PJESA E PAR

Ebu Talibi, xhaxhai dhe kujdestari i Profetit Muhammed (s) sht pa dyshim nj nga figurat madhore t Islamit t hershm dhe veanrisht t fazs mekase s prhapjes s tij. Bashk me Hz Hatixhen (r), ai qe personi kryesor q e mbrojti dhe e mbshteti Pejgamberin (s) nga armiqt e Islamit n Mek, n periudhn m t vshtir t misionit t tij profetik, duke sakrifikuar dhe rrezikuar shumka nga jeta, familja dhe pasuria e tij. Asnj histori serioze e Islamit nuk do t ishte e plot sikur t mos prfshinte nj shqyrtim dhe vlersim real t rolit t Ebu Talibit n mbshtetjen, mbrojtjen dhe ndihmesn e ofruar Profetit (s) n kt etap jetike pr vazhdimin dhe mbijetimin e misionit t tij qiellor.
Veprat, ndihmesa, mbshtetja dhe sakrificat e shumta t Ebu Talibit pr fen e predikuar nga nipi i tij i dashur jan fakt i pamohueshm historik, motivimi i t cilave, megjithat, i ka ndar muslimant n dy grupe. Njra pal, duke pohuar se arsyeja e vetme pas sakrificave t Ebu Talibit n mbrojtje t Pejgamberit (s) dhe mbshtetje t mesazhit t tij sht dashuria q buron nga lidhja fisnore, ka shkuar deri aty sa t deklaroj se Ebu Talibi nuk ka besuar kurr n Zot dhe se ka vdekur si i paf. Pala tjetr ka ngulmuar n qenien e tij nga besimtart, duke u mbshtetur n konsistencn e fakteve, argumentet implicite dhe eksplicite t besimit t tij n Allahun xh.sh. dhe logjikn e rrethanave. Kta e shohin Ebu Talibin si nj ndr besimtart m t viktimizuar e t nprkmbur n fushatn mizore t fallsifikimit t historis, ndrmarr prej armiqve t Ehl-i Bejtit nga mesi i umejjadve, duke pohuar se ndihmesa e tij e sinqert nuk mund tu vishet lidhjeve t gjakut si xhaxha i Profetit (s), sepse ai kishte disa xhaxhallar, mes t cilve Ebu Lehebin, nj nga armiqt m t ashpr t fes s fundit pr njerzimin.
Ky artikull i shkurtr synon t ndalet n disa prej argumenteve t parashtruara nga t dyja palt n vlersimin e besimit apo mosbesimit t Ebu Talibit n Zotin Nj e t Pashok. Jemi t mendimit se marrja e prgjigjeve t vlefshme mbi kt shtje e tejkalon prmasn jetshkruese t nj emri t prvem nga agimet e Islamit, duke ndihmuar t hidhet drit mbi nj element me rndsi t veant, si sht ai i faktorve dhe mekanizmave ndikues n shkrimin e historis s Islamit nga vet muslimant.
N analizimin e materialeve relevante jan prdorur edhe burime t shkolls s Ehl-i Sunnetit, edhe t shiitve dymbdhjet-imamit, t cilt ndjekin Ehl-i Bejtin e Profetit (s) pas tij. Mbetet dshir e jona q kjo tem t shqyrtohet dhe t studiohet nga kndvshtrimi historik pa rn pre e ithtarizmit sektar, fanatizmit dhe e rrfimeve t turbullta ose joautentike, t cilat mjerisht vazhdojn ta mjegullojn vshtrimin vrtetsor t shumkaje nga historia e hershme e Islamit.
Shqyrtim i transmetimeve kundr Ebu Talibit
N vlersimin e drejt t figurs s Ebu Talibit, sht e rndsishme q, pikspari, t analizohen ajetet, q disa komentues t Kuranit kan pohuar t jen shpallur pr kufrin (mosbesimin) e Ebu Talibit, si dhe transmetimet prkatse n librat e hadithit.

I pari prej tyre sht vargu 26 i Sures el-Enam. Le t shikojm vijueshmrin e ajeteve q i paraprijn dhe e pasojn at:
{Ka prej atyre q t dgjon (kur lexon Kuranin), por Ne kemi hedhur mbules mbi zemrat e tyre q t mos e kuptojn at, dhe n vesht e tyre shurdhim; dhe edhe po ti shihnin t gjitha shenjat ata nuk do t besonin; aq sa kur vijn tek ti, vetm polemizojn. Mohuesit thon: Nuk sht tjetr ky (Kuran) vese mit i hershm. Ata ndalojn (t tjert) nga ai dhe vet largohen prej tij (Kuranit), e me kt nuk shkatrrojn tjetr ve vetes dhe se kuptojn. E sikur ti shihje kur t jen vn para zjarrit dhe thon: Ah sikur t ktheheshim (n dynja), t mos prgnjeshtronim shenjat e Zotit ton e t bheshim nga besimtart} (6:25-27)

Kto tre ajete flasin pr veprimet e disa politeistve, t cilt e dgjonin Profetin (s) duke recituar vargjet e Kuranit Famlart q i shpalleshin, pa kuptuar asgj prej tyre. Kjo sepse Allahu u kishte vn perde mbi zemra, q t mos shikonin dhe rndes n vesh, q t mos dgjonin. Ata su besonin aspak ktyre ajeteve dhe polemizonin me Pejgamberin (s) rreth tyre, duke ngulmuar me kokfortsi se ato sishin tjetr vese mite t popujve t lasht.

N komentimin e ktyre ajeteve n tefsirin e tij el-Keshshaf, vll. I, f. 447, Zemakhsheriu pohon:

sht transmetuar se Ebu Sufjani, el-Walidi, en-Nedhri, Utba, Shejbe, Ebu Xhehli dhe soji i tyre u mblodhn pr ta dgjuar Profetin (s) tek lexonte Kuran. Ata i than Nedhrit: O Ebu Kutejbe! ǒpo thot Muhammedi? e ai u prgjigj: Pasha At, q e bri kt (Qaben) shtpi t Tij, nuk e di po thot. Ai thjesht luan gjuhn dhe tregon mite t popujve t lasht... pastaj u shpall ky ajet.
Kjo ngjarje prmendet edhe nga Bejdawiu n Tefsir, vll. II, f. 184, si dhe Tabarsiu n Mexhma ul-Bejan, vll. VII, f. 33.
Kto tre ajete jan t njohura pr nga fakti se shtjellojn t njjtn shtje: veprat e disa politeistve, mirpo transmetimet q mbshtesin iden e kufrit t Ebu Talibit kan shkputur vetm ajetin e mesit (t theksuar me grma t trasha m lart).
Kshtu pr shembull, Taberiu transmeton nga Sufjan eth-Theuri, q citon Habib ibn Ebu Thabitin, i cili PRCJELL NGA DIKUSH se Ibn Abbasi ka thn: ky ajet zbriti pr Ebu Talibin, sepse ai e mbronte Muhammedin nga qafirt, por vet nuk e shqiptoi kurr kelimen. (et-Taberi, Tefsir, vll. VII, f. 100; Ibn Kethir, Tefsir, vll. II, f. 127; ez-Zemakhsheri, el-Keshshaf, vll. I, f. 448; el-Kurtubi, Tefsir, vll. VI, f. 406; etj)
Le t hedhim pak drit mbi kt transmetim, si dhe interpretimin e ajetit n t, pr t par vlern dhe qllimin e tij t vrtet. S pari, ajeti flet pr njerz q jan t gjall, n kohn kur ai zbret, sepse prmenden persona q {ndalojn (t tjert) nga ai dhe largohen vet prej tij...}. sht e qart se nj i vdekur nuk mund t krkoj ti ndaloj njerzit nga nj veprim i caktuar, sepse duhet t jet i gjall pr ta br kt. Kjo sure sht shpallur n vitin e fundit t qndrimit t Pejgamberit n Mek, pra 2 vjet pas vdekjes s Ebu Talibit, ka tregon se ajeti nuk mund t jet pr Ebu Talibin.
S dyti, zinxhiri i transmetuesve shkputet tek Habib ibn Ebu Thabiti dhe Sufjani nuk e prmend personin q supozohet ta ket dgjuar Ibn Abbasin duke thn se ajeti u zbrit pr Ebu Talibin. Sipas kritereve t shkencs s hadithit, nj transmetim i till nuk mund t merret pr baz, sepse zinxhiri sht i ndrprer e ksisoj pohimi nuk pranohet dot si argument.

Megjithat, edhe po t pranojm se transmetimi ka zinxhir t plot dhe t anashkalojm faktin se Habibi sht personi i vetm q e prcjell at, librat e jetshkrimeve dshmojn se ai sht i papranueshm, pr kto arsye:
Sipas Ibn Hibbanit, Habibi sht mashtrues, Ibn Khudhejme thot se Habibi sht fallsifikues dhe el-Akili tregon se Ibn Auni e ka shmangur n transmetim hadithesh, sepse Habibi ka kopjuar hadithe nga Atai, t cilat jan absolutisht t papranueshme. Kitaani thot se hadithet e Habibit q u kopjuan prej Atait, nuk jan t pranueshme dhe skan siguri nga t qenit t shpikura dhe askush nuk i ka memorizuar apo madje kushtuar vmendje. Ebu Davudi citon Axhriun duke thn se nuk ka asnj hadith t sakt n mesin e atyre q Habibi prcjell nga Asim ibn Zemrehi. (Ibn Haxher el-Askalani, Tehdhib ut-tehdhib, vll. II, f. 179)
Prandaj, transmetimi i prcjell nga Habibi ka gjasa t mdha t jet shpikje. Duke par opinionet e dijetarve t rixhal-it pr t, nuk mund ti konsiderojm transmetimet e tij si t besueshme.

Mirpo, kjo sduhet t frenoj hetimin e mtejshm t shtjes. Edhe po t pranonim se Habibi sht i besuar, problemet thellohen kur shqyrtojm besueshmrin e Sufjanit, q sht transmetuesi i fundit n zinxhirin e ktij citimi ndaj Ebu Talibit. Prapseprap do t na duhet ta deklarojm t pavler, pr disa arsye.
Pr Sufjanin sht thn se ka fshehur t metat e transmetimeve nga njerz t pabesuar, ka regjistruar transmetime nga gnjeshtar (edh-Dhehebi, Mizan ul-itidal, vll. I, f. 398; Delail us-sidk, vll. I, f. 34) dhe ka transmetuar nga persona jobesnik (Delail us-Sidk, vll. I, f. 34, Isaf ul-mubta, f. 2) Ibn Mubaraku ka thn: Sufjani transmetoi nj hadith. Un erdha dhe vrejta se ai po ndryshonte dika n t. Kur m pa, atij i erdhi turp e tha: Ne e transmetojm at nga ti. (Delail us-sidk, vll. I, 34; el-Emin, Ajan-u shia, vll. XXXV, f. 38). Gjithashtu, n veprn Delail us-sidk, tregohet se muhadithi i njohur i Ehl-i Sunnetit, Ibn Muini, ka thn: T gjitha transmetimet mursal t Sufjanit jan si era. (vll. I, f. 34) N Tedhkiret ul-hufadh, Dhehebiu tregon se el-Fariani ka thn: E dgjova Sufjanin duke pohuar: sikur t duhej tjua tregonim hadithet ashtu si i kemi dgjuar, nuk do tju transmetonim as edhe nj hadith. (po aty) Prve ksaj, pr dijetart e jetshkrimeve dhe t hadithit sht fakt i njohur se Sufjani ka transmetuar nga es-Salt ibn Dinar el-Azdi, i cili ishte ndr njerzit q prgojonte dhe diskreditonte Imam Aliun. Ai sht kritikuar nga dijetart e xherh-ut dhe tedil-it. Megjith kt, Sufjani ka transmetuar prej Saltit, pa ia prmendur emrin. Shkruhet se kur prcillte dika prej tij, Sufjani e kishte zakon t thoshte: Ebu Shuajbi na ka thn se... gjersa Shube pohoi: Nse Sufjani transmeton nj hadith nga nj person t cilin nuk e njihni, mos e pranoni at, sepse ai prcjell nga njerz si Ebu Shuajb i marri.
4- Abdul-Malik ibn Umejr el-Lakhmi i cili humbi kujtesn, si pohon Ebu Hatimi (c.n. el-Ghadir, vll. VIII, f. 23). Ahmed ibn Hanbeli pohonte se transmetimet e tija jan shum t dobta. T shihet Dhehebiu, Mizan ul-Itidal, vll. II, f. 151).
5- Abdul-Aziz el-Dara Wardi pr t cilin Ahmed ibn Hanbeli ka thn leise huwe bishej (ai nuk ka asnj vler), si citohet nga Dhehebiu, Mizan ul-Itidal, vll. II, f. 128.

