Sejjid Husein Nasr


Aty nga fundi i vitit 10 H. Profeti i Bekuar vendosi t bnte haxhxhin e par plotsisht islam n Mek, n t cilin muslimant do t ishin t pranishm n Shtpin e Zotit dhe n rrethinat e saj sipas praktiks s ndjekur q ather. Ky pelegrinazh, q e prcaktoi haxhxhin si nj institucion t pastr islam, qe destinuar gjithashtu t ishte Haxhxhi i Lamtumirs. Ai shnoi arritjen prfundimtare t karriers s pashoqe t krijess m t prsosur t Zotit. Thelbi i ligjrats s paharrueshme t Profetit t Bekuar me kt rast, q ka ushtuar npr zemrat dhe mendjet e muslimanve ndr kohra, prmbahet n kto vargje t famshme kuranore, t cilat gjithashtu i kan dhn emrin Islam fes s sjell nga Muhammed ibn Abdullāhi - paqe e bekime past mbi t.


{Tashm ata q mohuan e kan humbur shpresn pr (ta lnduar ndonjher) fen tuaj, ndaj mos iu friksoni atyre, por Mua! Sot prsosa fen tuaj pr ju dhe i plotsova favoret e Mia ndaj jush e zgjodha pr ju si fe ISLAMIN} (V: 3).


Fjalimet e mbajtura nga Profeti i Bekuar gjat Haxhxhit t Lamtumirs kishin t gjitha nj gojtari e bukuri t madhe, duke i prmbledhur msimet e Islamit dhe Sunne-tin e tij, t cilin ai do ia linte porosi bashksis islame. Kjo sht ndoshta m e paharruara e ligjratave, e mbajtur m 9 Dhul-Hixhxheh t vitit 10 H., afr fundit t ceremonive t Haxhxhit t Lamtumirs, n Arafāt:



Lavdet jan pr Allahun. Ne e madhrojm At, krkojm ndihmn dhe faljen e Tij; dhe i kthehemi Atij. Krkojm strehim tek Allahu nga t kqijat e vetes son dhe pasojat negative t veprimeve tona. Ska kush e shmang at q Allahu e ka udhzuar n t drejt dhe ska kush e udhzon at q Ai e ka shmangur. Dshmoj se nuk ka zot prve Allahut, q sht i Vetm e i Pashoq dhe dshmoj se Muhammedi sht shrbtori dhe i drguari i Tij. Ju kshilloj, o robr t Allahut, ti friksoheni Allahut dhe ju nxis ti bindeni Atij dhe e hap fjaln me at q sht e mir.

Tani duke vazhduar, o njerz, m dgjoni; do tju kumtoj nj mesazh. Sepse nuk e di nse do t kem rastin pr tju takuar ndonjher n kt vend, pas ktij viti.

O njerz, padyshim q gjaku juaj, prona juaj dhe nderi juaj jan t shenjt e t padhunueshm deri kur t shfaqeni prpara Zotit tuaj, porsi shenjtria e ksaj dite tuaj, n kt qytet tuajin. Vrtet, do ta takoni Zotin tuaj dhe Ai do tju pyes pr veprimet tuaja. Pa shihni, a e prcolla mesazhin? O Allah, dshmo.

Prandaj ai q mban me vete ndonj amanet, duhet tia rikthej personit q ia ka ln at.

Bni kujdes; askush nuk sht prgjegjs pr kryerjen e nj krimi prve atij q e bn at. Asnj bir nuk prgjigjet pr krimin e t atit dhe as babai nuk prgjigjet pr krimin e t birit.

Vini re, o njerz, dgjojini fjalt e mia dhe kuptojini ato! Duhet ta dini se muslimani sht vllai i muslimanit dhe muslimant jan nj vllazri. Asgj nga prkatsit e t vllait nuk sht hallall pr muslimanin, prve asaj q ai ia lejon vet. Prandaj, nuk duhet ti bni padrejtsi vetes. O Allah, a e prcolla mesazhin?

Dgjoni, gjithka nga xhāhilijje-ti sht nn kmbt e mia. Gjakmarrjet e Kohs s Injorancs hiqen. Vrtet, gjakmarrja e par q po anulloj sht gjakmarrja e Ibn Rabīeh ibn Hārithit t rritur n fisin e Sadit, q u vra nga Hudheili. Kamata e Kohs s Injorancs hiqet. Por do t merrni kapitalin tuaj. Mos bni zullum se nuk do ju bhet zullum. Allahu ka urdhruar se nuk ka kamat. Kamata e par q po anulloj sht e Abbās ibn Abdul-Muttalibit. Vrtet, ajo anullohet krejtsisht.

