Kshtu jua shpalos Allahu shenjat e Tija, q t kuptoni (Kuran, 2:242)


Imam ′Ali ibn Ebi Talibi, prfaqsuesi par excellence i prshpirtshmris n Islam pas Pejgamberit (s.a.v.a) prshkruhet n kt prmbledhje citatesh t shkurtra nga nj larmi personalitetesh t feve t tjera, prfshir akademik, shkrimtar, filosof, poet, politikan e aktivist. Thomas Carlyle (1795-1881). Historian, kritik dhe sociolog skocez.


Sa pr kt djalosh Ali, smund t mos e dashurosh. Krijes fisnike, si e tregon veten ktu dhe gjithmon m pas; plot dhembshuri e guzim t paprmbajtshm. Ka dika kalorsiake n t; trim si luan e prapseprap plot mirsi, sinqeritet dhe butsi, t denja pr kalorsin e krishter. [On Heroes, Hero-Worship, and the Heroic In History, 1841, Ligjrata 2: The Hero as Prophet. Mahomet: Islam, 8 Maj 1840; t shihet edhe botimi n shqip, Heroi si Profet: Muhammedi dhe Islamizma, prk. Beqir ela, Durrs, 1935]


Edward Gibbon (1737-1794). I konsideruar historiani m i madh britanik i kohs.


"Zelli dhe virtyti i Aliut nuk sht arritur nga asnj prozelit i kohve t fundit. Ai njsonte kualifikimet e nj poeti, ushtari dhe shenjtori; urtia e tij frymon akoma n nj prmbledhje thniesh morale e fetare [Nehxh ul-belagha]; dhe do antagonist, n duelet e gjuhs ose shpats u nnshtrua nga gojtaria dhe trimria e tij. Q nga asti i par i misionit t tij deri n ritet e fundit t funeralit t tij, Profeti nuk u braktis asnjher nga ky mik bujar, t cilin plqente ta quante vllain e mkmbsin e tij dhe Aaronin besnik t nj Moisiu t dyt." [The Decline and Fall of the Roman Empire, London, 1911, vll. 5, ff. 381-2]


Philip Khuri Hitti (1886-1978) Profesor i Gjuhve Semite n Universitetin e Prinstonit.


Trim n luftim, i urt n kshillim, elokuent n fjalim, besnik ndaj miqve, shpirtmadh ndaj armiqve, ai u b edhe simbol i fisnikris e kavaleris (futuweh) muslimane, edhe Solomoni i tradits arabe, rreth emrit t t cilit jan grumbulluar poema, proverba, fjalime dhe anekdota t panumrta. [History of the Arabs, London, 1964, f. 183]


Sir William Muir (1819 - 1905) Dijetar dhe shtetar skocez. Mbajti postin e Ministrit t Jashtm n qeverin indiane si dhe t Guvernatorit t Provincave Veriperndimore.


I dhuntisur me intelekt t kthjellt, i ngroht n afeksion dhe besnik n miqsi, ai ishte q n vegjli nj zemr dhe shpirt i devotshm ndaj Profetit. I thjesht, i heshtur e joambicioz, sundimi i gjysms s bots q mori n dor n ditt e vona iu rras me zor e su krkua prej tij. [The Life of Mahomet, London, 1877, f. 250]


Dr. Henry Stubbe (1632-1676) Klasicist, polemist, mjek dhe filosof.


Ai e urrejtje dynjan, lavdin dhe salltanetin e saj, i druhej Zotit shum, jepte lmosh s teprmi, ishte i drejt n t gjitha veprimet, i prunjt dhe i afrueshm; me nj mprehtsi jashtzakonisht t shpejt e zgjuarsi t pazakont; ai ishte tepr i ditur, jo n ato njohuri q prfundojn n spekulime por q tejzgjaten edhe n praktik. [An Account of the Rise and Progress of Mahometanism, 1705, f. 83]


Gerald de Gaury (1897 - 1984) Diplomat i shquar frng.