Pretendime t tilla jan pjes e fushats s egr t umejjadve kundr Imam Aliut dhe Ehl ul-Bejtit. Duke shpikur transmetime dhe interpretime t tilla t rreme, ata u prpoqn ti bindnin njerzit se Ebu Sufjani, i ati i Muavijes, ishte m i mir se Ebu talibi, babai i Imam Aliut, me pretendimin se Ebu Sufjani vdiq si besimtar, kurse Ebu Talibi vdiq si idhujtar. Muhaditht dhe historiant i pranuan kto hadithe pa i kushtuar vmndje dshmive pr fallsifikimin e tyre. Ata madje nuk shqyrtuan as kontekstin dhe prapavijn kohore t shpalljes s ktij ajeti, e cila tregon qart se ai nuk u zbrit n lidhje me Ebu Talibin. Njerz t till u prpoqn madje edhe tua shtrembronin kuptimin disa ajeteve kuranore pr t implikuar gjoja mosbesimin e Ebu Talibit.
sht e trishtueshme t vrehet lehtsia me t ciln transmetime t tilla kan hyr n literaturn e historis, tefsirit dhe hadithit. Megjithat, ekzistojn edhe transmetime t sakta mbi kt shtje nga Ibn Abbasi, t cilat pohojn t kundrtn e asaj q thuhet n citimin e msiprm.

Kshtu, p.sh. Kurtubiu pohon: Kuptimi i ktij ajeti sht i prgjithshm dhe ka t bj me jobesimtart, t cilt i rrinin larg Profetit (s) dhe i pengonin njerzit nga ndjekja e tij. Kjo tregohet nga Abbasi dhe Hasani.
N enciklopedin e tij el-Ghadir (vll. VIII, f. 3), el-Emini citon Taberiun (Tefsir, vll. VII, f. 109), Ibn ul-Mundhirin, Ibn Ebu Hatimin dhe Ibn Mardawejhin q prcjellin nj hadith nga Ali ibn Ebu Talha el-Kufi se Ibn Abbasi ishte i mendimit se ajeti 6:26 u zbrit pr t gjith mushrikt q i rrinin larg Profetit (s) dhe u flisnin t tjerve ti qndronin larg atij. Kjo transmetohet edhe nga Sujutiu n ed-Durr ul-Menthur, vll. III, f. 8.
El-Emini ka prmendur nj tjetr hadith t transmetuar n shum rrug, nga ku shihet se ajeti kishte kuptimin q personat e prmendur n t i pengonin njerzit nga Kurani dhe Profeti (s) dhe se i rrinin larg atij. (el-Ghadir, vll. VIII, f. 3)
Fakhr ed-Din Raziu prmend n Tefsir (vll. IV, f. 28) dy qndrime:
- se ajeti zbriti pr politeistt, q i pengonin njerzit nga t besuarit n Profetin (s)
- se ajeti kishte t bnte me Ebu Talibin n veanti.
Ai vazhdon:
Qndrimi i par sht m i pranueshm, pr dy arsye: 1) t gjitha ajetet paraprirse i qortojn jobesimtart dhe thnia {ata i ndalojn (njerzit) prej tij} duhet t ket lidhje me ta, sepse nse e marrim si t zbatueshme mbi Ebu Talibin, do t ket konfuzion n kuptimin e ajeteve; 2) Pas ksaj, Allahu thot: {e me kt nuk shkatrrojn knd ve vetes}, q i referohet vet kuptimit t lartprmendur dhe nuk sht me vend t mendohet q fjala {dhe ata i ndalojn (t tjert) prej tij} nnkupton ndalim nga t lnduarit e Profetit (s), sepse ky ndalim sht dika e mir dhe nuk shpie n shkatrrim! sht pohuar se fraza {e me kt nuk shkatrrojn knd ve vetes} lidhet me pjesn {dhe vet largohen prej tij} e jo me {dhe i ndalojn (t tjert) prej tij}, sepse kjo nnkupton q ata i ndejtn larg duke refuzuar fen e tij, ka prbn fyerje, prandaj justifikimi juaj nuk sht i drejt.
Ibn Kethiri prmend n Tefsir (vll. II, f. 27) qndrimin e par, t mbshtetur nga Ibn ul-Hanefijje, Katade, Muxhahidi, edh-Dhahhaku e t tjer, dhe shton: Ky qndrim sht m i pranueshm Allahu e di m mir dhe plqehet nga Ibn Xheriri.
En-Nasifi, n Tefsir-in e tij, t shtypur n margjinn e Tefsir-it t el-Khazinit (vll. II, f. 1), prmend qndrimin e par dhe pastaj thot: sht pohuar se ky ajet flet pr Ebu Talibin, por qndrimi i par sht m i pranueshm.
Zemakhsheriu n el-Keshshaf (vll. I, f. 448), Shewkani n Tefsir (vll. II, f. 103) dhe t tjer kan prmendur qndrimin e par si dhe t dyt, t cilin e kan paraprir gjithmon me shprehjen thuhet se. El-Alusi ka argumentuar qndrimin e par dhe pasi prmend t dytin, pohon: Imami e ka mohuar at dhe vazhdon m pas me prfundimin e nxjerr nga Raziu. (el-Ghadir, vll. VIII, f. 7-8)
sht fakt i mirnjohur se Ebu Talibi nuk kshilloi kurr asknd q ti rrinte Profetit (s) larg. Madje, shum prej atyre q e akuzuan se ai se shqiptoi kurr kelimen, dshmojn se ai e ndihmoi Pejgamberin (s) gjat atyre ditve plot fatkeqsi e sprova t agimeve t Islamit, me t gjitha mnyrat. Gjithashtu, ai ishte personi q e rriti Profetin (s) kur ishte fmij dhe m von pranoi q Aliu t rritej prej tij (s). N t vrtet, shum njerz jan t mendimit se ai ishte musliman q n fillim, por u urdhrua nga Pejgamberi (s) q ta fshehte imanin e tij, n mnyr q t vepronte si ndrmjets mes tij dhe paris s idhujtarve kurejsh n Mek.

Ajeti i dyt, pr t cilin nj sr historiansh dhe muhadithsh kan transmetuar se flet pr mosbesimin e Ebu Talibit dhe vdekjen e tij si pagan (kafir) sht i mposhtmi:
{Nuk sht e drejt pr Pejgamberin e as pr besimtart t krkojn falje pr idhujtart, edhe nse jan t afrt t tyre, pasi q ta ken t qart se, me t vrtet, ata (idhujtart) jan banues t Xhehenemit} (9:113)
1. Ishak ibn Ibrahimi ka thn se Abdur-Rezaku transmeton nga Zuhriu nga Said ibn el-Musejjebi nga i ati, el-Musejjebi: Kur Ebu Talibit iu afrua vdekja, Profeti (s.a.) shkoi tek ai, ndrkoh q Ebu Xhehli dhe Abdullah ibn Ebi Umejja ishin aty. Pejgamberi (s) tha: O xhaxha, thuaj: nuk ka zot prve Allahut, q t mund t ndrmjetsoj pr ty tek Allahu. Ather, Ebu Xhehli dhe Abdullah ibn Ebi Umejja i than: O Ebu Talib! A dshiron t braktissh fen e Abdul Muttalibit? Pastaj Pejgamberi (s) tha: Do t vazhdoj ti krkoj falje (Allahut) pr ty, derisa t m ndalohet. Ather u shpall ajeti: {Nuk sht e drejt pr Pejgamberin e as pr besimtart t krkojn falje pr idhujtart, edhe nse jan t afrt t tyre, pasi q ta ken t qart se me t vrtet ata (idhujtart) jan banues t Xhehenemit} (9:113)

Sahih el-Bukhari, Kitabut-Tefsir, vll. III, f. 87, hadithi 197
2. Nga Ebul-Jemeni, nga Shuajbi, nga Zuhriu, nga Said ibn el-Musejjebi nga el-Musejjebi: Kur Ebu Talibi po vdiste, Profeti (s) shkoi tek ai. Atje gjeti Ebu Xhehlin dhe Abdullah ibn Ebi Umejjen t ulur pran tij. Pejgamberi (s) tha: O xhaxha! Thuaj se nuk ka zot prve Allahut q t ndrmjetsoj tek Allahu pr ty me an t ksaj fjale. Ebu Xhehli dhe Abdullah ibn Ebi Umejja i than (Ebu Talibit): A krkon t mohosh fen e Abdul Muttalibit? Profeti (s) vazhdoi ti krkonte xhaxhait t tij ta thonte at (kelimen), kurse ata t dy vazhdonin me fjaln e tyre gjersa Ebu Talibi tha dhe kto ishin fjalt e tija t fundit para vdekjes n fen e Abdul Muttalibit dhe refuzoi t thoshte kelimen. Pejgamberi (s) tha: Pr Allah, do ti lutem Allahut t t fal gjersa t m ndalohet. Ather Allahu shpalli: {Nuk sht e drejt pr Pejgamberin e as pr besimtart t krkojn falje pr idhujtart, edhe nse jan t afrt t tyre, pasi q ta ken t qart se me t vrtet ata (idhujtart) jan banues t Xhehenemit} (9:113)
Sahih el-Bukhari, Kitab et-Tefsir vll. III, f. 107,
3. Nga Harmala bin Jahja et-Tajibi, nga Abdullah ibn Wahabi, nga Junusi, nga Ibn Shihabi, nga Said ibn el-Musejjebi, nga i ati: Kur Ebu Talibi po vdiste...
Sahih Muslim, vll. I, f. 40
Nj nga transmetuesit e hadithit t par sht Ishak ibn Ibahimi, emir i t cilit sht i paplot dhe ngatrrues, sepse ka shum transmetues me kt emr. El-Khunejzi shkruan n librin e tij Ebu Talib se nuk sht e qart nse bhet fjal pr personin q prmendet si i dobt n transmetim hadithesh, apo q njihet pr faktin se shejhu i tij nuk merret parasysh, apo q njihet si i pabesueshm, apo ai q nuk njihet nga Dhehebiu dhe konsiderohet nga Ibn Adiu dhe el-Ezdi si gnjeshtar sepse fabrikonte hadithe, apo ai pr t cilin Hakimi dhe Darkutniu kan thn: nuk sht i besushm, apo ai pr t cilin Nesaiu ka thn se nuk sht besnik dhe Ebu Davudi ka thn se ai sht nj hi dhe konsiderohej gnjeshtar nga hatibi i Himit (qytet n Sham), Muhammed ibn Auf et-Ta'i; apo ai q transmetonte hadithe t mohuara; apo ai t cilit nuk iu mor parasysh asnj hadith? (el-Mizan ul-itidal, vll. I, ff. 84-86)