O njerz, kijeni frik Allahun lidhur me grat tuaja. Ju i keni marr n amanet nga Zoti dhe ju jan br t lejuara pjest e tyre intime me fjaln e Zotit. Pa dyshim q ju jan dhn disa t drejta mbi grat tuaja dhe grave tuaja disa t drejta mbi ju. E drejta juaj mbi to sht se ato nuk duhet t lejojn asknd q ju nuk e plqeni t shkel shtretrit tuaj, dhe ato sduhet t lejojn asknd q ju nuk doni n shtpit tuaja. Nse kryejn nj veprim t till, ather Allahu ju lejon ti qortoni, ti mbani t veuara n shtretr dhe ti rrahni, por jo rnd. Nse heqin dor, ato duhet t marrin furnizim dhe veshje t drejt nga ju.

Kujdes, merreni me butsi rekomandimin e dhn pr grat. Sepse ato jan ndihmse pr ju. Ato nuk zotrojn asgj pr vete dhe ju smund t keni prej tyre m tepr se aq. Nse ju binden ksisoj, ather nuk duhet ti trajtoni padrejtsisht. Pa shihni, a e prcolla? O Allah, dshmo.

O njerz, dgjoni e binduni edhe nse nj skllav i gjymtuar abisinas bhet sundimtari juaj, q ekzekuton Librin e Allahut mes jush. O njerz, padyshim Allahu ia ka caktuar gjithkujt hakun e vet. Nuk i vlen testamenti asnj trashguesi dhe nuk lejohet testament (wasijet) pr m shum se nj t tretn (e prons).

Fmija i takon shtratit (martesor) dhe pr kurorshkelsin sht gurzimi. Ai q ia mvesh gjenealogjin nj tjetri prve t atit ose pretendon prkatsi ndaj tjetrkujt ve t zotit, mallkimi i Allahut, i engjjve dhe i njerzve - i t gjith atyre - qoft mbi t. Allahu nuk do t pranoj prej tij as pendim, as vepra t mira.

O njerz, padyshim Shejtani sht i zhgnjyer nga t qenit i adhuruar ndonjher n kt tok tuajn. Por ai sht i knaqur q ti bindeni n shtje t tjera q ju i mendoni si voglsira nga veprimet tuaja. Prandaj ruajuni atij n fen tuaj.

Vrtet, kam ln pas n mesin tuaj at q, nse kapeni pas saj, nuk do t shmangeni kurr m pas - dika t spikatur: Librin e Allahut dhe Sunne-tin e t Drguarit t Tij.

O njerz, Xhibraīli m erdhi me selām nga Zoti im dhe tha: Vrtet, Allahu Fuqiplot e i Madhrishm ua ka falur t metat njerzve t Arafātit dhe t Faltores.

Umer ibn el-Khattābi u ngrit dhe tha: O i Drguari i Allahut, a vetm neve? Ai u prgjigj: Juve dhe atyre q do t vijn pas jush deri n Ditn e Ringjalljes.

Dhe kur t pyeteni pr mua, far do t thoni? Ata u prgjigjn: Dshmojm se e ke prcjell mesazhin, kryer prgjegjsin dhe trhequr vrejtjen.

Ather ai tha, duke ngritur gishtin e unazs drejt qiellit dhe duke ua treguar njerzve: O Allah, dshmo; O Allah, dshmo; O Allah, dshmo. *