Ai ishte i urt n kshillim dhe trim n luftim, besnik ndaj miqve e zemrgjer ndaj armiqve. Ai do t shrbente prgjithmon si shembulli i fisnikris dhe kalorsis muslimane. [Rulers of Mecca, London, 1951, f. 49]


Wilferd Madelung Profesor i Arabishtes n Universitetin e Oksfordit.


"Prkundrejt pretendimit t rrem umejjad pr pushtet legjitim n Islam, si mkmbs t Zotit mbi tok, dhe duke par mashtrimin, arbiraritetin e qeverisjen prarse umejjade dhe shpagimin e tyre hakmarrs, ndershmria, prkushtimi i paprkulshm ndaj sundimit t Islamit, besnikrit e thell personale, trajtimi i barabart i t gjith mbshtetsve dhe bujaria n t falurit e armiqve q gzonte Aliu u muan s teprmi." [The Succession to Muhammad: a Study of the Early Caliphate, Cambridge, 1997, ff. 309-310]


Charles Mills (1788 - 1826) Historian i shquar i kohs.


Si kryetar i fisit hashimi dhe kushri e dhndr i atij q arabt respektonin ... duket e mahnitshme se si Aliu nuk u vendos kalif menjher pas vdekjes s Muhammedit. Prparsive t lindjes dhe martess s tij iu shtua miqsia e Profetit. Djali i Ebu Talibit ishte ndr muslimant e par dhe titulli i preferuar i Muhammedit pr t ishte Aaroni i nj Moisiu t dyt. Mjeshtria e tij si orator dhe sypatrembja si lufttar i ishin mirnjohse nj kombi, kurajoja n gjykim e t cilit ishte virtyt ndrsa gojtaria urti. [An History of Muhammedanism, London, 1818, f. 89]


Simon Ockley (1678-1720) Professor of Arabic at the University of Cambridge.


Nj gj e veant q meriton t vihet n pah sht se e ma e lindi n Qabe, brenda vet tempullit t shenjt; ka si ka ndodhur kurr asnj tjetri. [History of the Saracens, London, 1894, f. 331]


Washington Irving (1783-1859) I mirnjohur si amerikani m i shquar i letrave.


"Ai ishte nga dega m fisnike e klanit fisnik t Kureishve. Ai zotronte tri cilsit m t muara nga arabt: kurajon, gojtarin dhe zemrgjersin. Shpirti i tij i patrembur i kishte dhuruar titullin e Luanit t Zotit (Esed-u Llah) nga Profeti; shembuj t gojtaris s tij mbeten n disa vargje dhe thnie t ruajtura mes arabve; dhe zemrgjersia e tij shpalosej n ndarjen mes t tjerve, do t premteje, t asaj q kishte mbetur n ark. Pr bujarin e tij na jan treguar raste t panumrta; ashtu si dhe prbuzjen e tij fisnike t gjithkaje t rreme e t ult, si dhe mungesn n sjelljen e tij t fardogjje t ngjashme me intrign egoiste." [Lives of the Successors of Mahomet, London, 1850, f. 165] "Ai ishte nga m t denjt e muslimanve t par, i cili e thithi entuziazmin e tij fetar nga shoqrimi me vet Profetin, dhe e ndoqi deri n nj thjeshtsin e shembullit t tij. Ai prflitet me nderim si kalifi i par q mori nn mbrojtje Letrat e Bukura. Ai u prfshi vet n dellin poetik dhe shum nga thniet dhe proverbat e tij ruhen e jan prkthyer n shum gjuh. Unaza e tij mbante kt gdhndje: ′Mbretria i takon Zotit′. Nj nga thniet e tija tregon vlern e hime q ai u jepte lavdive kalimtare t ksaj bote: ′Jeta sht vese hija e nj reje - ndrra e t fjeturit′." [Lives of the Successors of Mahomet, London, 1850, ff. 187-8]


Robert Durey Osborn (1835-1889) Major i Trupave n Bengal.


Me t u shua muslimani m zemrpastr e m i mir t cilit ia ka ruajtur kujtimin historia muhammedane. [Islam Under the Arabs, London, 1876, f. 120]