Ose mund t jet Ishak ibn Ibrahim ed-Dubri, shoku i Abdur-Rezzakut, pr t cilin Dhehebiu ka thn: ai nuk ishte muhadith... por Abdur-Rezzaku transmetoi prej tij hadithe t hedhura posht. Pastaj ato hadithe u trajtuan me mdyshje, mbi at nse transmetoheshin vetm prej tij, apo nse ishin hadithe t njohura t prcjella vetm prej Abdur-Rezakut. (el-Mizan ul-itidal, vll. I, f. 85)
Duke folur pr kt hadith, autori i librit Shejh ul-Abtah sht i mendimit se bhet fjal pr Ihak ibn Ibrahim ibn Ruwejhin. Pr kt t fundit, Dhehebiu ka thn: Ebu Ubejd el-Axhuri ka pohuar: E kam dgjuar Ebu Davudin duke thn: Ishak ibn Ruwejhi e humbi vetdijen pes muaj prpara vdekjes. N ato dit, kam dgjuar prej tij disa hadithe, t cilat i kam mnjanuar... Nj hadith iu raportua Shejhut ton Ebul-Haxhxhaxh, i cili tha: Tregohej se Ishaku ishte prart gjat ditve t fundit t jets. Dhe pastaj tregoi disa nga hadithet e mohuara t Ishakut. (el-Mizan ul-Itidal, vll. I, f. 86)
Midis transmetuesve sht edhe Muameri, pr t cilin n el-Mizan thuhet se ishte gnjeshtar, i panjohur dhe se transmetonte hadithe t mohuara. (vll. III, f. 188) Nse bhet fjal pr Muamer ibn Rashidin (si mendon autori i librit Shejhul Abtah, n f. 70), Dhehebiu shkruan pr at se: Ai kishte iluzione t famshme. Ebu Hatimi ka thn se ai nuk transmetonte hadithe n Basra sepse kishte shum gabime. (Mizan ul-itidal, vll. III, f. 188)
El-Khunejzi shkruan se n hadithin e dyt q flet pr mosbesimin e Ebu Talibit, lista e transmetuesve sht e paplot dhe prfshin emra t panjohur. Kshtu, pr identitetin e Abdur-Rahmanit ai shkruan se pr nj person t till nuk sht gjetur prshkrim tjetr prve atij q transmeton hadith mursal (el-Mizan, vll. III, f. 388) Ndrsa pr Shuajbin, el-Khunejzi thot se me kt emr njihen vetm transmetues q jan ose fabrikues, ose gnjeshtar, t dobt, t panjohur ose prcjells hadithesh t mohuara (el-Mizan, vll. I, ff. 447-8, t shihet edhe el-Ghadir, vll. V, f. 204)
M n fund, zinxhirt e dy haditheve kalojn tek Zuhriu. sht e vshtir t merret pr baza fjala e tij n kt shtje, kur shum dijetar kan treguar shenja t mris s tij ndaj Imam Aliut. Ibn Ebil-Hadidi tregon se Zuhriu transmetoi nj hadith q pohonte se Imam Aliu dhe xhaxhai i tij dhe i Profetit (s), Abbasi, do t ishin mes njerzve t Zjarrit dhe do t vdisnin n nj fe tjetr nga ajo e Pejgamberit (s). (Sherh Nehxh ul-Belagha, vll I, f. 358). Disa faqe m tej, Ibn Ebil-Hadidi tregon se nj njeri e pa Zuhriun dhe Urwe ibn Zubejrin n Xhamin e Medines, tek rrin ulur dhe qortonin e shanin Imam Aliun. Ai e njoftoi pr kt Ali ibn Husein Zejn ul-Abidinin, i cili shkoi n xhami dhe u tha: Sa pr ty, o Urwe, ima at ngriti padi ndaj tij dhe u gjykua n favor t im eti! Kurse pr ty, o Zuhri, sikur t ishe n Mek, do t ta tregoja shtpin e tnd eti! (po aty, f. 371) N prshkrimin e Zuhriut n Mizan ul-itidal thuhet se ai fshihte t metat e haditheve t fabrikuara nga gnjeshtart. (vll. III, f. 126)
Gjithashtu, ndr transmetuesit e hadithit t tret sht Harmala bin Jahja et-Tajibi (ose Tahibi), pr t cilin el-Khunejzi thot se transmetimet e tija t uditshme njiheshin vetm prej tij. Ebu Hatimi pohon se askush nuk mbshtetej n hadithet e transmetuara prej tij, kurse Abdullah ibn Muhammed el-Farhathani e konsideronte t dobt, ashtu sikurse Ibn Adiu. El-Khunejzi tregon n librin e tij Ebu Talib se Harmalai zakonisht transmetonte prej ibn Wahabit, ashtu si sht rasti edhe me hadithin n fjal. Dhehebiu shkruan se Harmalai i ka prcjell t gjitha hadithet prej ibn Wehabit (vll. I, f. 219). Imam Ahmedin e pyetn nj her pr ibn Wehabin nse ai i merrte hadithet gabim, dhe ai u prgjigj: Po, ashtu sht. (Mizan ul-itidal, vll. II, f. 86).
Gjithashtu n zinxhir ndodhet nj njeri i paidentifikuar me emrin Junus. Lidhur me transmetuesit me kt emr t shihet Mizan ul-itidal nga Dhehebiu, vll. III, ff. 336-340, si dhe nj tjetr me emrin Shihab, krejtsisht i panjohur (el-Khunejzi, f. 256).
Kshtu, tre hadithet q lidhen me Said ibn el-Musejjebin kan probleme t mdha me transmetuesit e tyre. Duke iu kthyer vet Saidit, edhe pr at jan parashtruar objeksione, pr shkak t mris s tij ndal Imam Aliut, e cila tregohet nga Ibn Ebil-Hadidi n Sherh, vll. I, f. 370 dhe dijetari imami el-Emini n el-Ghadir, vll. VIII, ff. 9, 56. Lidhur me Saidin sht treguar edhe kjo ngjarje: Kur Ali ibn Husein Zejn ul-Abidini ndrroi jet dhe njerzit i falnin xhenazen, Saidi kaloi pran trupit t Imamit t Shtpis s Profetit (s) dhe nuk ia fali xhenazen. Nj njeri e qortoi kt sjellje dhe i tha Saidit: A nuk po ia fal xhenazen ktij t dashuri t Zotit nga Ehl-i Bejti i nderuar? Saidi u prgjigj: Falja e dy rekateve sht m e mir pr mua se xhenazja e ktij njeriu t virtytshm! (Sheikhul Abtah, vll. I, f. 370; el-Ghadir, vll. VIII, f. 9; Ajan-u shia, vll. XXXV, ff. 72-73)


Saidi sht i njohur pr thnien e tij se: Kushdo q e do Ebu Bekrin, Umerin, Uthmanin dhe Aliun, dshmon pr dhjet t prgzuarit me xhennet, lt mshirn e Allahut mbi Muavijen dhe vdes n kt gjendje, Allahu nuk do ta dnoj n Ditn e Gjykimit. (Ibn Kethir, el-Bidaje wen-nihaje, vll. VIII, ff. 139-140; el-Ghadir, vll. X, f. 38). Ai gjithashtu ka transmetuar hadithin e mposhtm, q citohet nga Muhsin el-Emin n veprn e tij enciklopedike Ajan-u shia (vll. XXXV, f. 80): (Pejgamberi a.s tha se Muavija) ...iu drejtua Atij, t cilit askush nuk do ti largohej, dhe shpresoj se Allahu nuk do ta dnoj.

Animi i tij i qart ndaj umejjadve kthjellohet edhe m tepr nga nj incident i treguar nga el-Xhahizi: Njher Saidin e pyetn se kush ishte m elokuenti i tr njerzve. Ai u prgjigj: i Drguari i Allahut (s). Por i than: Nuk po t pyesim pr kt. Ather Saidi u prgjigj se nuk dinte tjetr prve Muavijes, Jezidit, Said ibn ul-Assit dhe t birit t tij, Amr el-Ashdak. (el-Bejan wet-tabijin, vll. I, f. 302)
Pr Saidin madje tregohet se disa njerz, si psh Maliku, konsideronin harixhi. (Ibn Haxher Askalani, el-Isabe, vll. IV, f. 203; el-Dhehebi, Sijer Alem un-Nubala, vll. II, ff. 64, 423, 425, 436).

PJESA E DYT

{Nuk sht e drejt pr Pejgamberin e as pr besimtart t krkojn falje pr idhujtart, edhe nse jan t afrt t tyre, pasi q ta ken t qart se me t vrtet ata (idhujtart) jan banues t Xhehenemit} (9:113)
Ky ajet i prket Sures el-Beraa (Teube), pr t ciln vlen t mbahen parasysh disa fakte t rndsishme: - me prjashtim t dy ajeteve t fundit (128, 129), kjo sure sht krejtsisht medinase. - ajo u shpall gjat vitit t nnt t hixhrit. Sureja flet pr ngjarjet e lufts s Tebukut, q u zhvillua n muajin Rexheb t vitit 9 H. Profeti (s) e kishte nisur Hz. Ebu Bekrin pr ta shpallur pjesn e par t ksaj sureje gjat ditve t haxhxhit t atij viti, duke e br Emir ul-Haxhxh. Pastaj, ai drgoi Imam Aliun q ta merrte at pjes nga Ebu Bekri e ta shpallte vet, sepse Allahu e kishte urdhruar Profetin (s) q askush nuk mund ta shpall at prve tij ose dikuj nga familja e tij.
Lidhur me kt, shum muhadith dhe historian sunni kan raportuar se:
I Drguari i Allahut (s) e drgoi Ebu Bekrin tek mekasit me Suren el-Beraeh dhe pastaj vazhdoi. Ather Profeti (s) i oi fjal t kthehej megjith Suren dhe i tha: Askush nuk ua drgon atyre prve dikuj nga Ehl-i Bejti im. dhe e nisi Aliun me kt mision.

(et-Tirmidhi, Sunen, vll. II, f. 183; vll. V, ff. 275, 283; Ahmed ibn Hanbel, Musned, vll. I, ff. 2, 151, 510; vll. III, f. 212, 283; Fadail es-Sahaba, vll. II, f. 562, hadithi 946; el-Hakim, el-Mustedrek ala us-Sahihejn, vll. III, f. 51; en-Nisai, Khasais, f. 20; el-Firuzabadi, Fadail ul-khamsah fi Sahih us-Sitteh, vll. II, f. 343; Shibli Numani, Siret un-Nebi, vll. II, f. 239)
Autori i njohur bashkkohor Shibli Numani shkruan n jetshkrimin e tij t Profetit (s) (vll. II, ff. 239-240):
Tashm, n vitin e nnt hixhri, Qabja u shenjtrua pr her t par si Shtpia qendrore e adhurimit pr ndjeksit e Ibrahimit... Pas kthimit nga Tebuku, Profeti (s) nisi nj karvan prej treqind muslimansh nga Medina pr t kryer Haxhxhin n Mek.
Duke iu rikthyer ajetit 9:113, duhet t konkludojm me forc se ai nuk ka se si ti referohet Ebu Talibit, sepse ai vdiq n Mek gjat vitit t dhjet t shpalljes, pra t paktn 2 vjet para hixhretit, q do t thot njmbdhjet vjet para se t shpallej kjo Sure. Le ti drejtohemi edhe nj her nj nga jetshkrimeve m t njohura t Profetit (s) t shkruara n koht moderne. Shibli Numani shkruan n vllimin e par, faqet 219-220 t veprs s tij Siretun-Nebi:
Vdekja e Hatixhes dhe Ebu Talibit
Pas kthimit nga lugina (e bojkotit t Kurejshve), Profeti (s) zor se kaloi ca dit n paqe, kur Ebu Talibi dhe Hatixhja vdiqn q t dy. Ai i bri vizitn e fundit Ebu Talibit, kur ky po jepte shpirt. Ebu Xhehli dhe Abdullah ibn Umejja ishin atje. Profeti (s) i krkoi Ebu Talibit t shqiptonte kelimen, q t mund t dshmonte pr besimin e tij tek Allahu. Ebu Xhehli dhe Ibn Umejja expostulated vvith Ebu Talib dhe e pyetn nse do ta braktiste fen e Abdul-Muttalibit. N fund Ebu Talibi tha se ai po vdiste me besim n fen e Abdul-Muttalibit. Pastaj iu kthye Pejgamberit (s) dhe i tha se do ta kishte shqiptuar kelimen por druhej se kurejsht do ta akuzonin se po i friksohej vdekjes. Profeti (s) i tha se do ti lutej Allahut pr t gjersa Ai tia ndalonte (Bukhariu n Kitab el-Xhenaiz; fjalia e fundit sht marr nga Muslimi). Ky sht versioni i Bukhariut dhe Muslimit. Ibn Ishaku thot: TEKSA EBU TALIBI PO VDISTE, BUZET E TIJ ISHIN N LVIZJE. ABBASI, Q ASOKOHE ISHTE JOBESIMTAR, VURI VESHIN N BUZT E TIJ DHE I THA PROFETIT (S) SE AI PO RECITONTE KELIMEN Q PROFETI (S) I KISHTE KRKUAR. (Sire Ibn Hisham, botimi i Kajros, f. 146; theksimi me germa t mdha sht i Shibli Numanit)
Shibli Numani vazhdon m tej duke thn:
Mirpo nga pikpamja e shkencs s hadithit, transmetimi i Bukhariut nuk mund t merret si i besueshm, sepse transmetuesi i fundit sht Musejjebi, i cili e pranoi Islamin pas pushtimit t Meks dhe nuk ishte vet i pranishm n kohn e vdekjes s Ebu Talibit. Pikrisht pr kt arsye, el-Aini ka vlersuar n komentin e tij se ky hadith sht mursel (el-Aini, Kitab el-Xhenaiz, vll. IV, f. 200)
Shibli Numani vazhdon n faqen 221:
Ebu Talibi bri sakrifica t mdha pr Pejgamberin (s) q askush nuk i mohon dot. Ai madje do ti flijonte fmijt e vet pr at. Pr hir t Profetit (s) e vuri veten prball urrejtjes s bahksis mekkase dhe pr hir t tij kaloi vite me rradh n izolim, duke vuajtur urin si nj ekzil, pa ushqim dhe uj. A do t kaloj kjo dashuri, kto sakrifica dhe kjo devotshmri pashprblyer?
- krkimi i faljes s Zotit pr nj person t vdekur, zakonisht ndodh gjat lutjeve t varrimit. Formulimi i ajetit {Nuk sht e drejt pr Pejgamberin e as pr besimtart t krkojn falje pr idhujtart} tregon se Profeti (s) ishte me besimtar t tjer (n namaz xhemaati) kur krkoi falje pr idhujtart.
- sht e vrteta, namazi i xhenazes nuk u vendos prpara Hixhretit. Xhenazja e par e falur nga Pejgamberi (s) ishte pr el-Bera ibn Marurin.
Ka shum mundsi q ky ajet t jet shpallur pasi q Profeti (s) i kishte falur xhenazen njrit prej hipokritve q e kishin zakon t shfaqnin Islamin e t fshihnin idhujtarin. Mundet q ai u shpall kur Profeti (s) i fali xhenazen Abdullah ibn Ubej ibn Salulit, q vdiq n vitin 9 hixhri dhe i cili njihej pr hipokrizin e tij, urrejtjen ndaj t Drguarit e Allahut dhe kundrvnien ndaj fes islame. Pr kt njeri dhe ndjeksit e tij ishte shpallur Sureja el-Munafikun. Sikur historiant dhe muhaditht ti kishin kushtuar vmendje ktij fakti dhe ta kishin shqyrtuar shtjen m thellsisht e logjikisht, ndoshta nuk do ta kishin kryer kt gabim t rnd historik.
M posht vijon nj tjetr hadith nga Sahih-u i Bukhariut q prmend ngjarjen n mnyr t ngjashme me u citua m lart.
El-Musajjebi transmeton: Kur Ebu Talibi ishte n shtratin e vdekjes, i Drguari i Allahut (s) shkoi tek ai dhe gjeti Ebi Umeje ibn el-Mughiren. I Drguari i Allahut (s) tha: O xhaxha, thuaj la ilahe ilallah, me t ciln do t mund t t mbroj prpara Allahu. Ather, Ebu Xhehli dhe Abdullah ibn Ebi Umeje i than Ebu Talibit: A po e braktis fen e Abdul-Muttalibit? I Drguari i Allahut (s) vazhdoi ta ftonte at q ta shqiptonte fjalin, ndrsa t tjert vazhdonin t prsrisnin fjalt e tyre, gjersa Ebu Talibi tha un jam n fen e Ebu Talibit dhe refuzoi t thonte se nuk ka t adhuruar prve Allahut. Ather, i Drguari i Allahut (s) tha: Pr Allah, do t vazhdoj ta krkoj faljen e Allahut pr ty, prderisa t mos ndalohem (nga Allahu) pr kt. Ndaj, Allahu shpalli {Nuk sht e drejt pr Pejgamberin e as pr besimtart t krkojn falje pr idhujtart} (9:113). Dhe pastaj Allahu shpalli pr Ebu Talibin: {Vrtet, ti (o Muhammed) nuk udhzon at q do ti, por Allahu udhzon k dshiron } (28:56). (Sahih el-Bukhari, Kitab et-Tefsir, vll. VI, ff. 278-9, hadithi 295)