Gjat kthimit nga Meka pr n Medine ndodhi nj ngjarje madhore n Ghadīr Khumm, pran nj pellgu me uj - nj incident ky, q e ka ndikuar historin e Islamit deri sot e ksaj dite. Ishte pikrisht n kt vend q, sipas nj pjese t muslimanve t quajtur mbshtetsit e Alīut (shīatu Alī) dhe m von t njohur si shīitt, Profeti i Bekuar e zgjodhi Alīun si zvendsin dhe trashguesin e tij. Edhe burimet sunnite e tregojn ngjarjen e Ghadīr Khummit, por natyrisht e interpretojn at n nj mnyr tjetr. Pr ta, lavdrimi i Alīut nga Profeti i Bekuar edhe si trashgimtari i tij nuk donte t thoshte zvendsim politik n mnyrn si do ta kuptonin m von shtjen juristt sunni. Gjithsesi, ky incident sht ngjarja historike q simbolizon dhe gjithashtu kristalizon perspektivat e ndryshme t sunnizmit dhe shīizmit, madje edhe gjat jets s Profetit t Bekuar dhe n njfar kuptimi shpalos s jashtmi at q ekzistonte q m prpara n shpirtin e themeluesit t fes. Sepse pa dyshim, kto dy interpretime madhore t Islamit - q t dyja ortodokse dhe t vendosura nga duart e Providencs brenda shpalljes islame, pr t integruar mentalitete dhe lloje t ndryshme n perspektivn njsuese t Islamit - pasqyrojn dy dimensione prbrenda shpirtit t Profetit t Bekuar dhe ishin reflektuar te shokt e tij m t ngusht. Asnj fe q sht e destinuar t prfshij shum kombe dhe popuj nuk mund t kufizohet n vetm nj interpretim. Uniformiteti nuk sht unitet, por antiteza e tij. Megjith luftrat dhe tensionet historike, uniteti i Islamit nuk u shkatrrua m shum nga divergjenca sunni-shīī sesa nga katr shkollat sunnite t ligjit. Megjithat, ky unitet krcnohet sot nga deprtimi i modernizmit n t gjitha format e tij, prfshi fanatizmin fetar sipas modeleve t huaja dhe manipulimin e dallimeve sunnite-shīite nga forcat politike ndrkombtare, e jo nga interpretimet e Ghadīr Khummit q shnon kristalizimin e jashtm t dallimeve sunnite-shīite [dhe] i cili vetm e shpalosi s jashtmi, n astin providencial, at q ishte shkruar ta manifestonte veten prmes ecuris s historis islame.

Sidoqoft, m posht vijon tregimi i ngjarjes s Ghadīr Khummit dhe i ligjrats s famshme t Profetit t Bekuar, sipas nj burimi tradicional shīī:



Kur ceremonit e haxhxhit prfunduan, Profeti (paqe past mbi t dhe pasardhsit e tij), i ndjekur nga Alīu dhe muslimant, u nisn pr n Mek. Para se t mbrrinin n Medine, ai u ndal, edhe pse ai vend nuk kishte qen kurr vendndales pr karvanet, sepse nuk kishte as uj, as gjelbrim. Arsyeja e fushimit n nj vend t till ishte se vargjet e ndritura t Kuranit i zbritn fuqishm, duke e urdhruar q ta vendoste Alīun n kalifat. Ai kishte marr m par shpallje n po kt drejtim, por jo q ta kishin prcaktuar shprehimisht kohn e kurorzimit t Alīut, kurorzim t cilin pra, ai e kishte shtyr q t mos nxitej ndonj kundrvnie dhe disa t braktisnin fen. Sikur turma e haxhinjve ta kishte kaluar Ghadīr Khumin, ata do t ishin shprndar npr vendet e tyre t ndryshme; prandaj Zoti i botrave dshiroi q ata t mblidheshin n kt vend, n mnyr q t gjith ta dgjonin se do ti thuhej prijsit t besimtarve dhe q dshmia pr shtjen n fjal t ishte e plot, e q asnj musliman t mos kishte ndonj shfajsim pr t mos e dgjuar emrimin. Ky ishte mesazhi nga M i Larti: {O i Drguar, kumtoje at q tu zbrit nga Zoti yt, sepse nse nuk e bn, nuk do ta kesh kumtuar aspak shpalljen; dhe Zoti do t t mbroj nga njerzit, sepse Zoti nuk e udhzon popullin mohues} (V: 67) Duke u urdhruar kshtu prerazi pr ta caktuar Alīun si zvndsin e tij dhe duke u krcnuar me dnim nse e shtynte, kur Vet Zoti ishte br siguruesi i tij, Profeti ndaloi n kt vend t pazakont dhe muslimant zbritn rreth tij.

