazi t gjinive dhe pr urdhrin e tij pr t treguar mirsi ndaj grave. Thniet pr shtjen kan qllim pr t larguar keqkuptimin e brendshm dhe mosvendimin pr t mirn e t gjith antarve t familjes. Ato mbrojn nj shoqri patriarkale.

Gjithashtu, do tiu trheqim vmendjen n prdorimin e fjals qawwamun n thnien, al-rijalu qawwamuna ala al-nisai... (4:34). Sigurisht folja qawwama, prej s cils rrjedh emri foljor qawwamun, nuk paraqet mbizotrim despotik. N vend t ksaj, termi i referohet dikujt q qndron n kmb (prej qama-s, me qndruar) pr dik n mnyr mbrojtse dhe mirdashse. Nse nnkuptohej roli autokratik ose dominues pr gjysmn mashkullore t shoqris, ka shum derivate t tjera foljore q do t ishin m t prdorshme, pr shembull, musaytirun dhe muhayminun. Shembuj t tjer t prdorimit Kuranor t termit qawwamun vrtetojn kt kuptim prkrahs se sa kuptimin autoritativ ose tiranik t termit (shiko 4:127-135; 5:9). Cilsimi i nj rndsie tjetr t thnies n fjal sht ideologjikisht i pa qndrueshm si dhe gjuhsisht i pa prkrahshm.

Pse duhet Kurani ta specifikoj kryesimin mashkullor psh. familjen patriarkale se sa organizatn matriarkale? Kurani i prgjigjet ksaj pyetjeje n kt mnyr:

Burrat jan n krye t grave, sepse Allahu e ka br njrin prej tyre t shquhet nga tjetri dhe sepse ata shpenzojn nga prona e tyre (pr t mbajtur grat)... (4:34)

Kontributet dhe prgjegjsia fizike dhe ekonomike jan arsyet Kuranore pr t propozuar m mir nj shoqri patriarkale se sa matriarkale.

Disa perndimor, t prballur me problemet e shoqris bashkkohore, kan filluar t pyesin pyetje t tilla si: ku t krkojm ndihm? far mund t bjm prball disinegrimit t shoqris s sotme? sht koh dshprimi dhe krkimi kur shoqria perndimore lkundet nn fryrjet e rritjes s vazhdueshme t disorientimit personal dhe shprbrjes shoqrore.
far mund t bjm ne si musliman? S pari ne duhet t ndrtojm shoqri t vrteta Kuranore n tr Botn muslimane. Pa kt, ne nuk mund t themelojm marrveshje t drejt dhe t qndrueshme pr ndrveprimin e burrave dhe grave n shoqri. Gjithashtu ne nuk mund t shpresojm t krijojm n gjeneratat e ardhshme nj respekt dhe besnikri pr shoqrit tona dhe instituteve t tyre shoqruese nse shoqrit pseudo-Islame jan t vetmet q ne mund t prodhojm dhe pretendojm. Masat ose institutet pseudo-Islame aktualisht jan anti-Islame; sepse ato ndjekin nj model q nuk mund t respektohet dhe ngjet n t emrin e Islamit n mendjet e shum muslimanve si dhe jomuslimanve. Kjo rezulton n nj transfer t gabuar t barrs s institucionit t gabuar n vet fen Islame.

Ne duhet ti edukojm miqt tan musliman veanrisht rinin sepse ata jan lidert e t nesrmes pr rndsin dhe qndrueshmrin e traditave t tyre Kuranore duke marr parasysh grat, familjen dhe shoqrin. Prkundr dshtimit t modeleve alternative t shoqris bashkkohore perndimore, disa musliman dshirohen pas modelit perndimor t barazis gjinore, ideve t saj unigjinore dhe mnyrave t sjelljes, mbitheksimin n individualizm ose lirin personale nga prgjegjsia dhe sistemin e familjes brthamore. Ne duhet t zgjohemi nga rreziqet q shoqrojn ide dhe praktika t tilla shoqrore dhe nse pasojat e ktyre ideve dhe praktikave nuk evidentohen dhe luftohen ne jemi t dnuar me nj t ardhme t pafat ashtu si eksperimente t tilla shoqrore do t dshtojn prfundimisht.

Por edhe kjo nuk sht nj prgjigje adekuate pr ne si musliman. Si mkmbs t Allahut n tok (2:30), sht detyra jon t shqetsohemi pr mbar Botn dhe pr t gjitha krijesat e Zotit. Nn dritn e urdhrit pr shpalljen e vullnetit t Allahut n do knd t toks, ne nuk duhet t neglizhojm t sygjerojm ose ofrojm t mirn q e dim pr t tjert. sht koha pr Islamin dhe muslimant t paraqesin zgjidhjet e tyre pr problemet e shoqris bashkkohore, jo vetm auditorit musliman, por edhe auditorit jo-musliman gjithashtu. Kjo mund dhe duhet t bhet prmes shembullit t gjall t shoqrive t vrteta Kuranore n t cilat problemet e burrave dhe grave jan rizgjedhur. Kjo gjithashtu duhet t bhet prmes shkrimeve informuese dhe diskutimeve nga shkollart tan q mund t jen n dispozicion t muslimanve dhe jo-muslimanmve.

Nuk ka mnyr m t mir pr ti shrbyer vullnetit t Allahut dhe tr njerzimit. Nuk ka dawah m t mir se sa afrimi i nj dore t till ndihmuese ndaj viktimave vuajtse t shoqris bashkkohore.