Pr lexuesin do t jet dika e papritur q t msoj se hadithet e cituara m lart tregojn q kto dy ajete u zbritn njri pas tjetrit. Mirpo kjo i bie ndesh nj tjetr hadithi t cituar nga Bukhariu n Sahih-un e tij, i cili vrteton se Sureja Beraeh ishte ndr t fundit sure t shpallura:

El-Bera transmeton: Sureja e fundit q u shpall ishte el-Beraeh
(Sahih el-Bukhari, Kitabut-Tefsir, vll. VI, f. 101, hadithi nr 129, versioni arabisht-anglisht)

Ky transmetim mbshtetet edhe nga burime t tjera autoritative sunnite, q pohojn se Sureja Beraeh ishte ndr kaptinat e fundit q u shpalln dhe se ajo sht sure medinase. Shembuuj t ksaj jan Zemakhsheriu n Tefsir ul-Keshshaf, vll. II, f. 49, Kurtubiu n Tefsir, vll. VIII, f. 273, Sujutiu n el-Itkan, vll. I, f. 18, Sheukaniu n Tefsir, vll. III, f. 316 etj.
Problemi pra, qndron n mosprputhjen e madhe kohore mes ktyre ajeteve, sepse vargu 28:56 sht shpallur n Mek, t paktn dhjet vjet prpara Sures et-Teubeh, ndrkoh q sureja et-Teubeh sht shpallur n Medine. Shihet qart se, n prpjekjet e tyre t verbra pr t diskredituar Ebu Talibin, fallsifikuesit e haditheve kan shprfillur renditjen e shpalljes dhe hendekun kohor q ekziston midis zbritjes s ktyre dy ajeteve.

Mund t konkludojm pra, se kjo shpifje u b me qllimin e thjesht t promovimit t umejjadve prmbi hashimitt.
Vlen t theksohet gjithashtu, se nj ndr komentuesit m t respektuar t Kuranit n mesin e sunnive, Fakhr ed-Din Raziu e ka prmendur ajetin 28:56 n lidhje me Ebu Talibin jo sipas mendimit t tij, por sipas opinionit t disa dijetarve t tjer. uditrisht, vet Raziu pranon se ky ajet nuk mund t lidhet me bindjet e Ebu Talibit. (Tefsirul-Kebir, vll. XXV, f. 3)
- idhujtart
{Nuk sht e drejt pr Pejgamberin e as pr besimtart t krkojn falje pr idhujtart, edhe nse jan t afrt t tyre, pasi q ta ken t qart se me t vrtet ata (idhujtart) jan banues t Xhehenemit} (9:113)
Pasi pam se ky ajet, n t cilin Pejgamberi dhe besimtart kshillohen q t mos luten pr idhujtart, nuk mund t jet shpallur pr Ebu Talibin, do t ishte me dobi t hidhej nj vshtrim mbi ajetet q u krkojn Profetit dhe besimtarve q t mos ken as marrdhnie me idhujtart e jo m t luten pr ta nga dashuria dhe respekti!
{Nuk gjen popull q e beson Allahun dhe ditn e gjykimit e ti doj ata q kundrshtojn Allahun dhe t drguarin e Tij, edhe sikur t jen prindrit e tyre, ose fmijt e tyre, ose vllezrit e tyre, ose farefisi i tyre. Ata jan q n zemrat e tyre (Ai) ka skalitur besimin dhe e ka forcuar me shpirt nga ana e Tij: dhe ata do ti shpjer n xhennete, npr t cilt rrjedhin lumenj; aty jan, prgjithmon. Allahu ua ka plqyer punn dhe ata jan t knaqur me shprblimin e Tij. T tillt jan pala e Allahut (hizbuLlah) e ska dyshim se pala e Allahut jan t suksesshmit} (58:22)
Ky ajet u shpall me rastin lufts s Bedrit, e cila u zhvillua n vitin 2 hixhri. Megjithat, disa komentator transmetojn se ai u shpall gjat lufts s Uhudit, n vitin 3 hixhri. Sidoqoft, ky ajet i kshillon muslimant t mos i miqsojn idhujtart dhe t mos ken dashuri ndaj tyre. Sureja n t cilin ai ndodhet u shpall shum koh prpara Sures Beraeh q kemi n shqyrtim. T shihet p.sh. Ibn Kethir, Tefsir, vll. IV, f. 329; Sheukani, Tefsir, vll. V, f. 189; Alusi, Tefsir, vll. XXVIII, f. 37 etj.
Sureja en-Nisa, ajetet 139, 144
{Jan ata q, prkundr besimtarve, miqsojn jobesimtart. Vall, a mos krkojn fuqi tek ta? Ska dyshim, e tr fuqia i takon Allahut.} (4:139)
{O ju q besuat, mos zini miq jobesimtart e ti lini anash besimtart! A doni ti sillni Allahut argument t qart kundr vetes?} (4:144)
Kjo sht nj sure mekase dhe ajetet e msiprme i kshillojn besimtart t mos i marrin jobesimtart si ndihms ose mbrojts. Si mundet ather Pejgamberi (s) t ket krkuar ndihm nga nj kafir nse pretendohet se Ebu Talibi ka qen i till? Sigurisht, edhe ky ajet sht shpallur shum koh prpara sures s nnt q kemi n shqyrtim, lidhur me Ebu Talibin. T shihet Kurtubiu, Tefsir, vll. V, f. 1.
Sureja Al-i Imran, ajeti 28
{Besimtart t mos i miqsojn jobesimtart dhe ti ln anash besimtart; e kush vepron ashtu nuk ka asgj nga feja e Allahut, prve se duhet t ruheni prej t keqes s tyre me kujdes. Allahu jua trheq vrejtjen prej (dnimit t) Tij, se vetm tek Allahu sht e ardhmja.} (3:28)
Sipas Sires s Ibn Hishamit, vll. II, f. 207, tetdhjet ajetet e para t ksaj sureje u shpalln n fillim t hixhrs. Kurse Kurtubiu (Tefsir, vll. IV, f. 58) dhe Khaziniu (Tefsir, vll. I, f. 235) tregojn se ky ajet u shpall gjat lufts s Ahzabve (viti 5 Hixhra). Sipas el-Itkan (vll. I, f. 17) Sureja Al-i Imran dhe ajo el-Beraeh u shpalln me nj diferenc prek katr suresh mes tyre.

Sureja el-Beraeh (Teube), ajetet 23, 80:
{O ju q besuat, mos u ofroni miqsi (dashuri) prindrve tuaj, as vllezrve tuaj, nse ata vlersojn mosbesimin ndaj besimit. E kush prej jush miqsohet me ta, ata jan mizort} (9:23)

{Krko falje pr ta ose mos krko; edhe nse krkon falje shtatdhjet her, Allahu nuk do tua fal, sepse ata mohuan Allahun dhe t drguarin e Tij; dhe Allahu nuk i v n rrug t drejt shkelsit} (9:80)
Kto dy ajete u shpalln prpara ajetit 9:113, q citohet kundr Ebu Talibit. Duke patur parasysh kt fakt, si dhe t tjerat q u shtruan m lart, lindin disa pyetje t rndsishme:

- A sht e mundur q Profeti (s) t ket krkuar falje pr Ebu Talibin (r.a.), sidomos kur kto dy ajete e deklarojn kt gj si t kot, nse supozojm se ai vdiq si jobesimtar? Nse prgjigjja sht po, a nuk i bie ajo ndesh Kuranit Famlart dhe Vullnetit t Allahut?

- E vrteta sht se ajeti 9:113 ishte thjesht nj urdhr pr profett n prgjithsi, dhe jo qortim pr at q Profeti Muhammed (s) nuk e bri. Kjo do t bhet e qart nse shihet ajeti vijues, pra 114, q tregon se ky sht urdhri i Allahut pr profetin Ibrahim, i cili u lut pr Azerin, prpara se t msonte se ai sht armik i Allahut:
{...por kur iu b e qart se ai ishte armik i Allahut, u largua prej tij; ska dyshim, Ibrahimi ishte shum i ndieshm dhe i but.} (9:114)
Pr ta vlersuar edhe m mir shtjen, mbetet t shikohet qndrimi i Ebu Talibit ndaj nipit t vet, Profetit Muhammed (s), ndihmesa e tij ndaj Islamit dhe deklarimi i besimit nga ai n shum raste, t raportuara nga dijetar sunni dhe shii.
Nga historia islame, dihet mir se kurejsht i bn nj ultimatum Ebu Talibit, q ta ndalonte t nipin nga demaskimi i baballarve t tyre, tallja e idhujve t tyre dhe prqeshja e mendjeve t tyre; prndryshe ata do ta luftonin at dhe Profetin (s) gjersa njra nga palt t shuhej krejtsisht. Ebu Talibi nuk kishte asnj dyshim se po ta pranonte kt sfid, ai do t vdiste dhe fisi i tij do t shuhej e shkatrrohej. E megjithat, ai nuk e nxiti t nipin q ta ndrpriste fushatn. Ai vetm e informoi Profetin (s) pr ultimatumin e kurejshve dhe i tha me butsi:
M shpto mua dhe veten, o nipi im, e mos m ngarko me far se mbaj dot.
Kur Pejgamberi (s) e kundrshtoi ultimatumin, duke i thn xhaxhait t vet se edhe po ti vendosnin n njrn dor diellin e n tjetrn hnn, ai nuk do t ndalej gjersa Zoti ti jepte sukses, Ebu Talibi e ndryshoi qndrimin e tij dhe vendosi ti shkonte shtjes deri n fund me t nipin. Kjo shihet qart nga pohimi q ai i bri Pejgamberit:
Kthehu, nipi im, dhe vazhdo e thuaj t duash. Nuk do t t braktis pr asnj ast.

(Ibn Hisham, Sire, vll. I, f. 266, Ibn Sad, Tabakat, vll. I, f. 186; Taberi, Tarikh, vll. II, f. 218; Ibn Kethir, Tarikh, vll. II, f. 258; Ebul-Fida, el-Mukhteser, vll. I, f. 117; Halebi, Sire, vll. I, f. 306; Ibn Ebil Hadid, Sherh, vll. III. F. 306; Divan-i Ebu Talib, f. 24 etj)

Ebu Talibi Talibi e mbajti plotsisht betimin, deri n fund. Kur nj mekas hodhi plehra mbi Profetin teksa ai ishte n sexhde, Ebu Talibi valviti shpatn. Ai e mbajti t nipin pr dore gjersa mbrriti tek Qabja, ku ishin ulur nj grup armiqsh t Pejgamberit (s). Kur disa prej tyre u prpoqn t ngriheshin pr Ebu Talibin, ai u tha:
Pr At n t Cilin beson Muhammedi, nse cilido prej jush ngrihet, un do ta godas me shpat.