Meqense dita ishte shum e nxeht, ai i urdhroi ata t strehoheshin nn disa pem me gjemba. Pasi u krkoi q samaret e deveve t grumbulloheshin pr t br nj minber, ai urdhroi muezinin e vet ti thrriste njerzit rreth tij. Shumica prej tyre i kishin hedhur pelerinat mbi kmb pr tu mbrojtur nga t nxehtit e madh. Kur u mblodhn t gjith, Pejgamberi u ngjit n minberin prej samareve dhe, duke e thirrur pran vetes prijsin e besimtarve, e vuri at n t djatht. Muhammedi - paqe e bekime past mbi t dhe familjen e tij - i shprehu falnderimin Allahut dhe ather u drejtoi njerzve nj ligjrat elokuente, n t ciln parashikoi vdekjen e vet dhe tha: Jam thirrur te porta e Zotit dhe sht afruar koha kur do t nisem pr te Zoti, fshehur qoft prej jush, dhe pr ti dhn lamtumirn ksaj bote t pavler. Po l mes jush dy gjra, t cilave po tu prmbaheni nuk do t devijoni kurr: Librin e Allahut dhe pjestart e familjes sime (Ehlul-Bejtin), q nuk do t ndahen nga Libri i Allahut gjersa t takohen me mua te bazeni i Keutherit. Ather, me nj z t lart, ai pyeti, A nuk kam m tepr autoritet mbi ju sesa vet ju? dhe njerzit pohuan. Pastaj, ai mori dorn e Alīut dhe e ngriti aq lart, saq iu duk e bardha e sqetulls dhe tha: Kujtdo q m merr mua pr mawla-in [mbikqyrsin, kujdestarin, prijsin] e tij, Alīu i sht mawla. O Zot, bhu mik i atij q e miqson Alīun dhe bhu armiku i tr armiqve t tij; ndihmoji ata q e ndihmojn at dhe braktisi ata q e braktisin at.

Ishte gati mesdit dhe pjesa m e nxeht e dits, dhe Pejgamberi zbriti nga minberi e fali dy rekate derisa hyri dreka e me tu thirrur ezani, Pejgamberi dhe muslimant faln drekn, me rast ai shkoi n adrn e vet, prbri s cils urdhroi t ngrihej nj adr pr prijsin e besimtarve. Kur Alīu u ul n adr, Profeti i Bekuar i urdhroi muslimant, grupe-grupe, t prisnin Alīun, ta uronin pr ngjitjen n Imamet dhe ta prshndesnin me fjaln emīr (prijs) dhe mbret i besimtarve. E gjith kjo u b si nga grat ashtu edhe nga burrat, ku askush sdukej m i gzuar pr emrimin e Alīut sesa Umeri...

Hadīthet q po ndjekim tani pohojn se Profeti i Bekuar urdhroi t ndrtohej ktu [n Ghadīr Khumm] nj minber me gur, n t cilin ai u ngjit dhe tha, Zoti sht i denj pr falnderim dhe madhrim, duke qen i Lartsuar n Njshmrin e Tij dhe i Lavdishm n sovranitet; madhshtia e Tij i sht shpalosur t gjitha krijesave t Tija, gjithdija e Tij shtrihet mbi dogj dhe plotfuqia e Tij sundon mbi t tr. Ai sht prjet Zot i madhris s Tij dhe i denj pr do lavdrim e adhurim. Ai i krijoi qiejt e lart dhe shtroi tokat e ulta. Ai sht m i shenjti dhe pafundsisht i pastri nga do e met, Zoti i engjjve dhe i Shpirtit (rūh). Ai sht bujar ndaj t gjitha krijesave t Tija dhe u dhuron mirsi t gjith atyre q i afron n portn e pendess s Tij. Ai i sheh t gjith syt, por ato se shohin dot. Ai i furnizon mshirshm krijesat e Tij dhe sht Zoti i dijes e i dinjitetit. Mshira e Tij shtrihet mbi gjithka dhe do gj i detyrohet mirsis s Tij. Ai dnon sipas drejtsis. Hakmarrja e Tij nuk nxiton dhe Ai ndshkon me m pak se meritohet. Ai i njeh t fshehtat e t gjitha zemrave dhe prej Tij asgj nuk sht e fshehur. Atij asgj nuk i sht sekret ose e dyshimt. Ai prfshin t gjitha gjrat dhe sht Fuqiplot mbi t gjith. Asgj nuk i ngjan Atij. Ai krijoi gjithka kur nuk kishte akoma asgj. Ai sht i prjetshm e i pasosur. Ai sundon me drejtsi ndr njerz. Nuk ka Zot prve Tij. Ai sht i plotfuqishm me hak pr t ekzekutuar fardo q t deklaroj dhe t gjitha veprat e Tij jan me urti. Ai di do shtje t imt q bhet dhe sht Krijuesi i thrmijave m t vogla. N at q sht e dukshme dhe e qart sht e pamundur t prshkruhet madje edhe nj pjes nga prsosja q Ai shpalos. Mnyra e Tij e t qenit sht e panjohur dhe rreth mistereve t Tij nuk njihet asgj, prve asaj q Ai shpall. I dshmoj njerzimit, pasha natyrn e Tij t shenjt, se Ai sht Zoti prve t Cilit nuk ka Zot tjetr dhe asnj qenie tjetr ssht e denj pr tu adhuruar. Ai e ka mbushur botn me shpalosjet e shenjtris, kullueshmris, drits dhe pranis s Tij e q nga prjetsia n prjetsi Ai i ndrion t gjith. Ai sht Zoti, q ekzekuton vendimet e Veta pa kshilln e asnj qenieje inteligjente dhe nuk ka shok n urdhrimin e veprave t Tija, as kundrshti n kshillat e Tija. Ai i krijoi t gjitha gjrat pa ndonj model dhe i solli n ekzistenc pa u trazuar lidhur me t. Ai e krijoi njeriun nga mosekzistenca dhe prve Tij nuk ka Krijues. Ai i vendosi fuqimisht veprat e Tij dhe i dhuntisi me peshqeshe krijesat e Veta. Ai sht i Drejti, q nuk shtyp kurr dhe m i Mshirshmi, tek i Cili kthehen t gjitha gjrat. Dshmoj se Ai i nnshtron t gjitha gjrat para madhris s Vet me an t madhshtis s Tij t jashtzakonshme. Ai sht Mbreti universal, i Cili ndrtoi qiejt dhe e udhzon diellin e hnn pr t mirn e krijesave t Tij, trupat e t cilve do t rrotullohen deri n nj koh t caktuar. Ai ul perden e nats mbi faqen e dits dhe perden e dits mbi faqen e nats. Ai sht drrmuesi i do armiku dhe shkatrruesi i do djalli.

Asgj nuk prkon me At dhe nuk sht si Ai. Ai sht Nj, Zoti i t gjitha krijesave, i Vetmi t Cilit mund ti drejtohen n nevojat e tyre. Ai as nuk sht atsor e as birsor n natyrn e Tij dhe nuk i nnshtrohet rastsis. Ai adhurohet n Njshmrin e Tij dhe sht Zoti i madhrishm. Ai synon e vepron; dshiron e pastaj urdhron dhe njeh e numron t gjitha gjrat. Ai bn t vdes dhe pas vdekjes rikthen n jet. Ai pasuron dhe varfron. Ai bn t qeshet dhe t qahet. Ai afron dhe largon. Nganjher ndalon dhe nganjher lejon. Sovraniteti sht privilegji i Tij i veant. Ai sht i denj pr adhurimin m t mir. Gjithka sht n dorn e Tij dhe Ai sht i Plotfuqishm mbi t gjith. Ai sht ngadhnjyes dhe fals, Dgjuesi i lutjes, Dhnsi i madh i mirsive. Ai numron frymmarrjet dhe sht Ruajtsi i xhinnve e i njerzimit dhe asgj nuk sht e vshtir a e mundimshme pr At e as q e lodhin At ngulmimet e krkuesve. Ai sht mbrojtsi i t mirve dhe u dhuron t mira t prparuarve. Ai sht Zoti i besimtarve dhe ruajtsi i gjithsis; Zoti t Cilit i takon falnderimi i t gjitha krijesave t Tija, si n kohn e begatis s tyre, ashtu dhe n stinn e fatkeqsis s tyre m t madhe.

Un besoj n At dhe n engjjt, librat dhe profett e Tij. Un i dgjoj urdhrat e Tij, u bindem atyre, nxitoj pr t br gjithka q e knaq At dhe pranoj do gj q Ai dshiron t drgoj; e till sht dshira ime pr t kryer urdhrin e Tij dhe e till sht frika ime pr hakmarrjen e Tij; sepse Ai sht Zoti, prej zemrimit t t Cilit nuk ka strehim, ndonse shtypja sht e pamendueshme prej Tij. E mbaj veten shrbtor t Tij. E deklaroj At si mbrojtsin Tim dhe shpall at q Ai m ka kumtuar, i friksuar se, po t mos e bja, nj ndshkim i madh do t binte mbi mua, t cilin askush, sado i strvitur n dredhi, nuk mund ta mnjanoj, sepse nuk ka Zot prve Tij. Vrtet, Ai m ka shpallur se nse nuk e kryej at q m ka urdhruar, nuk do ti jem besnik profetsis s Tij; padyshim, Ai m garanton siguri nga dmi i njerzve dhe sht i aft ta largoj ligsin e tr armiqve. Ai tregon mshir ndaj miqve t Tij.