Kur nj prseon dshiron t betohet, ai bn be pr dika q ka rndsi dhe shenjtri maksimale pr t, e jo pr dika s cils nuk i beson. Pohimi i msiprm i Ebu Talibit (shih m posht pr referencat) vrteton pr do njeri q thellohet se ai besonte n Zotin Nj dhe t Vetm t Muhammedit (s). Ather, Ebu Talibi e pyeti Profetin (s) se kush e kishte kryer at veprim t turpshm, dhe kur Profeti (s) i tregoi, Hamzai, nn urdhrat e Ebu Talibit shkundi pluhurin mbi personat q treguan armiqsi ndaj Profetit (s). Me kt rast, Ebu Talibi tha:
Un besoj se feja e Muhammedit sht m e mira e t gjitha feve t bots.
(Khatib el-Baghdadi, Khazanat ul-Ihbab, vll. I, f. 261; Ibn Kethir, Tarikh, vll III, f. 42; Ebul-Fida, el-Mukhteser, vll. I, f. 120; Ibn Haxher el-Askalani, Feth ul-Bari, vll. VII, f. 153; el-Isabeh, vll. IV, f. 116; Halebi, Sire, vll. I, f. 305; Ibn Ebil-Hadid, Sherh, vll. III, f. 306 etj)
Kto fjal mund t konsiderohen si pohim i qart i islamit t tij.
e kuptuan se, megjith orvatjet e tyre penguese, prhapja e Islamit kishte vazhduar. Ata vendosn ti jepnin fund Pejgamberit (s) dhe familjes s tij duke e izoluar dhe rrethuar, gjersa t shuhej. Pr kt qllim ata nnshkruan nj marrveshje midis fiseve t ndryshme, e cila pohonte se askush nuk duhej t lidhte krushqi me hashimitt ose t bnte tregti me ta; askush nuk duhej t shoqrohej me ta ose tu lejonte fitime a furnizime. Kjo do t vazhdonte gjersa fisi i Profetit (s) ta dorzonte at pr ekzekutim. Pakti u var n dern e Qabes. I detyruar nga kjo gjendje tejet e vshtir, Ebu Talibi u shprngul me familjen n nj lugin jasht Meks, t quajtur Shib Ebi Talib. Tanim hashimit ishin ndar krejtsisht nga banort e tjer t qytetit.
Fortesa e hashimive patrullohej shpesh nga kurejsht, t cilt donin t siguroheshin pr zbatimin e rrept t ndalesave e bojkotit dhe t pengonin do mundsi furnizimi. Kshtu, hashimit iu nnshtruan uris dhe etjes s tmerrshme t shkrettirs pr 3 vjet. Duke qen nn vzhgim t paprer nga kurejsht, Ebu Talibi u druhej sulmeve t papritura natn dhe pr kt arsye bnte roje pr sigurin e Muhammedit (s) dhe shpesh ndrronte dhom me t si mas parandaluese ndaj ndonj akti t papritur dhune.
Nga fundi i vitit t tret t bojkotit, Profeti (s) i tha xhaxhait t vet, Ebu Talibit, se Allahu e kishte treguar mosplqimin e Tij ndaj paktit t kurejshve dhe kishte nisur krimba pr t ngrn do pjes t dokumentit t varur n dern e Qabes, prve emrit t Tij. Duke i besuar t nipit si marrs i shpalljeve nga qielli, Ebu Talibi shkoi pa hezitim te Kurejsht dhe u tha at q i kishte treguar Muhammedi (s):
Muhammedi na ka treguar dhe un po ju krkoj ta verifikoni vet. Sepse n qoft e vrtet, ju krkoj ta rimendoni, n vend q ta trazoni Muhammedin apo t na testoni durimin. Na besoni se do t paraplqenim t jepnim jetn m mir sesa tjua dorzonim Muhammedin. E nse Muhammedi gabon n fjaln e tij, ne do tjua dorzojm at pa kushte. Ather jeni t lir ta trajtoni si t dshironi; vriteni ose lreni t gjall.
Kurejsht ran dakort me kto propozime t Ebu Talibit dhe vendosn ta kontrollonin dokumentin. Pr udin e tyre t madhe, ata zbuluan se at e kishin ngrn krimbat; vetm emri i Allahut ishte aty dhe asgj tjetr. Kurejsht than se kjo ishte mesiguri nj magji e Muhammedit (s). Ebu Talibi u zemrua me kurejsht dhe u krkoi ta deklaronin t pavler dokumentin dhe ta ndalonin bojkotin. Pastaj, ai u kap pas njrit cep t mbulojs s Qabes dhe duke ngritur dorn tjetr lart, thirri:
O Zot, ndihmona kundr atyre q na torturuan...
(Ibn Sad, Tabakat, vll. I, f. 183; Ibn Hisham, Sire, vll. I, ff. 399, 404; Ibn Kutejbe, Aivvan ul-Ikbar, vll. II, f. 151; Ibn Haxher el-Askalani, el-Isabeh, vll. II, f. 57; Ibn Kethir, Tarikh, vll. III, f. 84; Nisai, Khasais el-Kubra, vll. I, f. 151; Khatib Baghdadi, Khazanet ul-Ihbab, vll. I, f. 252; Halebi, Sire, vll. I, f. 286)
Nj her gjat fmijris s Profetit (s), kur kishte rn thatsir e madhe, Ebu Talibi e mori at pran Qabes dhe me shpinn e mbshtetur tek muri i saj e ngriti Profetin (s) dhe krkoi ndrmjetsimin e tij n lutjen drejtuar Zotit pr shi. Edhe Pejgamberi (s0 iu bashkangjit lutjes s tij, duke e ngritur fytyrn lart. Shum shpejt, filluan t shfaqeshin re dhe shiu ia nisi me vrshim. Kjo ngjarje aludohet edhe n vargjet e mposhtme t thurura nga Ebu Talibi:
A se shihni q Muhammedin e kemi profet porsi Musai?
Ai sht i parashikuari n Shkrimet e mparshme
Ai sht fytyrndrituri q ndrmjetson pr shi
Burim pr jetimin dhe mbrojts pr vejushen.
(el-Kastalani, Sherh Sahih ul-Bukhari, vll. II, f. 227; Halebi, Sire, vll. I, f. 125)

Nj tjetr strof q dshmon besimin e Ebu Talibit sht edhe kjo:
Vrtet, Allahu e ka nderuar Profetin e Tij Muhammed
m i nderuari ndr krijesat e Tij quhet Ahmed
Allahu e ka nxjerr emrin e tij nga emri i Vet
ndaj Allahu sht Mahmud e ai sht Muhammed
(Ebu Naim, Delail un-Nubuvvvveh, vll. I, f. 6; Ibn Asakir, Tarikh ed-Dimeshk, vll. I, f. 275; Ibn Kethir, el-Bidaje vven-Nihaje, vll. I, f. 266; Ibn Haxher el-Askalani, el-Isabeh, vll. IV, f. 116; el-Kastalani, el-Muvvahib Aladunniah, vll. I, f. 518, c.n. Tarikh-u i Bukhariut; ed-Dijarbakri, Tarikh ul-Khamis, vll. I, f. 254; Ibn Ebil-Hadid, Sherh, vll. III, f. 315 etj)
Ebu Talibi ishte njeri me nj iman t fort dhe kishte bindje t palkundur n besnikrin e Muhammedit (s). Ai jetoi me kt mision pr 11 vjet, gjat t cilave vshtirsit e tij dhe t Muhammedit (s) u rritn gjithnj e m shum me kalimin e kohs. Kjo sidomos pas vdekjes s Ebu Talibit, kur kurejsht i shkaktuan Profetit (s) vuajtje edhe m t mdha, q ishin t paimagjinueshme gjat jets s Ebu Talibit. Ibn Abbasi transmeton se kur nj kurejsh i vendosi plehra mbi kok Profetit (s), ai shkoi n shtpi. Me kt rast, ai tha:

...Kurejsht nuk m kan trajtuar kurr kshtu gjat jets s Ebu Talibit, sepse ishin frikacak...

(et-Taberi, Tarikh, vll. II, f. 229; Ibn Asakir, Tarikh ud-Dimeshk, vll. I, f. 284; el-Hakim, Mustedrek ala us-Sahihejn, vll. II, f. 622; Ibn Kethir, el-Bidaje vven-Nihaje, vll. III, f. 122, ez-Zemakhsheri, el-Faik, vll. II, f. 213; ed-Dijarbakri, Tarikh ul-Khamis, vll. I, f. 253; el-Halebi, Sire, vll. I, f. 375; Ibn Haxher el-Askalani, Feth ul-Bari, vll. VII, ff. 153-4; Ibn Hisham, Sire, vll II, f. 58)
Ceremonia e Martess s Profetit (s)
Ebu Talibi iu drejtua kurejshve t pranishm n ceremonin e martess s Profetit (s) me fjalt:

Falnderimi i takon Allahut q na bri nga fara e Ibrahimit dhe pasardhja e Ismailit. Ai na dhuroi nj faltore t shenjt dhe nj vend haxhxhi. Ai na bri t banojm n nj vend t sigurt (harem), ku vijn frutat e gjithkaje. Pr m tepr, Ai na bri arbitrues n shtjet e njerzve dhe na e bekoi tokn ku banojm.
Sikur Muhammedi, djali i vllait tim Abdullah, t birit t Abdul-Muttalibit, t peshohej me cilindo njeri nga arabt, ai do tia kalonte. Askush nuk do t mund t krahasohej me t. Ai nuk e ka shokun ndr njerz, edhe pse sht njeri me pak pasuri. Mirpo pasuria sht pronsi kalimtare dhe siguri e prkohshme. Ai ka shprehur dshir pr Hatixhen, dhe ajo ka shprehur interesim pr t. Sa pr mehrin, si ai q jepet tani, ashtu edhe ai q jepet m von, do t paguhen nga pasuria ime. (Sire Halebije, vll. I, f. 139)
Vdekja e Ebu Talibit
Megjithse e fshehu imanin e tij, Ebu Talibi e bri qartsisht t ditur besimin e tij n Islam koh prpara se t vdiste. Por do t ishte me vend t citohej pohimi i tij n shtratin e vdekjes, kur ai iu drejtua hashimive me fjalt:
Ju urdhroj t silleni mir ndaj Muhammedit. Ai sht besniku i kurejshve dhe i besueshmi i arabve. Ai solli nj mesazh t cilin e pranon zemra dhe e mohon gjuha nga frika e armiqsis. Po shoh se t dobtit dhe t pafuqishmit e Arabis jan ngritur pr ta mbshtetur Muhammedin dhe i besojn atij dhe ai po ashtu sht ngritur pr ti ndihmuar ata dhe pr tua thyer radht kurejshve. Ai i ka poshtruar prijsit kurejsh dhe ua ka shkatrruar shtpit, duke i forcuar t pafuqishmit dhe duke u dhn atyre pozit...Pr Zotin, kushdo q ecn n rrugn e Muhammedit do t jet n t drejt dhe kushdo q ndjek udhrrfimin e tij do t ket t ardhme t lumtur. Dhe ju o hashimit, prgjigjjuni ftess s Muhammedit dhe besojini atij se kshtu do t keni sukses dhe do t udhzoheni. Ska dyshim se ai sht udhzuesi n rrug t drejt. Sikur vdekja t m kishte dhn edhe ca koh, do tia kisha larguar t gjitha rreziqet q i kanosen.
(ed-Dijarbakri, Tarikh ul-Khamis, vll. I, f. 339; Sire Halebijeh, vll. I, f. 375; Ibn Sad, Tabakat, vll. I, f. 123 etj)
Bejhekiu ka transmetuar n Delail un-Nubuvvvveh se, kur Ebu Talibi po vdiste, at e pan t lvizte buzt. Abbasi (xhaxhai i Profetit) u prkul pr ta dgjuar se po prpiqej t thoshte. Pas pak, ai ngriti kokn dhe tha:
Pr Allah, ai e shqiptoi fjaln q i krkove, o i Drguari i Allahut.
(el-Bejhaki, Delail un-Nubuvvvveh, vll. II, f. 101; Ibn Hisham, Sire, vll. I., f. 146, botimi i Kajros, si e citon Shibli Numani n Siretun-Nebi, vll. I, ff. 219-220)
Ai gjithashtu tregon se n xhenazen e Ebu Talibit, Profeti (s) u ngrit dhe tha:
U solle vrtet mir me t afrmit, qofsh i shprblyer mir, o xhaxha!
(el-Bejhaki, Delail un-Nubuvvvveh, vll. I, ff. 101, 103; Khatib el-Baghdadi, Tarikh ul-Baghdad, vll. XIII, f. 196; Ibn Kethir, el-Bidaje vven-Nihaje, vll. III, f. 135; Ibn Haxher el-Askalani, el-Isabe, vll. IV, f. 116; Sibt Ibn ul-Xheuzi, Tedhkiret ul-Khavvas, f. 2 etj)

PJESA E TRET

Dshmi nga Sahab t Njohur
- Hz. Ebu Bekri ka treguar se Ebu Talibi nuk vdiq pa thn: Dshmoj se nuk ka zot, prve Allahut dhe se Muhammedi sht i Drguari i Tij. (Ibn Kethir, el-Bidaje vven-Nihaje, vll. III, f. 123; Ibn Haxher el-Askalani, el-Isabeh, vll. IV, f. 116; el-Bejhaki, Delail un-Nubuvvvveh, vll. I, f. 120; Ibn Ebil-Hadid, Sherh Nehxh ul-Belagha, vll. III, f. 312; Sheikh el-Abtah, f. 71; el-Sharani, Keshf ul-Ghummah, vll. II, f. 144)
Abdullah ibn Abbasin e pyetn: O kushri i Pejgamberit (s), na trego pr Ebu Talibin, a ishte musliman ai? Ibn Abbasi u prgjigj: Si mund t jet Ibn Abbasi jomusliman kur ai thoshte (pr Profetin):
A se din q besojm se nipi yn sgnjen kurr. Dhe se ai nuk merret me fjal t kota?
Ebu Talibi ishte si ashabt e shpells, q e mbajtn imanin t fshehur dhe treguan politeizm s jashtmi, kshtu q Allahu u dha shprblim t dyfisht. (el-Huxhxheh, f. 94)

- Ebu Dher el-Ghifari ka thn: Pasha Allahun q sht Nj dhe i Vetm, Ebu Talibi nuk vdiq ndryshe vese si musliman. (el-Ghadir, vll. VII, f. 398).
- Hasan ibn Thabiti, poeti i Pejgamberit (s) ka thn pr Hamzain dhe Ebu Talibin:
Nse ju, o njerz, i qani ndopak t vdekurit Ather vajtoni besnikun dhe vllain e besnikut
(Ibn el-Xheuzi, Tedhkiret ul-Khavvas, f. 31)
Ebul-Xhehm ibn Hudheife e kishte zakon t thoshte: Dshmoj se Ebu Talibi ka qen mumin. (el-Ghadir, vll. VII, f. 399; el-Huxhxheh, f. 268).
Dshmi nga Dijetar t Famshm sunni
Xhelaluddin Sujjutiu ka shkruar nj libr t tr q vrteton se Ebu Talibi ishte besimtar. Ai titullohet Bughijet et-talib li iman Ebi Talib (et-Tehrani, el-Zaria, vll. II, f. 511).