Zoti, o njerz, m ka shpallur nj urdhr, t cilin nuk kam gabuar duke mos jua kumtuar deri m sot, e t cilin tani po jua komunikoj. Tri her m ka vizituar Xhibraīli me nj prshndetje nga Zoti im dhe m ka urdhruar q duhet t ngrihem ktu dhe tu deklaroj t gjithve, t bardh e t zinj, se Alī ibn Ebī Tālibi sht vllai, trashguesi, dhe zvendsi im, si dhe udhheqsi pas meje. Pozita dhe marrdhnia e tij ndaj meje sht si ajo e Harūnit ndaj Mūsait, vetm se nuk do t ket profet pas meje. Ai sht ligjruar mbi ju, me autoritetin pr t komanduar, pas Zotit dhe profetit t Tij. Ky sht kuptimi i ajetit, q m i Larti m ka shpallur n Kuran: {Vrtet, kujdestari juaj sht Zoti, dhe i Drguari i Tij, dhe besimtart q e falin namazin dhe e japin zekatin duke br ruku} (V: 55)...

E di se i Lartsuari nuk do t jet knaqur prderisa t mos e kryej at q m ka urdhruar. Dijeni ather o njerz, se Zoti i gjithsis e ka caktuar Alīun t jet prijsi dhe sunduesi juaj, imami e udhheqsi juaj dhe e ka br t bindurit ndaj tij t detyrueshm pr muhāxhirt dhe ensārt, qytetart dhe beduint, arabt dhe persiant, t lirt dhe robrit, t voglin e t madhin, t bardhin e t ziun, pr t gjith ata q e adhurojn Zotin n Njshmrin e natyrs s Tij. Mbi t gjith kta zgjatet autoriteti i Alīut dhe mbrrijn urdhrat e tij. Kushdo q nuk i bindet atij sht i mallkuar dhe t gjith ata q ia japin hakun bindjes ndaj tij do t gzojn mshirn e Allahut. Dhe kdo q dshmon pr t vrtetn dhe t drejtat e tij, e dgjon dhe i bindet atij, Zoti do ta fal.

O njerz, kjo sht hera e fundit q po rri n nj tubim t till; ather dgjojini fjalt e mia, bindjuni udhzimeve t mia dhe pranojini urdhrat e Zotit tuaj. Vrtet, Zoti sht Mbikqyrsi i jets suaj dhe Krijuesi juaj e pas Tij pejgamberi i Tij Muhammedi sht mbikqyrsi juaj, i fuqizuar pr t drejtuar, pr ti udhrrfyer kshillimet tuaja dhe deklaruar t nevojshmen. Pas meje, Alīu sht prijsi dhe udhheqsi juaj, n ndjekjen e urdhresave t Zotit t gjithsis... **



Versioni sunni i ktij episodi sht sigurisht jo identik me at shīī por ka nj mori referencash n literaturn sunnite t hadīth-it lidhur me marrdhnien e veant t Profetit t Bekuar e Alīut si dhe me ngjarjet e Ghadīr Khummit, t cilat sigurisht jan interpretuar n nj mnyr tjetr nga juristt sunni. Pr shembull, i famshmi hadīth ul-menzīleh , ku Sad ibn Ebī Wakkāsi tregon se Profeti i Bekuar iu drejtua Alīut me fjalt: A nuk je i knaqur t jesh pr mua si ishte Hārūni pr Mūsain, vese se nuk do t ket profet pas meje? sht par t transmetohet n mse njqind versione nga burimet sunnite.

Prsa i prket vet hadīth-it t Ghadīr Khumm-it, burime t tilla t mirnjohura si Sunen-et e Ibn Māxhes, Tirmidhīut dhe Musned-i i Ahmed ibn Hanbelit e prmendin at n veanti. Tek Ibn Māxheh (el-Mukaddimeh, bāb 11, hadīth nr. 116, vll. I, Kairo, 1954) n nj hadīth q i referohet Alīut, Profeti i Bekuar thot: Dhe ai sht mawlā-i i kujtdo q un i jam mawlā. Tek Tirmidhīu (Kitāb el-menākib, bāb 20, vll. V, fq 633, Kairo, p.d.) dhe Ahmed ibn Hanbeli (vll. I, ff. 1, 84, 118, 119, 152, 331 dhe vll. IV, ff. 281, 327, 370; e madje edhe n mjaft vende t tjera, Beirut, p.d.) ky hadīth prsritet n formn: Kujtdo q un i jam mawlā, vrtet Alīu i sht mawlā.