N veprn e tij t njohur, Tedhkirat ul-khavvas ff. 10-11, Sibt Ibn el-Xheuzi shkruan:

Fakti se Ebu Talibi sht ndr xhenetlinjt nuk krkon studim, sepse dshmit e tij jan m t shumta se mund t prmendet. Prpjekjet e tij n sponzorizimin dhe mbshtetjen e Pejgamberit (s), prpjekjet e tij pr ta mbrojtur at nga lndimi i keqbrsve dhe rreziku i jobesimtarve, pikllimi i thell i Pejgamberit (s) n vdekjen e tij, emrtimi i vitit t vdekjes s tij dhe t Hatixhes (r) si viti i trishtimit, krkimi i faljes pr Ebu Talibin pr nj koh t gjat - dhe askush nuk e dyshon pranimin e duas s Pejgamberit, sidomos me ngulmimin e tij t gjat - (jan t gjitha dshmi t qarta).
El-Mubarredi, autori i veprs el-Kamil, e ka prmendur imanin e Ebu Talibit, si tregon Ibn Ma'adi n veprn el-Huxhxheh, f. 263.
Ebu Xhafer el-Iskafi, Imami i mutezilive ka dhn gjithashtu dshmi pr imanin e Ebu Talibit (Resa'il el-Xhahidhi, f. 32).
Ahmed Zeini Dehlani ka thn se nj numr i madh transmetimesh historike mbi Ebu Talibin si dhe hadithesh tregojn se zemra e tij ishte plot iman. (Esna el-Metalib, ff. 6-7) Ibn Vvahshi el-Hanefi dha fetva se urrejtja ndaj Ebu Talibit sht kufr dhe e njjta fetva u dha nga dijetari maliki Ali el-Axhhuvvari, sikurse citon el-Urfi n veprn Ebu Talib, f. 144.

N enciklopedin e tij el-Ghadir, Alame Emini ka prmendur emrat e nj sr dijetarve sunni q e kan pranuar se Ebu Talibi ka qen mumin. Disa prej tyre jan: Ebul-Kasim el-Balkhi, et-Talmasani n Hashijet ush-Shifa, el-Sharani, Sibt Ibn el-Xheuzi, Kurtubiu, Subkiu, Ebu Tahiri, Sujutiu etj. Vlen t prmendet se shum dijetar t shquar kan shkruajtur libra mbi kt tem, titujt e t cilve jepen n veprat el-Ghadir nga el-Emini (vll. VII, ff. 401-3) dhe Ebu Talib nga Hajdar el-Urfi (ff. 229, 330, 332, 333).
El-Amini gjithashtu ka grumbulluar dyzet hadithe t sakta mbi besimin dhe meritat e Ebu Talibit (el-Ghadir, vll. VII, f. 385-400).
Thnie t Ehl ul-Bejtit pr Ebu Talibin
Statusi i lart i Ebu Talibit n Islam pasqyrohet n shum thnie dhe vepra t Profetit Muhammed (s) dhe Ehl ul-Bejtit, q flasin vetm t vrtetn e dshiruar nga Allahu, i Larmadhruari, Fuqiploti.
Pejgamberi Besnik (s), q {nuk flet nga dshira, por ajo sht shpallje q i shpallet} (Nexhm: 3) e kishte zakon ta lavdronte Ebu Talibin edhe pas vdekjes. Kur Abbasi, xhahxhai i tij, e pyeti: far shpreson pr Ebu Talibin?, Pejgamberi (s) u prgjigj: Gjith t mirat, i shpresoj nga Zoti im. (Ibn el-Xheuzi, Tedhkiret ul-Khavvas, f. 10; el-Ghadir, vll. VII, f. 374)
Pejgamberi (s) e kishe zakon ta lavdronte vazhdimisht Ebu Talibin. Disa nga kto raste jan transmetuar nga dijetar sunni si Ibn Hishami n Sire, vll. I, f. 300. Pr t kuptuar m mir arsyet e shpifjeve ndaj Ebu Talibit duhet ti referohemi nj hadithi t njohur nga Profeti (s), ku ai citohet ti ket thn Imam Aliut:
Kur Aliu e njoftoi Profetin (s) pr vdekjen e Ebu Talibit, ai qau me ngashrim. Ai e udhzoi Aliun ti prgatiste larjen, mbshtjelljen dhe ceremonit e xhenazes dhe iu lut Allahut pr shptimin e shpirtit t Ebu Talibit. (Ibn Ebil-Hadid, Sherh, vll. XIV, f. 76).

Imam Aliu ka thn: Pr Allah, Ebu Talibi ishte besimtar i sinqert (mumin), q e mbajti besimin e fshehur, pr t mos i dmtuar Beni Hashimt nga bojkoti i Kurejshve. (el-Huxhxheh, f. 24, el-Ghadir, vll. VII, f. 389; Muxhem ul-Kubur, vll. I, f. 200) Ai gjithashtu ka thn: Pasha At q e nisi Muhammedin (s) si profet, nse shefaati i babait tim i jepet mkatarve mbi tok, Allahu do i fal ata t gjith. (Ibn el-Xheuzi, Tedhkiret ul-Khavvas, f. 11)
Imam Zejnul Abidini u pyet nga nj njeri pr ata q pretendonin se Ebu Talibi kishte vdekur kafir. Ai u prgjigj: Sa udi! A po sulmojn Ebu Talibin apo t Drguarin e Allahut (s), i cili u urdhrua n shum ajete q t mos e linte nj besimtare me nj burr kafir, e ska dyshim se Fatime bint Esedi ishte ndr besimtaret m t mira dhe ajo mbeti bashkshortja e Ebu Talibit gjersa ai vdiq? (Ibn Ebil-Hadid, Sherh Nehxhul Belagha, vll. III, f. 312; Sheikh al-Abtah, f. 76).
Imam Bakiri ka thn: Nse imani i Ebu Talibit do t vihej n peshore ndaj imanit t t gjith njerzve, imani i tij do t peshonte m shum. A nuk e dini se Emir ul-Muminin Aliu e kishte zakon t onte njerz pr haxhxh n emr t Abdullahit, Emines (prindrve t Pejgamberit a.s.) dhe Ebu Talibit pr sa koh q (Imam Aliu) ishte gjall? Ai e la n testament q kjo t vazhdonte? (Sheikh el-Abtah, f. 32, el-Ghadir, vll. VII, f. 38; el-Khuneizi, Ebu Talib Mu'min Kureish, f. 257). sht e qart se haxhxhi mund t bhet vetm n emr t muslimanve.
Kur nj person i tha q: Njerzit flasin se Ebu Talibi sht n nj pellg zjarri, Imam Xhafer es-Sadiku iu prgjigj: Ata gnjejn; nuk u nis me kt Xhibraili! Ska dyshim se Ebu Talibi sht si ashabt e shpells (Kuran, 18:9-26), q e mbajtn besimin e tyre t fsheht dhe treguan politeizm (pr s jashtmi), ndaj Allahu ua dyfishoi shprblimin. (el-Kulejni, el-Kafi, vll. I, f. 244; el-Amini, el-Ghadir, vll. VII, f. 330; el-Huxhxheh, ff. 17, 115; Muxhem ul-Kubur, vll. I, f. 191)
N nj transmetim tjetr, Imam Sadiku citohet t ket thn:
Teksa Imam Aliu po rrinte n Rahba t Kufs, i rrethuar nga nj grup njerzish, dikush u ngrit dhe tha: O Emir ul-Muminin! Ti je n kt pozit t lart ndrsa yt at po vuan n ferr. Imami iu prgjigj: Hesht! Allahu ta shtrembroft gojn! Pasha At q e nisi Muhammedin me t vrtetn, sikur im at t ndrmjetsonte pr do mkatar mbi dh, Allahu do tia pranonte ndrmjetsimin. (et-Tabarsi, el-Ihtixhaxh, vll. I, f. 341)

Imam Xhafer es-Sadiku e pyeti nj her Junus ibn Nabaten: O Junus, thon njerzit pr Ebu Talibin? Ai u prgjigj: Njerzit thon se ai sht n nj cektin zjarri, nga e cila truri i tij vlon. Imam Sadiku tha: Gnjejn, armiqt e Allahut! Ebu Talibi sht me profett, siddikt, shehidt dhe eulijat, q jan shoqria m e mir. (Sheikh el-Abtah, f. 32, el-Huxhxheh, f. 17, el-Ghadir, vll. VII, f. 394 c.n. Kenz ul-Fevvaid).
Imam Musa el-Kadhimi u pyet nga Durust ibn Ebi Mensuri: Cila qe gjendja e Ebu Talibit? Imam Kadhimi u prgjigj: Ai besonte n Pejgamberin e n krejt drgesn q ai solli nga Allahu, dhe ia dorzoi atij Testamentin. (el-Abbas, f. 18; el-Ghadir, vll. VII, f. 395, el-Khuneizi, Ebu Talib, f. 262). Ky sht nj pohim shum i rndsishm nga nj Imam i Ehl ul-Bejtit, q ndrion faktin se Ebu Talibi kishte Testamentin e ruajtur nga personi m i devotshm n do epok, dhe se ai ishte tek Ebu Talibi prpara se ti kalonte prej tij Pejgamberit (s). Kjo pozit e lart e Ebu Talibit sht e eprme ndaj asaj t besimtarve t tjer dhe prbn arsyen e pohimit t Imam Bakirit se imani i Ebu Talibit sht m i rnd se ai i t gjitha krijesave t tjera. (Sheikh el-Abtah, f. 32)
Imam Ali er-Rida mori nj letr nga Aban ibn Mahmudi, n t ciln shkruesi dyshonte nse Ebu Talibi kishte qen musliman apo jo. Imam Ridai i shkroi kt ajet si prgjigje: {Kush i kundrvihet t Drguarit pasi i sht br i qart udhrrfimi, duke ndjekur rrug tjetr nga ajo e besimtarve, Ne e lm n at q ka zgjedhur dhe e fusim n Xhehenem; prfundim i keq sht ai!} (4:115) dhe pastaj i tha: Nse nuk beson q Ebu Talibi ishte besimtar, prfundimi yt do t jet n Xhehenem. (Ibn Ebil-Hadid, Sherh, vll. III, f. 331; el-Huxhxheh, f. 16; Muxhem ul-Kubur, vll. I, f. 189; el-Khuneizi, Ebu Talib, f. 264).
Nuk ka dyshim se pretendimi q Ebu Talibi ishte kafir i bie ndesh drejtprsdrejti sjelljes konseguente dhe sinqeritetit t padiskutueshm t Pejgamberit (s), q e njihte mir statusin e vrtet t Ebu Talibit dhe e lavdroi at gjat gjith kohs. Fyerja dhe denigrimi i xhaxhait, mbshtetsit, rojtarit dhe mbrojtsit t tij fyen vet Profetin (s), i cili kishte nj lidhje t qart dashurie e nderimi me Ebu Talibin gjersa vdiq. Dhe fyerja e Profetit (s) sht mkat i madh, si dshmojn shum hadithe, mes t cilve edhe hadithi i njohur: Kushdo q lndon nj qime nga un m ka lnduar mua, e kushdo q m lndon mua ka lnduar Allahun. (Ibn Haxher el-Mekki, es-Savvaik ul-Muhrike, f. 111)
Allahu thot n Kuran:
{Ata q lndojn t Drguarin e Allahut kan dnim t dhembshm} (9:61)
{Ska dyshim se ata q e fyejn Allahun dhe t Drguarin e Tij jan t mallkuar nga Allahu n dynja e n ahiret dhe pr ta Ai ka prgatitur nj dnim t dhembshm} 33:57
Kjo tregon pasojat e rrezikshme t shpifjeve kundr Ebu Talibit, jo vetm se t akuzosh nj musliman si kafir prbn mkat madhor, por edhe pr faktin se fyen Pejgamberin (s) duke i rn ndesh thnieve dhe veprave t tij. Kjo gjithashtu shkon kundr statusit t Ehl ul-Bejtit, t cilt Allahu i ka pastruar nga do mkat dhe papastrti, si dshmon ajeti 33 i Sures Ahzab.
Imam Hasan el-Askeriu ka transmetuar nga paraardhsit e tij se Allahu i shpalli Profetit (s) n nj hadith kudsi: Un t kam mbshtetur me dy lloje ndjeksish: ata q t mbshtesin fshehtazi e ata q t mbshtesin haptazi. M i miri dhe prijsi i mbshtetsve t tu t fsheht sht Ebu Talibi, ndrsa m i miri dhe prijsi i mbshtetsve t tu t hapt sht Ali ibn Ebu Talibi. Ather Imam Askeriu tha: Pa dyshim, Ebu Talibi sht si besimtari i popullit t Faraonit, q e mbajti imanin e tij t fshehur. (el-Huxhxheh, f. 115, el-Khuneizi, Ebu Talib, f. 265).
- Prse akuzohet Ebu Talibi pr paganizm, kur ai zgjodhi t besonte n mesazhin e Profetit (s) dhe e deklaroi kt nprmjet pohimeve politike dhe nganjher edhe deklarimeve t sinqerta?

- far dobie ka pr ne q ta shpallim kafir, kur ekzistojn prova t forta pr t kundrtn? Mos vall duam t rezikojm veten ton?
- Prse e akuzojm at pr paganizm kur ai e mbrojti profetin nga armiqt me t gjitha mnyrat? Prse i veshim paganizm nj personaliteti t till q ishte aq bamirs ndaj muslimanve dhe kauzs s tyre, duke e mbrojtur jetn e t Drguarit t Zotit pr 11 vjet?

- Prse i veshim paganizm njeriut q q lexohu nikahun e Profetit (s)? Si mund ta rrok mendja nocionin e nj pagani/jobesimtari q kryen ceremonin martesore t Profetit (s)?

- A nuk sht kjo mosmirnjohje e llojit m t keq? A nuk prbn kjo fyerjen m t rnd pr shrbesat e mdha q ai kreu pr Pejgamberin (s)?
Sa u prket vrejtjeve se Ebu Talibi nuk tha kurr se besonte n Zotin e tij, por vetm n Zotin e Muhammedit, pra se besimi i tij nuk u shpreh kurr n mnyr eksplicite, duhet t kujtojm se:

Ibn Ishaku tregon se kur po vdiste, Ebu Talibi lvizi buzt. Abbasi, q asokohe ishte jobesimtar, vendosi vesht pran buzve t Ebu Talibit dhe i tha Profetit (s) se ai po shqiptonte kelimen q i kishte krkuar Profeti (s). (Ibn Hisham, Sire, bot. Kajros, f. 146; c.n. Shibli Numani)
Nj transmetim i ngjashm tregon:
Ebu Talibi i lvizi buzt kur po vdiste. Abbasi e dgjoi se far tha ai dhe i tha Profetit (s) se Ebu Talibi e kishte shqiptuar kelimen q ai ia kishte krkuar. (Ebul Fida, el-Mukhteser fi Tarikh, vll. I, f. 120)
Kshtu, n literaturn e dijetarve sunni ekzistojn prova se Ebu Talibi e tha shehadetin. Mirpo, shumica e fakteve shpiejn drejt mendimit se ai duhet ta ket thn shehadetin q n fillim t Islamit, vese jo n publik. Kjo shpjegon shkakun e mospatjes s dshmive eksplicite pr kt n librat e historis, sepse kjo e fundit shkruhet mbi bazn e lajmeve publike dhe jo atyre private. Megjithat, ekzistojn prova implicite n histori t cilat mund t na bindin se ai ishte musliman shum koh para se t vdiste. Pikrisht objeksioni i ngritur, lidhur me betimin e tij, pr Zotin e Muhammedit prbn argument pr imanin e tij. Kjo sepse nuk sht e arsyeshme t pretendohet se nj jobesimtar betohet pr Zotin q nuk e beson. Kur dikush krkon t betohet, ai e bn kt n emr t asaj q ka rndsi t eprme pr t, prndryshe betimi i tij nuk do t jet i besueshm pr t tjert. Kurejsht kishin shum zota t rndsishm asokohe (si Hubalin, Latin dhe Uzan). Prse do ti linte Ebu Talibi ata e t betohej pr nj Zot t Cilit si besonte?
Me t drejt mund t pyetet nse dikush mund t jet musliman pa e shqiptuar n mnyr t hapt besimin e tij. Kjo sepse t besosh n Zot do t thot t jesh monoteist, por jo t gjith monoteistt jan musliman. Kjo vrejtje mund t sqarohet nse kujtojm se Islami sht nnshtrim n zemrn e njeriut. Nj hipokrit, edhe pse deklaron se sht musliman, sht n t vrtet jomusliman. Pikrisht pr kt arsye, sht e vshtir t gjykohet nse dikush sht musliman i vrtet ose jo. sht e vrtet se pr tu br musliman duhet t shqiptosh shehadetin, por nuk sht e domosdoshme q kjo t bhet n publik, pr shkak se njeriu mund ti kanoset rreziku i persekutimit si dhe pr arsye se ai mund ti shrbej m mir qllimit t fes nse e fsheh besiin e tij. Kshtu, shehadeti mud t shqiptohet n mnyr private, psh n prani t Profetit (s) dhe personi do t jet musliman, pavarsisht nga ajo se si e konsiderojn t tjert.
1- Pohimet e Ebu Talibit konfirmojn besimin e tij dhe jan t prcjella n burime sunnite dhe shiite.
2- Mbshtetja e plot dhe vuajtjet e mdha t Ebu Talibit n mbrojtje t Islamit pasqyrojn besimin e tij n Islam dhe n Pejgamberin Muhammed (s).
3- Vargjet kuranore q lavdrojn strehuesit dhe mbshtetsit e besimtarve, duke pohuar se {ata jan besimtar t vrtet) (8:74), vrtetojn besimin e Ebu Talibit, sepse ai ishte m i miri ndr ta si kujdestar dhe mbshtets i vet Profetit (s).

4- Lavdrimi i Ebu Talibit nga Pejgamberi (s) dhe lutjet e tij t pandrprera pr t dshmojn se Ebu Talibi ishte besimtar i madh.
5- Shumica e transmetimeve kundr Ebu Talibit jan t motivuara politikisht dhe t nxitura nga qeverit q kishin armiqsi nda Ehl ul-Bejtit. Imam Aliu u mallkua nga minberet pr 90 vjet dhe babai i tij nuk kishte si t mos bhej viktim e ksaj fushate mizore. Shumica e transmetuesve kundr Ebu Talibit ishin ose t pabesueshm, ose armiq t hapt t Imam Aliut, ose t lidhur drejprsdrejti a trthorazi me armiqt e Ehl-i Bejtit.
At dit pejgamberi (s) humbi nj mbshtets dhe mbrojts q kishte qen prgjegjs pr mbrojtjen dhe sigurin e tij q kur ai kishte qen vetm tet vje e deri n vitin e pesdhjet t jets s Profetit (s). Ai e mbikqyri dhe u kujdes pr t duke i siguruar gjithka t nevojshme, gjersa doli n jet. E prapseprap, Ebu Talibi i dha prparsi atij mbi veten dhe fmijt e tij. Profeti (s) humbi nj personalitet t cilin Abdul Muttalibi e kishte br kujdestarin e tij, teksa po jepte shpirt, me fjalt: O Abd-i Menaf, po t bj prgjegjs t atij q sht adhurues i Zotit Nj ashtu si edhe i ati. Ebu Talibi u prgjigj: Baba i dashur, Muhammedi nuk ka nevoj pr rekomandim, sepse ai sht biri im dhe biri i vllait tim.
Prgjat historis jan regjistruar shembuj t dashuris dhe mirsis s ndrsjellt mes personave t ndryshm. Mirpo, zakonisht, ato mbshteten n konsiderata materiale dhe formale, duke u sjell rreth boshtit t pasuris apo bukuris, ka e bn dashurin brenda tyre t venitet brendanj kohe t shkurtr. Megjithat, ndjenjat q mbshteten n lidhjet e gjakut ose n besimin n shklqyeshmrin shpirtrore t personit t dashur nuk zbehen kollaj.
Dashuria e Ebu Talibit pr Pejgamberin (s) mbshtetej n t dyja kto konsiderata; ai besonte n Profetin (s) dhe e shihte si njeri t prsosur, krahas faktit se ai ishte nipi i tij t cilit i dha vendin e vllait dhe djalit n zemrn e vet.
Ebu Talibi besonte aq shum n prshpirtshmrin dhe pastrtin e Profetit (s) saq nj her, n koh thatsire ai e mori me vete n vendin e lutjeve dhe iu prgjrua Allahut n emr t afris s Profetit (s) tek Ai q ti lshonte shi nga qielli pr njerzit e goditur nga thatsira. Fuqiploti ia pranoi lutjen atij. Historian t shumt kan regjistruar n fakt, ngjarjen e mposhtme:
Nj her, kurejsht u prballn me thatsir t rnd dhe si toka, ashtu dhe qielli dukej se i kishin trhequr mirsit ndaj tyre. Ata shkuan tek Ebu Talibi dhe me lot ndr sy iu prgjruan q t shkonte tek musalah e t lutej pr shi. Ebu Talibi e kapi dorn e Profetit (s) q asokohe ishte fmi dhe u mbshtet n murin e Qabes duke e ngritur shikimin nga qielli: O Zot, drgo shi pr hir t ktij djali dhe na favorizo me bekimet e Tua t pafundme. Historiant jan pajtuar unanimisht se: Ai iu lut Allahut pr shi ndrkoh q n qiell nuk kishte asnj re. Mirpo nj re u shfaq menjher nga horizonti dhe nj pjes e saj mbuloi qiellin mbi Mek dhe rrethinat e saj. Vettima dhe bubullima shkaktoi zhurm t madhe. T gjitha vendet u mbushn nga uji dhe njerzit ishin t knaqur. (Sire Halebije, vll. I, f. 125)
Pejgamberi si kishte mbushur dymbdhejt vjet akoma kur Ebu Talibi vendosi t shkonte n Siri me nj karavan tregtie t kurejshve. Kur devet ishin mbushur dhe ishin gati pr tu nisur, dhe zilja e nisjes kishte rn, nipi i Ebu Talibit krejt papritur kapi frerin (bridle) e deves s tij dhe tha me lot ndr sy: I dashuri xhaxha, te kush po m l? Duhet t vij me ty! Nj lot n syrin e Muhammedit solli nj rrke n faqet e Ebu Talibit dhe ai vendosi ta merrte nipin me vete, pa kurrfar plani paraprak. Edhe pse karavani nuk kishte paraprgatitur pr ti br vend Muhammedit, Ebu Talibi vendosi ti merrte prsipr vshtirsit e t kujdesurit pr t. Ai e vendosi n deven e tij dhe tregoi vmdendje t madhe ndaj Muhammedit prgjat tr kohs. N at udhtim, ai vrejti disa gjra t jashtzakonshme n lidhje me Profetin (s) dhe thuri vargje pr to, cargje t cilat fatmirsisht jan ruajtur n librat e historis. (t shihet p.sh. vepra Divvan-i Ebu Talib)
Nga pikpamja e qndrueshmris, asnj fuqi nuk barazohet me at t besimit. Fuqia e besimit sht faktori m i fort pr ecjen e njeriut prpara n jet. Ajo e prgatit at q t duroj t gjitha vshtirsit dhe telashet, duke e shtyr madje t flijoj edhe jetn pr arritjen e idealit t tij t shenjt.
Mendimet dhe besimet e njeriut burojn nga shpirti dhe intelekti i tij. Ashtu si do fmijt e vet, ai do edhe idet q dalin nga shpirti i tij, ku dashuria pr kto t fundit ia kalon asaj pr fmijt e vet. Ksisoj, ai sht i gatshm t prballet me vdekjen pr ta mbrojtur besimin, gj q nuk ndodh shpesh n rastin e mbrojtjes s fmijve.

T dhnit e njeriut pas pasuris dhe postit sht i kufizuar n at q ai i krkon ato pr sa koh t mos i kanoset vdekja e sigurt. Mirpo, kur sht fjala pr besimin, ai sht i gatshm t prballet me vdekjen, t ciln e paraplqen ndaj jets ku nuk i lejohet liria e besimit. Pr t, jeta e vrtet sht imani dhe xhihadi.
Mjafton nj vshtrim mbi jetn e Ebu Talibit, mbshtetsin e paepur t Islamit dhe Profetit (s) pr t kuptuar shumka mbi raportin e tij si me pasurin, ashtu edhe me besimin. Cili qe stimuluesi i tij i vrtet n kt rrug dhe cili qe faktori q e bindi t shkonte deri n buz t zhdukjes, t harronte jetn, pasurin, pozitn dhe fisin pr hir t Muhammedit? Dihet fare mir q ai nuk kishte motive materiale dhe se nuk ishte aspak i ankthshm pr t arritur fardolloj prfitimi nga i nipi, sepse vet Profeti (s) nuk kishte asnj pauri asokohe. Ai nuk synonte t ngjitej n asnj pozit ose ofiq, sepse ai tashm e gzonte rangun m t lart n shoqrin e athershme, si prijs i Meks. ǒsht e vrteta, ai mund ta kishte humbur edhe pozitn e tij t lart pr shkak t mbrojtjes s Profetit (s), sepse kjo mbrojtje solli ngritjen e prijsve t fiseve mekase kundr hashimive.
Nse pretendohet se arsyeja e sakrificave t Ebu Talibit dhe gatishmris s tij pr t dhn jetn pr Profetin (s) ishte marrdhnia e tij fisnore me at, duhet pohuar me forc se kjo ide sht naive dhe nj reflektim i shkurtr mund ta tregoj pabazueshmrin e saj totale. Marrdhnia fisnore nuk sht kurr aq e fort saq personi t flijoj veten pr kushrinjt e madje t ofroj edhe djalin (Aliun) si sakrific pr nipin, duke qen i gatshm q i pari t therej cop e grim pr t dytin.