Prandaj, shtja thelbsore nuk sht vrtetsia e ngjarjes s Ghadīr Khumm-it apo zgjedhja e Alīut si mawlā prpara bashksis islame, e konfirmuar nga aq shum burime sunnite dhe shīite, por domethnia e fjals mawlā , e cila u kuptua n mnyra t ndryshme nga bashksit sunnite e shīite, prkatsisht. Kjo fjal vjen nga rrnja w-l-j n arabisht dhe termat walī e mawlā shfaqen n Kuranin Fisnik, ku edhe jan interpretuar n mnyra t ndryshme nga komentues t ndryshm. Termat e nxjerr nga kjo rrnj nnkuptojn njhersh mik, sundimtar, kujdestar e trashgimtar dhe shum koncepte t tjera ky, q jan shtjelluar ndr shekuj nga mendimtar islam, ku termi welājeh/wilājeh sht nj nga m komplekst n mendimin islam. Prandaj, ska dyshim se mawlā me siguri e prmban n t vrtet kuptimin e kujdestarit dhe trashgimtarit, por ajo nse ai nnkupton edhe udhheqs i bashksis n sensin politik si zvnds i Profetit t Bekuar apo jo sht pika mbi t ciln nuk sht rn dakort gjat caktimit t Alīut si zvnds i tij.

Sot, ajo q ka rndsi sht krijimi i nj mirkuptimi m t thell ndrmjet sunnive dhe shīitve mbi bazn e fakteve historike t kuptuara tradicionalisht, por me interpretime t freskta n drejtim t harmonis mes t gjitha shkollave t mendimit islam dhe duke iu referuar vet Profetit t Bekuar n qenien, mendimet dhe veprimet e t cilit u njsuan t gjitha shpalosjet e vrtetsishme t Islamit n nj unitet q duhet tu shrbej si pik referimi dhe model tr brezave t muslimanve e veanrisht t sotmit, q ka aq shum nevoj pr bashkim. Sidoqoft, Ghadīr Khummi mbetet nj nga astet m domethnse t jets s Profetit prsa i prket historis s mvonshme t bashksis islame.

Pas ksaj ngjarjeje madhore, Profeti i Bekuar u kthye n Medine duke i patur plotsuar detyrat e tija toksore dhe prandaj, ndonse dukej n shndet t plot e n fakt po prgatitej pr nj fushat n veri dhe po kryente punt e shtetit, ai u rithirr te Zoti i tij. Ai u smur papritur, duke u kapluar nga ethet. Pas tri ditsh smundjeje t fort ai kaloi n duart e Krijuesit, m 13 Rebī ul-ewwel t vitit 10 H. duke ln pas vetes nj pun q ishte sa e qndrueshme aq edhe madhshtore. Me Vullnetin e Allahut, jetimi i gjor i Meks e kishte shndrruar prgjithmon tr historin njerzore. Trupi i tij toksor u varros nga Alīu, Fātimja dhe antart e tjer t familjes s tij n po at shtpi ku ai jetoi, ndrkoh q disa medinas po debatonin t ardhmen e bashksis islame n xhamin aty pran. Shpirti i tij i lartsuar u ngjit n qiellin m t lart, te Prania Hyjnore, pr t ruajtur dhe mbrojtur me Dshirn e Allahut fazn e fundit t udhtimit t karvanit t jets s atij segmenti madhor t njerzimit q sht destinuar t ndjek fen e sjell nga ai n kt bot, fen e Islamit e cila do t zgjas gjersa n kt bot t jetojn dhe t marrin frym njerz.

Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi at q ishte vet mshir pr botn.


* N ga Maulana M. Ubaidul Akbar, The Orations of Muhammad (Lahore: 1954), ff. 78-79 (me disa ndryshime).

* * C ituar nga Hajāt el-kulūb, prk. J. L. Merrick, ff. 334-9, me ca ndryshime nga S. H. Nasr.