Ska dyshim se ndonjher ndjenjat vllazrore e trheqin njeriun deri n buz t zhdukjes, por nuk ka kuptim q kto ndjenja t jen aq t theksuara vetm pr nj person, pasi Ebu Talibi i bri t gjitha kto sakrifica pr nj person t veant mes t afrmve t tij, ka nuk e bri me asnj prej pasardhsve t tjer t Abdul-Muttalibit apo Hashimit.

Kshtu, duhet konkluduar me bindje se stimuluesi i vrtet pr sakrificat e Ebu Talibit ishte shpirtror e jo material. Kjo sepse ai e konsideronte Profetin (s) t ishte shembull i prsosur i shklqyeshmris dhe humanizmit, duke e patur shikuar fen e predikuar prej tij si programi m i mir pr arritjen e lumturis dhe begatis.
Ky fakt bhet i dukshm nga vargjet e Ebu Talibit, ku ai thot se Muhammedi (s) sht profet porsi Musai dhe Isai (a):
Le ta din fisnikt se Muhammedi
sht profet dhe udhzues porsi Musai e Isai
dhe do profet kujdeset pr udhzimin e njerzve
nn urdhrin e Allahut.
Clsit e tij mund ti shihni n librat hyjnor
Me saktsi t prkryer
Dhe kjo fjal sht e vrtet
E jo CALUMNY mbi at q sht e fsheht.
(et-Tabarsi, Mexhma ul-Bejan fi Tefsiril-Kuran, vll. VII, f. 37; el-Huxhxheh, ff. 56 57).
N nj tjetr poem lavdruese pr t nipin, Ebu Talibi thot:
A se dini q ne e mbajm Muhammedin
pr profet t Zotit ashtu si
Musa ibn Imranin?
Dhe lexojm pr t n Librat e mhershm?
(et-Tabarsi, Mexhma ul-Bejan fi Tefsiril-Kuran, vll. VII, f. 36. Ibn Hishami ka cituar pesmbdhjet vargje t ksaj poeme n Sire, vll. I, ff. 352-3)
Prijsit kurejsh mbajtn nj takim n shtpin e Ebu Talibit, n t cilin ishte i pranishm edhe Profeti (s). Ata biseduan me njri tjetrin dhe, si u shprndan pa arritur ndonj rezultat, Ukbeh ibn Ebi Muiti filloi t brtiste: Lreni! Kshilla nuk bn pun. Ai duhet t vritet, ai duhet t zhduket.
Ebu Talibi u shqetsua pa mas nga kto fjal por nuk mund t bnte asgj, sepse ata kishin ardhur miq n shtpin e tij. Ndodhi q at dit Profeti (s) kishte dal nga shtpia pa u kthyer deri natn von. Xhaxhallart e tij shkuan n shtpin e tij, por nuk e gjetn aty. Papritur, Ebu Talibi kujtoi fjalt e Ukbes, q ai i kishte shqiptuar vetm pak or m par dhe tha me vete: Ma paskan vrar nipin dhe i paskan dhn fund atij.

N nj plan pr tu hakmarr, ai thirri hashimitt dhe pasardhsit e Abdul-Muttalibit, duke i urdhruar q t gjith ata duhej t fshihnin arm nn rroba dhe t shkonin n Mesxhid ul-Haram s bashku. Secili prej tyre duhej t ulej pran nj prijsi kurejsh dhe sapo ai t thonte me z t lart: O prijs kurejsh, dua Muhammedin nga ju!, ata duhet t ngriheshin menjher dhe secili prej tyre duhej t vriste kurejshin q kishte pran, me ka vrassit e Muhammedit do t merrnin dnimin e tyre.
Ndrkoh q Ebu Talibi po dilte, Zejd ibn Harithi hyri n shtpi dhe vrejti me habi se ata ishin br gati t gjith. Ai u udit shum nga kjo dhe tha: Asgj si ka ndodhur Profetit (s). Tani, ai ndodhet n shtpin e nj muslimani dhe sht i zn me predikimin e Islamit.
Pastaj, ai u nis menjher tek Profeti (s) dhe e njoftoi at pr vendimin e rrezikshm t Ebu talibit. Ather, Profeti (s) iu drejtua me shpejtsi shtpis s tij. Me t par Profetin (s), syt iu mbushn me lot dhe ai tha: Nipi im, ku ke qen? A ishte rehat dhe i sigurt gjat ksaj kohe? Pejgamberi (s) e siguroi xhaxhain e vet se asnj dm si ishte br nga askush.
Gjat tr nats Ebu Talibi vazhdoi t mendonte mbi kt shtje dhe arriti n prfundimin se kurejsht nuk do ta linin Profetin (s) t qet deri sa ta vrisnin, sepse armiqsia e tyre nuk ishte shkaktuar at dit. Ndaj, ai e pa t domosdoshme q t shkonte pas agimit n xhami bashk me pasardhsit e Hashimit dhe t Abdul-Muttalibit e ti njoftonte kurejsht rreth vendimit t tij, q ata ti friksoheshin dhe t hiqnin dor nga vrasja e Muhammedit.
Gjat ktij takimi, Ebu Talibi u ngrit dhe tha: Dje, Muhammedi u zhduk nga syt tan pr njfar kohe dhe mendova se kishit zbatuar planin e Ukbes duke e vrar at. Ndaj, vendosa t vij n Mesxhid ul-Haram bashk me kta burra, t cilt i kisha udhzuar q secili prej tyre t zinte vend pran donjrit nga ju dhe sapo t m dgjonin t ngrija zrin, ata do tju sulmonin me armt e fshehura. Megjithat, pr fat t mir e gjeta Muhammedin gjall e shndosh, pa ndonj dm prej jush... Pr Allah, sikur ta kishit vrar, nuk do tju kisha kursyer asnjrin dhe do tju kisha luftuar deri tek i fundit... (et-Tara'if, f. 85; el-Huxhxheh, f. 61)
Po ti hidhet nj sy jetshkrimit t Ebu Talibit, do t shihet se ai e mbshteti Profetin (s) pr plot dyzet e dy vjet, dhe shpalosi trimri dhe sakrific t madhe posarisht gjat dhjet viteve t fundit t jets s tij, q ishin domethnse sepse prkonin me kohn e caktimit t Pejgamberit (s) n postin e profetsis dhe thirrjen n mesazhin e tij. Faktori i vetm q e mbajti Ebu Talibin n nj qndrim t till t vendosur ishte besimi i tij i pastr dhe bindja e fort n misionin e Profetit t Islamit. Nse flijimit t tij i shtohet edhe ai i t birit, Aliut, ather bhet e qart strofa e Ibn Ebil-Hadidit

Sikur t mos ishte Ebu Talibi dhe i biri
Kjo fe nuk do t kishte patur sukses
Ai e mbshteti dhe e mbrojti Profetin n Mek
e i biri u hodh pr t n vorbulln e vdekjes n Jethrib.
Prve shrbesave dhe sakrificave t tij t mdha pr Islamin, nj tjetr dshmi e sinqeritetit t Ebu Talibit n kto fjal sht premtimi q ai i bri Muhammedit n fillim t profetsis. Kur Pejgamberi (s) mblodhi t afrmit e tij dhe i ftoi ata n Islam, Ebu Talibi i tha: Ngrihu, o nipi im! Ti gzon pozit t lart. Feja jote sht m fisnikja e tr feve. Ti je djali i nj njeriu t madh. Nse t lndojn gjuht, gjuh edhe m t mprehta do t t dalin n mbrojtje dhe shpata t forta do tua presin gjuht armiqve t tu. Pr Allah, Arabt do t jen po aq meek para teje sa edhe t vegjlit e nj kafshe para nns.

Shpiksit e ktij transmetimi kan harruar nj gj elementare. Ebu Talibi po vdiste dhe e dinte se nuk do ti shihte m miqt e tij kurejsh. Ai e dinte se po shkonte n prani t Krijuesit t vet. N nj ast si ky ai smund t jet shqetsuar m pak pr kurejsht. Ankthi i tij kryesor prgjat tr jets ishte q t fitonte knaqsin e Allahut, dhe ai e vrtetoi me vepra shum m tepr se mund ta vrtetonte kushdo tjetr me fjal, se besimi i tij n Njshmrin e Zotit dhe n misionin e Muhammedit si i Drguari i Tij ishte i palkundshm dhe i patundur.
Ebu Talibi ishte nj besimtar i paepur n Islam. Prngjitja dhe prkushtimi i tij ndaj ksaj feje tregohet nga konsistenca dhe logjika e fakteve. Askush nuk mund ta doj Muhammedin dhe idhujtarin n t njjtn koh; kto dashuri prjashtojn njra tjetrn. Dhe asnj njeri smund ta doj Muhammedin e t urrej Islamin. Dashuria pr Muhammedin dhe urrejtja pr Islamin nuk mund t bashkekzistojn. Kushdo q e do Muhammedin duhet patjetr ta doj edhe Islamin. Nuk sht gjithashtu e mundur q dikush ta urrej Muhammedin e ta doj Islamin. Nj postulat i till do t ishte absurditet i prbindshm.
Nse ka dika t sigurt n historin e hershme t Islamit, kjo sht dashuria e Ebu Talibit pr Muhammedin (s). Bashk me gruan e tij Fatime bint Esedin, Ebu Talibi e deshi Muhammedin (s) m shum se deshi fmijt e tij. Ata ishin t gatshm ti flijonin fmijt e tyre pr Profetin (s). Nj dashuri e till mund t buronte vetm nga besimi n Muhammedin dhe fen e predikuar prej tij, Islamin. Bashkshortja e Ebu Talibit, Fatime bint Esedi, nna adoptive e Profetit (s) ishte gruaja e dyt q e pranoi Islamin, pas Hatixhes. Ebu Talibi ishte krenar q Zoti kishte zgjedhur Muhammedin (s), djalin e vllait t tij, Abdullahit, n mesin e tr krijimit, pr t qen i Drguari i Tij i fundit pr njerzimin. Muhammedi (s) ishte dashuria dhe krenaria m e madhe e xhaxhait t tij Ebu Talibit. Veprat e lavdishme t Ebu Talibit jan nj pjes integrale e historis s Islamit. Asnj histori e Islamit nuk do t ishte e plot nse nuk do t prfshinte nj rrfim t rolit t tij si mbrojts i Muhammedit dhe i Islamit. Veprat e tij jan dshmuesi m elokuent i besimit t tij n Allahun dhe t Drguarin e Tij.
Ebu Talibi e mbshteti Profetin (s) sepse ai kishte besim t fort n mesazhin Hyjnor, si drgesa e fundit dhe prmbyllse pr njerzimin nga Zoti. Besimi i Ebu Talibit u shpreh n mnyr implicite n thniet e tij q ai e kishte zakon ti formulonte n vargje, si pr shembull: E di se feja e Muhammedit, me t vrtet
sht m e mira ndr t gjitha fet.
(Ibn Kethir, Tarikh, vll. III, f. 42; Ibn Haxher el-Askalani, Feth ul-Bari fi Sherh Sahih el-Bukhari, vll. VII, f. 153; el-Isabeh fi Temjizi Sahabeh, vll. IV, f. 116 etj.)

Ebu Talibi gjithashtu e kishte zakon t thoshte:
Vrtet, Allahu e ka nderuar Profetin e Tij Muhammed m i nderuari ndr krijesat e Tij quhet Ahmed
Allahu e ka nxjerr emrin e tij nga emri i Vet ndaj Allahu sht Mahmud e ai sht Muhammed


(Ebu Naim, Delail un-Nubuvvvveh, vll. I, f. 6; Ibn Asakir, Tarikh ed-Dimeshk, vll. I, f. 275; Ibn Kethir, Tarikh, vll. I, f. 266; Ibn Haxher el-Askalani, el-Isabeh, vll. IV, f. 116; el-Kastalani, el-Muvvahib Aladunniah, vll. I, f. 518, c.n. Tarikh-u i Bukhariut; etj)

Qeverit umejjade dhe abbaside, q ushqenin amiqsi t papar ndaj Ehl ul-Bejtit nxitn, joshn dhe detyruan dijetart e oborreve t shpiknin ngjarje e hadithe kundr Ebu Talibit, duke pretenduar se ai ishte jobesimtar, apo se gjoja do t dnohet n shkalln m t leht t Xhehenemit. Akuza t tilla nuk ishin t pranueshme pr bashksin e hershme islame, prndryshe Muavija do ti kishte prmendur ato gjat lufts s tij t prgjakshme ndaj kalifit legjitim t muslimanve, Aliut, djalit t Ebu Talibit. Mirpo ato u sajuan m von, npr transmetime t fabrikuara q u prkrahn dhe prhapn nga sunduesit umejjad dhe abbasid pr t dmtuar imazhin e Imam Aliut n syt e popullit t paditur.
FUND